A VOLTA DE XENARO, UN ALEUTO DETECTIVE

MAR GUERRA, TRAS ACADAR O PREMIO MERLÍN NO ANO 2008, ESTREA ESTES DÍAS UNHA NOVA AVENTURA DETECTIVESCA

Hai hoxe sete días Fina Casalderrey daba lectura, na illa de San Simón, a un emotivo e certeiro discurso no seo da celebración do Premio Xerais de Novela e o Merlín de Literatura Infantil. Entre outros moitos aspectos que aquí non é posible salientar, aínda que ben o merecerían, quixera recoller dúas afirmacións que veñen moi a conto para falar do libro que hoxe ocupa este comentario. Afirmaba a autora de O misterio dos fillos de Lúa que “escribir para nenos e nenas é prender un lume” e que a literatura infantil ofrece “a posibilidade de nos achegar aos máis novos, mais tamén ao ser humano en xeral: non renuncia a explorar os corazóns adultos”.

Abofé que ambas as aseveracións devanditas –“prender un lume” e “explorar outros corazóns”–  resultaban xa aplicábeis, hai cousa de dous anos, para a opera prima dunha autora, Mar Guerra, que coa súa primeira incursión nestes eidos resultaba galardoada co Premio Merlín e vía en poucos meses como aquel Xenaro e o misterio da mochila verde gozaba axiña da aceptación de lectores e crítica. Mais tamén o son agora cando xulga oportuno o retorno daquel mesmo protagonista, a quen fai vivir unha nova aventura que dialoga, de continuo, coa anterior.

Os vimbios estaban postos e, xaora, esta nova proposta de Mar Guerra alicérzase nese universo xa coñecido por tantos lectores. Séguese así facendo descansar o miolo da historia na perspectiva de Xenaro, ese singular detective: aleuto, un chisco sabicheiro de máis por veces, mais tamén atento a calquera suxestión e un bo interpretador e esculcador dos feitos, aínda que, loxicamente, non deixe de translucir as inquedanzas dun neno de hoxe. A súa voz é a que nos segue a guiar, por veces con humor e ironía, en ocasións con desacougo e desalento, tamén cunha inequívoca inocencia e unha bondade de seu que, ademais, non oculta esa característica deriva  tanto ao uso dos sinónimos, que medran nel como “cogomelos no outono”, transparentando a atracción polo mundo das palabras, pola súa eufonía, polos seus significados…, como por afortalar o seu grupo de amigos, ou os que en aparencia non comparten tanto con el, neste caso conciliados polo desexo de descuberta dun misterio depositado na hucha dun indiano falecido; se callar todo unha desculpa para seguir na procura da felicidade, dese “nubeiro de bolboretas no bandullo” en expresión ben afortunada do protagonista.

Coñecida a maneira de actuar do protagonista, e dalgúns coprotagonistas, tanto xa familiares coma outros novos, un evidente elemento de atracción deste Xenaro e o misterio da hucha do indiano repousa, ao meu ver,  na capacidade que amosa a autora para introducir, aos poucos, e nun contexto absolutamente realista, a invitación sutil para abordar o mundo dos outros libros, co que obtén unha funcionalidade ben efectiva: velaí as abondosas pasaxes, distribuídas con discreción, onde abrollan, coas pingadelas lúdicas precisas, referencias literarias –e non só, pois tamén as hai de xinea histórica– que van de Verne a Conan Doyle, de Dumas a Stevenson, da Pardo Bazán a Rosalía e Pondal, espelladas tamén na presenza argumental de tesouros perdidos e soterrados, mapas, casas misteriosas…, autores e autoras de libros de libros que nos “aprenden a ser libres” como se di nalgures nestas páxinas.

E hai aínda máis cousas, neste libro talvez de paxinación inusitada para lectores novos: nel sublíñanse os valores da amizade e o respecto, natural e espontáneo, á diferenza; sen esquecer nin as razóns que sustentan os prexuízos nin a falsidade que poden agachar as aparencias…, ao tempo repárase nun peculiar proceso de inmersión lingüística que se vai rastrexando nun personaxe que modifica, por empatía e con naturalidade, o rexistro lingüístico castelán que emprega polo galego dos seus amigos… Por último, se talvez a resolución do primeiro volume desta –conxecturo– saga, puidese semellar un chisco previsible, teño a convicción que neste caso se poderían apuntar moitos adxectivos agás o sinalado pois o que aquí se presenta sorprende e volve a ollada ao mundo dos libros e a súa potencialidade, agora si, para poder cambiar as cousas. Unha satisfacción, en fin, asistir á continuidade dun proxecto literario, na miña opinión, resolto con mesma fortuna e efectividade que na dimensión plástica atesoura o ilustrador Fernando Llorente. Que sexan máis. Ramón Nicolás

Texto de Ramón Nicolás publicado no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia o 19 de xuño de 2010.