A biografía de Celso Emilio Ferreiro que prepara Ramón Nicolás botará luz sobre cuestións descoñecidas

20 Xaneiro 2012

Biografía,Noticias

Ramón Nicolás adiantou, nunha conferencia no Ateneo de Santiago, algúns dos aspectos que guiarán o perfil da súa documentada biografía de Celso Emilio Ferreiro, que Xerais publicará na próxima primavera. Reproducimos a información que publicou Fran P. Lorenzo en El Correo Gallego.

Ramón Nicolás bota luz sobre a biografía de Celso Emilio

O profesor e crítico literario debullou detalles  do traballo que ultima sobre o poeta celanovés

Ramón Nicolás, o profesor, crítico literario e blogueiro vigués -mantén na rede o seu Caderno da crítica- anticipou a pasada tarde, nunha concorrida conferencia, convocada polo Ateneo de Santiago, os fitos da biografía que está a ultimar sobre o poeta Celso Emilio Ferreiro. O traballo publicarase neste 2012, centenario do nacemento do autor de Celanova, o lugar no que vivíu desde o seu nacemento en 1912 até o golpe militar de 1936. Co rigor e atención que adoita nas súas críticas e estudos literarios, Nicolás foi debullando as principais liñas dun percurso vital complexo, que se iniciou no arredismo ou independentismo de preguerra, da man, canda o seu amigo Pepe Velo, das Mocidades Galeguistas. Dese época son textos que Nicolás recupera nos xornais da época e divulga nesta biografía que detalla tamén a titela exercida por un seu irmán nos días de terror que lle seguiron á rebelión franquista e que o autor detalla con profusión de datos.

Reclamado para cumprir co servizo militar en plena guerra, en Oviedo coñece á que será a súa muller, Moraima, momento no que Nicolás sitúa tamén o o estourido do Celso Emilio poeta, que de volta en Pontevedra participa activamente na vida xornalística e editorial da cidade.

Desprazado a Vigo en 1949 iníciase unha outra etapa fecunda na que CEF escribe a que é para o biógrafo a súa gran obra, O soño sulagado: “aí está todo Celso Emilio”, asegura. O seu papel na fundación da UPG, a publicación en 1962 de Longa Noite de Pedra, na histórica colección Salnés, o salto a Caracas, e os conflitos coa Hermandad Gallega, completan un percorrido no que teñen singular peso as relacións epistolares coa intelectualidade galega do tempo “Xosé Mª Álvarez Blázquez foi o seu confidente e grande amigo”- e no que se bota luz sobre episodios descoñecidos e inéditos da vida do poeta.

Fran P. Lorenzo

 

«Loita de clases e represión franquista no mar (1864-1939)», de Dionisio Pereira, a clarificadora investigación dunha parte fundamental da nosa historia

23 Marzo 2011

Críticas,Crónica,Noticias

Onte presentouse na Libraría Couceiro de Santiago de Compostela Loita de clases e represión franquista no mar (1864-1939), de Dionisio Pereira, acto no que participaron Lourenzo Fernández Prieto, Manuel Bragado e o propio Dionísio Pereira. A noticia está amplamente recollida na prensa, tanto en Galicia Hoxe, El Correo Gallego, Xornal de Galicia e La Voz de Galicia.

O Galicia hoxe informa de que «o autor asegura que a ditadura franquista foi capaz de espallar con éxito unha visión que despolitizaba a represión, reducíndoa a cuestións como as loitas entre familias: “O mar é exemplo claro de agresión baseada nunha loita de clases que xa viña desde o século XIX, cun desenvolvemento da organización sindical e patronal dun nivel moito maior que o conxunto do Estado español. En realidade, a pesca era o único segmento estruturado da economía galega antes da guerra civil, cunha estrutura vertical desde a extracción á comercialización… Dado o peso económico e social do sector, é lóxico que xurdise esa loita de clases».

E o Xornal de Galicia subliña que Galicia liderou a evasión marítima no franquismo: «O 40% dos peiraos galegos rexistraron evasións marítimas entre 1936 e 1938, grazas a “unha verdadeira rede organizada” na que participaron máis de 80 embarcacións que permitiron a fuxida de numerosos galegos das gadoupas do franquismo, un fenómeno “sen parangón no resto do España».

El Correo Gallego publica unha longa crónica de Fran P. Lorenzo, que reproducimos:

Dionísio pereira vincula a forza do asociacionismo mariñeiro galego co asañamento represivo sufrido no 36

No monumental traballo de investigación de Dionísio Pereira, Loita de clases e represión franquista no mar (1864-1939) (Xerais, 2010) concorren varios logros, sinalados onte durante a presentación do volume na Libraría Couceiro de Santiago. O primeiro, o esforzo sistematizador que o libro acomete arredor de estudos anteriores, “froito dun esquema interpretativo -sinalaba onte o seu autor- da historia social da pesca contemporánea en Galicia”. O segundo, o de documentar, en palabras do profesor Lourenzo Fernández Prieto, coordinador do Proxecto Nomes e Voces, “a volta atrás de máis de cen anos” que supuxo, para un sector xa asimilado ao contexto europeo nos seus logros e crises, o triunfo en 1939 da sublevación militar. E un terceiro e fundamental que é a integración do relato da represión franquista, sobre os traballadores e traballadoras do mar, nun ciclo histórico máis amplo, determinado polo “inicio da industrialización e a modernización de todo o litoral galego” -sinalou Fernández Prieto- e polo nacemento dun forte tecido asociativo que polariza, fronte á patronal, o conflito de clases que este libro describe con singular coidado. “Esa represión -sinalaba onte Pereira- é indisociable do grao de organización e da loita de clases previa ao golpe militar de 1936″, unha acción militar que foi de especial crueza e asañamento, en resposta a esa rede humana que procuraba o reparto da riqueza e a consecución dun horizonte vital máis libre e igualitario.

Desmentindo atávicos prexuízos sobre o individualismo dos mariñeiros galegos, o economista e investigador coruñés lembrou que o seu estudo ten “rigor e veracidade, pero non é un libro neutral”, pois, como dixo, “foi concibido de e desde a memoria dos vencidos, dos traballadores do mar organizados”, con especial atención ao labor desenvolvido por centrais anarquistas como a CNT, e lembrando que “a memoria hoxe hexemónica é a da patronal pesqueira e conserveira, e a patronal sempre tivo quen lle escribira”.

Pereira, que documenta -froito da súa estreita colaboración co Proxecto Nomes e Voces-, as 75 evasións por mar que tiveron lugar desde os portos galegos entre 1936 e 1939, coa participación de 800 persoas, expresou a súa vontade de”resucitar un debate plural” sobre a memoria dun período, que o editor de Xerais, Manuel Bragado, vencellou ao republicanismo. Un rescate no que o editor inscribiu o labor da reformulada Colección Crónica da editora viguesa, con xa máis de cen títulos e novas liñas de publicación abertas.

Fran P. Lorenzo

Artigo sobre «Asasinato no Consello Nacional»

7 Outubro 2010

Artigos literarios,Autores,Narrativa

Fran P. Lorenzo publica na contraportada do xornal Galicia hoxe un artigo de opinión sobre Asasinato no Consello Nacional, de Diego Ameixeiras, que reproducimos:

Creo que non leva nin unha semana nas librarías e en Xerais xa están a preparar a segunda edición de Asasinato no Consello Nacional, de Diego Ameixeiras. Alégrome por el, en primeiro lugar, porque desfrutei ben con Dime algo sucio, porque gosto da súa escrita, do seu desleixo cool, e porque Ameixeiras representa, ao meu ver e poida que sen el procuralo, a estirpe do narrador galego anti-malencónico, se aceptamos como epítome desa malenconía patria a Xosé Carlos Caneiro, por poñermos un exemplo preclaro. Outra característica de Caneiro, que o vincula a Manuel Rivas e que o distancia definitivamente de Ameixeiras, é a sublimación do amor romántico. Nada en contra. O amor que alimenta a prosa de Caneiro –até volvela bulímica– e a de Rivas –converténdoa, ocasionalmente, en modelo de tallas grandes– preséntase, ao revés que en Ameixeiras, tan desprovisto de carnalidade, tan metafísico que dá medo. Hai tanta pureza na expresión deses sentimentos que nin os acontecementos máis sórdidos ou infernais das súas novelas son quen de substraerse a esa forza cósmica. É unha sensación miña, máis nada. Nin bo nin malo.
Asasinato no Consello Nacional recrea unha morte violenta no seo da executiva do BNG nun tempo único no que, parafraseando a Flaubert/Yourcenar, os deuses xa non existían e o cristo non empezara aínda. Ese momento, entre La Voz de Galicia e La Voz de Galicia, no que o militante do Bloque estivo só e nun estado anímico moi similar ao que atravesa na actualidade: como vaca sin cencerro, que dicía Chus Lampreave en La flor de mi secreto.
O éxito do libro é tamén unha proba de que a ficción pode resultar ben máis lúcida e estimulante que a realidade  que trata de evocar. Un refuxio axeitado, quero dicir, para este tempo de grisura, no que todos os músculos sociais e políticos están atrofiados ou en vías de parálise.
O caso é que Asasinato no Consello Nacional –que esta aí, nos andeis das librarías, ben situado, malia a teimosía de Xerais por non remudar as súas feas e pouco estimulantes portadas violeta penitencia– terá un curioso efecto colateral que será o de botar a ler unha extensa capa de militantes do BNG, ben máis proclives a xéneros de non perder o tempo como son o ensaio histórico-político, a poesía amiga, a gran biografía ou os manuais de instrucións. Imaxino a eses inopinados consumidores de novela negra devorando as páxinas de Ameixeiras coa mesma fruición que os votantes do PP procuran as claves do seu pensamento e da súa estética nas excrecencias literarias de César Vidal ou Curri Valenzuela.
O desembarco de Ameixeiras nese universo silandeiro e un pouco atormentado da Executiva Nacional imítaseme un pouco á chegada de Harrison Ford –o inspector de policía John Book (Juan Libro/Xan Libro)–, a aquela comunidade amish da película Único testigo de Peter Weir.
Os pactos de silencio e a pretendida unanimidade daquela sociedade pechada eran nese filme maxistral un catalizador do relato. Se cadra o Bloque agarda tamén polo seu Xan Libro, un redentor/a sen medo, que resolva o caso do BNG fóra do papel, na vida. Mentres iso non acontece, os lectores, grazas a esta novela na que pasan cousas, van achar un refuxio óptimo, bravo, latexante, contra esa bondade universal, propia dunha secta moon de desprexuizada galleguidade/galeguidad, que preconizan os malencónicos como Caneiro.

Fran P. Lorenzo

«Historia Social da Guerra da Independencia en Galicia», artigo de Fran P. Lorenzo

16 Novembro 2009

Autores,Historia,Monografías,Noticias,Universitaria,Xerais_nos_medios

UN PAÍS CONTRA OS INVASORES

Cunha prosa rigorosa e xusta no relato dos feitos, pero accesíbel a todos os leitores, o catedrático e presidente da Real Academia Ga­lega, Xosé Ramón Barreiro Fernán­dez, acaba de publicar na editorial Xerais o libro Historia social da Guerra da Independencia en Ga­licia (2009). Cando xa se cumpriu o bicentenario da invasión de Ga­licia por parte das tropas napoleó­nicas, o profesor emérito da Uni­versidade de Santiago traza, neste documentado traballo -cinco ca­pítulos e un amplo apéndice docu­mental- os trazos que singularizan a resposta da masa social galega, un país contra o seu invasor.

No limiar do seu estudo, Barrei­ro alude aos tópicos que definiron, case desde o inicio, o tratamento historiográfico da Guerra da In­dependencia. En primeiro lugar, a abordaxe dos acontecementos co­mo unha “historia preferentemen­te militar e localista” e, en segundo lugar, a interpretación do sucedido desde un punto de vista marcada­mente ideolóxico: a Guerra da In­dependencia vista como “un pro­nunciamento popular a favor do absolutismo”.

Esta Historia Social propón, afastándose das leituras máis tradi­cionais, -e cunha especial atención ao xornalismo da época como me­canismo xerador de opinión públi­ca- unha tese central, xa desde o limiar do libro. “Que a guerra de li­beración do noso territorio contra os franceses foi executada polo po­bo galego organizado en alarmas e baixo o caudillado de cregos e fidal­gos”. Secundariza Barreiro o papel do exército “acantoado durante catro dos seis meses de ocupación en Oímbra e Puebla de Sanabria” e sinala que foi, precisamente, a presenza das tropas na Batalla de Sampaio a que propiciou a cons­titución dese combate como sím­bolo da resistencia galega, “cando -apunta o presidente da RAG- o verdadeiro símbolo foi a liberación da cidade de Vigo protagonizada pola paisanaxe galega”.

O volume, que supera as 300 páxinas, achega ademais argumen­tos sobranceiros para a reflexión arredor desta Guerra de liberación como xermolo da especificidade política e nacional de Galicia. Lem­bra por exemplo Barreiro a cons­titución, o 5 de xuño de 1808 na Coruña, da Xunta do Reino de Gali­cia e como esa Xunta apelou desde a principio á soberanía, asumindo o goberno do país ante a ausencia dun poder central. Aí fica, en pala­bras do historiador, o seu elemento revolucionario: en “que a Xunta do Reino agora toma decisións e lexis­la e non é simplemente consultiva como sucedía coa Xunta do Reino do Antigo Réxime”.

Outra circunstancia é avanzada por Barreiro a xeito de estimulante suxestión. Os guerrilleiros galegos, un pobo erguido en armas contra o invasor, expulsou as tropas na­poleónicas das fronteiras físicas de Galicia. Loitaron, di Barreiro, “pola liberdade e pola liberación do seu territorio”. A guerra continuaba máis alá de Pedrafita, pero, aínda que as guerrillas galegas foron requiridas para se­guiren a combater o invasor, a que se libraba en España, xa non era a súa guerra. Fran P. Lorenzo

Artigo publicado en Galicia hoxe e El Correo Gallego.