Aparece agora editada en volume a novela curta gañadora este ano de 2011 do concurso de Novela por Entregas de La Voz de Galicia. Como acontecía cos vellos folletíns ou novelas por entregas do século XIX, o autor manexa á perfección as técnicas propias deste subxénero narrativo, mais tamén incorre nalgunhas das súas eivas, como a do excesivo tremendismo.
Como dixemos xa a propósito doutras novelas de Ameixeiras, o novelista pertence a esa xeración de novelistas que andan agora polos trinta anos, educados xa na etapa democrática e que tiveron acceso ao estudo do galego no Ensino. Unha das características destes autores é o absoluto predominio do urbano, mesmo sen referencias ao rural (como acontece aínda na xeración de Rivas-De Toro). Xa que logo, esta novela ofrécenos unha Galicia plenamente urbana. Mais a cidade que nos presenta Ameixeiras é a do suburbio, a dos barrios onde se sitúan o proletariado e mais o lumpen. O novelista defíneo de xeito acertado: Pero Rafael B.D. pertence a un inframundo que o plano de Oregón colocou no extrarradio. A cidade cero. A ese lugar sombrío que non coñecen os profesionais entusiastas, donos de apelidos prestixiosos… (páx. 36).
A novela, como froito da súa publicación por entregas nun mes, aparece dividida en trinta e un fragmentos. Xa temos dito, a propósito doutras obras anteriores deste novelista, que manexa moi ben esta técnica. O relato aparece articulado nunha serie de fragmentos, como pezas dun puzzle, que segundo o lector avanza na historia ha de ir artellando, coma se estivese a facer unha montaxe. Para unha novela, que inicialmente se publicou por entregas, é unha estrutura moi adecuada.
Como novela por entregas presenta algunhas das características que este xénero ten desde a súa aparición no século XIX. Así ten un argumento ben trazado que acapara o lector; cada fragmento-capítulo deixa aberto o suspense de xeito que incita a lectura do seguinte. Explora (como xa fixeran no XIX os clásicos do xénero) o mundo da delincuencia da cidade, que tanto atrae o lector burgués que merca cada día o xornal coa súa entrega narrativa. As descricións e a caracterización dos personaxes é sumaria e ata moitas veces son tipos, pois o que interesa neste tipo de relato por entregas é fundamentalmente o argumento e non distraer o lector con digresións.
Mais hai innovacións que adaptan o xénero da novela por entregas ao momento actual. Fronte á tremenda extensión dos folletíns por entregas decimonónicos, neste caso a extensión é a dunha novela curta, trinta e un fragmentos, moi breves en relación coa extensión dos capítulos das novelas realistas tradicionais. O lector das entregas actuais non é coma o do século XIX ou dos comezos do XX que tiña moito tempo para ler. Agora ha de compartir o tempo dedicado á lecturas con outros competidores no lecer, que van desde a TV a internet.
O antigo folletín tamén ofrecía finais pechados e un autor omnisciente que daba todos os feitos atados e ben atados, sen que fose necesario esforzo ningún por parte do lector. Os criminais ou os malos eran castigados no desenlace. Xa vimos como aquí o autor opta polo fragmentarismo e que será o lector o que teña que recompoñer a liña argumental. Por outra banda, non hai castigo para os culpables no desenlace, que queda aberto e terá que ser o lector quen supoña o que lles pasará aos que delinquiron.
A novela está pensada para que teña éxito e por iso actúa en certo xeito como unha ampliación das noticias e reportaxes televisivas sobre asasinatos, corrupcións e asuntos semellantes, tan abundantes no telelixo ou nas reportaxes audiovisuais. O lector, en certo modo, cando le este relato penetra máis no mundo deses personaxes do talk show. Nesta novela, como noutras anteriores deste autor ou dos membros da súa xeración, a presenza do audiovisual, como acontece por outra banda na nosa sociedade, é asoballante. Non esquezamos ademais que o autor é un profesional da televisión, polo que coñece ben estes resortes para chegar ao gran público.
Mais ao lado deste aproveitamento e adaptación ao presente das técnicas da novela por entregas decimonónica ou dos procedementos da televisión para atraer público, a novela tamén se insire na tradición do relato urbano galego (dos Pérez Placer, Lamas, Risco, Blanco Amor…). O Oregón de Ameixeiras é o equivalente literario actual aos Oria ou Auria dos nosos clásicos. O autor asumiu así mesmo o fragmentarismo e final aberto propios da literatura moderna. A presentación da violencia, do extrarradio, do sexo, do mundo da droga… déixanos ver que o autor ten presentes temas e técnicas da literatura máis moderna que fixeron aparecer na literatura os invisibles dos suburbios, os drogodependentes, a prostitución…, aproveitando as técnicas da chamada non-fiction novel dos Capote, Easton Ellis, o propio Burroghs sen desprezar o realismo sucio de Carver, pois estes seres vencidos do suburbio urbano, en Ameixeiras, igual ca no estadounidense, sempre aparecen redimidos e cunha aura lírica que lles é conferida pola dor e o sufrimento.
Xa que logo, novela curta, que combina con bo criterio as técnicas propias da literatura ou da cultura de masas para atraer lectores con outras que proveñen do que se considera literatura culta.
A obra, agora en volume único, como resultado da súa condición previa de novelas por entregas conserva a brevidade e máis os capítulos curtos. Editada ademais cunha tipografía de caracteres grandes é moi apropiada para ser degustada polos que hoxe len nas viaxes en tren ou autobús cara ao traballo, polos que agardan nunha estación ou consultorio, en definitiva, para ese sector de lectores que buscan fundamentalmente un entretemento cómodo. Este tipo de literatura é fundamental para os sistemas literarios que, coma o galego, han de procurar os lectores non profesionais ou non concienciados.
Xa que logo, cremos que o autor acertou nesta proposta de literatura popular, porque ademais non esquece a procura da calidade literaria. En fin, unha máis que boa readaptación e reacomodación do folletín tradicional tanto aos tempos actuais como á Galicia de hoxe.
Só lle apoñemos a eiva de que hai un exceso de crimes e unha pinga de máis de tremendismo. Mais iso é posiblemente un dos tributos do subxénero das entregas.
Manuel Rodríguez Alonso
XERAISNútrese o relato do cruzamento de historias,historias case que todas de intemperies vitais nas que habitan os personaxes deste mosaico que o autor debuxa con trazo realista. Nos lindes de Oregón, ese lugar sombrío e precario, no que se dan cita as clases privilexiadas e o inframundo, viven ou sobreviven seres cuxas vidas, ganduxadas en tramas que se entretecen, representan o fluxo e refluxo dunha cidade preñada dunha ferinte carga de violencia. Saliento no haber da novela a competencia autorial para espellar con ficcións vidas reais e facelo de xeito fragmentario, dándolle múltiples oportunidades á omisión, aos espazos baleiros para que o lector poida construír a súa historia. No debe da proposta de Ameixeiras, certas secuencias de recheo que, ao meu ver, están aí para axustarse ás esixencias formais dunha novela por entregas.
