A alienación boca arriba: Crítica de Dolores Martínez Torres sobre «Ninguén» de Fran Alonso

8 Novembro 2011

Críticas,Narrativa

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, publicou unha recensión crítica de Dolores Martínez Torres sobre Ninguén, de Fran Alonso.

Con prosa amistosa

Relatos da alienación

“Moita historias entrelazadas a través dos hoax, os bulos que chegan a través do e–mail”. Así define o autor este conxunto de relatos curtos sobre o un e os outros, dez contos e outros tantos modelos de mensaxes que, o mesmo que anacos dun espello roto, presentan un reflexo –fragmentado e literario, si, pero á vez realista e revelador– da vida moderna, onde, a cotío, baixo unha aparencia de normalidade, latexan enfermizas incongruencias e envelenadas contradicións. No comportamento dos protagonistas –tipos comúns e correntes, coma eses que nos cruzamos na rúa, cos que coincidimos no ascensor ou, sen sabelo nalgún foro ou lista de correos; se cadra, tipos coma nós mesmos– detéctanse, en efecto, os síntomas canónicos da alienación: illamento, comunicación interpersoal dificultosa e en moitos casos mediante intermediarios, baleiro, frustración, redución da capacidade individual incerta peza dun mecanismo descoñecido…

Os conflitos entre o común e o privado, entre o rural e o urbano, entre realidade e ficción/mentira/desexo xorden dunha difícil, senón imposible, adaptación ao medio, multiplicados pola dependencia cara aos aparellos tecnolóxicos (“pura ortopedia”, que diría o amigo de Mafalda) e mais á realidade paralela –coas súas particulares verdades e mentiras, coas súas urxencias e tamén as súas trampas– dos mundos virtuais.

Non hai tanto tempo, cando non había ordenador, nin móbil, nin internet, nin GPS e case nin radio no coche, a maioría destes relatos parecerían ambientados nun futuro de ciencia–ficción: nunha era chamada, ironicamente, “da información”, na que a xente, disociada entre o anonimato das portas fechadas e o exhibicionismo das pantallas abertas, estivese intoxicada por unha sensación de compañía, de globalidade, de participación e de coñecemento, mentres habitaba nunha falsa seguridade que, ao fallar, deixaría patente a fonda soidade do individuo, o seu desvalimento ou a súa insania.

A prosa amistosa e fácil –que non inxenua– de Fran Alonso abre unha fiestra acesa no interior dos patios do edificio, nas mentes dos veciños e mais nas súas caixas de correo electrónico; substitúe o ritmo dos diálogos polo tempo de chat e ben con humor ou piedade, ben con arrepío ou con crítica, póusase nas perversións/subversións que rexen as relacións humanas na sociedade contemporánea, concretadas no retrato destes micromundos poboados de ruídos e presenzas non sempre escollidas, que ás veces son suxestivas e outras veces invasoras. Ou, peor aínda: ao outro lado, non hai ninguén.

Dolores Martínez Torres

Chuzame! A Facebook A Twitter

Crítica de Dolores Martínez Torres sobre «Despois da medianoite», de Salma

15 Setembro 2011

Críticas,Narrativa,Traducións

O Faro da Cultura, de Faro de Vigo, inclúe hoxe unha recensión de Dolores Martínez Torres sobre a novela Despois da medianoite, da escritora india Salma.

Escrita rebelde

O prezo de nacer muller

Nunha aldea preto de Thuvarankurichi, en Tamil Nadu, ao sureste da India, Rabia esgota os días da súa nenez. Os sinais do seu corpo anuncian a inminente pubertade, e iso significa que, para ela, tal como convén á honra das mulleres da comunidade musulmá á que pertence, o seu primeiro sangue asinará un destino de férrea reclusión na casa familiar, de onde só saírá se é entregada en matrimonio. Rabia aínda xoga na rúa, e vai á escola, e ao cine, e aínda que non pode evitar facerse preguntas, nin imaxina os cambios que van acontecer. O tempo na aldea transcorre marcado polas cerimonias, e os acontecementos da vida cotiá,sociais e relixiosos,palpitan nas reveladoras conversas que unha voz narradora, omnisciente e sutil, engarza cos pensamentos íntimos dos personaxes –un mundo eminentemente feminino, de amigas e veciñas, criadas e parentes en distinto grao– para sacar á luz os segredos inconfesados, os soños rotos, a infelicidade dunha sociedade alicerzada sobre un entramado de silencio, submisión e hipocrisía, do que as propias mulleres son confrecuencia, as máis feroces, ríxidas e crueis gardiás.

Do confrontamento entre os variados puntos de vista, entre os actos e palabras que se levan a cabo en público e privado, infírese o retrato dun grupo onde o estrito cumprimento dos roles establecidos e o afán por acadar certa cota de poder –se cadra para exercer abuso, se cadra a misericordia–, non só determinan ás rela- cións entre os sexos, de meridiana desigualdade, senón tamén as rela- cións de parentesco e entre as distintas etnias e relixións. Nunha aldea preto de Thuvarankurichi, en Tamil Nadu, tamén Salma (pseudónimo de Rokkia Malik, recoñecida autora nacida en 1968, que actualmente ocupa un alto cargo esta- tal) ficou fechada na casa na casa ao chegar á pubertade. Asúa rebeldía fronte a obrigada soidade e o aburrimento foi escribir. A contracorrente e en segre- do; na súa lingua e do que mellor coñecía: a súa natureza de muller, támil e musulmá. Xusto as mesmas razóns polas que non debería telo feito; as mesmas polas que, na súa aldea, non a len.

Quen decida achegarse a este voluminoso texto –na tradución galega de María Reimóndez, a partir da versión en inglés– non atopará, de certo, un relato de acción; tampouco unha estampa exótica nin un alegato doutrina- rio. Só un fragmento de vida de mulleres de aldea, moito menos distantes que a súa xeografía.

Dolores Martínez Torres

Chuzame! A Facebook A Twitter

Crítica de Dolores Martínez Torres sobre «A Veiga é como un tempo distinto», de Eva Moreda

7 Xullo 2011

Críticas,Narrativa

O Faro da Cultura, de Faro de Vigo, inclúe unha recensión crítica de Dolores Martínez Torres sobre A Veiga é como un tempo distinto, de Eva Moreda.

Correcta desde o punto de vista da forma, aínda que, se cadra, escasamente conmovedora, esta novela breve que hoxe comentamos, A Veiga é como un tempo distinto, –da autoría de Eva Moreda (AVeiga,1981) e a quen coñeciamos xa por títulos como O demo e o profundo mar azul (2003), Singularis Domitilla (2004) ou Organoloxía (2010)- vén presentar unha historia de emigrantes -de alleamento e identidade, de perdas e de cambios- ambientada na comunidade galega do Londres pre-psicodelia, un lugar cun ritmo de vida que ben pouco se asemellaba, desde logo, ao da esclerótica e chumbiza España desa mesma época; tan pouco coma un bobby lle semellaba a un garda civil ou a Sección Femenina á Women’s Liberation. Nese Londres é onde Gelo, un camareiro duns corenta anos,procedente da Veiga, encóntrase de novo con Elisa, unha moza da aldea, vinte anos máis nova, coa que mantivera certa relación no pasado.
O seu relato, obsesivo monólogo emocional do que Elisa é inconsciente narrataria e verdadeira protagonista, retrata o escenario social e, sobre todo, a metamorfose da rapaza, quen, a diferencia de Gelo –personaxe pasivo, inadaptado, carne de ghetto, para o que a emigración significa un exilio incómodo e transitorio- teima en afacerse e procura progresar nas novas circunstancias. A ela non lle importará mudar de nome e mais de
lingua, e mesmo atopará en Londres a súa epifanía, convertida nunha activa impulsora dos dereitos da muller.
A súa progresiva independencia contrasta coa parálise sentimental e moral do narrador, apegado a un tempo de medos conxelados.

Dolores Martínez Torres

Chuzame! A Facebook A Twitter

Crítica de Dolores Martínez Torres sobre «O bebedor de rakia», de Xesús Manuel Marcos

28 Abril 2011

Críticas,Narrativa

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, inclúe unha crítica de Dolores Martínez Torres sobre  O bebedor de rakia, de Xesús Manuel Marcos. Reproducímola integramente:

Alento de veracidade

Do que omiten os telexornais

“¿Queres que falemos con vagar, aquí sentados, agora que me soltaron? Non sei se haberá roca que fíe o envurullado nobelo que teño na cabeza.”Así Alberte, un militar acabado de saír do calabozo, onde fora detido detido por protagonizar un brutal episodio de violencia, inicia un longo e difícil monólogo no que intenta dar forma ao inenarrable e explicarlle á súa irmá como chegou a converterse no que agora é: un alcohólico, un maltratador, un descoñecido que a todos dá medo. Non pretende facer confesións, tampouco quere xustificarse. Recoñece o monstro que habita nel e nada espera da comprensión allea; mais, se cadra coma un acto de valentía,o derradeiro do que se sinte capaz, saca á luz uns recordos dos que xamais falara,mais que o atormentan des que, quince anos atrás, a súa compañía fora destinada á guerra dos Balcáns para levar alí a cabo unha desas misións que, modernamente, se dan en chamar “humanitarias”. Despois, ao seu regreso, xa nada fora igual. Alberte, dalgún xeito, morrera en Iugoslavia.
O relato das súas experiencias, un crescendo de espanto e embrutecemento que o conduce cara á autodestrución, intercálase na obra cos capítulos dedicados a outra narración, en terceira persoa, centrada esta no personaxe da irmá e nas complicadas relacións de familia.
Vítima dun pai maltratador e odioso,Alberte termina por repetir o mesmo comportamento que despreza.
O discurso do protagonista, dotado dun convincente alento de veracidade, resulta á vez, documentado e emotivo: con sobrio realismo, reflicte a crueldade e o absurdo do día a día na base española, as penurias dos cascos azuis e a ferocidade dos bandos enfrontados, ao tempo que debuxa un retrato robot do sufrimento dos afectados polo estrés post–traumático.
Neste caso, un mozo do Courel que cumprira en Bosnia vinte anos.Velaquí o que omiten os telediarios, o que a épica hipócrita –“sodes forzas de paz, non tedes inimigos”– agocha baixo a alfombra. Ben acaída na forma e no tratamento do conflito, a novela posúe unha forza comparable a doutros clásicos de parecido tema.
Proporciona unha ollada descarnada sobre o rostro obsceno dunha guerra que, no seu momento, acaparou portadas e conversas e abarrotou de expertos as tertulias e que, como tantas outras, esvaeuse no tempo; pero, sobre todo, fai que non esquezamos as consecuencias que, aínda hoxe, proen nas súas vítimas e mesmo provocan (“colateralmente”, coma tamén se di) outras novas.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Crítica de Dolores Martínez Torres sobre «As palabras que move o mar», de Xaime Toxo

14 Abril 2011

Críticas,Narrativa

No suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, publíase hoxe unha recensión de Dolores Martínez Torres sobre As palabras que move o mar, de Xaime Toxo. Reproducímola integramente.

A dor do presente

Retratos emocionais

Este libro reune catro relatos independentes que remiten, porén, a elementos comúns: un tempo –finais dos anos 70–,un lugar –a vila muradá de Esteiro– e uns personaxes marcados por imborrables recordos aos que, coma quen quere pechar un círculo imposible ou unha ferida aberta, regresan abrumados pola dor do presente.
En “O alento das pedras”,unha muller rememora sucesos da súa infancia mentres agarda a incineración do pai,afastado da súa vida des que ela, de nena, descubrira o seu adulterio. En“Cartografías”, no contexto da fin da ditadura, aquel tempo de libros prohibidos, cargas policiais e concertos revolucionarios, á protagonista enfróntase a unha vital mudanza; aquí, cada un dos breves capítulos se centra nun dos personaxes que a arrodean nese momento de transición.“
A casa dos alicerces mariños” retoma as relacións de familia e amizade, encarnadas no abatemento dun pai que acaba de perder o fillo adolescente, xusto cando el estaba a retomar un vello amor de xuventude. O derradeiro relato, “Escuro é o rostro da memoria”, traslada a acción ao Chile dos anos máis sinistros; e está narrado por un peón do exquisito xadrez co que están a xogar dous torturadores mentres se asañan cos prisoneiros.
A separación, a perda dos lugares e os seres queridos que provocan saudades dun irrecuperable paraíso, idealizado na distancia da memoria,son os puntos de partida aos que sempre regresan estas historias de reconstrución individual,se cadra non elas mesmas inesquecibles e un tanto tópicas, mais interesantes coma retratos emocionais.

Dolores Martínez Torres

Chuzame! A Facebook A Twitter

Crítica de Dolores Martínez Torres sobre «O coitelo en novembro», de Marilar Aleixandre

14 Outubro 2010

Autores,Críticas,Narrativa

«Con roupaxes míticas» é o título da recensión crítica que Dolores Martínez Torres publica no Faro da Cultura sobre o libro O coitelo en novembro, de Marilar Aleixandre.

Con roupaxes míticas

Relatos dentro do relato

Son corenta contos e un máis: contos que presentan distintas extensións e tamén desiguais niveis de sofisticación literaria,comunicados entre si coma os compartimentos dunha caixa chinesa, arredor danatureza intrínseca do feito de contar.

Sete deles teñen como protagonista unha moza que habita nunha época na que as presións das sociedades de autores e as telefónicas conseguiron acabar co paraíso da información libre e gratuíta na rede; polo tanto,para poder levar a cabo o seu traballo de investigación sobre as editoriais galegas no exilio, ela vese na obriga de recorrer aos desordenados fondos dunha biblioteca, aínda que o que de verdade preferiría sería dedicar o tempo a rematar a súa tese, centrada, precisamente, en dúas obras que, xunto co Quixote, constitúen indiscutibles catedrais do relato dentro do relato: as Metamorfoses e as Mil e unha noites. A rapaza chámase Mila Dreixal; as súas aventuras comparten espazo con esoutras narracións incrustadas que presentan variados exemplos de temas,estilos e recursos. E como todo narrador posúe unha biografía e unha bagaxe de valores que necesariamente inflúen na construción da mensaxe, estas historias (falsas?) que revelan a Historia (certa?) defenden unha ideoloxía que remite á ética da esquerda,en ocasións revestida con roupaxes case míticas.

Unha obra esta que destella con relampos de alfaia no seu concepto e de bixutería nos seus argumentos -destacaría, porén, o formulario apóstata de Xoana de Arco-,pero que,como unha interesante antoloxía da creación, semella ideal para ser diseccionada nas aulas ou nos obradoiros literarios.

Dolores Martínez Torres

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Xuvia-Neda» de Vicente Araguas, crítica de Dolores Martínez Torres

29 Maio 2010

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

EXPERIENCIA DA PALABRA

Xuvi-Neda: Un discurso sen fronteiras

“Vexamos, Fandiño, e ti, que estás facendo aquí? Porque temas para unha novela tes de abondo sen saír da casa. Mesmo as túas andanzas servirían para o material literario que andas a buscar”. Os seguidores de Vicente Araguas terán, se cadra, recoñecido esta cita: pertence á súa novela A canción do verán (publicada en 2001), mais tamén podería resumir a esencia dos presentes relatos, nos que o autor, instalado en fondo e forma no seu territorio habitual literario, unha vez máis adopta a voz e préstalle a memoria –ou viceversa– ao personaxe dese Fandiño mozo que, coma el, descobre a vida aos poucos, co paso dos veráns, rodeado de historias nas terras de Xuvia-Neda.

Fiel ao seu estilo particular, no que o marcado ritmo outorga equilibrio á inopinada sintaxe, Araguas conforma un discurso que suxire a espontaneidade da narración oral, pero que, en realidade, reflicte a deconstrucción metódica característica dun nada inocente experimentador da palabra. Aparecen aquí temas e recursos comúns na súa escrita, na que, coma o a u t o r declara, ás veces non hai fronteiras entre poesía e prosa; as voces mestúranse no discurso narrativo, simultanéanse accións en diferentes espazos e tempos –velaí, por exemplo, o relato titulado “Veronal o cinco de agosto, martes”–, e as asociacións de e l eme n to s coas que se constrúen as esceas ceméntanse con liberdade lírica. Mesturadas coas referencias aos clásicos e adornadas con detalles pop atópanse as tradicións máis enxebres –véxanse, a propósito, “Perico en lúas”, ou “Onde estea un acordeón”–; e os endemismos léxicos –peperetada, arruchi, cerillita, forriche e outros tesouros da fala de Trasancos– conviven cos termos cultos e as moi cosmopolitas expresións noutras linguas.

As distintas historias, artelladas arredor dos veráns da infancia e mocidade de Fandiño –ese tempo de melancolía carnal, onde se agardan imposibles–, reviven unha época que abrangue dende o fin da Guerra Civil á actualidade, con referencias a acontecementos da comarca. Os infames paseos de madrugada naquel “Fiat 509, matrícula tres mil e algo da Coruña”; ese tenente que os fuxidos mataron ao baixar do tranvía número 2; a visita de Marcelino, o do famoso gol. Mais tamén as “garzas e garcetas, lavancos e cormoráns” que acoden á ribeira, e as camelias a florecer nas hortas, e os rostros dos antigos amigos que mudan en adultos estraños. En Xuvia-Neda, Fandiño namorou dos ollos verdes de Lady Pepa e bailou con ela. E disque por alí pasea certo esmoleiro que ten unha “orquestra de heterónimos, coma Pessoa, para pedir o caldo no canto de facer poemas”; e que hai unha casa que chora coas cancións tristes, e que a raíña das festas, vella e espida, fala co seu can diante do espello. Dolores Martínez Torres

Crítica de Dolores Martínez Torres publicada en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo o 27 de maio de 2010. A páxina completa onde aparece o texto pode baixarse en pdf aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Bilbao-New York-Bilbao» de Kirmen uribe, crítica de Dolores Martínez Torres

20 Maio 2010

Críticas,Narrativa,Traducións,Xerais_nos_medios

AUTOFICCIÓN
Bilbao-New York-Bilbao de Kirmen Uribe: Cubismo narrativo

De novo un escritor recorre a autoficción e ao artificio da novela en marcha, e pescuda no seu anecdotario familiar co pretexto de recompilar datos para unha obra futura,unha obra que non aparece explícita no texto e que o espectador-lector debe intuír. Ao tempo que revela os pasos percorridos, as incertidumes e as dúbidas que xorden ao longo do proceso literario, o autor represéntase coma outro personaxe inmerso nesa ficción que é toda memoria, e, así, desde dentro, protagonista el tamén de inopinadas derrotas e sorpresas, reconstrúe, a base de retazos, as vivencias pasadas e presentes de varias xeracións de Uribes: o seu avó, seu pai, o personaxe que leva o seu nome, e mais ese fillo que naceu “con trece anos, así, de súpeto e cunha pizza” e que herdará o pasado ademais do futuro. A historia da súa familia, ligada ás tradicións dos pescadores de Ondárroa, reflicte a evolución do país, do mundo que a arrodea: un xeito de vida cuxa paulatina decadencia discurre paralela á transformación da sociedade rural en vida urbana, e que na actualidade semella abocado a desaparecer.

Mentres percorre en avión ese traxecto que dá título á obra, o personaxe Uribe xoga cos tempos e os lugares, e presenta,coma quen abre un cartafol de notas, unha manchea de fragmentos de realidade, recollidos de diversas fontes. Os variados ingredientes para construír as emocións, o debuxo das situacións e os caracteres fican, así,ao descuberto, distribuídos a xeito de rede, enlazados por nós con fíos de ida e volta. Ademais dunha extensa –e entretida– colección de anécdotas e pequenas historias conectadas por sub-argumentos, nesa rede tamén caben versos, reflexións sobre pobos e linguas, transcripcións de e-mails, notas en facebook, cartas con membrete, datos da wikipedia, gravacións de filólogos de campo, palabras coma xoias, diarios persoais, cine doméstico, mensaxes de móbil,estampas costumbristas de portos e aeroportos e praias belle époque, cancións de escarnio e de melancolía, cancións que espantan o medo, folklorismo, atentados, pinturas, nomes de barcos mortos e partidas de fútbol na play station. Os matices do real, as probas da verosimilitude aunadas nun discurso en ton próximo e sinxelo, emotivo ás veces e sempre compasivo, onde se manifesta a lírica do cotián e se subliña o irmanamento dos corazóns por riba das ideas.

Quen considere que a ficción debe recuperar credibilidade e que os libros non resumen en si mesmos as posibilidades de expansión do texto (velaí as novelas dixitais), se cadra aprezara neste exercicio de cubismo narrativo unha necesaria innovación literaria: o camiño é a meta. Outros, en cambio –as redes tamén son tecido ralo–, quizais se decepcionen ao buscar, en van, a solidez do edificio nos andamios. Dolores Martínez Torres

Texto publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo o 20 de maio de 2010. A páxina completa onde aparece o texto pode baixarse en pdf aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Ás de bolboreta»: narracións abertas

19 Novembro 2009

Crónica,Fóra de Xogo,Premios_Xerais,Presentacións,Xerais_nos_medios,Xuvenil

Dolores Martínez Torres publica en «Faro da Cultura» unha crítica sobre Ás de bolboreta, a novela de Rosa Aneiros gañadora do Premio Fundación Caixa Galicia de literatura xuvenil 2009. Baixo o título de «Narracións abertas» e o subtítulo «Con lirismo certeiro», o texto salienta a estrutura no lineal, fragmentada dunha novela que presenta aos lectores e lectoras novas «unha técnica narrativa diferente, ao tempo que leva a reflexionar sobre as variables que interveñen na construción da realidade e, polo tanto, invita aos lectores a interpretar a lexitimidade das accións descritas, segundo o valor moral que lles queiran conceder aos motivos e circunstancias que as condicionan. A páxina onde aparece publicado o texto completo da crítica pode baixarse en pdf aquí.

Ás de bolboreta preséntase hoxe por vez primeira ás 19:30 horas nas instalacións da Biblioteca da Fundación Caixa Galicia de Santiago. No acto acompañarán a Rosa Aneiros, o director da biblioteca Pedro Lucas e o editor de Xerais Manuel Bragado.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Pirata»: intimismo e aventura

24 Setembro 2009

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

XG00156401Dolores Martínez Torres publica hoxe en «Faro da Cultura» unha crítica sobre Pirata, a máis recente novela de María Reimóndez. Baixo o título de «Intimismo e aventura», Martínez Torres salienta que en Pirata se reinterpretan, cun discurso parello ao feminismo lésbico, as biografías de Anne Bonny e Mary Read, compoñentes da tripulación de Calico Jack, un dos piratas do século XVIII. A critica sinala, ademais, que a autora «resume na difícil viaxe de Mary e de todas as súas compañeiras, á procura dunha identidade propia, o conflito universal e atemporal que tortura a quen non responda ao papel que o grupo lle demanda en cuestión de sexo, xénero e orientación sexual». Concluíndo o seu texto lembrando que «nunca son imparciais as voces narradoras; moito menos nesta obra, onde o intimismo e a aventura actúan como vehículos para a ideoloxía, e que responde á intención manifesta de facer visibles outras realidades».

O texto completo pode consultarse en pdf no suplemento «Faro da Cultura» do Faro de Vigo de 24 de setembro de 2009.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«O Globo de Shakesperare», crítica no «Faro da Cultura»

29 Xaneiro 2009

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

jaurefarowebDolores Martínez Torres publica hoxe no «Faro da Cultura» unha crítica d’ O Globo de Shakespeare, a novela de Jaureguizar gañadora do premio Terra de Melide 2008.

Chuzame! A Facebook A Twitter