«Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía», de Charo Portela, para os máis novos. Un labor exemplar. Crítica de María Navarro

24 Maio 2012

Biografía,Críticas,Infantil,Letras_galegas,Merlín

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía, de Charo Portela, ilustrado por Jaime Asensi.

 

Un labor exemplar

Paz–Andrade paraos máis novos

No 25º aniversario do seu pasamento homenaxéase a V. Paz– Andrade no Día das Letras Galegas. A súa personalidade cautiva dende o comezo, o seu espírito incansable fai do seu traballo un valiosísimo legado para toda Galicia.

Ao abeiro deste recoñecemento Charo Portela Yáñez publica na colección “Merlín” de Xerais un libro que divide en dúas partes; unha primeira que vén ser un percorrido polos momentos significativos da vida do pontevedrés e unha segunda, onde se recollen oito mostras dos seus textos máis representativos. Exemplos de Pranto matricial (1955), Sementeira do vento (1968), Cen chaves de sombra (1979) ou A galecidade na obra de Guimarães Rosa (1978) aparecen aludidos neste apartado para que os lectores mozos se acheguen á figura de Paz- Andrade de forma amena, coñezan retallos do seu dilatado quefacer literario e avalíen non só o puramente artístico, senón tamén aspectos como o tempo e o espazo no que se desenvolveron os acontecementos narrados como parte da historia do País e, se é o caso, os poñan en relación coa situación actual da nosa Terra, feito que lles permitirá, quizais, entender un pouco mellor as claves que rexen o funcionamento do mundo.

Pola súa parte, as imaxes que Jaime Asensi elixe para ilustrar o texto de momentos da vida do escritor homenaxeado e de portadas de libros revelan un testemuño da época certamente interesante.

María Navarro

Perdido e náufrago na chalana: «Vento galerno», de Antonio Yáñez Casal. Crítica de María Navarro

19 Abril 2012

Críticas,Fóra de Xogo,Xuvenil

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Vento galerno, de Antonio Yáñez Casal.

 

Ben individual, ben colectivo

Con experiencia insular

A chegada a illa despois de manterse á deriva dous días no mar pareceulle a Miro a salvación definitiva ao que el considerou nun primeiro momento un pequeno contratempo. Non sabía a onde chegara, mais logo se decatou de que os habitantes e os seus costumes pouco tiñan que ver co mundo “civilizado”; unha sorte de lóxica manexaba os movementos da poboación, un certo sentido común guiaba os pasos dos que alí vivían e unha sensación de benestar presidía as vidas daquela xente.

O percorrido de ida e volta que o protagonista de Vento galerno realiza supón unha travesía física en canto que hai desprazamento real e outra emocional, máis importante quizais, e que leva os lectores a poñer en funcionamento os mecanismos da racionalización dos acontecementos: aparentemente o que Miro conta non ten sentido e parece de tolos que alguén se comporte desa forma, pero, ben mirado, o sistema que rexe o funcionamento dos insulares é, ademais de beneficioso, coherente, harmónico, equilibrado e democrático no sentido máis amplo da palabra.

O vento galerno que o leva de volta a súa realidade supón, despois da experiencia vivida, a confirmación de que un futuro mellor, que combine o respecto polo individualismo e o ben colectivo, é posible.

Quizais nunha hipotética segunda entrega Antonio Yáñez Casal poida desvelar a posta en práctica do supostamente aprendido por Miro.Qui scit?

O ameno e desenfado diario dunha rapaza. Crítica de María Navarro sobre «Morgana a dos ollos verdes», de Pascual Alapont

12 Abril 2012

Club da ciencia,Críticas,Infantil

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Morgana a dos ollos verdes, de Pasqual Alapont.

Amena e desenfadada

Cara á madurez

Xa coñecemos a Morgana, a rapaza de once anos protagonista da serie do mesmo nome que, incluída na colección O club da ciencia, preséntalles aos cativos contidos e conceptos propios do terceiro ciclo de Primaria dunha forma amena e desenfadada para que poidan dalgunha maneira actualizar aquilo que foron escoitando e traballando ao longo do curso.

A modo de diario, Pasqual Alapont fai falar á rapaza non só das clases e do colexio senón tamén das teimas dos mestres, do comportamento e intervencións dos compañeiros, da forma de actuar dos pais e, como non, das reflexións–pensamentos– sentimentos que lle van xurdindo á moza e que van conformando o camiño cara á madurez física e emocional de quen busca unha explicación practicamente a todo o que a rodea.

As explicacións sinxelas ás que asistimos ben sexan de matemáticas, coñecemento do medio ou lingua ofrecen unha idea máis ou menos axustada da forma de entender os conceptos que os mestres imparten e, ao mesmo tempo, indican que a interpretación que fan os alumnos, ás veces, distan moito do impartido.

Agora ben, para a nosa tranquilidade é sempre unha minoría a que non segue as explicacións, porque os seus centros de interese non coinciden co que se lles ofrece.

Por outra banda, a inclusión de elementos nos que actualmente se manexan os mozos, como as “xa non” novas tecnoloxías, fai se cabe máis atractivo o texto.

María Navarro

Auténticas aventuras en «Catro amigos pillabáns», de Ramón Caride. Crítica de María Navarro

9 Abril 2012

Críticas,Infantil,Sopa de Libros

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Catro amigos pillabáns, de Ramón Caride.

 

Auténtica aventura

Surcando os mares

O gusto polos sucesos estraños e perigosos leva a pequenos e maiores a inventar realidades nas que é posible vivir fantásticas aventuras, similares ás que representan os actores da gran pantalla ou as que cadaquén crea no seu maxín. Todas válidas e todas apaixonantes se conseguen basicamente o obxectivo de disfrutar dos que nos acompañan o/ou do que temos ao   noso redor.

E isto é o que lle sucede aos catro amigos que Ramón Caride lles presenta aos lectores mozos para que fagan dos seus días unha auténtica aventura. Manporquiño, Murrigato, Caracol Col e Murrato, isto é, un bacoriño,un gato, un caracol e un rato, respectivamente, aproveitan cada momento que poden para xogar ao aire libre ou para acudir ao cine. E de tanto intentalo un día grazas a aparición dun bastón máxico emprenden unha aventura que os leva a Australia,que lles permite traballar no circo ou surcar os mares xunto a unha balea e todo nun tempo elástico que non distorsiona en absoluto o seu quefacer cotiá.

De volta a casa contemplan a riqueza que lle outorga a imaxinación de explorar lugares descoñecidos e a fortuna de poder entablar relación con outros seres semellantes, botando man, iso si, de comportamentos humanos.

Manuel Uhía, pola súa parte, interpreta o texto e crea uns personaxes divertidos que, sen dúbida, acapararán a atención do público infantil.

María Navarro

A preadolescencia busca respostas. Crítica de María Navarro sobre «O caderno laranxa de Morgana»

9 Febreiro 2012

Críticas,Infantil,O Club da ciencia,Xuvenil

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica de O caderno laranxa de Morgan de Pasqual Alapont.

 

Buscando respostas

Acadar un xuízo crítico

A escolla do formato de diario permítelle a Morgana ir contando o que lle vai sucedendo ao longo do primeiro trimestre do sexto curso de Primaria.As clases, os amigos, os adestramentos, os gustos e afeccións, a relación coa familia ou as reflexións propias da idade desfilan polas páxinas do volume que, co título O caderno laranxa de Morgana, publica Edicións Xerais de Galicia na colección “O Club da Ciencia.”

As explicacións que a mestra vai dando nas diferentes materias, as intervencións dos compañeiros, o comportamento dos seus pais ou os sentimentos contraditorios que lle roldan pola cabeza son motivo de análise para unha rapaza que en plena preadolescencia busca resposta a miles de cuestións que xorden na súa vida cotiá e que facilitarán ou atrancarán o desenvolvemento integral da súa personalidade.

Amosa Pasqual Alapont que os maiores abordan centros de intereses paralelos aos dos rapaces, parchean situacións comprometidas con excusas pouco convincentes e, a miúdo, obvian detalles verdadeiramente trascendentes. Sendo así tamén fixa a atención na forma de actuar dos mozos ou nos comentarios pouco afortunados dalgún personaxe que ponde manifestro a falta de madurez e o extenso camiño que han de percorrer para acadar un xuízo crítico sólido, a pesar de que eles consideren que o saben todo e que son os maiores os que están errados.

Este título súmase a outros que se teñen publicado na mesma colección e que ten como obxectivo a divulgación científica dende un punto de vista divertido para os nenos.

María Navarro

 

Adiantarse ao futuro cunha narración atractiva: crítica de María Navarro sobre «A chave da Atlántida», de Anxo Fariña

9 Decembro 2011

Críticas,Infantil,Merlín,Premios_Xerais

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica de de A chave da Atlántida, de Anxo Fariña, libro que gañou o Premio Merlín de Literatura Infantil 2011.

 

Acción atractiva

Da ciencia e da ficción

Se definimos a ciencia como o conxunto de coñecementos caracterizados pola capacidade para facer precisións exactas sobre unha parte da realidade e mais a ficción, o produto da imaxinación e da fantasía, daquela a ciencia ficción viría ser o resultado de aplicarmos e sistematizarmos uns acontecementos posibles, desenvolvidos nun marco espazo–temporal puramente imaxinario.

Pois ben, iso é precisamente o leva a cabo Anxo Fariña na súa obra A chave da Atlántida. Toma uns personaxes reais cos que fundamenta narrativamente a versomilitude do relato, introduce a figura dun humano artificial, que traspasa as fronteiras da pura creación, bota man do pasado, porque sempre resulta atractivo indagar sobre mitos e adiántase ao futuro polas múltiples posibilidades queofrecen a biotecnoloxía e a robótica á hora de deseñar sucesos extraordinarios.

O resultado é unha novela que, sen esquecer os tempos que vivimos, nos sitúa nunha época que zuga do pasado aquilo que foi positivo e ensoña o futuro nun porvir ditoso para a humanidade. E como as notas discordantes son as que activan os resortes da animación, non faltan tampouco os enganos e as trampas que calmen a sede de poder para proporcionarlle intriga ao relato.

O texto,que ben podería ser o guión dunha película polo deseño dos personaxes, polo atractivo da acción e pola configuración dos acontecementos, é digno gañador da vixésimo sexta edición do Premio Merlín de literatura infantil, fallado en xuño de 2011 e fai ao seu autor merecente do recoñcemento que, sen dúbida, lle farán os lectores mozos.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «Facemos a maleta», un libro de J. C. Girbés e Silvia Ortega para primeiros lectores

18 Novembro 2011

Álbums,Críticas,Infantil

María Navarro publicou no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Facemos a maleta!, de J. C. Girbés, ilustrado por Silvia Ortega.

Compoñente lúdica

Xogar e viaxar

A procura demundos afastados soñados e ensoñados ten os protagonistas de Facemos a maleta! ocupados nun xogo que destaca pola súa compoñente lúdica, pero que vai máis alá do simple movemento de pezas articuladas entre si,que traspasa as fronteiras de múltiples posibilidades, que combina e harmoniza un conxunto de trebellos,porque o máis importante para eles é que esperta e estimula a imaxinación, propón resolución de conflitos,búsqueda de solucións ou reflexión acerca do que se debe ou non facer en cada circunstancia, feito que obriga os cativos a sopesar os pros e os contras que cada decisión pode traer consigo  e a tirar conclusións favorables.

Xogar a viaxar convértese neste senso nun exercicio valiosísimo se con el paseamos polo divertimento, se distraemos o ánimo,se denvolvemos a creatividade ou se nos permite vivir aquilo que desexamos.En décimas de segundo trasladámonos ao lonxano Oriente, plantámonos na selva amazónica ou nadamos cos delfíns no Pacífico e á mesma velocidade voltamos ao fogar para saborear a sobremesa que papá nos ten preparada.

Por iso,cando ao comezo sabemos que Marco e Xela viaxan moito, porque fan de todas e cada unha das súas saídas unha aventura, axiña nos decatamos da capacidade de autosuxestión que os cativos posúen e da riqueza que proporciona tal facultade á hora de medrar.

A interpertación que da viaxe fagamos ben sexa física ou psíquica, interna ou externa, próxima ou afastada producirá unha sensación de benestar que fará que a aprendizaxe sobre libros e lectura sexa cada vez máis pracenteira.

Crítica de María Navarro sobre «Tucho despistes», de Ana Santiso

7 Xullo 2011

Críticas,Merlín

María Navarro publica no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica de Tucho Despistes, de Ana Santiso.

Intensa aventura

Aceptar os despistes

Quere ser esta historia unha homenaxe a todos os Tuchos despistados que recorren á fantasía para enmascarar o medo, a pena e a rabia que senten por non ter feito ben os recados, ben sexa porque se confunden ou porque na súa falta de atención non lembran onde deixan as cousas.
O protagonista de Tucho Despistes perde a chaqueta, non sabe onde deixou a bicicleta, merca o que non lle mandan e por iso decide pedir axuda o peixe Pirucho e visitar no fondo do río os monstros causantes de tales desaguisados. Unha vez reunidos os datos ou indicios que o conducen ao descubrimento e/ou solución do problema queda tranquilo, volta á realidade e na súa casa reina unha felicidade dende hai tempo agardada.
Os primeiros lectores teñen nunha das últimas achegas que Edicións Xerais   de Galicia publica na colección “Merliño” de Ana Santiso ao panorama literario actual un referente á hora de analizar as condutas dos pequenos, tendentes, case sempre, a poñer escusas cando non actúan como deben, sobre todo, diante dos pais que son os que neste caso exercen de censores. E máis aló dun simple despiste mencionar as notas escolares que, se non son positivas, convértense nun motivo de preocupación para pais e fillos e Tucho que non é alleo a esta consideración afánase en buscar  o camiño máis longo para amosar os seus resultados académicos, ata que cheo de valor e logo de percorrer unha intensa aventura acepta a realidade e todo comeza a circular polos vieiros da normalidade.
Xa se sabe: se un sae da pista, despístase e, ás veces, iso incomoda, pero hai que aceptalo.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «Recendos de aire sonoro», de Antonio García Teijeiro

9 Xuño 2011

Críticas,Infantil,Sopa de Libros

María Navarro publica no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Recendos de aire sonoro, de Antonio García Teijeiro. Reproducímola integramente:

Acordes cordiais

Apelando aos sentidos

Nunha das citas coas que Antonio García Teijeiro comeza unha das súas últimas achegas á literatura galega, afirma que a música é aire sonoro. Un aire sometido a acordes, rima, ritmo, compás, melodía e tempo capaz de trasladarnos a espazos cordiais, espertar emocións, revivir lembranzas ou sacudir conciencias. Basta unha nota ou un acorde para camiñar polo ronsel que deixa a arte de combinar sons, para sentir o recendo do aire.

O autor, impregnado desa sensibilidade sensorial, constrúe poesía considerando o diálogo entre a riqueza, o pracer e o equilibrio que a música achega e a capacidade evocadora das palabras.

Recendo de aire sonoro, por unha banda, apela aos sentidos mesturando percepcións e por outra, chega a converterse nunha extraordinaria homenaxe aos instrumentos capaces de producir sons agradables e evocar fermosos textos. Viola, violencelo, arpa, violín, trompeta,trombón, frauta, óboe, tuba, fagot, timbal, gaita e guitarra, feitos personaxes, desfilan polas páxinas do poemario e non o fan sós ,acompáñanos as flores, as nubes, as andoriñas, as ondas do mar e mesmo os amores para crear unha atmosfera de benestar e dende aquí disfrutar da orquestra que temos ao noso redor. De modo que a viola chora, a arpa treme, o violoncelo racha o silencio, o óboe quéixase e a gaita láiase para amosar a humanidade que inspiran estes trebellos marabillosos.
A poesía, como combinación harmónica de palabra e son, convértese nunha das manifestacións máis primitivas e xenuinas do ser humano. Favorecer a súa interiorización é un agasallo para os cativos e con este volume témolo doado.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «A princesa Sabela», de Cornelia Funke

13 Maio 2011

Álbums,Críticas,Infantil

María Navarro publicou no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión sobre A princesa Sabela, de Cornelia Funke. Reproducímola intergramente:

Rebelde princesa

Reflexionar sobre a felicidade

A princesa Sabela é a tradución do orixinal “Prinzessin Isabella” da alemá Cornelia Funke, recoñecida autora de obras da literatura infantil e xuvenil entre as que destacan as da serie de Corazón de tinta, As galiñas tolas, Hugo tras unha pista xelada ou máis recentemente Reckless. Carne de pedra. Nestes títulos os libros e os contos cobran vida grazas á capacidade lectora dos protagonistas ou á posición de detrás do espelle que adoitan os personaxes. No volume que nos ocupa tamén a autora somete o lector á reflexión acerca da posición de bens materiais, do concepto de felicidade relacionado co exceso ou o verdadeiro sentido do amor paternal. Propiciar a rebelión e saír airoso da batalla convértese para a ptotagonista do conto nun obxectivo que ten como finalidade a procura da felicidade e do benestar persoal, posuír a liberdade de actuar perseguindo ideais chega a ser un privilexio para aqueles que están dispostos a renunciar aos bens materiais a favor do ser emocional.
Sabela, a princesa máis nova do reino, considera que vivir rodeada de luxos e con serventes que chegan a coartar a súa liberdade non é para ela unha vida ideal, mais ben embárgaa o aburrimento e a desdita. Por iso decide loitar contra vento e marea para sentirse activa e útil. O pai, coñecendo as intencións da filla, deseña un plan de actuación para a rapaza que non arrebola os resultados agardados, mais ben afianza a conduta rebelde da princesa á que lle gusta durmir no cortello, fregar potas e cacharros, pelar cebolas e botarlles de comer aos cochos. Funcións todas elas non dignas dunha princesa, pero que á pequena sábenlle ben. Estaremos ante unha aprendizaxe real? E cordial? Qui sapit.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «Ti non xogas!», de Silvestre Gómez Xurxo

5 Maio 2011

Críticas,Infantil,Merlín

María Navarro publica no Faro da Cultura, o suplemento literario de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Ti non xogas!, de Silvestre Gómez Xurxo. Reproducímola integramente:

Relacións entre iguais

Tecer cos fíos da cordura

A títulos como Déixao medrar e Ith séguelle Ti non xogas!, texto que afonda no tema da educación e das relacións entre iguais.
Neste caso son os nenos os que, nese intento por facerse un oco entre compañeiros, afánanse en amosar a súa valía e verse recoñecidos polo grupo. De modo que calquera xesto, calquera movemento é percibido por eles como unha auténtica afrenta na que a súa dignidade pode verse
trastocada.
Neste sentido a fantasía chega a converterse nun recurso do que botar man á hora de resolver conflitos e/ou buscar explicacións ao comportamento, a priori, negativo dos demais.
“Ti non xogas!” son as palabras que Róber lle dirixe a Suso ao comezo dun recreo calquera nun día calquera de clase. Son palabras proferidas con rabia e coa intención de paralizar o adversario que nese momento fica desconcertado non só polo que acaba de escoitar, senón tamén pola falta de reacción do resto dos rapaces que impasibles renuncian a calquera actuación a favor do compañeiro discriminado.
O autor, Silvestre Gómez Xurxo, tece a partir desta situación inicial unha tea que cose cos fíos da cordura, do respecto, da paciencia e da sensatez para que por eles circulen o protagonista e Phanti, unha pantasmiña –probablemente imaxinaria– que irrumpe na vida de Suso para acompañalo nese percorrido que vai dende o enfado ata a reconciliación e que pasa pola resignación, o desasosego e a tensa calma, como estadios imprescindibles que levan o rapaz a aceptar as suxestións que outros lle fan e a poñer en práctica as normas elementais de conduta.
As características ilustracións de Anxo Fariña acompañan ao texto e lembran o lector que a imaxinación convértese nunha boa aliada na resolución de conflitos.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «Florentino, o príncipe Quino», de Gloria Sánchez

17 Marzo 2011

Álbums,Críticas,Infantil,Merlín

O Faro da Cultura, de Faro de Vigo, inclúe unha crítica de María Navarro sobre Florentino, o príncipe Quino, de Gloria Sánchez, que reproducimos a continuación:

De animais
Atmosfera de contravaloración

O proceso físico que asegura que os corpos con cargas distintas se atraen preséntase neste conto, que a Editorial Xerais vén de publicar na colección “Merlín”, como unha teoría que, ás veces,prende nos seres vivos. A historia situada nun tempo lonxano no que, polo visto, os animais falaban ten como protagonistas unha familia de porcos que gobernaban un país habitado por corrichos cuxo requisito imprencindible para rexer o país era ser o máis porcallán de todos. Nace Martiño Tonecho Segundo, mais quere o destino que o futuro rei, chamado popularmente Quino Quiniño, se afaste das prácticas noxentas dos seus antecesores e mude as palabras groseiras e a suciedade por un vocabulario axeitado, as boas formas e unha exquisita hixiene persoal. Por outra parte, coñecer a Cocha Alba vai supoñer un xiro nos seus gustos e preferencias e a demostración de que a cabra tira ao monte. Gloria Sánchez recrea para os máis pequenos un conto de animais que xoga coas coordenadas do desaliño e da inmundicia e o fai de tal forma que pituitarias, papilas gustativas e tímpano póñense en funcionamento para sentir e rexeitar sensacións dsagradables que o ollo humano percibe como insalubres.
A esaxeración extrema, a deturpación de valores e a mestura de planos repugnantes
nun escenario autenticamente noxento proporcionan ao texto unha atmosfera de contravaloración onde o lector mozo poderá percibir o que non quere, o que non está ben e/ou o que debe rexeitar.
As ilustracións de Xan López Domínguez, máis amables ca o texto, suavizan a temática e elevan á categoría de falsa realidade unha historia que esvara polos
regos da ficción e se coa polos buratos do submundo.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «Macarrón de narices», de Xoán Babarro González

3 Marzo 2011

Críticas,Infantil,Merlín

O suplemento literario Faro da Cultura, de Faro de Vigo, inclúe hoxe unha crítica de María Navarro sobre Macarrón de narices, de Xoán Babarro González, que reproducimos:

Un conto é un conto
Cando reina a imaxinación

Coa sentenza “Un conto é un conto” remata Xoán Babarro González a súa narración que en forma de historia publica na colección“Merlín”de Edicións Xerais de Galicia baixo o título Macarrón de narices e na que entrelazando personaxes, acontecementos, descricións, desexos e poderes máxicos vai xestando un entramado de accións-reaccións no que reina a imaxinación.
Usando as coordenadas da irrealidade e da extravagancia, que proporcionan o disparate ou o absurdo, sitúanos o autor nun espazo e nun tempo afastados e cercanos, nun contexto irreal e cotiá, cuns personaxes posibles , pero que chegan a ser imposibles.
E dende esta posición envía mensaxes e contramensaxes, traballa valores e contravalores, idea ataques e contraataques nun universo no que o material elástico que o alberga corre o risco de non voltar ao sitio.
Comeza o conto co nacemento do herdeiro do reino de Narices que resultou ser un choromicas, mal comedor, caprichoso e malencarado. Mais o día que cumpre sete anos dan coa fórmula milagreira servíndolle sete cazolas de macarrón con tomate, alimento que ha de ser o seu sustento de aquí en diante e que lle proporcionará un aspecto característico non só ao príncipe,senón tamén á familia real afeccionada tamén a tal saborosa comida.
Someterse aos ditados dun neno malcriado, ao que dende o berce se lle outorgaron non poucos privilexios, non semella o mellor camiño para o desenvolvemento dunha persoa que fai do antollo a súa filosofía de vida e non establecer límites por comodidade tampouco, mais… un conto é un conto!

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «Xoa», de Antonio Yáñez Casal

11 Febreiro 2011

Infantil,Merlín

O Faro da Cultura (Faro de Vigo) publicou onte unha recensión crítica de María Navarro sobre Xoa, de Antonio Yáñez Casal, que reproducimos integramente:

Ingredientes atractivos

Con boa cadencia narrativa

Os cambios supoñen a miúdo unha crise que non sempre resulta doado asimilar, toda ruptura co setado anterior leva asociada unha modificación ou alteración,ás veces, difícil de encaixar.
O nome da protagonista, Xoa,convértese no título do conto que Antonio Yáñez Casal vén de publicar e que fará as delicias do lector novo, porque na historia se combinan ingredientes atractivos para os pequenos: deste xeito, os protagonistas pertencen ao reino animal e o decorrer dos acontecementos demanda a complementarieda de / complicidade do lector para resolver enigmas que lle permitirán á Xoaniña ir acadando aspecto de membro adulto.Se a isto sumamos a cadencia na narración e unha forma clara e sinxela de contar a través dunha linguaxe coidada o resultado cáseque ten o éxito asegurado.
Quere a ficción literaria que a coccinella septempunctata teña, despois da eclosión inicial, que desenvolver o proceso dunha metamorfose completa;primeiro en larva, logo en pupa e finalmente en imago superando sete probas en cada unha das cales obterá o punto característico que cobren os élitros do coleóptero. Para levar a cabo tal empresa emprega Xoa os recursos dos que dispón; consellos da nai, ensinanzas dos habitantes do campeiro…e moito, moito enxeño.E como soe suceder nestes casos o resultado final é unha inmensa satisfacción polo traballo ben feito que ten a súa recompensa no punto que tras cada solución lle marcan no corpo.
Trátase dunha historia ben sinxela que ben pode ser considerada unha metáfora da vida; un percorrido cara a adiante no que día tras día imos superando  probas e/ou retrocendo pasos.

María Navarro

Crítica de María Navarro sobre «A filla do ladrón de bicicletas», de Teresa González Costa

23 Decembro 2010

Infantil,Merlín,Premios_Xerais

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, inclúe hoxe unha recensión crítica de María Navarro do último Premio Merlín de Literatura Infantil, a A filla do ladrón de bicicletas, de Teresa González Costa. Reproducímola integramente:

Valores e contravalores
Substanciosa interpretación

O pasado doce de xuño fallábase na illa de San Simón o Premio Merlín. Era esta unha edición especial,a vixésimo quinta, e como xurado uns membros de excepción.Cinco gañadores en anos anteriores outorgaban por maioría o premio á obra titulada A filla do ladrón de bicicletas, cuxa autora,Teresa González Costa, xa coñecida por pezas teatrais como Sempre quixen bailar un tango, Alén das Brumas ou Pingueiras e tarteiras, deita unha ollada tenra e máxica sobre un vehículo que semella marcou algunha vivencia infantil.
Da mesma forma que nunha bicicleta a forza producida polas pernas se transforma en movemento, así funciona o resorte da imaxinación impulsado polo burbullar de ideas, imaxes e palabras que dispostas maxistralmente producen un texto que irradia enerxía e ilusión e no que a autora, adoitando unha postura de prudente neutralidade, fai falar aos seus personaxes para que sexan eles mesmos os que acaden a complicidade ou reprobación do público. Os receptores, atentos aos movementos de cada un, agardan expectantes o decorrer dos acontecementos histriónicos nalgúns momentos, docemente cotiás noutrose simpáticos as máis das veces.
Considerando que coa tía Perfecta vai estar ben e levar unha vida como merece, o pai, famoso ladrón de bicicletas, deixa á súa filla Serafina nunha casa diriamos que pouco cómoda, polo que ten de exclusiva, pola etiqueta de intocables que colga en cada unha das pezas, polo carácter exótico que lle imprime a procedencia das cousas e pola insistencia da dona do fogar en que teña claro e ben claro que nada do que ve será nunca seu.
Neste ambiente de tal exquisitez non ten cabida a bicicleta Celerífera, a das raias verdes e laranxas, e que se converte para a rapaza na súa paixón. Chegar a ser equilibrista e traballar nun circo é o único obxectivo de Serafina que non dubida e practicar e practicar, pese á oposición da tía Perfecta.
Outros personaxes como o vello Elías, Milo ou a súa nai Beliña adozan a historia e actúan como contrapunto ás excentricidades da tía Perfecta, unha cantante de ópera xa maior que se nega a aceptar a súa propia realidade e que se fai rodear de bens materiais e de persoas ás que lles une unha falsa amizade para lucimento persoal.
Aparecen deste modo na estrutura profunda do texto valores e contravalores que posibilitan unha substanciosa interpretación acerca da caída dosmitos, da idoneidade de acumular bens, da fachenda como modo de vida ou de cal é o modelo de felicidade que perseguimos.
A concepción da novela goza dun extraordinario rigor plástico que fai que o lector perciba o texto como un decorrer de esceas nas que se suceden os acontecementos e que en conxunto semellan actores do espectáculo que é a vida mesma.

María Navarro

«Corazón de chocolate» de Jaureguizar, crítica de María Navarro

20 Maio 2010

Críticas,Tintimán,Xerais_nos_medios,Xuvenil

FANTASÍA E HISTORIA
Unha boa fórmula

Unha nova colección de aventuras vén de irrumpir no panorama literario galego. Con dous títulos, Tintimán, pseudónimo de Uxío Lobo, acaba de chegar para instalarse entre os mozos aos que lles atrae o risco, a historia e as fortes emocións. O seu autor Jaureguizar, xa coñecido por libros como Todo a cen, Fridom spik, Salitre, Casa Skylab, Cabaret Voltaire ou Plastilina nos pulmóns, volta á novela para mozos con Corazón de chocolate, un dos primeiros volumes que publica nesta nova colección e na que dalgún modo rende homenaxe á revista viguesa dos anos 80, Tintimán.

A morte de Norberto Lobo, afamado xornalista do Diario Galego, facilítalle ao seu fillo a entrada no mundo do xornalismo, o de investigación, o do risco que é o que lle gusta ao intrépido mozo de dezaseis anos, amante da aventura e do coñecemento, pero pouco amigo das clases. A súa reportaxe sobre o Labirinto do Obradoiro e a existencia da Irmandade Xelmírez, unha seita perversa que remonta as súas orixes á Idade Media son motivos abondos que manteñen expectantes non só ás autoridades eclesiásticas da época, senón tamén a don Anxo, director do Diario, e a Anselmo, marido da súa nai.

Nin que dicir ten que dous medios líos amorosos con Mónica, compañeira de clase,e con Maika, fotógrafa da redacción, adozan e agobian a vida de Tintimán que se move entre o descaro dun rapaz en plena adolescencia e as respostas politicamente correctas que lles debe ás mulleres, neste caso máis maduras e expertas ca el nas artes amatorias.

Da mesma forma que neste volume é Santiago de Compostela a cidade marco que alberga as pescudas do protagonista, outras urbes galegas como A Coruña, Lugo, Ferrol, Pontevedra ou Vigo serán visitadas por Tintimán para desvelar os misterios que se agochan nas súas construcións, nas súas rúas centenarias ou mesmo nos recunchos máis insospeitados. E é que a mestura de ficción e fantasía coa historia semella ser unha boa fórmula para atraer e encantar o lector de hoxe en día que busca entre liñas coñecer os recantos caprichosos do destino, descubrir claves do funcionamento de comunidades ancestrais, atopar explicacións a feitos pasados ou marabillarse cos submundos que se perpetúan baixos os nosos pés. Eles dirán! María Navarro

Texto publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo o 20 de maio de 2010. A páxina completa odne aparece o texto pode baixarse en pdf aquí.

«Cama e conto», crítica de María Navarro

29 Abril 2010

Críticas,Infantil,Sopa de Libros,Traducións,Xerais_nos_medios

TENRO E DELICADO

Cama e conto constitúe un texto tenro e delicado que expón unha realidade cotiá. Gonzalo Moure, convencido de que todo o vivimos na intimidade da nosa mente, escribe un conto no que salientan as perspectivas adoitadas; primeiro a da nena, Malva, logo a da nai e superposta a elas, a do lector, mozo e adulto, como complemento do proceso comunicativo que supón o libro.

O que máis lle gusta a rapaza protagonista da historia son as palabras “cama e conto” que cada noite pronuncia súa nai no momento de ir durmir. Son palabras máxicas para Malva, como máxicas son as verbas que, relacionadas entre si, tecen os relatos que son quen de transportar á nena a mundos fantásticos e marabillosos, cheos de sensibilidade nuns momentos, monstruosos noutros, pero sempre evocadores de realidades cotiás, unhas veces, e sublimes, outras.

Cando a nena fai seis anos a situación cambia e o que antes era un grato acompañamento nocturno devén nunha desacougante soidade que some a Malva nunha persistente tristeza ao ollar a indiferenza dos seus proxenitores, feito que a leva a poñer en práctica un estratéxico plan de actuación no que se invirten os papeis, de modo que os adultos son tratados coma nenos e a nena adoita a posición dun adulto.

Esta dislocación de roles resulta certamente interesante e permite adoitar unha actitude crítica perante determinadas situacións. Ás veces, situarse no lugar do outro ofrece a posibilidade de ver reflectidos comportamnteos ou mesmo opinións que reverberan imaxes sorprendentes. A literatura, posta ao servizo da sociedade, convértese neste sentido nun bo instrumento co que contan lectores e escritores para verquer sobre el reflexións propias da vida cotiá que axudan a medrar e camiñar.

As ilustracións de Lucía Serrano con trazos ben definidos, en cores pardas atenuadas e con expresións máis ca suxestivas acompañan a un texto que dende o punto de vista temático resulta atractivo ao introducir un elemento real e cercano ao lector, que dende a perspectiva linguística trata o lector con intelixencia e que no conxunto produce un volume con interesantes contidos educativos. María Navarro

Texto de María Navarro publicado en «Faro da Cultura» suplemento de Faro de Vigo o 29 de abril de 2010. A páxina completa onde aparece o texto pode baixarse en pdf aquí.

«O monstro das palabras» de María Reimóndez, crítica de María Navarro

12 Marzo 2010

Críticas,Merlín,Xerais_nos_medios

CARÁCTER REIVINDICATIVO

A autora de Lía e as zapatillas de deporte ou Usha vén de publicar tamén na colección Merlí de Edicións Xerais de Galicia O monstro das palabras, un libro no que unhas rapazas descobren, axudadas pola súa mestra, que un ser perverso e maligno afánase cada certo tempo en comerlle as palabras á lingua e con iso evitar que a xente se relacione, pense e evolucione. Privando as persoas das verbas os nenos fican como aparvados, tatexando palabras sinxelas, e os maiores reclúense en si mesmos incapaces de expresarse.

A ficción leva a Alba e a Lela a seguir atentamente o relato da mestra que se confesa ser doutra época na que tamén a lingua se viu ameazada e necesitou dun grupo de mulleres que loitasen por ela. Agora parece que as elixidas son estas dúas rapazas que puideron escapar á influencia do monstro e que amosan unha sensibilidade especial para co que as rodea e,en especial, para coa lingua que queren e usan a cotío.

O seu asombro vai cada vez a máis, a súa perplexidade é cada vez maior e as súas ganas de mellorar a situación,directamente proporcional ao empeño que han poñer en coñecer, aprender e saber para actuar. A súa mestra élles de grande axuda e a avoa de Lela, un modelo a seguir. Se algo aprenden as nenas é a valorar que é importantísimo loitar por un ideal e que é preciso aunar esforzos, porque só así se escoitarán a súas voces.

Entre sentimentos, pensamentos e desexos vai avanzando a historia que non remata, un libro –o das palabras que aínda non acabou de escribirse,uns personaxes en constante evolución, porque así é a lingua, viva e dinámica. É cáseque unha constante na obra de María Reimóndez o carácter reivindicativo que aplica aos seus personaxes e que verque sobre a lingua e a condición das mulleres no mundo, aquí –máis no pasado ca agora– e nos chamados países subdesenvolvidos nestes momentos, convencida de que a educación integral ha de ser a chave que abra as portas a un mundo máis xusto e xeneroso para todos. María Navarro

texto publicado por María Navarro en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo o xoves 11 de marzo de 2010. A páxina onde aparece pode baixarse en pdf aquí.

«”Valados”: fermosa historia de sentimentos encontrados», crítica de María Navarro

15 Xaneiro 2010

Críticas,Infantil,Merlín,Xerais_nos_medios

TENRO E DELICADO. UN MEIGO DA PALABRA

A existencia de valados físicos e imaxinarios é hoxe en día unha realidade espallada por case todo o mundo e somos nós, as persoas, os que os construímos con táboas, formigón armado ou prexuízos do máis diverso. Nun momento dado non se sabe –ou si– por que alguén decide erguer unha fronteira e impedir o trafego de vida, preservando ideas, modos de vida, mesturas.

Da mesma forma que imaxinar un mundo sen ataduras, sen lindes, sen barreiras é posible se falamos en termos de ficción, tamén tender á utopía pode converterse nun plantexamento vital e nun xeito de educar a través de nobres comportamentos. Neste sentido ficción e realidade, ilusión e existencia converxen nun punto no que o imposible chega a realizarse, o improbable se efectúa e o desexo devén en auténtico e efectivo.

En Valados, un texto tenro e delicado de Agustín Fernández Paz que Edicións Xerais de Galicia vén de publicar na colección «Merlín», os personaxes amósannos a parte máis amable da relación entre iguais e tamén como a maioría das situacións teñen unha compoñente de vontade moi importante. Se existe vontade chegaremos a acadar aquilo que nos propoñamos, se hai vontade a utopía é posible. Da man de Helena e Xoel sabemos da existencia dunha vila, a máis fermosa do mundo, na que os seus habitantes en aparencia viven en harmonía, mais só en aparencia, porque o xerme da discordia prende nunha parte da poboación que, considerándose superior, pretende marcar e visualizar a diferenza erguendo un muro que separe vidas. Quizais a constancia e o empeño que nenos como os protagonistas da historia poñen en negar a segregación, conseguen que alá no ceo, «guiados por unha brisa alegre, porque o aire non sabe de valados», voen os desexos felices de atopárense todos xuntos.A dualidade que vertebra o texto -nena/neno, branco/ cor, dentro/fóra- vaise diluíndo ata o final cando se fala de humanidade e harmonía.

Bo coñecedor do público infantil e da capacidade que estes presentan de aprehender a realidade,o escritor agasalla os seus lectores cunha fermosa historia de sentimentos encontrados e amosa unha vez máis ser un meigo da palabra. María Navarro

Texto da crítica María Navarro publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo (14-010-2010). A páxina orixinal pode lerse ou baixarse en pdf aquí.

«Mil cousas poden pasar« ou «Dando que pensar», crítica de María Navarro

24 Decembro 2009

Conferencia,Infantil,Merlín,Premios_Xerais,Xerais_nos_medios

O flamante gañador do Premio Merlín 2009 amosa os seus dotes de escritor en Mil cousas poden pasar. Libro I, que presenta un mundo fantástico debaixo da auga e outro, non menos fantástico, na superficie. Os personaxes dun e doutro lugar, isto é, a familia real de Pindo IV O Tratable, convertido despois en Pindo IV O Túzaro, dentro do mar, e Lina, Pouco, don Torsón, Hedión, Propicius ou a alcaldesa, entre outros, fóra do mar, conforman un universo no que desfilan da mesma forma persoas, animais, obxectos, ideas, sentimentos e pensamentos e no que a búsqueda de ideais materiais ou morais se converte no motor que impulsa practicamente a totalidade dos movementos.

O texto dividido en cincuenta e catro capítulos e estruturado en tres partes fai honra ao título, porque tanto nas profundidades do mar, onde viven os peixes, mariscos, plantas submarinas e civilizacións diminutas, como na vila de Nil, mil cousas poden pasar: que Neda e Mercurín busquen agasallo para o seu pai o rei, que se manteña a liñaxe real, dende Meaño I, O Que Tivo a Idea, que haxa unha guerra, que os ex-soldados se convirtan en músicos, que a chuvia formada por unha soa pinga xigante absorba a Pouco con tuba e todo, que os mortos tomen o sol sentados nos bancos do camposanto agora convertido en xardín, que o cocho Isaías vaia á escola ou que Lina saia na procura do seu home Pouco e lle medre o pescozo varios metros.

Unha desbaratada historia, que goza dunha coherencia interna e que se adoza cunha boa dose de subrealismo, onde parece primar a imaxe sobre o contido; absurdo nuns casos, lóxico noutros e disparatado na maioría das ocasións, pero que no fondo desenmascara realidades aceptadas como verdades universais ou desconxunta mitos que ben mirados carecen do sentido necesario que os sustente.

A ilustración feita palabra acompaña un texto sinxelo que pecha significados do máis diverso, pero que amosa en calquera caso non só unha desbordante imaxinación senón tamén a concepción dun mundo no que os seus integrantes tentan pasar pola vida deixando pegadas ou, cando menos, dando que pensar. María Navaro

Texto publicado no «Faro da Cultura» de Faro de Vigo (24-12-2009). Pode baixarse ou lerse a páxina en pdf aquí.

«A profesora Ripaldi»: universos fantásticos

29 Outubro 2009

Críticas,Infantil,Merlín,Xerais_nos_medios

María Navarro publica hoxe en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo, baixo o título de «Universos fantásticos», unha crítica d’ A profesora Ripaldi, o libro escrito e debuxado por María Alcañiz.

O mundo dos soños e da ensoñación ofrecen ao escritor a posibilidade de crear e recrear universos fantásticos onde rexen as coordenadas da vontade, do desenfado, do absurdo ou da lóxica segundo a situación. Todo funciona o se desbarata cando un ente estraño invade un territorio e tamén o espazo vital se enrquece ou empobrece cando algo é afín ou contrario ao considerado modelo.

Unha científica de recoñecido prestixio, unha vida dedicada case excluviamente ao traballo, unha explosión sen aparente explicación e uns soños que se moven no plano das conxecturas; velaí a novela finalista do Premio Merlín 2008 que Xerais tivo a ben publicar.

Para a súa autora, María Alcañiz Lorenzo supón a primeira incursión no eido literario e para os lectores un texto no que dar renda solta á imaxinación e constatar, quizais, que moi preto nosa pode haber outros modos de vida diferentes e, ás veces, semellantes; fantásticos con posibilidade de ser reais; probables e,a miúdo, posibles.

Os laboratoiros Prodi teñen na profesora Sarita Parodi o seu máximo expoñente. Adicada case exclusivamente ao seu traballo é quen de inventar unha tinta ortográfica que evita as faltas, un paraugas autoclimático ou un regulador do tempo. Mais a rutina cotiá rómpese cunha explosión que envía á cientifícia á pqeuqena vila de Luchampa no planeta de Robois e aquí comeza a nosa protagonista unha nova vida, consagrada tamén á ciencia, e que coñecemos grazas aos soños de Rolando e ao misterio que sobre a historia verquen os habitantes de tan singular planeta. O regreso ao seu lugar de orixe non deixa tampouco de ser unha incógnita na atarefada e desorbitada existencia de Sarita Palodi, convertida despois na profesora Ripaldi.

A trama, que se tambalea por momentos, concédelle ao absurdo a oportunidade de encher os ocos que a fantasía non é quen de explicar, a lingua,impregnada de alusións cómicas, introduce detalles que quizais se lle escapen aos lectores mozos e o final forza un remate, cando menos, pouco expresivo que achega incertidume sobre o que realmente sucedeu e o que pode suceder, se cadra, nun intento de que o receptor complemente o texto. Quid scit? María Navarro

«Mariquiña, a carteira andoriña»

21 Febreiro 2009

Infantil,Xerais_nos_medios

María Navarro publica no «Faro da Cultura» do 19 de febreiro unha crítica sobre Mariquiña a carteira andoriña, o libro de Mau e Pin, primeiro título da colección «Polo correo do vento». Reproducimos o texto:

formato paxina imparDa man de Edicións Xerais de Galicia chega Mariquiña a andoriña, unha carteira ben singular que percorre Galica entregándolles correspondencia a outros iguais. A pega, o paporroibo, a pomba, a bubela ou o galo son algúns dos destinatarios das súas cartas a Tui, Vigo, Pontevedra, Ferrol, Lugo ou O Corurel, os lugares aos que se despraza a andoriña para cumprir co desexo do emisor de que a súa mensaxe sexa ben recibida. Son mensaxes de seres queridos que dalgunha forma alegran a vida ao seren compartidas cos demais, así Amador, o paxaro pescador, recibe carta do seu irmán Xaquín dende Pequín; da mesma fora que Piruco, o cuco, é convidado a unha papadela, ou Lalo, o urogalo, recibe unha canción do seu sobriño Paspallás, o gaiteiro que fai música co seu peteiro.

O interese do libro, con textos concisos e que dende o punto de vista plástico combina ilustracións e fotografía radica no conxunto e nas partes. A análise da globalidade lévanos a percibir a historia coma unha homenaxe ao colectivo de emisarios. de modo particular asistimos dende a perspectiva pedagóxica ao tratamento dunha ampla vareidade de campos: mundo dos paxaros, puntos xeográficos estratéxicos, referencias á riqueza natural do País, alusións ao noso patrimonio cultural e mesmo incursións nas tradicións, acompañados en todo momento por sinxelas rimas, estruturas reiterativas que aseguran recepción, sintaxe recurrente e vocabulario apropiado á idades dos destinatarios.

Ao final do libro adican, o autor Mau e o ilustrador PIn, unhas páxinas á práctica individual e colectiva. Recóllense aquí variadas cuestións acerca da propia historia, un vocabulario de personaxes que interveñan no percorrido e un apartado no que baixo o título «Que aprendiches?», se invita a traballar a comprensión do texto e relacionalo con coñecementos previos de xeografía, bioloxía, literatura ou historia, nunhas ocasións co formato de pregunta curta, noutras con respostas opcionais e noutras máis lúdicas como a sopa de letras. Remata o apartado cun coñecido poema de Manuel María, musicado por Suso Vaamonde, e unha actividade plástica de colorear, e cóbrense así as posibildiades que presentan o texto e os denuxos, importante para o desenvolvemento cognitivo e psicolóxico do neno. María Navarro.

«Amancio Amigo e o demo da botella», crítica en «Faro da Cultura»

22 Xaneiro 2009

Críticas,Infantil,Xerais_nos_medios

amanciofaroMaría Navarro publica hoxe en «Faro da Cultura» unha crítica sobre Amancio Amigo e o demo da botella, a segunda das entregas da serie protagonizada polo mago creado por Xosé Miranda e ilustrada por Patricia Castelao.

«Cazaría salvaxe», crítica no «Faro da Cultura»

4 Outubro 2008

Críticas,Fóra de Xogo,Xerais_nos_medios,Xuvenil

María Navarro publica no Faro da Cultura desta semana unha crítica da novela de Agustín Agra, Cazaría salvaxe.

«Os piratas da illa da esperanza», crítica

26 Setembro 2008

Críticas,Infantil,Merlín,Xerais_nos_medios

María Navarro publicou no Faro da Cultura de onte unha crítica sobre Os piratas da illa da esperanza, a novela de X. Rivadulla Corcón publicada en Merlín e ilustrada por Adrián Solleiro.

"Lía e as zapatillas de deporte", segunda crítica

29 Xuño 2008

Críticas,Infantil,Merlín,Xerais_nos_medios

María Navarro publica no último número de Faro da cultura unha crítica de Lía e as zapatillas de deporte, o máis recente libro de María Reimóndez na colección Merlín.