Iceberg poético: «Poesía completa», de Valentín Paz Andrade. Crítica de Armando Requeixo

4 Xuño 2012

Clásicos,Críticas,Letras_galegas,Poesía

Armando Requeixo publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, e en La Opinión, unha recensión crítica sobre a Poesía completa de Valentín Paz Andrade.

 

Iceberg poético

Todos os vesos de Valentín

Tras meses de espera, por fin veu luz a Poesía completa de Valentín Paz Andrade, distribuída por Xerais despois da efeméride que lle deu sentido á súa nacenza e cando xa o lectorado do país se cura da resaca posletrega como quen se pon a dieta tras dun nadal de empachos pazandradianos.

E, secasí, a publicación deste volume segue a ser substantiva e constitúe a achega de maior calado e transcendencia das non poucas interesantes este ano aparecidas ao redor da biobibliografía do pontevedrés.

A presente edición correu a cargo do estudoso e investigador Xosé Gregorio Ferreiro Fente, bo coñecedor da escrita de Paz Andrade por terse ocupado dela con anterioridade. Xustamente por iso, o seu labor resultou máis que satisfactorio, pois tanto a análise introdutoria como a coherente fixación textual e as oportunas notas de lectura incorporadas a estas páxinas fan da obra un texto excepcional.

O que esta Poesía completa ofrece é nada menos que os tres libros de versos éditos do autor a canda ata outros sete poemarios e/ou cadernos poéticos ata hoxe rigorosamente inéditos ou de circulación moi restrinxida.

Por tanto, é máis que evidente a importancia desta achega para o coñecemento integral da lírica de Paz Andrade, da que ata o de agora só se albiscara a punta dun iceberg, a fabulosa base do cal énos aquí revelada dilixentemente por Ferreiro Fente.

Agora ben, cómpre dicir que este novo caudal poético recuperado non fai senón confirmar as liñas temáticas e estilísticas xa coñecidas na escrita de Paz Andrade. Se acaso acentúan a súa presenza nestas planas composicións de raiceira telúrico-paisaxística e algunhas outras de xorne etnográfico. E se ben é indubidable a habelencia versificadora do de Pontevedra e o seu adestrado sentido musical, tamén o é que o seu estrofismo, a súa imaxinería e toda a arquitectura versal continúan a remitirnos a unha poesía de dourada medianía, herdeira do maxisterio das grandes voces de tempos ben recuados.

Endebén, segue a pagar a pena perderse polas follas desta Poesía completa de Valentín Paz Andrade, perfectamente editada por Xosé Gregorio Ferreiro Fente. Un título co que Xerais enriquece, e de que maneira, a súa xa imprescindible colección Clásicos

Armando Requeixo

Entrevista con Elvira Riveiro Tobío en Parlamento das Letras, de Armando Requeixo

30 Maio 2012

Entrevistas,Merlín,Poesía

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Elvira Riveiro Tobío. Reproducimos as primeiras preguntas. A entrevista pode lerse completa aquí.

 

Parlamento das Letras

Elvira Riveiro Tobío

Elvira Riveiro Tobío pertence á vella tribo de Cerponzóns, estirpe antiga que en tempos formou parte do moi literario concello de Alba, hoxe anexionado pola veciña Boa Vila.

De por parte, esta poeta, ensaísta e ocasional narradora tomou corpo na excelente colleita do 71, o que a converte en natural compañeira de angueiras dunha xeración de autoras e autores que constitúen o melloriño da nosa escrita última de entre séculos.

Indócil por definición, a biopoética de Riveiro Tobío —Naia Oubel para os sabedores— non desairou nunca o compromiso da voz entregue ás nobres causas, agromasen estas da Burla Negra chapapotemáquica ou das libertarias e subversivas Redes Escarlata. E tanto soubo darse ao enxeñoso ludismo monovocálico das PAlAbrAs brAncAs como ao erotismo máis matérico dos Carnia Haikai.

Agora ben, alén destas fías e aínda doutras que anoaron no poético visual e obxectual e mesmo na textualidade cibernética e a videocreación, ata o de agora o máis substantivo da súa produción cómpre descubrilo en títulos como Andar ao leu, Arxilosa ou Biografía da Multitude, este último en coautoría con Silvia Penas. É nestas obras onde desprega as mellores bazas dunha estética do sensual a carón doutros versos xenericamente identificados e civicamente solidarios, onde o intimismo da revelación convive coa reflexión metapoética, todo nunha formulística multiforme que igual ancora na sonetística máis clásica que no verso graficamente máis arrichado e transharmónico, amalgamando o mítico e o onírico, o filosófico e o (neo)surreal, o ínfimo e o transcendente.

Ousada, independente e transgresora, a palabra de Elvira Riveiro Tobío respira en ardentías de clarividencia que convén non desoír.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Se conta a publicación dixital, os primeiros poemas difundinos en diferentes páxinas web (andar21, Biblioteca Virtual Galega, Redes Escarlata etc). A publicación en papel veu da man de Luís Rei Núñez, que estaba ao cargo da colección Tambo e, por outra parte, de Sabino Torres, editor de Hipocampo Amigo. En ambas as dúas coleccións viron a luz os meus primeiros poemas impresos ao xeito tradicional. Foron dous libros de poemas no mesmo ano: 2005.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

A obra máis difundida e máis coñecida dáme que é PAlAbrAs brAncAs, un libro de poesía para crianzas. Creo que isto ten que ver probablemente con que foi finalista do Premio Merlín, publicouno unha editorial prestixiosa que conta cunha distribución moi boa dos seus títulos, e supoño que tamén influiría o feito de tratarse dun libro para cativos/as.

En cambio, sorprendeume un pouco o silencio que houbo arredor de Biografía da Multitude, un conxunto de textos escritos a catro mans xunto coa poeta Silvia Penas. Tal silencio pode deberse a que a publicación levouna a cabo unha entidade cultural, coas eivas na distribución que leva consigo. Tamén con que Silvia e eu non nos preocupamos demasiado (mellor dito, nada) de ir “paseando” o libro por aí (non fixemos presentacións, nin llo enviamos a ninguén, nin lle fixemos ningún tipo de publicidade). É o único libro que publiquei do que non vin ningunha recensión nin crítica na prensa, non houbo tampouco ningunha entrevista en ningún medio de comunicación: nada. Só o esforzado labor do Instituto de Estudos Miñoranos, cuxas notas de prensa relativas ao certame de poesía Victoriano Taibo de 2009 aínda se poden rastrexar na Rede. Tampouco é que me preocupe moito isto, o libro está aí para quen o queira ler, pasar desapercibido non lle quita nin dá valor aos textos, aínda que tamén é certo que sempre che pica a curiosidade de saber como se reciben entre os lectores, sexan críticos literarios ou non.

(…)

A entrevista pode lerse completa aquí.

 

O traballador dun estaleiro na corda frouxa: «Orlando pendurado», de Goretti Fariña, crítica de Armando Requeixo

29 Maio 2012

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre Orlando pendurado, de Goretti Fariña, novela gañadora do Premio Cidade Centenaria.

 

A vida na corda frouxa

A primeira vez que lin a Goretti Fariñafoi polo ano 2000. Gañara daquela o primeiro premio do Certame de Poesía Rosalía de Castro que convocaba a Casa de Galicia en Córdoba e o seu texto fora publicado pola santiaguesa Follas Novas Edicións no seo da colección Libros da Frouma. Ata onde sei, foi aquel o seu primeiro libro publicado e apuntaba xa nel a escritora que os anos nos trouxeron.

Vén isto a conto pola recente aparición da súa novela curta Orlando pendurado, máis que revelador exercicio de hipertextualidade paródica en directo diálogo coas obras de Matteo Maria Boiardo e, sobre todo, Ludovico Ariosto.

A historia deste Orlando pendurado sorprende pola orixinalidade da súa formulación: un ex-seminarista, traballador nun estaleiro, sofre un accidente que o deixa pendurado dunhas correaxes de seguridade a nove metros do chan. Entrementres non chegan os bombeiros a socorrelo, ten tempo a repasar mentalmente todos os sucesos últimos da súa vida que, na corda frouxa e á luz da posibilidade dunha fin inminente, adquiren un cariz distinto e acabarán por decidilo a tomar unha determinación no cambio de rumbo dos seus futuros pasos.

Escrita a xeito de transposición paródica dos subtextos dos que parte, esta imitación burlesca resulta da neocodificación dos motivos e estruturas das obras renacentistas amentadas, unha sorte de imitación burlesca e deformante onde a transposición e o trasvestimento operan unha relectura do texto orixe para transformalo nunha nova obra que subverte, en boa medida, as teses do vello modelo.

Polo camiño van xurdindo os grandes temas da novela: a crítica ao sistema político-económico neoliberal e os excesos da patronal, a sátira desapiadada contra a superstición de vedoiros e outras lañas, a denuncia dunha sociedade laboralmente precarizada e sobreexplotada, a presenza da difícil e dramática realidade inmigratoria e, moi especialmente, a crítica furibunda contra a Igrexa institucionalizada e os seus sibilinos mecanismos de poder.

Mais neste Orlando pendurado hai lugar tamén para unha interesante polarización dos universos do rural e o urbano, representados o primeiro polo propio Orlando Valiñas e o segundo pola súa moza, Alexandra. Dúas concepcións vitais por veces antagónicas que teñen aquí fidel reflexo no carácter de cada un dos personaxes, que ven como o pasado que os foi conformando como individuos van devagariño facendo cada vez máis imposible a súa convivencia, o que acaba por arrastralos ao desamor e a frustración.

A prosa de Fariña avanza con ritmo preciso e períodos depurados de áxil adxectivación. Un relato que se deixa ler con agrado e fai esquecer os parlamentos de dialéctica sobreelaborada que en ocasións gastan os personaxes principais. Unha historia, por tanto, amena e suxestiva, na que non faltan doses do mellor humor e que só vira opaco nun final opinable, que amosa unha reacción do protagonista da que talvez non se nos deu razón suficiente nas páxinas precedentes e que máis semella responder ao canxado transtextual coa obra de Ariosto que ao desenvolvemento harmónico da progresión evolutivo-emocional do personaxe, roto aquí por un comportamento disruptivo inexplicable.

Orlando pendurado, que obtivo o último Premio de Novela Curta ‘Cidade Centenaria de Riveira’, é a confirmación da traxectoria ascendente da vilagarciá María Goretti Fariña Caamaño, da que cabe agardar no futuro novos textos cos que a súa andaina como poeta e narradora siga a medrar.

Armando Requeixo

 

Parlamento das letras: Entrevista de Armando Requeixo con Ramón Caride

23 Maio 2012

Autores,Blogs,Entrevistas

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Ramón Caride. Reproducimos a primeira pregunta. A entrevista pode lerse completa aquí.

 

Parlamento das Letras

Ramón Caride Ogando

Ramón Caride Ogando é o noso miglior fabbro, o máis cómpito mestre de tafona literaria desta banda do Padornelo. E é que nacer en Cea imprime carácter, por máis que un, no mezzo del cammin della sua vita, ande xa afeito aos caldos de acios dourados do albariño cambadés.

Porque os de Cea cocen o que sexa mester e sempre con calidade de denominación de orixe literaria: tanto amasan o levedo poético en paisaxes de verde chuvia como enfariñan todo de novela negra e crónicas de sucesos, igual fermentan futuros de soños eléctricos que fantasían con pezas históricas de fríos azuis, o mesmo roxan o forno infantoxuvenil de aventureiros Saids e Sheilas que se lles dá polas roscas articulísticas defrontadas ao gume dos espellos todos.

Con Caride Ogando aprendemos das xeografías de sal e o cerne das labaradas, das criptografías que nos habitan e as complexas máscaras de Cronos que van configurándonos, pero tamén soubemos do lumefrío, do sangue que imos deixando polos camiños e dos infindos ollos da noite. Porque no universo de Sarou/Louzós todo é posible, incluso que un rapaz de Cea diga a súa palabra e un mundo abroche.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Publiquei o meu primeiro libro, Paisaxe de verde chuvia, en 1986, o mesmo ano no que naceu Uxía, a miña primeira filla, un ano moi especial para min, como ves. Foi unha autoedición, duns poucos centos de exemplares. Fíxeno nunha imprenta pequena do Porriño, e debeu ser un dos últimos libros da historia nos que a composición se fixo a man, tipo a tipo, con caixas metálicas. Daquela non pensaba facer máis libros, entre outras cousas porque o soldo non daba para moito máis e xa pateara unhas cantas editoriais, sen resultados. Ao cabo de tres anos, Isaac Alonso Estravíz deume a oportunidade de publicar outro libro de poesía, na normativa reintegracionista, que se chamou Tudo quanto hà no mundo, o título era unha cita de León Felipe, poeta agora moi esquecido, pero que daquela era un dos meus favoritos. Fixeron trescentos exemplares que non chegaron a distribuírse. Estes dous poemarios ían ilustrados polo meu amigo o pintor Miguel Karballo. Non os considero obras ben rematadas e por iso non os recompilei en As mascaras de Cronos (1992-2005), a miña poesía reunida no 2005.

As dúas primeiras recensións de prensa que conservo apareceron unha en La Voz de Galicia de Ourense, asinada por Camilo Franco, e outra en El Correo Gallego, nas páxinas culturais coordinadas por Helena Villar e Xesús Rábade. Esta segunda reproducía dous poemas. Falo de Paisaxe… pois Tudo… pasou desapercibida.

En paralelo xa publicaba cousas soltas, poemas ou contos no suplemento Revista das Letras de El Correo Gallego, na revista Animal de Positivas, en Dorna, no suplemento Mes a Mes da edición do Ribeiro de La Voz de Galicia etcétera. Nos oitenta, do que publiquei en prensa, hai pouca cousa que valla, pero seguramente me serviron para aprender. Unha escolla destes textos, xa dende os 90, ou sexa omitindo os primeirísimos anos, está no libro O gume dos espellos (2010) da editorial Toxosoutos, cousa que sempre lle agradecerei ao meu paisano David González Couso.

No 1990 publiquei o meu primeiro libro de contos, Os ollos da noite, relatos convictos e confesos de serie negra en Ir Indo. Modesto Hermida, paisano meu das terras de Cea e daquela profesor en Vigo coma min, foi quen fixo de embaixador na editora. E por fin entrei nun mercado editorial “normal”, dentro do que cabe. Este libro, Os ollos…, é moi irregular, pero nel hai algún conto interesante, que recuperei en libros máis recentes. Os ollos… tivo certo éxito durante dous anos, convidáronme á Semana Negra de Xixón e reeditouse. Isto facilitoume seguir publicando.

O meu cuarto libro, Crónica de Sucesos (1991) —que ti coñeces e valoras ben, Armando—, é sen dúbida o mellor dos meus libros iniciais e o primeiro no que realmente atopei a miña voz. Aínda o libro que teño arestora no prelo en Xerais, para saír neste 2012, Sarou/Louzós, ten moito de Crónica…

Curiosamente, este libro, Crónica…, no que tiña tantas esperanzas, pasou novamente desapercibido, en parte polo éxito de Soños eléctricos (1992), a miña primeira novela. Perdoa a extensión da resposta, pero é moi difícil resumir anos en poucas liñas.

(…)

A entrevista pode lerse completa aquí.

«Dark butterfly», de Rexina Vega: A extinción da luz. Crítica de Armando Requeixo

10 Maio 2012

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Dark butterfly, de Rexina Vega.

 

 

En corpo aberto

Crónica dunha condena ahedonística

Dark butterfly, de Rexina Vega –digamos, brevemente, da autora que esta é doutora en Filoxoxía Románica, coa tese Bilingüismo e autotradución en Álvaro Cunqueiro, tradutora (ten o premio Sthendal e foi finalista do Premio Nacional de Tradución polo seu labor coa obra de Goerge Perec, El secuestro), crítica teatral, lexicógrafa… e o premio Xerais en 2007 pola súa novela titulada Cardume– constitúe, antes que nada, un exorcismo literario. A expulsión á luz do mundo dunha sombra inconmensurable que habitaba o ser e mais a escrita desta viguesa.

O relato do esfarelamento da propia identidade. A deriva autodisolutiva do individuo. Velaí aquilo que esta obra de Rexina Vega nos achega a través da historia dunha moza esquizofrénica que padece sucesivos internamentos psiquiátricos, incapaz de reconducir a súa vida fóra do sanatorio. Sen dúbida, trátase dunha historia triste e abriante, na procura arreo deses folgos definitivos que permitan acadar o final dun transcurso,dunha andaina terrible e abafante.

Dark butterfly vén configurar, entón e igualmente, un mantra descarnado, unha sima, un buraco negro que nos fai percorrer, cegos e mancados, o gume cortante da existencia, as rexións máis abisais do (subs)consciente ata dar espertado desde a noite das idades o peor de todos os inimigos posibles: ese mesmo que constitúe o noso reverso escuro.

Mais estamos tamén perante unha crítica aberta á rendición da farmacopea, a esa compracencia médica que todo o soluciona dopando os enfermos, converténdoos en bombas químicas andantes, luxando o rego sanguíneo con mil substancias que outro modo de entender o exercicio da curación non precisarían. Do mesmo xeito, o libro evidencia a fractura social, a escisión, a fenda insalvable que se abre entre as persoas a tratamento por doenzas mentais e o resto da humanidade. Ese ollar para outro lado, ese desentenderse, tamén a conmiseración minusvaloradora, perpetuadora da exclusión. Intensa, doída e radical. Dark butterfly conforma a crónica dunha condena ahedonística. Dark butterfly: singrar no estertor da conciencia. Dark butterfly: extinción da luz.

Armando Requeixo

«Valentín Paz Andrade. Vida e obra», de Charo Portela. Para achegarse á figura do homenaxeado no 2012. Crítica de Armando Requeixo

7 Maio 2012

Biografía,Letras_galegas

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre Valentín Paz Andrade. Vida e obra, de Charo Portela.

 

Para ler a Paz Andrade

 

Agora que vai achegándose, paseniño, o Día das Letras Galegas, non estará de máis recomendar unha competente monografía na que informarse da vida, obra e milagres dese personaxe singular que Valentín Paz Andrade foi e a quen dedicamos este ano a honra da efeméride.

Ensaísta, periodista fundador de históricas cabeceiras, poeta de estro errático e empresario de éxito, Paz Andrade é un deses nomes sen os cales non pode comprenderse na súa integridade a historia do galeguismo cultural, político e socioeconómico do pasado século.

Por iso mesmo é tan de agradecer que a investigadora Charo Portela Yáñez puxera por xunto o seu saber sobre o autor no volume Valentín Paz Andrade. Vida e obra, que ve luz na indispensable colección Letras Galegas de Edicións Xerais de Galicia.

Non é esta a primeira vez que Portela Yáñez se achega á figura do pontevedrés e iso nótase. Lonxe deses libros de encarga para a ocasión, a que fora subdirectora de Ediciós do Castro amosa aquí o seu fondo coñecemento da biobibliografía do escritor, atesourado ao longo de anos de trato directo cos que foron os seus amigos máis próximos e, tamén si, coa súa familia e o seu arquivo documental.

O resultado de frecuentar por tanto tempo os textos e contextos do homenaxeado é un estudo que ofrece unha condensada pero exhaustiva biografía deste —que ten as súas raíces nunha obra anterior de Portela Yáñez, Valentín Paz Andrade, editada por Ir Indo hai xa catorce anos—, á que se amece unha completa panorámica da súa obra literaria (poesía e ensaio literario), xornalística (en cabeceiras como Galicia. Diario de Vigo, Industrias Pesqueras e outras), de ensaio económico e do sector pesqueiro e mais da escrita epistolar.

Quero salientar aquí unha virtude para min capital do traballo de Portela Yáñez: o seu rigor informativo e documental, que antepón a calquera tentación de nesgadas valoracións apreciativas. Neste sentido, a súa profesionalidade amósase exquisita ao falar da roma poesía de Paz Andrade, lucidísimo ensaísta, decisivo activo no eido periodístico e do tecido infraestrutural do país, pero que se amosou como un versificador ben discreto, por máis que a cita de certas voces amigas e prologuistas das súas obras por parte de Portela Yáñez adornen de consideracións abondo xenerosas unha poética meridiana.

O volume remata coa mellor das bibliografías de e sobre Paz Andrade que coñezo. Nela, o lectorado interesado atopará cumprida referencia non só dos libros escritos polo de Pontevedra, senón que tamén saberá da nómina detallada de limiares que asinou, de escolmas nas que foi antologado e de ensaios, colaboracións, discursos e artigos en revistas e xornais por el publicados. Así mesmo, tamén poderá informarse dos libros, homenaxes, entrevistas, artigos e recensións que suscitou a súa traxectoria.

Por remate, resístome a non chamar aquí a atención sobre outra agradecida achega deste moi interesante Valentín Paz Andrade. Vida e obra: a non pequena cantidade de instantáneas, caricaturas, documentos e outros materiais que son reproducidos fotograficamente no libro, o que fai del un volume se cabe aínda máis atractivo para estudosos e curiosos, que poderán completar o discurso analítico sobre a figura homenaxeada acudindo a estas oportunas engádegas gráficas, nalgúns casos coido que inéditas ou, en todo caso, moi pouco divulgadas.

Merecidos parabéns, por tanto, para Charo Portela Yáñez, quen nesta obra nos fai máis próxima e admirable a peripecia dun intelectual que por riba de todo amou a súa Terra e a Cultura que lle deu o sangue.

Armando Requeixo

Luís Rei Núñez: «Véxome con forzas para emprender proxectos ambiciosos». Entrevista de Armando Requeixo

11 Abril 2012

Autores,Blogs,Entrevistas,Narrativa

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Luís Rei Núñez.

 

 

Parlamento das Letras

Luís Rei Núñez

Luís Rei Núñez escribe como quen ilumina códices: cunha paciencia infinita que se comprace na elaboración demorada de cada liña, cada sintagma, cada palabra. A tal punto chega a súa entrega ao vagaroso laborar da escrita que algúns dos seus títulos, antes de saír do prelo, coñeceron unha decena de versións diferentes.

E, secasí, non é escasa a obra que leva dado á luz, pois é tanto o afán e a constancia no traballo literario diario deste narrador, poeta e ensaísta que as ducias de horas dedicadas aos seus textos obran o milagre de dar ao tórculo volumes dunha perfección artesanal dificilmente igualable.

Declarado prófugo das modas literarias —con especial aversión aos subprodutos de temporada primavera-verán— a súa é a voz dun poeta que modula narrativamente a percepción do mundo, mais que non esquece tampouco a crónica de lugares e vidas á que convidan os textos menos ficcionais.

Dono dunha poética líquida que lentorece nunha prosa de alquimia sentimental, da súa man temos soñado tempos náufragos e amores eternos, xeografías de corazón irto e travesías de bohemia derrotada. Literatura imantada, polisona, esconxuradora das sombras e abeirada aos cordais de memoria avogosa. Libros de ánima melancólica nacidos para perdurar.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

A miña estrea produciuse en 1979, creo recordar, e cun poema no primeiro número da revista Dorna. A iso seguiulle un cartafol de nove poemas, Trobas donceles, de moi poucos exemplares e en edición de autor. En cambio, a aparición do primeiro poemario, Para matar ao tempo, débolla á complicidade dunha especie de Club de Apoio composto por dúas ducias de amigos que cubriron os gastos da imprenta coas súas subscricións… Pero non tardei en ver todo aquilo como as miñas Ninfeas, das que non vexo motivos para deixar de renegar.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

En certa maneira, sorprendeume gratamente o ben tratada que foi a novela O señor Lugrís e a negra sombra, que, sen saír con ningún reclamo especial, gozou dunha acollida moi boa polos lectores, e recibiu ademais o Premio da Crítica Española. A maior decepción leveina, quizais, con Alma mareira. A pesar de esgotar a tiraxe, teño a sensación de que pasou case desapercibido, que é algo que me sucede coa poesía… Oxalá dese co porqué!

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

O silencio arredor, a soidade absoluta e a mañá desde ben antes de que amenza. E sempre escribo sobre folios en branco e a lapis… Necesito ademais empezar as obras, digamos “maiores”, por xaneiro, sabendo que dispoño de todo un ano por diante… Se cadra porque son lento, cada vez máis. Xa o dicía Dámaso Alonso: “Cultura é lentitude”.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores preferirías figurar?

En poesía, aínda que transito camiños máis ben senlleiros, non o dubido: ó pé dun home da xeración dos pais, Álvarez Torneiro, e de Ramiro Fonte, irmán chorado. En narrativa, onde vou adrede por terreos máis concorridos, éme paradoxalmente máis difícil escoller compaña. Aínda que non sei por que… Vale Blanco Amor?

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Diría que son un autor que foxe de escribir para a temporada primavera-verán, e que procura facelo cunha vontade que, en termos pictóricos, chamariamos figurativa. É a escolla da sinxeleza e conduce ó territorio que servidor máis precisa frecuentar: o dos clásicos. É dicir, o daqueles que, mergullándose na súa alma, souberon espellar a de todos. A grande ambición, á fin, é entender a terra e o tempo que che toca vivir, exercendo a denuncia e a crítica cando é de xustiza exercelas. Penso en Tolstói e Dickens. Ou Pérez Galdós e Eça de Queiroz.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores regresas con frecuencia?

En xeral, busco a compaña, e supoño que a influencia, dos escritores que escriben de si mesmos coma se fosen os outros e dos outros coma se fosen eles mesmos… É a mellor maneira de concibir a escrita, que sobre todo debe servir para deitar luz sobre a condición humana. E aí volven aparecer os nomes anteriores, ademais dos da nidia Rosalía e do bo, e sabio, Machado. Canda Vallejo, Cernuda, Borges, Pessoa, Cunqueiro ou Dieste, por exemplo.

—¿Que cres que lles falta aínda ás nosas letras e que lles sobra definitivamente?

Creo, e aproveito para dicilo agora que ninguén nos oe, que ás nosas letras lles sobra a compracencia. Con todo, é bastante peor o que lles falta: ó meu ver, unha aposta pola internacionalización do bo que aquí se fai, que non corre só por conta dun único escritor. Tamén, e dentro do país, falta máis visibilidade social, moitas máis bibliotecas e edicións masivas e desacomplexadas, aínda que sexa á custa de reducir á metade o número de títulos. Quizais como consecuencia disto, considero que sería beneficioso contar con máis escritores que escriban co espírito do artesán, e non co do artista, algo máis ben repugnante, e lectores que lean desentendéndose das cubertas dos libros, como se fai co viño nas catas cegas, algo moi recomendable.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

O que estou escribindo xustamente neste tempo, que é por idade o tempo da madurez, ou talvez o da infancia da vellez… O caso é que o pozo das historias non está seco e eu véxome, por sorte, con forzas para emprender proxectos ambiciosos. E creo que Monte Louro era ambicioso. Como penso que o é o que agora teño entre mans. Só así está xustificada a defunción das árbores precisas para editarmos libros. E volvemos ó de antes: non ten sentido escribir para a temporada outono-inverno!

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Diría que a nosa literatura está acostumándose a vivir á marxe da saúde social da lingua, que atravesa momentos moi delicados, mesmo críticos. O certo é que o galego está no grupo dos derradeiros mohicanos dos idiomas, e os escritores somos ás veces os derradeiros mohicanos da Mohicania de Fisterra. Para evitar que esta situación nos anule, creo que paga a pena seguirmos traballando o máis abstraídos que poidamos. Con todo, e fronte a tantas razóns para o desánimo, o noso presente literario é para min, escritor, o meu presente literario. E o meu presente é seguir escribindo, a pesar de todo, por unha sinxela cuestión de saúde mental. Dicía Luís Seoane na dedicatoria dun libro: “A Lorenzo Varela e Arturo Cuadrado, por todo canto fixemos xuntos en Buenos Aires, perdendo. Por canto soñamos en Galicia desde Buenos Aires, escribindo, pintando, loitando e perdendo. Soios”. É dicir, nosoutros estamos mal, e talvez debemos queixarnos, pero xa se estivo peor, e non por iso se deixaron de facer cousas.

 

«Pan de ánimas», de Xoán Abeleira: un poemario votivo. Crítica de Armando Requeixo

9 Abril 2012

Críticas,Poesía

O crítico Armando Requeixopublicou nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre  Pan de ánimas, de Xoán Abeleira.

 

 

Xoán Abeleira, ofrendando o verso

Non é Xoán Abeleira poeta que se prodigue en exceso. Por esta razón, que apareza no mercado editorial un novo libro seu é nova quemerece atención, pois cada un dos seus títulos é unha festa da escrita moi escolleita que talvez volva tardar en se repetir.

A celebración neste caso ten un nome que é unha declaración de intencións: Pan de ánimas, isto é, aquel que tradicionalmente se ofrecía nos petos de almas polo primeiro do magosto en memoria dos nosos defuntos.

Xa que logo, este é un poemario votivo, unha ofrenda, mais tamén un canto celebrativo e un espello verbal dun camiñar de ascensión e fusión mística, pois se algo hai que unifica os versos deste libro ―moi dispares en todos os sentidos― é a súa comuñón espiritual.

En efecto, por riba da multiplicidade temática, alén da variabilidade tipolóxica e subxenérica, máis alá da presenza de motivos e voces abondo diferentes, hai en Pan de ánimas un mesmo latexo cósmico que ten nas doutrinas budistas e na comprensión do existente a través das ensinanzas orientais (taoístas, zen, lama-tibetanas ou hinduístas, que de todo hai) a súa razón de ser.

Do feliz encontro desa espiritualidade orientalizante e da recuperación da nosa raiceira cultural clásica (grecolatina, por máis sinais) xorde todo un imaxinario que non refuga ―ao contrario, máis ben fagocita e posprocesa― grande número de lecturas coas que dialoga (re)creando un discurso metaliteraturizado.

Así, son compañeiros fieis destes versos outros de Rilke, Whitman, Pavese, Novalis, Apollinaire ou Dickinson, entre outros, subtextos que amalgaman nesta poesía por veces sideral de Abeleira, noutras metafísica e decote inzada de alusións a realidades palis, sánscritas e mesmo hebreas.

Tan complexo contido adopta modulacións versais multiformes, que logo avanzan polos eidos interiores do haiku ou o tanka como remansan na prosa lírica ou no poema de versos curtos, mais sempre compasando o sentimento coa música do verso precisa, nunha harmonía de selo pitagórico que demanda a lectura en voz alta para lograr tirar do poema a máis reveladora das melodías.

Para os que non coñezan a poética de Xoán Abeleira este Pan de ánimas será un descubrimento; aqueloutros que xa se asomaran a textos seus anteriores poderán comprobar con este novo título ata que punto toda a produción do autor forma parte dun continuum retroalimentado, o que explica que poidan lerse aquí textos reescritos ou recuperados dos poemarios precedentes Animais animais, As nosas sombras no xardín de Sarralves e mais Magnalia. Sexa como for, razóns todas que animan á lectura dunha escrita que, como o propio poeta confesa, foi concibida “prós mortos que seguen vivos e prós vivos que existen mortos”.

Armando Requeixo

O amor, a morte e o tempo sinalan as pegadas da obra de Marina Mayoral. Entrevista de Armando Requeixo

14 Marzo 2012

Autores,Blogs,Entrevistas

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Marina Mayoral.

 

Parlamento das Letras

Marina Mayoral

Marina Mayoral veu luz por vez primeira nunha cidade do Norte na que desembocan os camiños todos de quita e pon, a mandorla dun val á medida do ollo humano, cunquiña deleitosa que ela reescribe nas súas novelas baixo a epifanía de Brétema, territorio literario onde todo é posible, pois nada parece poder coutar a poderosa imaxinación dunha mindoniense.

Mayoral interpreta o mundo en dúas linguas: a de noso e a irmá castelá. E cómpre dicir que en ambas as dúas o fai con xeral aplauso e recoñecemento, pois as distincións e traducións a outros idiomas teñen acompañado todos estes anos tanto os seus textos en galego coma os escritos en castelán.

De por parte, Mayoral é tamén unha moi prestixiosa catedrática universitaria, á que debemos estudos xa clásicos sobre autoras como Rosalía de Castro ou Emilia Pardo Bazán, pois de sempre o seu interese pola escrita de muller (e non só) foi un espazo de reflexión co que quixo gratamente acompañarse.

A nosa literatura dos últimos anos empobrecería se non tivésemos a fortuna de contar nela cos irmáns e o refuxiado político que escoitaban O reloxio da torre; sen a muller magnolio que desata o río da memoria en Unha árbore, un adeus; sen ese ser adictamente tráxico que nos conmove en Chamábase Luís; sen a melancolía e o fulgor extinto dos días que pasan en Querida amiga e, xaora, sen as cartas perdidas, as palabras non ditas e os amores naufragados dos relatos de Tristes armas. 

Dun tempo a esta parte os seus libros vén luz asemade en galego e castelán, favorecendo unha vizosa retroalimentación lectora e sistémica. Así ten acontecido con Ao pé do magnolio, ese singular reverso narrativo da amentada Unha árbore, un adeus que é tamén unha réplica chea de vida e sentimento; Case perfecto, novela sobre as complexas relacións no eido familiar que, por veces, desembocan en derrota e acabamento e mais Quen matou a Inmaculada Silva?, historia de sombras luminosas do pasado que demandan atención e a restitución da xusta memoria.

Esa nena que no fío da memoria nunca deixou de habitar en Brétema volve agora a vista atrás para ollar este presente avolto e dicir o futuro. As súas palabras, como na súa máis recente novela, Deseos, son un regreso a Ítaca e a epopea desa viaxe.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Os primeiros textos pérdense na noite dos tempos… Pero conservo o que publiquei aos quince anos na revistiña Escritos que sufragaba un profesor do Instituto masculino de Lugo, don Luis Quintela. Recordo que me censurou un poema no que eu dubidaba da existencia de Deus (cambioulle o final) e eu pillei un cabreo monumental. É unha cousa que non podo aturar e xa daquela reaccionei con violencia, malia que o bon do profe nos animaba a escribir e nos axudaba a un grupiño de xente a publicar.

Despois publiquei no xornal La Noche en Santiago, na miña época de estudante. Alí Borobó, o director, acolleume con gran simpatía.

E fundamental na miña vida, non só na miña literatura, foi a figura de don Ramón Piñeiro. Ao coñecelo aos dezasete anos comencei a escribir (e a pensar) en galego.

¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

A máis traducida e a máis reeditada é Recóndita armonía e despois Dar la vida y el alma e mais Unha árbore un adeus e Ao pé do magnolio, que en realidade son unha novela en dúas partes.

Non conto Tristes armas e Chamábase Luís, que van por vinte e tantas edicións, porque esas están postas como lectura en moitos centros de ensino, e eso é outro mundo diferente ao dos lectores adultos.

En canto á crítica dos xornais, cada novela que saco din que é a mellor de todas as miñas, así que ou moi mala era eu ao comezo, cousa que non se diría polas críticas que fixeron no seu día, ou Cervantes e mais eu, dous.

A crítica académica, sobre todo a que fan os/as hispanistas, valora positivamente a miña obra dende hai moito tempo.

¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Teño moitas, pero quizá a máis curiosa é que non podo escribir onde ou cando está soando música. O ritmo da música interfire co da miña prosa e bloquéome.

Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Gustaríame estar cos amigos e coa xente coa que compartín experiencias nos anos de estudante en Santiago: Franco Grande, Méndez Ferrín, Arcadio López Casanova, Xavier Carro… Cos meus amigos e editores Casares e Freixanes. E coas autoras e autores con quen teño coincidido en moitas xuntanzas literarias como María Xosé Queizán, Luz Pozo Garza ou Alfredo Conde.

Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Salientaría a presenza de grandes temas dende o comezo: o Amor, a Morte, o Tempo. Unha concepción da vida como algo efémero e ameazado por esas forzas terribles, fronte ás que se ergue, como unha resposta, a Literatura, a Obra que un escribe.

E salientaría a presenza crecente do Humor. A concepción da vida é a mesma, pero está expresada cada vez máis claramente mediante o humor.

¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Releo poesía, e moi poucas veces algunha novela.

A Rosalía seina de memoria e gústame recitar para min algún poema en momentos especiais.

Releo con certa frecuencia a Cernuda e Miguel Hernández.

¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Coido que temos grandes autores clásicos aos que non lles falta nin lles sobra nada. E polo que se refire á xente máis nova, penso que escriben como se fai en calquera país europeo: hoxe non hai fronteiras literarias. A información pasa rapidamente duns países aos outros e todo o mundo está moi informado do que se fai no resto do mundo.

Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

O meu tempo está case esgotado, pero non teño traballos pendentes. Deille voz a Paco (Ao pé do magnolio), que me perseguiu durante vinte anos, e agora podo marchar sen remorsos de conciencia.

¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Fáltame perspectiva para valorar o presente.

Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Penso que neste asunto do sexismo na linguaxe que agora sae aos xornais os escritores debemos ter unha postura máis creativa da que moitos teñen. As Academias da Lingua réxense por regras gramaticais que se fixaron no século XVIII no que a representación social das mulleres era moi escasa. De aí que a ninguén lle parecera mal que o xénero masculino servise para nomear homes e mulleres. Hoxe as cousas son moi diferentes e a lingua debe dar ás mulleres a visibilidade que realmente teñen na sociedade. E iso é un labor de creadores, non de gramáticos. É demasiado cómodo e inxusto acollerse a normas gramaticais que marxinan as mulleres.

Armando Requeixo

Os libros infantís de Ramón Caride. Recensión de Armando Requeixo

12 Marzo 2012

Infantil,Merlín,Sopa de Libros

Armando Requeixo, publicou nos xornais  El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión na que fala dos últimos libros de Ramón Caride: Catro amigos pillabáns, na colección Sopa de Libros, e A pomba dona Paz, en Merliño.

 

O ‘hat trick’ de Ramón Caride Ogando

Co temporal que atravesamos, ter un libro novo nas librerías é para case calquera autor motivo de celebración, ter dous é un auténtico luxo, pero ver tres títulos dun mesmo creador como novidades literarias da tempada é un privilexio só ao alcance dos benamados pola deusa Fortuna.

Entre ese escolleito grupo de elixidos cóntase Ramón Caride Ogando, quen acaba de pór en circulación un pequeno álbum para primeiros lectores autónomos (A pomba dona Paz), un relato para lectorado de cursos medios de Primaria (Catro amigos pillabáns) e mais un poemario para público adulto (A chuvia humana), todos tres, como se verá, textos de interese e apostas literarias que resultan enriquecedoramente complementarias.

A pomba dona Paz é unha emotiva e comprometida historia ilustrada por Pepe Carreiro. Nela, a través dos ollos da pomba Paz, téntase concienciar os máis pequenos da necesidade de ser solidarios, o inxusto das desigualdades sociais, do perigoso urbanismo antiecolóxico, do desastre da biodegradación planetaria, da loucura de morte e destrución que arrastran os conflitos armados, da dureza da emigración, do terrible da discriminación sexual e o maltrato e explotación infantís e, sobre todo, este libro deposita nas nenas e nenos do mundo a esperanza de que sexan eles os que consigan no futuro mellorar este caos global que crearon os seus maiores.

Máis alá das mensaxes benintencionadas e literariamente abondo coñecidas do volume anterior, Catro amigos pillabáns ofrécenos unha narración aventureira na que, a xeito de moderna fábula, catro –logo cinco– amigos inician unha fantástica viaxe na que irán descubrindo seres e salvando obstáculos.

Deste xeito, Mamporquiño (un suíno), Murrigato (un gato), Caracol Col (un cosco) e Murrato (un roedor) –cal novos Winnie Pooh e compañía– van coñecendo territorios e experiencias que os farán medrar na súa amizade e capacidade de superación.

(…)

Armando Requeixo

Antonio Reigosa: «Sóbrannos prexuízos e fáltanos orgullo». Entrevista de Armando Requeixo

7 Marzo 2012

Autores,Blogs,Entrevistas

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Antonio Reigosa.

 

Parlamento das Letras

Antonio Reigosa

Teño dito nalgunha ocasión que Antonio Reigosa é quen de localizar cantos seres máxicos imaxinarse poidan, bo coñecedor coma el é dos seus costumes e das máis variadas técnicas que lle permiten unha relación proveitosa cos mesmos, pois non en van é un dos poucos humanos que ten visado permanente para circular libre de atumes pola Mourindade, a nación dos mouros.

De por parte, é bo amigo do golpe Lourenzo, ao que biografou nun libro no que relata as súas andanzas (Memorias dun raposo), e ten trato amigable co fillo do Demo Maior, que puxo de peregrino a Compostela en Resalgario. Por descontado, sabe tamén doutros heroes de fábula, entre os que abundan aves e renartes (O galo avisado e o raposo trampulleiro, A raposa no galiñeiro), suíños (Bacoriño) e outras animalias de máis escura ascendencia (O polimacho e outras criaturas).

Seica estudou a súa ciencia trasneira en lugar que descobre A escola do Briador, aprendeu das artes tronantes dos nubeiros para contar A noite dos pesadelos e converteu a don Álvaro Cunqueiro en singular Ciprianillo que guiou a Lu e Go pola muralla na procura dun tesouro oculto.

Pero no que máis ocupou os días foi en andar por congostras intransitables, cavorcos imposibles, petoutos esgrevios, arredadísimas caivancas e lugarexos de mal vivir e peor dar preguntándolles, infelices, aos nosos benqueridos paisanos por cantares e contares millenta, adiviñas, contos, fábulas, apólogos, cantigas e coplas, arrolos, lendas, mitos, cantos de Nadal, oracións, chistes, anécdotas, refráns, romances, trabalinguas e que sei eu que máis. Do que nestas xeiras aprendeu deu conta, en solitario ou con compaña, en volumes como Polavila na Pontenova ou Da fala dos brañegos e, sobre todo, nas recreacións literaturizadas que conforman os vinte volumes da colección Cabalo Buligán e doutras series de contos (fantásticos, marabillosos, colorados, prodixiosos, máxicos…), no Dicionario dos seres míticos galegos, nos témeros relatos de Arrepíos e outros medos ou nas lendas do libro A flor da auga.

Hai nada descubriunos as marabillas do Nadal en Trece noites, trece lúas e todo parece indicar que ha seguir a revelarnos novos misterios agochados na nosa literatura de tradición oral. No entanto, non desatende a supervisión de revistas orais ás que pon suxestivos nomes como “O pazo das musas” ou “A voz dos carraos”, mantén o blog Caderno de campo e traballa arreo para actualizar o portal Galicia Encantada, auténtica Enciclopedia Virtual da Fantasía Galega.

Non hai ciencia humana capaz de saber de onde tirou tempo para responder este Parlamento…

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

É case seguro que o primeiro texto meu que se publicou foi unha nota de urxencia en coautoría con Fernando Arribas polo pasamento do noso compañeiro de traballo, o pintor Luís Pacios, no primeiro tomo do Boletín do Museo Provincial de Lugo, ano 1983. No ano 1985 publicáronme en El Progreso unha colaboración con motivo das festas das San Lucas dese ano, e no mesmo xornal, no prestixioso suplemento “Táboa Redonda” uns «Apuntes para a historia da prensa en Mondoñedo» no ano 1987. Naqueles anos tamén me publicaron algún texto de ficción na revista Artesonado, voceiro dos exalumnos da Escola de Arte “Ramón Falcón”, e na Revista do Centro Galego de Barakaldo un relato premiado nun certame. Non foi ata 1998 cando me publicou Xerais o primeiro libro titulado Memorias dun raposo, Premio Merlín daquel ano, ao que seguiron os dous primeiros tomos da colección Cabalo Buligán e o Dicionario dos seres míticos galegos, xunto a Xosé Miranda e Xoán R. Cuba, con ilustracións de Lázaro Enríquez.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

Aínda que hai títulos que pasaron máis desapercibidos ca outros, en xeral non me queixo da atención que lle prestaron tanto lectores como medios e crítica. Algúns deles, ao gozar dalgún premio, tiveron máis fortuna, pois formaban parte das listaxes de promoción das editoriais e iso sempre axuda.

Hai un par de libros que me gustaría que fosen máis coñecidos do que foron, e por razóns parecidas. Un titúlase Contos colorados. Narracións eróticas da tradición oral, escrito con Xoán R. Cuba e Xosé Miranda, con ilustracións do malogrado Lázaro Enríquez, publicado por Xerais en 2001. Trátase dunha obra pioneira e aínda única no campo da literatura galega erótica oral, ilustrada e editada maxistralmente. O outro libro que me gustaría que tivese máis eco publicouno a editorial Morgante e leva por título Os dous irmáns e outros contos populares do antigo Exipto, unha recreación, a primeira en galego, dos contos populares exipcios, berce dos nosos contos populares actuais e de moita da chamada literatura culta que consumimos.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Ningunha teima. Só me gustaría poder escribir con regularidade, todos os días un pouco, non a saltos como hai que facer tantas veces. Ah, non me gustan os “ruídos” arredor cando escribo, aínda que se chamen musicais.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Dos recentes, pero xa mortos, gustaríame ir de acólito de Álvaro Cunqueiro ou de Eduardo Blanco Amor. Entre as escritoras e escritores vivos hai uns cantos dos que non me importaría ser considerado par. Permítame que non diga nomes por se a memoria me traizoa ou algún amigo ou amiga se incomoda.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Recreador, investigador e divulgador apaixonado da mitoloxía popular e da literatura galega de tradición oral.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Cada vez leo menos ficción e máis ensaio, antropoloxía, etnografía ou didáctica da oralidade e, diariamente, algún traballo de literatura oral ou de mitoloxía popular. Polo demais, cada certo tempo regreso a Juan Rulfo, a Borges e a Cunqueiro.

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Sóbrannos prexuízos e fáltanos orgullo. Sóbrannos inimigos e fáltannos lectores e lectoras. Sóbranos marxinalidade e fáltanos visibilidade nos medios de comunicación, nas librerías e nas feiras do libro. Sóbrannos guetos e fáltanos recoñecemento social. Sóbrannos xestores culturais que militan no autoodio e fáltannos políticos cultos e orgullosos de xestionar a cultura do gran país que somos.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Non teño preocupacións nese sentido. Todo canto escribín ou poida chegar a escribir é perfectamente prescindible. Supoño que vivirei un pouquiño máis ca outros por non ter preocupacións deste tipo.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Máis alá do obviedade de que nunca antes a literatura galega tivo tantos e tan bos creadores e creadoras, cun sistema e cunha industria tan desenvolvida, tamén percibo que a calidade da lingua literaria perde comba. Seguramente é consecuencia da perda de calidade do galego como lingua de comunicación oral, tamén pode ser debido a certas présas por encher mercado… Preocúpame esa rebaixa de nivel do galego literario.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Grazas.

Armando Requeixo

«O misterioso Dr. Saa»: unha vida extraordinaria para un personaxe fóra do común. Crítica de Armando Requeixo

6 Marzo 2012

Blogs,Críticas,Crónica

Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

Manuel Rodríguez Saa: o Houdini galego

Da man dos profesores e investigadores Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán chega ás librerías O misterioso Dr. Saa, volume biográfico de descritivo subtítulo: “A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata”.

En efecto, ao longo de cento e medio de páxinas Díaz e Fernández levan a cabo un moi completo percorrido polos principais socalcos vitais e profesionais deste mago nado e morto en Portomarín (1885-1984), que actuaría con grande éxito nos máis diversos países e continentes, dende o Caribe ata Filipinas pasando por Sudáfrica, Centroeuropa, Xacarta, Saigón, Estados Unidos, Borneo, Hong Kong, Hawai…

O traballo de Díaz e Fernández, moi documentado, ofrece tamén un valioso apéndice gráfico no que se reproducen instantáneas do mago actuando e un feixe de carteis e convites ás súas actuacións, así como tamén diversas cartas e notas de prensa sobre os seus espectáculos.

A monografía complétase cun breve limiar de Carlos Coira en nome do Colectivo Máxico Waldemar, unha cronoloxía sintética e unha exhaustiva bibliografía na que se recollen, sobre todo, escritos periodísticos que se fixeran eco no seu día das actuacións do Dr. Saa.

Unha vida extraordinaria para un personaxe fóra do común. Un deses galegos universais ao que moito cumpría lembrar e homenaxear e que a partir de agora será menos descoñecido grazas ao meritorio labor de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán, pacientes e rigorosos investigadores que souberon traer á luz o que durmía baixo sabas de sombra.

Armando Requeixo

Os anos difíciles nas memorias de Xosé Fernández Ferreiro. «De Xente Nova a Brais Pinto», crítica de Armando Requeixo

5 Marzo 2012

Críticas,Crónica

Armando Requeixo, publica nos xornais nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, e subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

Memorias de Xosé Fernández Ferreiro

Non é o memorialístico un xénero abondoso na literatura galega. Endebén, é certo que nos últimos anos foi medrando entre nós o número de títulos desta natureza, o que fai que actualmente contemos con mostras notables neste eido.

A última das que pasou polo prelo é De Xente Nova a Brais Pinto. Memorias dun afiador rebelde, asinada polo narrador e periodista de Nogueira de Ramuín Xosé Fernández Ferreiro e incluída na serie Memorias da colección Crónica de Xerais. Case dous centos de páxinas que naceron como ampliación dunha longa conferencia pronunciada polo autor con motivo da homenaxe que, en novembro do 2009, o Pen Clube de Galicia lle tributou en Santo Estevo de Ribas de Sil.

Estruturada nunha manchea de capítulos breves de apenas un par de planas de extensión, a obra responde ao anunciado na cuberta, pois dá cumprida razón da nacenza do grupo literario Xente Nova no Ourense de primeiros dos cincuenta do pasado século e mais do posterior xurdimento (na primavera do 58) do grupo Brais Pinto en Madrid.

Do primeiro dísenos que o compuñan, amais do autor, Víctor Campio Pereiro, César Arias, Serafín Gómez Pato e Daniel Conde Mir e que, alén da puntual participación dos seus membros nalgún faladoiro literario da época, tivo como principal actividade a elaboración dunha revista bilingüe galego-castelá que ía levar o mesmo nome do grupo pero que, por ser prohibida pola censura, endexamais chegou a imprentarse.

Máis extenso e, tamén si, relevante para a historiografía sociocultural e literaria galega é o relato moi detallado que Fernández Ferreiro fai da aparición e andaina de Brais Pinto, que formaron, xunto a el, Xosé Luís Méndez Ferrín, César Arias, Reimundo Patiño, Bautista Álvarez, Bernardino Graña e Ramón Lorenzo, os “sete magníficos”, como os chamou o seu amigo e confrade de aventuras madrileñas Xavier Costa Clavell, septeto que pronto pasaría a ter nove compoñentes, pois aos amentados acabaron sumándose pouco despois Alexandre Cribeiro e Herminio Barreiro.

De Brais Pinto relátasenos o acto fundacional e explícase o porqué do nome, dándose tamén conta polo miúdo das circunstancias que rodearon a publicación de cada un dos cinco títulos que editaron como selo.

Agora ben, De Xente Nova a Brais Pinto resulta un volume de grande interese non só pola súa informada relación das actividades de Xente Nova e Brais Pinto, senón tamén polo valor documental que atesoura tanto para o pormenorizado coñecemento das traxectorias biográficas dos escritores implicados coma polo acabado retrato sociolóxico, xeracional e aínda epocal que reflicte.

Neste sentido, un pode aprender lendo a Fernández Ferreiro como Otero Pedrayo foi silenciado por conferenciar en galego no Posío en 1949; como os enfrontamentos radicais dos vellos galeguistas ourensáns con Piñeiro facían que o alcumasen de “descortés e vulgar politiquillo”; como Risco, logo de terlle feito unha crítica negativa a un libro de Pura Vázquez, escapaba dela por medo a que esta o puidese reprender; como Méndez Ferrín e López-Casanova tiveron máis que palabras unha tarde no Derby, en Compostela; como Luís González Blasco ‘Foz’ devolveu a Manuel Rabanal un artigo de La Noche no que este último enxalzaba o réxime franquista non sen antes nutrilo convenientemente tras pasar polo escusado; como seica o poeta crego Faustino Rey Romero bebía os aires pola xa citada Pura Vázquez; como Cribeiro resolvía os enfados apelando a “Santa Felicitas de Castelgandolfo, virgen por delante y mártir por detrás”; como Herminio Barreiro facía quilómetros cada noite preso do seu somnambulismo; como ‘Foz’ andaba a riscar canto muro libre vía por Madrid con espirais trísceles que debuxaba cos xices dos que sempre levaba cheos os petos… e así todo.

Daquela, non pode negarse que Fernández Ferreiro non fose, tamén no seu relato, fiel á súa autodefinición: “son un soñador, un romántico de aldea, un á marxe dos sistemas, un outsider”, pois se algo non son estas memorias é unha narración soporífera e convencional de datos perfectamente consultables en manuais e enciclopedias literarias. Todo o contrario, en De Xente Nova a Brais Pinto agurgulla a vida do Ourense e o Madrid dos anos cincuenta, case me atrevería a dicir que é posible percibir a atmosfera de nostridade auriense e o tasto rancio e decrépito das xeografías surreais que habitaron na capital do Estado estes escritores, loitando a prol da nosa causa cultural e literaria en pensións de mala morte, nun Centro Galego alacoado e de postal, bohemizando as súas xuntanzas e facendo agromar daquel lameiro de miserias escritos vangardistas que hoxe son textos referenciais da nosa literatura do medio século. Porque dun libro así, xaora, un nunca cansa de tirar ensinanzas. Proben.

Armando Requeixo

«transmuta», de Xabier Cordal: un espazo poético orixinal e irredutible. Crítica de Armando Requeixo

2 Marzo 2012

Críticas,Poesía

Galicia Confidencial publica unha recensión de Armando Requeixo, sobre transmuta, de Xabier Cordal.

 

A poética transmutada de Xabier Cordal

Transmuta, o libro de Xabier Cordal editado por Xerais, centra a crítica literaria desta semana de Armando Requeixo.

O poeta coruñés de radicación luguesa Xabier Cordal acaba de dar a luz transmuta, un poemario publicado por Edicións Xerais de Galicia que vén sumarse a unha escolleita nómina de títulos entre os que se contan outros ben meritorios libros de versos como son Arianrod (1993), Fruto do teixo (1994), Afásia (1997) ou A vella peneira a noite (2001).

 transmuta é unha galaxia versal, unha pléiade de textos astro que entrecruzan as súas órbitas describindo complexos movementos de translación e rotación.
Quen lea a setentena escasa de páxinas que compoñen este libro atopará versos da memoria, da individual (morte da nai, sombras grimorias do pai, infancia que se evadiu pola corda do horizonte) e da colectiva (recordatorio das infamias exercidas contra os represaliados, tamén si da traxedia do Prestige e outros). Mais nas composicións de Cordal comparecen de igual xeito as evocacións da casa matricial na sombra dos anos, dos ceos nocturnos lucenses, da ritualística discotequeira e a cerimonia praiega e fluvial, das inflorescencias das pedras negras do seminario mindoniense e as visións das terrazas viguesas, da reveladora arquitectura do ensilado e a vibración epifánica do yidaki. En fin, a reverberación cósmica do poeta que escasca o seu ser como o salgueiro deita a cortiza húmida e fecunda.

 A impedimenta de posprocesado literario de transmuta arreguiza na súa amplitude e estratificado laminar. E velaí que comparecen no poema os tépalos do Coleridge lakista, o dialóxico amatorio do Cunqueiro de Poemas do si e non, as hélices máis vangardistas, o Eliot sánscrito do shanty que en Cordal é thund, o Novoneyra do Vietnam Canto que informa a estrutura coral de “[autoría]”, mesmo a Rosalía de “Do íntimo”, o Verne do profesor Otto Lidenbrock ou a física cuántica do Teorema de Bell.

 Unha poética, esta de Cordal, que empasta con habelencia suma poemas de xogos gráficos e versos dialogados, écfrases e poemas anuncio, haikus e poemas documentais, non desbotando tampouco a sarcástica dalgúns poemas visuais.

 Transmuta confirma a liña ascendente da escrita de Xabier Cordal nos últimos anos e, recuncando en temas e motivos que lle son moi queridos e que aparecían xa (pre)configurados nalgúns dos seus anteriores versos aos que se engaden motivos e argumentos novos, tracexa un espazo poético orixinal e irredutible a fórmulas consabidas eclixés obsoletos, un territorio escritural que sorprenderá agradablemente a quen con el se atreva.

Armando Requeixo

Francisco Fernández Naval: «Como narrador interésanme os seres humanos comúns». Entrevista en Criticalia

1 Marzo 2012

Autores,Blogs,Entrevistas,Narrativa

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Francisco Fernández Naval.

 

 

Parlamento das Letras

Francisco Fernández Naval

Francisco Xosé Fernández Naval, Chisco para os amigos, ten saudades daquel neno que medraba á beira do Miño ourensán, pé da ponte, enviso no bafo burgueiro no que todo ficaba envolveito. Por iso, cando foi maior, profundou nos misterios da Filosofía e nas sabenzas docentes, aínda que pronto descubriu que o seu era o servizo público, ese darse aos demais que impulsa o corazón dos bos e xenerosos, e, sobre todo, soubo cedo que o seu mundo non sería sen a maxia da verba.

E velaí que aquel raparigo que soñaba os días apegado á Marconi do serán e imbando sesión dobres no cinema que fora do seu tío deu en poeta. E atrás dos versos viñeron as historias. Para grandes e pequenos. E os ensaios, traducións e libros de viaxes.

Pero a todo aquilo faltáballe algo, unha luz de nitrato de prata que fixase as emocións como engramas. E chegou Maribel e logo Daniel, os máis queridos.

Hoxe sementa palabras como quen reparte roscas tramadas nun aveludado licandor de secretísima receita. E por veces traen recendos de bosques de dolmens e outras cegueiras crepusculares, en ocasións son o eco xordo das sombras no labirinto e en non poucos casos citas co aire, bailes imposibles ou historias roubadas, lendas de onte como soños de mañá, misterios turcos, mexicanos e doutras latitudes e, sempre, sempre, días de cera en pavillóns estraños, en aras solares e mares de aquí e de acolá, dublinescas sombrías, suites do Pai Miño coas que volta, decote, á fonte abagañada da hora primeira.

Dese manancial abrollan tamén as palabras que discorren, fluviais, por este Parlamento, espellando nas súas augas unha biografía literaria intensa e reveladora.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

O primeiro texto que publiquei foi nunha revista que se facía en Ourense a finais da década dos setenta, titulada Doble Cero. Logo escribín varias colaboracións para o xornal La Región e xa, en 1980, na editorial Limbo de Manuel Catoira, publiquei o primeiro libro de versos titulado A fonte abagañada.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

Eu non empregaría a expresión “mellor tratada”, xa que, en xeral, non me considero nin ben nin mal tratado pola crítica. Agora ben, as obras que penso tiveron máis eco entre crítica e público foron O bosque das antas, a novela que obtivo o premio Xerais no ano 1988, e Bater de sombras, o libro de versos que gañou o premio Fiz Vergara Vilariño no ano 2010.
Algúns compañeiros poetas dinme que Mar de Lira foi un libro ignorado ou que pasou desapercibido para unha parte da crítica, dos medios de comunicación e do público. Sempre pensei que o ensaio Respirar polo idioma: os galego e Julio Cortázar puido ter un percorrido maior, pero se teño que falar dun libro invisible, este foi Tempo de crepúsculo, a miña segunda novela.
Son varias as circunstancias que inflúen na acollida dun libro por parte do público e o tratamento que lle dá a crítica. Tempo de crepúsculo, por exemplo, saíu en mal momento, en pleno verán, e cando se fixo o esforzo de promoción, o libro xa non estaba nas librarías.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Coido que non. Ultimamente cambiei o hábito de escribir pola noite e agora traballo pola tarde, aínda que cando máis me gustaría facelo é pola mañá, pero non me deixa a xornada laboral.
Fun quen de me adaptar ás tecnoloxías. En ordenador escribo os artigos e colaboracións máis breves e tamén relatos e novelas, aínda que sempre me acompaño de cadernos de notas nos que, ás veces, escribo non só anotacións, senón parágrafos ou capítulos enteiros. O que si necesito escribir primeiro a man son os poemas. Podo traballar no ordenador cando o libro de versos está feito, pero antes preciso telos en papel e vou enchendo cadernos coas sucesivas versións.
Non é un hábito, si unha curiosidade, algo singular ao que me refiro moitas veces: a ducha matinal. Nela é onde nacen as ideas mellores, as conexións ou matices máis sorprendentes. Cada mañá procuro ir ao baño co caderno de notas, non sexa que veña unha idea e non a poida apreixar.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Contestar esta pregunta suporía considerar pola miña parte que son merecente de figurar nesa antoloxía, cousa que non teño nada clara e que, en calquera caso, non me corresponde determinar a min. Síntome parte, iso si, do grupo de autores que empezamos a publicar con regularidade nos anos oitenta, que vivimos o final do franquismo, a Transición e esta democracia esvaída.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Como narrador interésanme os seres humanos comúns, anónimos, que, ás veces, enfrontan algo extraordinario nas súas vidas, algo que os sorprende, que destrúe o seu mundo e ao que deben responder. Ás veces ese algo é simplemente un sentimento, un afecto perdido, unha vida sen estímulos. Esa capacidade de resposta, ese valor ou covardía para enfrontar os feitos, é algo que penso aparece reflectido no que escribo.
A memoria como elemento esencial do ser individual e tamén da comunidade. A individualidade e a identidade están na memoria. Eu vivín varios casos de Alzheimer no contorno familiar máis próximo. Unha das miñas tías, nunha fase avanzada da enfermidade, quixo matar a miña nai, que era a persoa que máis quería. Non sei que grao de percepción dos demais, dos agarimos e dos bicos que reciben ata o final, pode ter un enfermo sen memoria, pero hai un momento no que escacha a relación, o enfermo non se recoñece e deixa de recoñecer o outro. Eu pasaríame a vida escribindo a historia persoal, familiar, da miña comunidade, procurando acumular toda a memoria posible, como antídoto contra o esquecemento, o illamento e a perda da identidade.
Unha visión poética das cousas, coa que debo loitar cando traballo a narración. “Radiador, ruiseñor de la noche”, escribiu Jorge Guillén, porque ata o radiador é susceptible de se converter en materia poética.
Aprendín, tamén, a non ter medo, nin aos asuntos a tratar nin ás dificultades e esforzo que ese tratamento requiren.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Hai un libro que sempre me acompaña e que releo con frecuencia, aínda o lin de novo este verán: Os fillos do Capitán Grant, de Xulio Verne, nunha edición de Bruguera que foi o agasallo que me mercou a miña nai cando aprobei terceiro de bacharelato.
Volvo tamén a Cunqueiro e a Otero Pedrayo. Cunqueiro é o pracer e a alegría de ler, en Otero aprendo a comprender mellor a xeografía complexa de Galicia e tamén a súa dimensión humana en historias como O mesón dos ermos ou Arredor de si, pero tamén a nosa cultura e os xeitos de se expresar.
Sempre andan arredor Ferrín e José Ángel Valente, Gamoneda, Borges e Cortázar de quen, por certo, veño de traducir ao galego o relato “Autoestrada do sur”. William Faulkner é outra referencia constante, como o son, tamén, Rimbaud, Italo Calvino, William B. Yeats, Valle Inclán, Blanco Amor ou Seamus Heaney.
Gozo coas Mil e unha noites ou coas Metamorfoses de Ovidio. Gústame toda a literatura relacionada co mar e aprendo da escrita por mulleres: Doris Lessing, Marilar Aleixandre, Virginia Woolf, Rosalía, Luz Pozo, Elena Poniatowska, Anxos Sumai, Iris Murdoch ou Eva Veiga.

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Fáltalle compromiso e promoción. Compromiso por parte da sociedade galega e promoción por parte das institucións. Coordino dende hai dous anos un club de lectura en galego na biblioteca Miguel González Garcés da Coruña e podo percibir que os lectores gozan dos libros que len, tendo en conta que lemos un libro cada 15 días e que imos traballando varias liñas: clásicos que xa non están e outros vivos, autores contemporáneos, incluíndo as e os máis novos. Para moitos deles é unha sorpresa marabillosa descubrir unha literatura tan rica, tan plural, tan ben escrita. Hoxe, aínda con algunha eiva, a literatura galega responde á sociedade da que nace e dialoga coas outras literaturas do mundo. Porén, a maioría dos galegos ignoran este feito e dáme a sensación de que a maior parte dos lectores posibles só reparan nos nosos escritores cando estes triúnfan fóra. Penso, tamén, e niso concordo con Xurxo Borrazás, que non escribimos literatura galega, facemos literatura que é galega pola lingua, sabendo tamén que a sociedade na que o escritor vive reflíctese na súa escrita.
Tamén falta protección. Non queremos unha literatura subvencionada, pero todas as administracións da nosa contorna apoian as súas literaturas cun compromiso maior que o que existe aquí e, ao cabo, todos os sectores están subvencionados: os medios de comunicación, as eléctricas, a automoción, o téxtil, a pesca e o marisqueo, o viño… Sei do que falo, que polo meu traballo xestionei durante moito tempo axudas para os sectores produtivos, pero hai a quen se lle enche a boca cando fala de que esta nosa é unha cultura subvencionada.
Eu boto moito de menos, tamén, unha profesionalización maior, non dos escritores, si do sistema. Carecemos, por exemplo, de axentes literarios, algo esencial no mundo no que nos movemos.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Un libro, tantas veces adiado, que contase a miña relación co cine dende a infancia ata a adolescencia. Porque eu medrei nun cine, o Xesteira de Ourense, que construíra un tío avó e no que traballou o meu pai ata a xubilación. Con el estaba cando vin a película Cinema Paradiso e tiven a sensación de que o que eu contaba estaba alí. Dende entón doulle voltas ao asunto, para atopar outro xeito de me achegar á emoción que o cine foi para min durante a infancia e que aínda segue sendo e quixera dar con el antes de que se me esgote o tempo ese do que falas.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Penso que xa respondín. Se valoramos o actual momento histórico, coido que nunca se escribiu e publicou tanta literatura que estivera en plano de igualdade coa que se fai en calquera outro lugar do mundo. Agora, vexo con preocupación o momento actual. Hai moitos autores que teñen dificultade para publicar a súa obra, xa que desapareceron varias editoriais nos últimos anos e as que resisten aplican programas de axuste e aforro, por mor dos tempos. Isto pode causar un grave quebranto, particularmente no teatro, o ensaio e a poesía, pero tampouco a narrativa está libre do perigo de acumulación de obras non publicadas, o que impide un desenvolvemento natural dunha literatura.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Só agradecer esta oportunidade de dialogar contigo e, tamén, o esforzo xeneroso que realizas semana a semana e mes a mes, por facer visibles as novidades literarias. Grazas, tamén, polo teu traballo de tradutor.
E finalmente, aproveitar todos os espazos e momentos para reclamar un tratamento diferente para a lingua. A ecuación da que nos queren convencer é falsa, acontece con ela o que sucede coa Física Cuántica cando lle aplicamos os criterios da Física Tradicional. É necesario definir e apostar por un sistema de discriminación positiva, buscar unha nova ecuación que axude a garantir a súa supervivencia, algo semellante ao definido por Heisenberg no seu Principio de Incerteza aplicado á Física e, para empezar, hai que recuperar o consenso político e social arredor do galego.

Armando Requeixo

A literatura luminosa de Agustín Fernández Paz. Crítica de Armando Requeixo sobre «Fantasmas de luz»

28 Febreiro 2012

Críticas,Xuvenil

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre Fantasmas de luz, de Agustín Fernández Paz.

 

A literatura luminosa de Agustín Fernández Paz

Fiel á súa cita periódica co lectorado, Agustín Fernández Paz publicou semanas atrás Fantasmas de luz, unha historia de alento fantástico e trasfondo simbólico que foi ilustrada con mestría por Miguel Anxo Prado e editada con esmero por Xerais.

Dende o argumental, esta novela curta —son apenas cento vinte páxinas nunha caixa moi esponxada, á que seguen unhas engádegas a xeito de amplificacións episódicas que se presentan co descritivo título de “Tomas extra”— relata a historia dun operador de cabina de proxección que, aos cincuenta e tres anos de idade, fica no paro, co conseguinte pequeno grande drama que iso supón nun momento como o actual, véndose condenado ao desemprego indefinido como tantos traballadores de certa idade, marxinados por un mercado laboral en absoluto integrador.

Todo o anterior articúlase a través dunha trama na que o parabólico cobra forza e onde o papel do amor e a solidariedade social son decisivos, por máis que moitas outras presenzas poidan tamén rastrexarse nestas planas, ben como temas secundarios ben como simples motivos, tal o tabeironizado papel dos empresarios depredadores, o laio por un mundo de maxias cinematográficas que desaparece para proseguir baixo a forma de comercio deshumanizado ou as complicacións que a adicción ao traballo pode provocar nos difíciles equilibrios da vida en parella.

Por tanto, Fantasmas de luz vén ser a particular homenaxe que Fernández Paz rende á Sétima Arte, pois en non poucos sentidos esta novela é un curioso cóctel que participa por igual do Cinema Paradiso de Tornatore, o Invisible Man de Ralph Ellison (co mestre Wells ao fondo) e tamén coas claves propias de libros anteriores, como, poño por caso, O meu nome é Skywalker, onde o tema da invisibilidade social dos febles e desfavorecidos é tamén evidente.

Narrada coa impecable resolución e efectividade na intriga que caracterizan todos os produtos da factoría Fernández Paz, Fantasmas de luz é un notable exercicio de exploración dos sentimentos e reinvención dun futuro esperanzador, que aposta pola superación da desoladora crise social que nos tocou vivir a través da recuperación dos valores dun pasado experiencial do que convén nutrirnos e aprender para reinventarnos de cara ao futuro.

Así pois, imponse observar a lección desta película de palabras, que nos recorda que, moitas veces, vagamos como luminosos espectros que ansían fondamente visibilizarse.

Armando Requeixo

Olga Novo: «Nos nús» significou unha novidade polo seu enfoque. Entrevista en Criticalia

22 Febreiro 2012

Blogs,Entrevistas,Poesía

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Olga Novo, autora de Nós nus.

 

Parlamento das Letras

Olga Novo

A voz de Olga Novo é un oráculo, un trilobite poético que garda a memoria herdada da manda. Dende a hora primeira percutiu coa ollada cega do canto tiresiano, descubrindo abisais de luz que se chamaron A teta sobre o sol, Nós nus, A cousa vermella e, hai nada, Cráter.

Loba das letras, anarca rebelde dunha nación adoradora de Eros, os seus versos chantan as raíces alén e van, freáticos, cavando simas e cavernas de imaxinería, nunha orxía surreal que nos defronta á revelación da palabra no limes do inefable.

A grande tradición, esa liña áurea que nace en Rosalía e ten porfilladas todas e cada unha das grandes voces que no noso pasado foron, arrola en Olga Novo como unha das súas sibilas máis queridas.

As palabras que seguen son, que dúbida cabe, testemuña desa harmónica fluencia biopoética.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Comecei a publicar poesía aos dezaoito anos, alentada pola lectura que deses meus primeiros textos fixo o profesor Claudio Rodríguez Fer. Viron a luz en revistas como Ólisbos, publicación dos estudantes de Filoloxía da USC da que conservo un fermoso recordo, e de cuxo consello de redacción eu mesma formei parte despois. Dorna, tamén xestada na Facultade de Filoloxía da USC, e Clave Orión, dirixida por Luz Pozo Garza, publicarían algúns deses primeiros textos. O primeiro libro, A teta sobre o sol, vería a luz coas Edicións do Dragón, dirixida polo tamén poeta Francisco Souto, nun formato artesanal que apostaba por dar voz a novos creadores e creadoras.

No ámbito da análise literaria, o primeiro estudo que publiquei foi sobre as liñas temáticas na obra da poeta Xohana Torres, que apareceu en Unión Libre. Cadernos de vida e culturas, dirixidos por Carmen Blanco e Claudio Rodríguez Fer. A partir de aí, sucederíanse outros en Grial, Boletín Galego de Literatura, Anuario de Estudos Galegos etc.

¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

Probablemente a mellor tratada pola crítica foi Nós nus (1997), ao concedérselle o Premio de Creación Losada Diéguez. E no terreo do estudo literario, Uxío Novoneyra. Lingua Loaira, premio Ánxel Fole 2008.

Penso que Nós nus constituía unha novidade polo seu enfoque poético, ao amosar a voz dunha muller, cinguindo un forte contido erótico a unha enraizada paixón telúrica, aspectos pouco tratados na poesía galega.

A obra que pasou máis desapercibida foi o poemario Monocromos, por se tratar dun libro publicado en Madrid e que tivo pouca difusión en Galicia.

¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Ningún. Escribo como vivo, con entusiasmo natural e naturalidade entusiasmada. Non necesito nada especial para escribir, soamente o pulo vital que me leva a facelo. Ademais, eu creo que as poses literarias contradín a propia poesía.

Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Non teño especial querenza polas antoloxías, polas clasificacións ou polas xerarquizacións nin na vida nin na literatura. Pero se tivera que camiñar a carón de alguén, faríao daqueles cos que vivo en sintonía de pensamento e poesía, máis aló do tempo e máis aló do espazo.

Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Non sei se teño Traxectoria. Eu diría máis ben que teño Amatoria estourada en diversas obras que se intercomunican con Paixón. Intensidade. Soño. Apertura. Utopías. Busca cognoscitiva. Cosmogonía amorosa. Música das pedras. Cráter. Feliz Idade. Nudez. Antiplatonismo. Raíz. Liberdade. Praceres. Pulo. Ledicia. Ferida fechada. Fósil. Paxaro nas alturas. Toupa lúcida nas Profundidades. Humildade. Escrita en soedade. Independencia.

¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Releo: Impregnada pola obra total de Claudio Rodríguez Fer. Marabillada polo fragmentarismo involuntariamente vangardista de Safo. Entusiasmada polo soño surreal de André Breton, de Eugenio Granell e de Joyce Mansour. Apasionada polo clamor de Léo Ferré. Emocionada pola verdade vital de Luz Pozo Garza. Integramente toda no telurismo de Uxío Novoneyra. Amando en Neruda. Coñecendo co poeta bretón Kouliz Kedez. Feliz mente nas palabras de Carmen Blanco. Quedando en branco na lucidez de Gamoneda, entre os anxos de Rilke, no furor de Rimbaud, na radical soedade das radicais Emily Dickinson e Rosalía de Castro…

¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Eu penso que cada quen debe ser libre de buscar a súa propia verdade literaria, alleo/a a modas e a correntes máis ou menos efémeras. Eu creo na independencia radical e, polo tanto, tamén na máis total e profunda independencia creadora. Creo precisamente que falta esta independencia e esta radicalidade. Penso que nas letras galegas, coma na literatura universal, falta Poesía e sobra Literatura, no sentido que a estas palabras lle deu Verlaine.

Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

As declaracións de Amor que inda me quedan por escribir. As palabras para facer feliz idade.

¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Valoración supón clasificación. Clasificación supón xerarquía. Xerarquía supón orde. E orde supón poder. Que o futuro fale de nós se debe falar, eu prefiro vivir o presente con amor, ler con xenerosa pluralidade e crear con liberdade.

Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Na miña poesía, coma na miña vida, gustaríame que rexese esta máxima pompeiana escrita sobre un dintel, acompañando unha imaxe fálica: HIC HABITAT FELICITAS –Aquí habita a felicidade-, quizais a máis fonda revolución individual e, polo tanto, literaria e que, como quería Pascal, por fin lle quitemos a venda dos ollos a Eros e amor poida contemplar as belezas múltiples coa soa lucidez que importa.

Parlamento das letras: Entrevista con Xosé Ramón Pena en Criticalia

15 Febreiro 2012

Autores,Blogs,Entrevistas,Narrativa

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Xosé Ramón Pena.

Parlamento das Letras

Xosé Ramón Pena

Xosé Ramón Pena escribe como vive, de bolina, tratando de capear os ventos literarios en proveito da nave da cultura de noso, na que é persoeiro destacado dende hai décadas.

De primeiras fíxolle cóxegas a Erato. A Transición abría un mundo de expectativas e el experimentou aquela vertixe sendo estudante en Compostela, partillando ilusións cos colegas de Alén, aquel grupetto lírico de benquerenzas da Galicia grande das dúas beiras do Miño e os cinco continentes.

Logo os aires viraron e o paixón pola narrativa fíxolle ir halando textos ata vogar en títulos que foron O reverso do espello (1984), Para despois do adeus (1987), Paixóns privadas (1991), A era de Acuario (1997), Fado de princesa (2005) ou A batalla do paraíso triste (2008).

Mais non esqueceu polo camiño a manobra ensaística e deixou marcada foula nos estudos sobre a Vangarda galega e a nosa literatura medieval, nos que é autoridade amplamente recoñecida.

Hoxe é capitán dun dos nosos suplementos de referencia, “Faro da Cultura” (Faro de Vigo), e prodiga os seus saberes como catedrático vigués de Ensino Medio e profesor da uned.

Nas liñas que seguen figúrase un autorretrato literario, de corpo enteiro, dunha voz clave da nosa literatura recente.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

O meu primeiro libro, Alén, publiqueino conxuntamente con Miguel A. Mato e F. Salinas Portugal na editorial Follas Novas. Os nosos “padriños” foron José Luis Rodríguez —o noso verdadeiro mentor naquela aventura— e D. Ricardo Carvalho Calero, que nos fixo un tan inmerecido da nosa parte como, da súa, magnífico prólogo.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

A mellor tratada creo que foi —estou falando da narrativa, non do ensaio e demais— A batalla do paraíso triste. A que pasou máis desapercibida creo que foi A era de Acuario. ¿Por que pasou isto? Sinceramente, non o sei. Imaxino que, ao mellor, cando saíu A era de Acuario —que é unha novela de iniciación, con moitos elementos autobiográficos— non estaba de moda ese tipo de narracións, interpretouse que era algo así como “máis do mesmo”… En fin, é difícil precisalo.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Se é narrativa, escribo sempre pola noite e corrixo pola mañá ou polo mediodía. Cando estou metido nunha aventura desas, escribo todos os días, aínda que logo o que escribín vaia para o lixo. Ademais diso… non creo que teña ningunha teima especial ou rara.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Pois duns cantos, pero, a verdade é que me dá “corte” dicir ao lado de cales porque, de certo, non merezo estar ao seu lado. Non se trata de franciscanismo nin de falsa modestia; é o que sinto de veras. Pero, vaia, claro que me gustaría estar ao lado de Blanco Amor, de Ferrín… Dos máis recentes, que é a pregunta, e centrándome na narrativa, estaría ben con Manolo Rivas, Riveiro Coello, Gonzalo Navaza, Estro Montaña, Fernández Naval, Bieito Iglesias, Xelís de Toro…. Ademais, felizmente, ¡algúns deles reúnen a condición de ser moi bos escritores e mellores amigos!

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

¡Vaia pregunta máis pouco doada! Non sei, pero sempre busquei que a historia que conto estivese moi acompañada por unha tensión na linguaxe que tivese a mesma, ou máis, intensidade que o propio fío argumental.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Son moi ecléctico niso. Ademais, por motivos profesionais, leo moita historia e historia da literatura. Por puro e duro pracer, leo cousas moi variadas. ¿Regresar con quen? Sempre con García Márquez —aínda que estilisticamente non me interesa nada; quero dicir, ten un estilo tan marcado que se pretendes imitalo, afogas—, Joseph Roth, John Le Carré, o xenial Conrad, London… e dos nosos, sempre Blanco Amor e Ferrín.

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

¡O que lles falta é público! Hai xente que escribe moi, pero que moi ben. ¡O que lles sobra é esnobismo e a falta dunha crítica realmente crítica que separe de vez o trigo da palla!

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Se soubese que o meu tempo se esgota, ¡sabe o demo como reaccionaría! ¡Eu que sei, meu! Pero non creo que me preocupase moito por aquilo que escribín ou deixei de escribir.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

O que dicía máis arriba: hai xente que escribe moi ben, que, realmente, fai unha literatura de primeira. Desafortunadamente, a canda dela hai —mesturados todos nun caixón de xastre/desastre— cousas absolutamente infumables. A crítica —ou certos críticos— teñen o gusto estragado ou carecen do que hai que ter para peneirar voces e ecos, o que é decente do que é puro esnobismo. Iso impide que se consolide un público, á súa vez, con criterios formados, que todo pareza o mesmo e que, en consecuencia, cadaquén se poida situar onde lle corresponde. Pero, repito: non é problema dos escritores, senón daquilo que os rodea, ¡quede claro!

Armando Requeixo

 

As historias de Diego Ameixeiras. Crítica de Armando Requeixo sobre «Historias de Oregón»

3 Febreiro 2012

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publica no seu blog unha unha recensión crítica de  Historias de Oregón, de Diego Ameixeiras, Premio La Voz de Galicia de Novela por Entregas.

 

As historias de Diego Ameixeiras

Historias de Oregón é a máis recente entrega narrativa do escritor Diego Ameixeiras, asiduo cultivador do xénero negro entre nós que, porén, neste novo título optou por unha fórmula diferente.

O libro de Ameixeiras xoga a deseñar un puzzle de historias paralelas nun Oregón de doado correlato real. Como tal, o esquema compositivo ten xa longuísima tradición, así que aquí non hai sorpresa e si corrección no emprego dun recurso estrutural ben coñecido.

Xa que logo, polo libro desfilan mulleres maltratadas que, previsiblemente, acaban dando conta dos seus maridos; individuos psicoloxicamente inestables que, como nalgún filme sobradamente coñecido, rematan por namorar da súa psiquiatra; prostitutas incomprendidas e de corazón, xaora, admirablemente xeneroso; pequenos estafadores que, como tantas veces sucede, acaban destruíndose entre eles por mor da súa ineptitude e así seguido.

Canto á prosa, a narración deslízase por unha chaira estilística na que non é posible sinalar outeiro ningún que tire o relato dunha dourada mediocridade. Unha estética xa ensaiada noutras obras polo autor que é, sen dúbida, moi efectiva á hora de facilitar o acceso á lectura a individuos non necesariamente familiarizados coa arte da decodificación literaria complexa, que procuran historias sinxelas, de tramas comprensibles sen excesivo esforzo e personaxes que non amosen demasiadas pregas psicolóxicas.

Un novo título, pois, que vén sumarse á cada vez máis longa andaina de Diego Ameixeiras, un autor sempre a indagar territorios da escrita na procura dunha voz propia.

Armando Requeixo

Agustín Fernández Paz: «Fáltannos máis lectores e unha industria cultural máis potente». Entrevista en Criticalia

1 Febreiro 2012

Autores,Entrevistas,Infantil,Narrativa,Xuvenil

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Agustín Fernández Paz.

 

Parlamento das Letras:

Agustín Fernández Paz

 

Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947) leva a escrita na xema dos dedos. As palabras espéllanlle no iris e o mundo vaille entrando polos cómbaros do seu perenne sorriso ata o fondal dos paradisos fantasiados.

Como escritor, Agustín ten logrado o que moi poucos conseguen: ser admirado como un clásico en vida. Seguramente algo tivo que ver no asunto a súa capacidade para descubrirnos as cidades do desexo, para chamar a nosa atención sobre as flores radioactivas, medindo os contos por palabras, estivese preto ou lonxe do mar, soñando sempre co tesouro do dragón Smaug, atento ás Raparigashjhj, contemplándoo todo coa lúa na fiestra e quilómetros de tundas no corredor. E é que Agustín é sabedor do enigma dos trece anos de Branca, das cartas de inverno e do amor dos quince anos Marilyn. E talvez habitase algunha vez na casa da Avenida do Parque 17. En todo caso, permanece decote no centro do labirinto, entre a néboa escura, seguindo o exemplo do doutor Nogueira, a avanzar na noite de voraces sombras cun tren cargado de pasos misteriosos. E aínda que para el non teñen segredos as escolas de piratas, por veces abráiao un aire negro que se ergue dende os corredores de sombra, nesas horas nas que o único que queda é o amor e aló lonxe, talvez nas lúas do Senegal, haxa quen ande a soñar coas damas ou os fantasmas da Luz.

Bo e xeneroso onde os houber, este pastor de verbas quixo agasallar a Criticalia co precioso galano da súa conversa. Velaí, a seguir, as sabenzas que nos regalou o mestre don Agustín Fernández Paz.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

A finais da década dos setenta, as persoas que conformabamos o Colectivo Avantar, todas asentadas en Ferrolterra, comezamos a publicar os nosos primeiros materiais didácticos, na serie O Noso Galego (en Edicións Xerais, que iniciaba daquela a súa actividade). Neles, como lecturas que abrían as unidades, apareceron os meus primeiros textos narrativos. Logo, xa na década dos oitenta, publiquei os primeiros libros de narrativa da miña autoría, na colección Merlín de Edicións Xerais.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

Como ocorría con calquera libro de LIX, non só cos meus, durante ben de anos a crítica non lles prestou atención ningunha (ou, se llela prestaba en certas datas anuais, era agrupando textos diversos nun mesmo feixe e utilizando adxectivos sobados como tenro ou entrañable). Nese tempo escribín un texto, “Contra a invisibilidade”, onde falaba da necesidade dunha crítica externa. Mediada a década dos noventa, produciuse un cambio e, pinga a pinga, esa invisibilidade deu en rever. Eu noteino coa novela O centro do labirinto (1997), que tivo recensións mesmo en revistas como Grial ou A Trabe de Ouro, posiblemente porque abordaba unha cuestión relevante, o futuro da lingua. Desde aquela, case todos os libros meus tiveron unha boa recepción. E houbo algúns (coma tal, O laboratorio do doutor Nogueira e Corredores de sombra) que, se cadra, merecían unha atención maior.
As reflexións anteriores refírense ao eido da crítica. En canto á recepción por parte de lectores e lectoras, non teño queixa ningunha. Ao revés, considérome moi afortunado ao constatar que os meus libros se len e que son moitos os lectores que me achegan as súas impresións, por carta ou polo correo electrónico.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

O das manías é case inevitable neste oficio. Seguro que teño ben delas, malia non ser consciente de todas. A de escribir os primeiros borradores a man, sempre en cadernos de follas amarelas, pode ser a máis rechamante.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Había estar cómodo ao pé de calquera, non teño preferencias especiais. Supoño que me poñerían a carón de Paco Martín ou de Xabier Docampo, por cuestións xeracionais e de formación, aínda que as nosas escritas sexan moi distintas. Con algunha xente máis nova, como Rosa Aneiros, Marcos Calveiro ou Fran Alonso, tampouco se había estar nada mal. E co Xosé Miranda autor de narracións de medo ou coa Marilar Aleixandre contista tamén me atoparía moi cómodo.
O que non me agradaría nada é que nos metesen aos que adoitamos publicar en coleccións xuvenís ou infantís nunha especie de guetto, nas páxinas finais desa hipotética antoloxía; penso que se nos debe xulgar pola nosa escrita e non polas coleccións en que publicamos.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Non é doado salientar puntos concretos do camiño andado. Unha cousa é a repercusión externa que tiveron algúns premios acadados por certos libros meus (Contos por palabras levou o Premio Lazarillo en 1990; era a primeira vez que o gañaba un texto que non fose en castelán; Trece anos de Branca conseguiu o Premio Edebé no 93, competindo tamén con orixinais en castelán e catalán, sobre todo) e outra ben distinta é o significado que algúns títulos tiveron para min (coma tal, O centro do labirinto (1997) ou Cos pés no aire (2000), dous textos que necesitaba escribir), máis alá da súa recepción. E supoño que a obtención do Premio Nacional de LIX con O único que queda é o amor debo anotalo como un feito significativo.
Se me fixo noutros trazos que vaian alén de títulos ou galardóns concretos, direi que a escrita comezou sendo unha actividade secundaria para min, pois os meus afáns centrábanse máis no ámbito educativo. Co paso dos anos, foi acadando unha importancia maior na miña vida, ata se converter na miña actividade principal.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Lémbrome lendo en todas as etapas da miña vida. A escritura é secundaria se a comparamos coa lectura, se algo son é lector. Aínda que sexa narración o que máis lea, a poesía é o espazo ao que volvo unha e outra vez.
Os autores que máis me interesaron foron moitos e sucedéronse ao longo das diferentes etapas. Entre eles hai nomes dos considerados canónicos e outros que pertencen á chamada literatura de xénero (a novela negra, a de misterio e terror, a de ciencia ficción, os cómics), nunca tiven problema ningún para compaxinar os dous tipos de lecturas. De determinados autores lin obsesivamente todo o que atopaba de e sobre eles: Kafka, Ferrín, Valente, Joyce, Lovecraft, Camus, Rosalía, Chandler, Cunqueiro, os latinoamericanos do boom... Co paso do tempo, algúns deixaron de interesarme; outros pertencen a ese grupo de autores que nunca abandonarei. E sempre hai novos nomes que un vai descubrindo cos anos, desde Paul Auster a Wislawa Szymborska, pasando por Rivas, John Connolly, Atxaga e tantos outros.
A carón destes, están os autores da chamada LIX, que descubrín na década dos setenta, cando algunhas editoriais españolas deron en traducir os autores que renovaran o panorama europeo tras a Segunda Guerra Mundial: Gianni Rodari, Roald Dahl, María Gripe, Michael Ende, Astrid Lindgren, Úrsula Wölffel… Ademais de me eliminar de vez os prexuízos que puidera ter sobre esta literatura, os seus libros sinaláronme o camiño que logo eu había seguir na escrita.
E, xaora, non podo esquecer os autores de sempre, que lin por primeira vez na miña infancia e que relín, e releo, de maior: Verne, Salgari, Stevenson, Poe… Nos seus libros está a raíz da miña afección pola lectura, nunca poderei esquecer tanto como lles debo.

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Faltan dous elementos esenciais: máis lectores e unha industria cultural máis potente.
Fannos falta máis lectores, porque os libros en galego non chegan a unha boa parte dos seus potenciais destinatarios. Porque os libros están invisibilizados (en cantas librarías non os hai ou andan amoreados no curruncho “del gallego”!), porque existen prexuízos arredor da lectura en galego, porque unha parte deses potenciais lectores non ten (ou teme non ter) a competencia necesaria para ler en galego, porque nos medios de comunicación non se trata co coidado que merece a literatura feita na lingua de noso, porque o número de bibliotecas e a súa dotación é moito menor do que debería ser, porque é case inexistente a promoción da lectura como unha política pública imprescindible…
Coa petición dunha industria cultural máis potente, refírome a un tecido editorial que non estea exposto a situacións difíciles como a actual, cun goberno que dá a sensación de querer afogar todo o que signifique un pulo das manifestacións culturais en galego. Unha industria cultural que conte cun tecido que permita proxectos ambiciosos, a promoción interior e exterior, a tradución do máis relevante que se publique polo mundo etc.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Sei que o meu tempo se esgota, non preciso usar o condicional. Coma calquera narrador, a través dos meus libros aspiro a deixar testemuña da miña visión da vida e da miña concepción do mundo. Desexo poder escribir algún libro máis, na procura dese texto que responda ás ambicións coas que un inicia cada novo proxecto.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Creo que non leo tanto como para dar unha opinión cunha certa base, son moitos os libros que van quedando fóra do meu alcance. Con todo, non dubido en valorar de xeito positivo o panorama literario actual. Cada ano aparecen uns poucos libros de alta calidade (no ensaio, na poesía, na narración, no escaso teatro que se publica) e aparecen tamén outros títulos que, en circunstancias normais, poderían ter ampla difusión social. Creo que non desmerecemos en relación con outras literaturas europeas, nin moito menos.
A nosa eiva está nas facetas que non son propiamente a creación, mais que inflúen nela, comezando pola existencia dunhas elites político-sociais-económicas alleas á riqueza literaria. Non termos un estado detrás, como lle ocorre a outras literaturas pequenas en tamaño, é unha carencia que se constata cada día.

Armando Requeixo

 

A prosa labrada de Xavier Queipo. Crítica de Armando Requeixo sobre «Extramunde», Premio Xerais 2011

16 Xaneiro 2012

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre Extramunde, de Xavier Queipo.

 

Os extramundes narrativos de Xavier Queipo

Teño manifestado nalgunha outra ocasión que a traxectoria literaria de Xavier Queipo ao longo dos últimos vinte anos o acredita como un dos nosos máis sólidos valores narrativos desta hora, polo que evitarei aquí repetir vellas palabras. Secasí, esta constatación debería non perderse de vista para o que a seguir explicarei sobre a súa última novela, Extramunde, flamante gañadora do máis recente Premio Xerais.

Nas case catrocentas páxinas ao longo das cales se estende a obra Queipo ofrece non unha, senón varias novelas. A particular estrutura deseñada para o libro transparenta un deseño capitular cuatripartito que, internamente, responde a tres tramas ben diferenciadas e perfectamente autónomas: unha primeira novela, “O santuario dos embruxados”, na que se nos mergulla no avolto mundo da relixión e a superstición en tempos de Felipe II no particular e xenuíno espazo do santuario de Santo André de Teixido, ata o que chegan moreas de posuídos, doídos, eivados e demais fauna humana na procura dunha milagrosa cura aos seus males, confiando nos divinos oficios dun crego oracular de dobre e licenciosa vida cunha barragá filla de meiga. Esta é, sen ningún xénero de dúbida, a mellor das apostas de Extramunde, que, infortunadamente, apenas se alcanza o cento de páxinas no conxunto do volume.

A esta primeira novela seguen outras dúas anexadas por continuidade, nun atume levísimo que apenas se se sostén na coincidencia de contadísimos personaxes e nunha sucesión cronolóxica e causal que aparece forzada e na que non custa descubrir as costuras de punzadas grosas dadas polo escritor, quen soluciona as progresións con mortaldades masivas que o liberan de maiores preocupacións de cabos soltos de personaxes aos que, deste xeito, deixa sen lles tirar todo o partido que podería.

A segunda destas narracións é un relato de aventuras de navegación mariña, ao estilo dos grandes do xénero como Stevenson, Salgari ou o seu admiradísimo Joseph Conrad, a quen Queipo ten traducido para o galego e que nunha das súas célebres novelas mariñas ten como leimotiv, precisamente, a solución diexética que disolve e pon remate a esta segunda novela que englobaría as partes tituladas “A navegación oceánica” e “A navegación polo Índico”. Nesta segunda historia, Queipo fai gala dos seus amplos coñecementos como biólogo mariño, por veces de profusión abouxadora, e vai guiándonos nun singrar oceánico dende Betanzos ata Borneo nun tempo lentísimo que rende o lector, nunha iteración de escenarios e encontros que ben poderían terse reescrito con menor luxo de detalle, pois tal prurito sumatorio nada substantivo engade nin ao debuxo esencial da trama nin ao perfilado dos personaxes nin á estilística da prosa, que brillaría sintética por igual.

Finalmente, a terceira das novelas correspóndese coa cuarta das partes do volume, “A vida dos daiak”, historia dun náufrago que sobrevive nunha illa habitada por unha tribo caníbal na que acabará integrándose e mesmo sendo figura referencial ao casar coa filla do xefe tribal e converterse nun grande guerreiro. Na estela do Jeremiah Johnson de Henry David Thoreau, brillantemente filmado por Pollack (cunhas aventuras de Redford entre os indios crow que tal parecen paradigmático modelo destas entre os daiak de Paulos Tomé, o Roxo de Extramunde), este derradeiro fío narrativo de Queipo ten cabo nun “Epílogo” xustificatorio a modo de manuscrito testemuña das aventuras vividas polos personaxes ao longo da súa expedición marítima que resulta unha engádega gratuíta, innecesaria narratoloxicamente e que non achega ren imprescindible a un texto que ten de se explicar por si mesmo.

O mellor deste Extramunde a labrada prosa que en moitos treitos desprega Queipo, facendo gala dun habelencioso manexo dos recursos do idioma, cun aproveitamento de imaxes e tropos que transforman os parágrafos en pequenas caixas chinesas inzadas de sorpresas para o lector agradecido á escrita de buril artesán.

Armando Requeixo

Medio século de «Longa noite de pedra». Crítica de Armando Requeixo

13 Xaneiro 2012

BLG,Clásicos,Críticas,Poesía

Armando Requeixo publicou onte no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Longa noite de pedra, de Celso Emilio Ferreiro.

Ecoares de Celso Emilio

Vai alá medio século dende que viran luz por vez primeira os versos de Longa noite de pedra. Digo así e digo inexacto, pois o certo é que aquel emblemático poemario de Celso Emilio Ferreiro levaba no seu interior, como no ventre da balea, moita vida anterior. Ata el chegaran composicións que apareceran antes en Voz y voto (1955) e outras nas revistas Papeles de Son Armadáns e mais Vieiros.

E é que Longa noite de pedra non foi libro concibido unitariamente e si terra fértil aluvión. Sabido é que a idea do poema que dá título ao libro xurdira moitos anos antes, cando, por manifestar nunha tasca a súa antipatía contra o bando nacional, foi encarcerado durante catro días e tres noites nun zulo pétreo do vello mosteiro de San Rosendo, na súa Celanova natal. Corría o ano 37 e aquela vivencia carceraria, que o marcaría a lume, fixo agromar o espírito de Longa noite de pedra, liberando o aire das miasmas.

Vinte e cinco anos máis tarde Celso Emilio erguía as nasas poéticas que fora deitando aquí e acolá para amosar a prata líquida de Longa noite de pedra, unha ardora que ben pronto gañaría a todos, crítica e lectores, xa avisados da valía do escritor por portentos anteriores como O soño sulagado (1955).

Mais, visto dende os ollos dun lector de comezos do XXI, cómpre preguntarse se aquel éxito fulgurante do libro naceu unicamente da excelencia literaria que deitaba, que tamén xaora. E teño para min que boa parte da masiva aceptación daqueles versos lle veu á obra de Celso Emilio pola vía do musical. Non digo eu que Longa noite de pedra non fose sobradamente recoñecida e considerada dende o puramente textual como un fito indiscutible dende a propia hora da súa publicación. Non. O que afirmo é que se chegaron as súas composicións a converterse en verdadeiramente populares foi por arte e graza das versións que delas fixeron cantautores da Nova Canción que ben pronto alentaría. Noutras palabras: que os versos de Celso Emilio esponxaron naquela harmonía guitarresca producindo o mesmo efecto propalador que hoxe provoca a adaptación cinematográfica dun texto narrativo previo.

E a sombra da Longa noite de pedra foi alongada, pois a escrita sociopoliticamente comprometida e belixerantemente denunciadora do poeta creou escola que se estendeu ata entrados os anos setenta para, mudados os tempos e chegadas as airexas democráticas, ir devagariño pousando lene no Olimpo dos deuses literarios aos que vagamente se volve se as humanas xeiras non o precisan.

E velaí onde quero ancorar esta miña reflexión efemerística de hoxe, na consideración da actualidade e/ou vixencia do legado de Longa noite de pedra para os nosos días, pois, como tentarei explicar telegraficamente, son da opinión de que a súa escrita ha rexurdir e repopularizarse con forza inusitada nos tempos inmediatamente vindeiros. Máis aínda: ese camiño xa se empezou a andar.

¿Por que o Celso Emilio de “Longa noite de pedra”, de “Deitado fronte ao mar” ou o “Monólogo do vello traballador” proxecta unha mensaxe actualísima para os lectores deste novo milenio? Pois porque nunca antes nos últimos trinta anos viviu Galicia unha situación socioinstitucional de tan rabudo autodesprezo, de tan obsceno desmantelamento das estruturas socioidentitarias que foron erguéndose, con infinito esforzo e gañando mil e unha pequenas batallas, ao longo dos tempos democráticos. Eses logros vense agora en claro perigo de desaparición e o lectorado galego, que viviu décadas recentes aprendendo a desaprender a mercenarización da súa lectura, comeza a repregarse nunha sorte de contracción de anana branca da que, con seguranza, acabará por estoupar para a liberación definitiva. Nese vieiro libertario os versos de Celso Emilio seguirán ecoando como ensalmo esconxurador, como biblós votivo no que espellar, para seguir así o exemplo dos que antes de nós foron. Porque, como nos ensinou o poeta, “Erguerémo-la espranza/ sobre ista terra escura/ coma quen ergue un facho/ nunha noite sin lúa”. E os tempos dados veñen duros. E o inverno ha ser longo. Mais o lume que alampexa…

Armando Requeixo

Cando a lúa de Nadal ilumina un libro exquisito: «Trece noites, trece lúas», de Antonio Reigosa. Crítica de Armando Requeixo

3 Xaneiro 2012

Álbums,Críticas

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre o libro de Antonio Reigosa  Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal, ilustrado por Noemí López.

 

Na lúa de Nadal

Hoxe quero recomendarlles un libro no que se dá razón da historia e tradición de canto rito, costume, celebración ou acto festivo ten lugar nas datas do Nadal: Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal, da autoría do narrador e etnógrafo mindoniense Antonio Reigosa, a quen debemos unha longa nómina de títulos que se contan entre o melloriño das recuperacións recreadoras do noso acervo literario de tradición oral.

Exquisitamente editado por Edicións Xerais, que o presenta a modo de álbum ilustrado de mediano formato, incorpora magníficos e moi coloristas debuxos de Noemí López, unha das mellores ilustradoras galegas do momento.

Escrito pulcra e expositivamente por Reigosa, mestre da didáctica divulgativa onde os haxa, a limpidez e gracilidade estilísticas das que se serve fano máis que accesible para calquera lector que a el se achegue, sen por iso renunciar a un fraseo moi vizoso no caudal léxico empregado, que sabe do valor da semántica dialectal para crear un discurso poderoso e de admirable policromía verbal.

Cómpre saber que Trece noites, trece lúas é unha moi completa monografía de tema natalicio, onde se responden cuestións tan intrigantes como o porqué da celebración do Nadal xustamente o día 25 de decembro, cando parece que Xesús debeu nacer noutra data; o carácter ecléctico desta conmemoración que se remonta a mitos animistas e bebe de tradicións orientais, exipcias e grecolatinas; os preparativos adventicios da data e o papel de San Nicolao (logo Santa Claus/Papa Noël), Santa Lucía o a orixe dos beléns e as árbores do Nadal; as tradicións propias da Noiteboa (o tizón ou lume novo, as flores de Pascua, o acivro, a Misa do Galo…), Nadal (con reprodución de abundante repertorio de literatura galega de tradición oral sobre a fuxida a Exipto da Sagrada Familia e as lendarias aventuras que esta viviría no seu éxodo), Noitevella (con explicación da nacenza das carreiras de San Silvestre e os prognósticos meteorolóxicos das sortes, resortes, contrasortes e demais, sen esquecer a historia de tradicións como as das doce uvas), Aninovo (coa súa raíz no bifronte Xano, a importancia de San Manuel e acaídas reflexións sobre a variabilidade extrema do comezo do ano dependendo do pobo ou do tempo concreto no que nos situemos) e o día de Reis (coa análise comparativa de figuras equivalentes como as dos enxebres Apalpador, Xan Fiz ou Pandigueiro en comparanza cos importados Reis Magos, Papa Noël ou Santa Claus).

O libro, ben completo e moi ameno, remata cun capítulo dedicado aos “Cantos, xogos e representacións de Nadal”, sucedido por unha “Codia” e unha escolleita bibliografía final para os que desexen profundar nalgún aspecto concreto desta vizosa tradición, que ofrece múltiples derivacións e innúmeras relacións etnográficas.

Como se nos lembra no limiar a este excelente Trece noites, trece lúas, “o tempo do Nadal é sagrado e desde a Noiteboa ata o Día de Reis non hai maxia nin buxedo que teña efecto; xa que logo, todos os meigallos que se intentan nestes días e noites fracasan, ou deberían fracasar, sen remedio”. Metidos, como andamos, en tales días, ben se ve que nada malo nos pode pasar, pois é tempo de tregua para crises e outras miserias que nos arrodean. Ler as páxinas deste libro axudaranos a recuperar esa maxia antiga e recobrar o espírito ilusionado do renacer cíclico onde, tras as tebras do ano que se vai, abrirase a luz do sol invicto que ha alumar o aninovo.

Armando Requeixo

Caderno da Costa da Morte, crítica de Armando Requeixo sobre “Cita en Fisterra”R

28 Decembro 2011

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

Armando Requeixo publicou o pasado luns, 26 de decembro, nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños a seguinte crítica sobre Cita en Fisterra de Luís Rei Núñez:

No Livro do desassosego, Bernardo Soares, o heterónimo de Pessoa a el unido coma se fosen bivitelinos, aseguraba: “É em nós que as paisagens têm paisagem. Por isso, se as imagino, as crio; se as crio, são; se são, vejo-as como às outras. Para quê viajar? Em Madrid, em Berlim, na Pérsia, na China, nos Pólos ambos, onde estaria eu senão em mim mesmo, e no tipo e género das minhas sensações? A vida é o que fazemos dela. As viagens são os viajantes. O que vemos, não é o que vemos, senão o que somos”.

A parte final deste fragmento sérvelle a Luís Rei Núñez como cabezaleiro a Cita en Fisterra, o volume narrativo co que regresa á actualidade literaria para nos convidar a unha singular e irrepetible viaxe polas terras do que el prefire denominar a Costa da Morte do Sol, esa xeografía característica na que se dan a man o ríspeto das mareas vivas e os cantís esgrevios coa ánima espiral dunhas xentes de xenuína etioloxía.

Cita en Fisterra non é unha novela. Tampouco unha guía de viaxes. É o resultante da feliz conxunción dunha exploración en sete xornadas ás que se ameceu a memoria toda dun pobo, coas súas cicatrices e as súas antigas ledicias que se entremesturan con episodios ficcionados, conversas reconstruídas e vivencias e reflexións nacidas da observación empírica de lugares e circunstancias.

Deste sabedeiro amoado, sabia e artesanalmente enfornado pola estilística maxistral do autor, van recendendo as prosas doces destas páxinas, polas que sabemos do hoxe e o onte dun mundo escindido entre a vertixe da globalización planetaria e o recuncar das tradicións inveteradas.

Mais, para rematar de adozar este tránsito por lugares e tribos, Rei Núñez non escatima en galanos, ora en forma versal ora a modo de retratos de amigos idos (caso do benquerido e chorado Antón Mouzo), compoñendo unha particularísima xeografía dos afectos que ten parada, por igual, en enclaves e individuos.

O propio escritor desvela o segredo da súa alquimia nalgunha pasaxe iluminadora: “Tamén un servidor exercerá de dous nesta viaxe: o cronista fiel do que os camiños vaian entregándolle e, máis gustosamente, o artesán que se acolle ás trampas da ficción; ese proceso que, segundo o admirado Julian Barnes, combina a liberdade total e o control absoluto (que ben soa!). Así que farei uso simultáneo de mentiras para dicir a verdade e de verdades para dicir mentiras, segundo conveña, e hibridando ademais a seriedade de falar do realmente moi coñecido coa desvergonza de falar do case ignorado.”

E abofé que cumpre coa palabra dada, pois en Cita en Fisterra abundan tanto a crítica ao absurdo da xestión pública e a horda feísta coma o aplauso ás iniciativas sostibles e respectuosas cunha paisaxe que, malia todo, segue a debruzarnos no abraio do telúrico.

Continuando unha liña creativa aberta con Imán Fisterra (1995), o presente Cita en Fisterra ha quedar entre nós como memorable exemplo de literatura do eu, unha escrita que funde seres e paisaxes nunha migración continua dos sentimentos aos espazos e viceversa. Un luxo que só os mestres como Luís Rei Núñez son quen de arrincar á Palabra.

 

«Trece noites, trece lúas», de Antonio Reigosa: fermoso agasallo de Nadal. Crítica de Francisco Martínez Bouzas

13 Decembro 2011

Álbums,Blogs,Críticas

O crítico Francisco Martínez Bouzas publica no seu blog Novenoites unha recensión crítica sobre o libro de Antonio Reigosa  Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal, ilustrado por Noemí López.

 

Fermoso agasallo de Nadal

A literatura de tema natalicio ten múltiples orixes e motivacións. Desde o simple pretexto de empregar estas datas, ateigadas de simbolismo, para vender máis e mellor determinados produtos, ata o irrefreable desexo de ateigar  de imaxinación e colorido  unha época senlleira do ano, tanto para os cativos como para os adultos. En Galicia, igual que noutras partes do mundo, existe unha tradición  oral de noso relacionada co Nadal. Un tempo propicio para os contos, romances, panxoliñas e cantos de reis que están hoxe en día para alén das crenzas relixiosas e forman parte da nosa tradición cultural. E a literatura, que todo o aproveita, nunca desperdiciou o tema natalicio para fornecer de historias os seus mananciais creativos. O Nadal, tan útil para satisfacer esa necesidade  que temos os humanos de beber soños, como diría Cunqueiro, fornécenos pois desde sempre de fantasías. É ampla a relación de escritores que se achegaron á literatura natalicia, e case que sempre con grande éxito. Escritores  galegos clásicos e outros máis recentes, fixeron incursións moi salientables nesta sorte de subxénero: a narrativa do Nadal. Lembro como mostra dúas obras clásicas e outra moi recente que, sen dúbida, pasará a ocupar pronto esa categoría: Contos de Nadal, colleitos de  pobo de Armando Cotarelo Valledor (1927), aquel necesario tributo “á ilusión da experiencia” que son os Contos de Santos e Nadal que Otero Pedrayo escribiu en 1956. E a colectánea de Manuel Rivas, Contos de Nadal (2003).

Mais existe outra narrativa non ficcional sobre os temas natalicios e unha mostra requintada é a moi recente achega deste libro que “erguen” entre Antonio Reigosa que leva o leme do texto, e Noemí López que, case que sempre a dobre páxina, enche o libro da cor e da fantasía de gozosas ilustracións. Edicións Xerais fai o resto cunha desas espléndidas edicións en gran formato ás que nos ten tan acostumados que case nos semellan algo normal e necesario.

O texto de Antonio Reigosa, ese experto en etnografía e literatura oral, o especialista  na localización de seres máxicos aos que sabe espreitar e que ten visado para circular libremente polas súas fantásticas Nacións, ilústranos de forma asemade divulgativa e precisa, sobre o que a curiosidade humana ou a fame de saber pode devecer coñecer sobre este tempo mítico, esa “hora vintecinco” que dicía Cunqueiro, composta por  trece días e trece noites. O subtítulo da obra (Libro das marabillas do Nadal. Mitos, ritos, lendas e tradicións do Nadal en Galicia e no mundo arredor) informa cumpridamente e de xeito enciclopédico verbo de todo o que acontece, implica e significa este tempo que vai desde o 25 de decembro ata o 6 de xaneiro. E faino sen esquecer as orixes e antecedentes históricos do Nadal cristián, a tradición de Noiteboa, o Día de Nadal, Noitevella, Aninovo, os Reis Magos, con capítulos sobre as tradicións  das felicitacións e agasallos, cantos, xogos e representacións do Nadal.

Non falta no discurso narrativo de Antonio Reigosa unha necesaria incursión, por vir de quen vén, no eido dos seres míticos  ou naqueloutros recibidos de fóra como froito da globalizacións consumista. Así  O Apalpador, O Pandigueiro, San Fiz, San Nicolao e Santa Claus…transitan enchidos de  maxia polas páxinas deste fermoso libro, unha gorentosa alfaia da escrita e da edicións, axeitado e útil obxecto para cativos e adultos neste tempo de intercambio de agasallos.

Armando

A loita nacionalista de Luís Soto. Crítica de Armando Requeixo sobre «Luís Soto. A xeira pola unidade galega», de Xurxo Martínez

12 Decembro 2011

Críticas,Crónica

O crítico Armando Requeixo publicou unha recensión sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiño.

Memoria de Luís Soto

Aínda que por veces estrañe a algúns, segue a haber persoeiros de noso de relevancia indiscutible que continúan agardando por unha monografía que os biografe como cómpre. É o caso do intelectual e activista galego Luís Soto, de quen apenas se contabamos con algúns meritorios artigos publicados en diversos foros e que tivo que agardar polo traballo dun dos máis rigorosos investigadores das últimas promocións para saír do arrombamento no que semellaba andar enfuscado.

Luís Soto. A xeira pola unidade galega é o título do volume que nos desagraviou de tal esquecemento e Xurxo Martínez González o estudoso ao que hai que llo agradecer.

Nesta moi documentada crónica biográfica, Martínez González dá conta do seu nacemento na Bola (1902) e primeiros anos de estudos en Vilanova dos Infantes e Celanova e da súa marcha á emigración arxentina. Mais tamén das súas primeiras experiencias xornalísticas naquela terra, onde axudou a fundar o moi modesto xornal El Eco de Huinca Renancó, onde amosou xa a súa inequívoca caste de xornalista comprometido, o que deu con el no cárcere.

De regreso á Terra ―e tal como informa o seu biógrafo―, pronto tivo que volver marchar para cumprir co exército na fronte do Annual, da que retornou para rematar a carreira de mestre e pasar exercer na arraiana Buscalque, en Ramirás e Mondariz.

Durante este tempo e antes do estourido da Guerra Civil, cóntanos Martínez González que Soto desenvolvería unha moi intensa actividade política primeiro no seo da ATEO (a Asociación de Traballadores da Ensinanza de Ourense) e no PCE (Partido Comunista de España) e logo tamén na Federación Galega de Traballadores do Ensino. Este labor veuse truncado polo conflito armado, que o obrigou a sumarse ás barricadas republicanas de Vigo e que, unha vez perdida a praza, fixo que tivese que marchar ás terras de crianza no interior ourensán e, dende alí, fuxir ata Portugal e deste a Francia, onde seguiu defendendo a causa republicana nas filas de diferentes organizacións democráticas.

Polo remate da Guerra Soto atópase xa en México, tal como explica Martínez González. Alí acabou por erixirse nunha figura fundamental da promoción da nosa cultura naquelas terras e á súa tarefa política sumou tamén unha vigorosa dedicación na promoción do Padroado da Cultura Galega e na dirección da emblemática, Vieiros, revista de vangarda no exilio na que figuraron as voces das principais escritoras e escritores galegos do momento.

Agora ben, os anos de madureza e os tempos derradeiros de Soto van estar ocupados polas angueiras nacidas da súa pertenza fundacional á UPG, que tivo nel un dos principais promotores do Terra e Tempo e, nunha segunda etapa, da UPG-Liña proletaria e mais o PGP (Partido Galego do Proletariado), formación na que militou ata a fin dos seus días, como nos lembra Martínez González, quen ten tamén palabras para o seu tránsito derradeiro, en México DF, polo mes de santos de 1981.

Todo este periplo é relatado polo biógrafo partindo de fontes documentais e mais de entrevistas con algúns dos camaradas de Soto (Xosé Luís Méndez Ferrín, Xosé Manuel García Crego) e distintos familiares (o seu fillo Luís Soto García, entre outros), o que fan deste Luís Soto. A xeira pola unidade galega un traballo máis que fidedigno na recreación da andaina dun intelectual que apenas se esbozou as súas memoranzas en Castelao, a UPG e outras memorias (1983) e que ten nesta obra de Xurxo Martínez González cabal espello dunha vida dedicada a unha causa: a loita a prol dunha nación galega libre e identificada.

Armando Requeixo

 

«O máis estraño», de Manuel Rivas: un cuarto de século abrindo camiños narrativos. Crítica de Armando Requeixo

9 Decembro 2011

Críticas,Narrativa

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, publicou unha recensión crítica de Armando Requeixo sobre O máis estraño, de Manuel Rivas.

 

 

O Rivas máis estraño

Logo de máis dun cuarto de século abrindo camiños narrativos e explorando territorios da escrita, Manuel Rivas ten gañado, por dereito propio, un posto de honra na escudería de clásicos modernos da nosa literatura.

Daquela, coido desnecesario xustificar aquí o interese da lectura dun volume compilatorio da súa contística, pois cae de seu. O que non quere dicir, xaora, que a poderoso muíño da súa imaxinación moa sempre coa mesma forza, mais non hai muiñeiro no mundo que non teña días de baleiro.

E digo todo isto a propósito da recente aparición do volume O máis estraño. Contos reunidos, onde o autor puxo por xunto, na que é a súa casa dende sempre, Xerais, a práctica totalidade dos relatos que foi dando a coñecer nestes anos.

Escribo a práctica totalidade á mantenta, pois nas case cincocentas páxinas de que consta o libro acubilláronse todo Un millón de vacas, Que me queres, amor?, Ela, maldita alma, As chamadas perdidas, Contos de nadal e aínda o plus dun tríade de relatos baixo o rótulo “Tres historias”, dous deles, por certo, inseridos xa na última edición de Ela, maldita alma. Porén, no se incorporaron a esta summa narrativa os textos da obra A man dos paíños, co que ficaron fóra o “longo relato de ficción” que dá título a aquel libro, o “relato fotográfico” titulado “O álbum furtivo” (talvez este non sen razón, pois o seu carácter de documental fotográfico afástao do resto da súa produción) e mais o “relato xornalístico” intitulado “Os náufragos” (os cualificativos que figuran entre aspas son os dados polos seus editores).

Por tanto, das oitenta e unha historias do volume unicamente a derradeira, “A sombra dun soño”, permanecía inédita, se ben as oitenta restantes foron sometidas polo autor a un proceso de “revisión estilística” que as anovou para a presente edición.

“A sombra dun soño” é, dalgunha maneira, o epítome da procura incesante que Rivas abriu hai case tres décadas. Todo aquilo que identificamos como propio da súa escrita aparece aquí, en maior ou menor medida, codificado: a esculca nos reactivos sentimentais, a viaxe psicanalizadora polas rexións escuras do individuo, o reberete emotivo de finísima filigrana, as pulsións ingobernables que empurran o ser e aínda a complexa instalación social dese cazador solitario que o humano é, con todas as tensións que o intento de domesticación do corazón lobo supón.

Aquelas e aqueles que, polo que for, aínda non conseguiran o repóker narrativo que Rivas foi deitando en libro ao longo dos anos, teñen nesta recompilación actualizada, con bonus incluído, unha inmellorable ocasión para se desquitar, engadindo á súa biblioteca un peza senlleira.

Armando Requeixo

Cara á disolución da narrativa tradicional: Crítica de Armando Requeixo sobre «Ninguén», de Fran Alonso

28 Novembro 2011

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publicou unha recensión crítica sobre Ninguén, de Fran Alonso, nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños.

 

Os ruídos solitarios de Fran Alonso

Fran Alonso leva anos avanzando por un vieiro creativo que o proxecta cara á disolución da narrativa tradicional e que acabará por polarizalo, cada vez máis, arredor doutros espazos mestizos da escrita, hibridación interxenérica que xa se anuncia —e moi visiblemente— nos seus últimos volumes publicados.

Este é o caso de Ninguén, libro de relatos no que o mundo virtual da Internet e, moi especialmente, das redes sociais alimenta unha arañeira textual inzada de hoax ou bulos masivos na que habitan os internautas e, por extensión, os que non o son pero con eles tratan e interactúan.

Por súa vez, Alonso concentra a cada volta a súa direccionalidade temática nun único e omnívoro asunto que imanta calquera outra circunstancia ou motivo: a incomunicación. Unha incomunicación que nace da soidade na que vagan os seus protagonistas urbanitas, condenados ao suplicio de Tántalo: estar rodeados de ducias, de centos de persoas e, porén, continuar nunha transcendente e íntima soidade radical, case que ontolóxica, que os afasta dos outros definitivamente.

O causante deste mal endémico da soidade incomunicada non é outro que o ruído, a perturbación sonora de fondo, mais tamén toda a barafunda que nos envolve, que nos condiciona bloqueando a nosa expresividade potencial, obstaculizando a comunicación efectiva, anulando a conexión interindividual e colectiva.

Diso tratan, en esencia, as dez historias de Ninguén, aínda que, xaora, cada unha delas mudule argumentalmente escenarios diversos, nos que ten cabida tanto o retrato comunitario e psicosocial (como no moi carveriano “Veciños” ou en “O edificio Benestar Social”) coma o territorio simbólico (así no reencarnador “Home Vello e Muller Vella”), a relectura metacrítica (no inxel “Comunidade literaria”), o fantástico puro (caso de “Ninguén”, con recendos dos grandes do xénero), os relatos do obsesivo (igual na vagabundaxe de “Estilo de vida” ca no angustioso “Vacacións” ou o compulsivo “Pola boca morre o peixe”) e, por suposto, os ichós destrutores da identidade que ameazan no ciberespazo (o tópico “Esperando” e o iterativo “Lista de correo”).

Ganduxando todo este mosaico de retallos os e-mails hoax que serven para dar cohesión ao conxunto e ancoralo nesa real virtualidade na que, deliberadamente, se sitúa o libro, rematado por un epílogo do autor (“Os meus veciños”) innecesario, pois explica o evidente para os que son quen de ler un libro coma este e nada conseguirá aclarar aos que non están na clave de lectura axeitada.

Non quero rematar sen chamar a atención sobre a moi elaborada transposición alegórica que amosa a imaxe de cuberta realizada por Manuel G. Vicente, descritiva parábola visual na que o recoñecido fotógrafo soubo esencializar a mensaxe que transmiten os relatos de Alonso.

Ninguén é un berro mudo ante a perplexidade dunha sociedade que esfarela, que se distancia entrópica e agonia na súa imposible intercompresión global. Nunca antes foi tan doado aproximarnos, retroalimentar as nosas vidas co intercambio experiencial. Mais tamén endexamais foi tan notoria a distancia sideral que nos arreda, o solipsismo autoimposto no que nos encerramos, alleos a todos e a todo, insolidarios, ruidosos e bárbaros, nun mundo que camiña cara á incerteza do real e o espellismo do virtual.

Armando Requeixo

A tropa poética de Antón Cortizas. Crítica de Armando Requeixo sobre «Vaia tropa!»

18 Novembro 2011

Uncategorized

Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión crítica de Vaia tropa!, un libro de poemas de Antón Cortizas ilustrado por Mª Reyes Guijarro.

Tropa poética

Antón Cortizas, vello coñecido do público infantoxuvenil, acaba de publicar Vaia tropa!, aparecido na colección Merlín de Edicións Xerais de Galicia, na que xa figuraban anteriores títulos seus como o memorable A merla de trapo (2001).

Poemario singular, anunciado dende a cuberta como “libro-xogo”, este volume, suxestivamente ilustrado por María Reyes Guijarro, incorpora unha setentena de composicións que animan a penetrar neles con espírito lúdico, facilitando o ameno exercicio da lectura como entretido argallar cos versos.

Arrincando dende as raiceiras da literatura galega de tradición oral e mesturando estas coa máis lucida tradición de autor, Cortizas crea un artefacto visotextual que resulta un verdadeiro circo poético: caligramas, poemas con ilusións ópticas, poesías escritas do revés que precisan para lerse dun espello (que o propio libro inclúe, por certo, en forma de cartolina prateada)… toda unha chea de engados para os ollos e a mente que en non poucas ocasións se ven acompañados doutras sorpresas gráficas, como os debuxos anamórficos que Guijarro ideou para algunhas planas e que só poden ser ollados cabalmente creando un tubulado cónico coa lámina-espello anexa ao libro.

Estes limericks de Cortizas, xenuíno álbum de tipos estrafalarios versalmente retratados, convencerán a aqueles lectores novos que anden na procura de títulos que atesouren nas súas páxinas, a un tempo, poesía ben tecida e escrita de lecer. Unha valiosa achega que ve luz, oportunamente, nestas datas prenatalicias.

Armando Requeixo

Libro-CD «A caza do ghazafello»: Literatura ghazafella con banda sonora. Crítica de Armando Requeixo

16 Novembro 2011

Blogs,Críticas,Música,Narrativa,Xuvenil

Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión crítica sobre o libro-CD A caza do Ghazafello, unha novela de Denís M. e música de Marcos Payno que reúne a importantes músico galegos e á ilustradora Sara López, con produción de Valentín Torrado.

Literatura ghazafella con banda sonora

Co evocador título A caza do ghazafello, Denis M. e Marcos Paino unen os seus talentos de escritor e letrista e mais de músico para ofrecer un suxestivo libro-disco pensado para os novos da casa.

En edición coidadosamente ilustrada por Sara López e con xenuíno prólogo de Xurxo Souto, este volume descóbrenos un entretido relato de aventuras onde un pequeno de doce anos, Lois, acabará por internarse nunha outra dimensión que o leva polo máxico mundo da Fraga, inzando de seres extraordinarios e tamén de perigos témeros.

Dende o literario, a historia debe moito aos clásicos do xénero marabilloso (Carroll, Lewis, por exemplo), mais tamén a outros referentes ben próximos para as nosas letras (poño por caso, Fernández Flórez) e incluso abondo bestsellerizados (Rowling & Co.). Non pode dicirse, xa que logo, que a orixinalidade sexa o forte destas páxinas, que, porén, gañan en humor e lexibilidade o que perden en previsibilidade.

Engastadas na propia trama literaria e amosando un atractivo musical innegable, as cancións que acompañan a novela son, ao meu ver, o verdadeiro prato forte do conxunto. Sete temas moi ben harmonizados, cunha variedade de rexistros e estilos que moito se agradece, pois confire grande amenidade ao conxunto que se deixa oír con sumo pracer.

Esta feliz banda sonora é posible grazas aos oficios da Orquestra das Ánimas, que interpretou a música dos diferentes temas, mais tamén aos vocalistas convidados para a ocasión, que deixaron a súa creativa pegada nestas cancións entre as que, con permiso de Ugia Pedreira, Pulpiño Viascón, García MC, Ico, Manolo Maseda, Coraile Yap Chine, Cata Prado, Teruca e o amentado Xurxo Souto, eu destacaría o redondo “Palleiro, can sensacional” ao que puxo voz Antón Reixa.

Parabéns merecidos, por tanto, para Denis Mutante e Marcos Paino, así como para todas e todos os músicos, cantantes e demais que fixeron posible este A caza do ghazafello, unha proposta literario-musical de gozo seguro tanto para júniors coma para séniors.

Armando Requeixo

A luz de poñente de Pere Tobaruela. Crítica de Armando Requeixo sobre a novela «Poñente»

7 Novembro 2011

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou unha recensión sobre Poñente, de Pere Tobaruela, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños.

A luz de poñente de Pere Tobaruela

Os destros oficios de Tobaruela conseguen con estes vimbios corcoser un relato que flúe agradecido, regalando unha lectura amena, e onde o rigoroso traballo de documentación histórica que por tras da narración se adiviña foi convenientemente ponderado polo autor, quen soubo non afogar a novela con aborrecibles incisos explicativos, tan abondosos, por desgraza, neste tipo de textos ambientados noutros tempos.

Non son menores, pois, os atractivos cos que se adorna a novela, que, segundo reza na portada do libro, foi traducida por Ana Boullón. E escribo traducida e indico a autora da tradución porque así se fai constar, mais en ningún lugar (nin sequera nos créditos, como sería de agardar) figura o título orixinal dende o que a obra foi trasladada, polo que é tamén imposible saber por esta edición de que idioma foi vertido ata o noso, informacións que procede facilitar ao posible lectorado, como por outra parte é adoito nas convencións editoriais comunmente respectadas.

Digamos, pois, aquí, que este Poñente é a versión galega de Llum de Ponent, volume publicado en catalán por Llibres de L’Índex no 2009 do que o seu autor xa ofrecera algunhas mostras previas cando aínda ía titularse “Luz de poñente” (os curiosos poden comprobalo na videoteca do escritor que posúe a AELG).

Mais, alén deste tipo de cuestiúnculas informativas —e deixando a un lado calquera consideración sobre as calidades da tradución, pois prefiro centrarme hoxe no estritamente literario—, préstame dicir que Poñente funciona como un ben engraxado mecanismo literario onde cada peza vai canxando para desenvolver unha peripecia poderosa e subxugante, que atrapa o lector con abraiante facilidade. E aínda que é posible detectar puntuais desaxustes nesa maquinaria de reloxería suíza (poño por caso: un personaxe do que na páxina 122 se nos di que “naceu en 1828”, pero que na páxina 157, aínda en 1844, está xa “para facer os vinte”), non é menos certo que o conxunto resulta un saboroso amoado de relato documental e ficción novelada que convida á reflexión.

Achegarse ao Poñente de Pere Tobaruela non é mal xeito de, como cantou o mestre Llach, ficar enviso ante ese resplandor que queima os ollos, experimentar o desexo dun mundo novo dende as raíces propias e abrirse ao soño dunha luz que nos habite e nos ensine a convivir neste universo.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Vía secundaria», de An Alfaya

27 Setembro 2011

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou no seu blog unha recensión crítica sobre Vía secundaria, de An Alfaya.

A narración, externamente estruturada nos trinta e un capítulos preceptivos do premio, relata a historia dun atropelo nunha vía secundaria (de aí o título, tamén de forte carga simbólica) e a relación —directa ou indirecta— que tres parellas de personaxes gardan co suceso.

(…)

Pode lerse completa aquí.

«Agustín Fernández Paz: na cerna da palabra», artigo literario de Armando Requeixo

19 Setembro 2011

Artigos literarios,Autores,Premios

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños un artigo literario sobre a concesión a Agustín Fernández Paz do Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil.

Agustín Fernández Paz: na cerna da palabra

Agustín Fernández Paz é un neno grande de San Simón da Costa, aló polas terras chairegas de Vilalba. E aínda que por cousas dese nordés tolo que tira de nosoutros cara abaixo ande agora a contemplar a prata dos soños dos galeóns afundidos en Rande, polas noites, cando o silencio cae encol das lombas viguesas e o lusco fusco se rende nos piñeiros das Cíes, el volta decote ao rego de Rocamonde, da Ribeira, de Laxoso, ás pedras vellas de Samarugo, ao intenso ulido do soro no prensado e as alindadas collendo castañas polos soutos, á feira grande vilalbesa, que, semana si semana non, percorren os xateiros da contorna e os cegos romanceadores, que lle traen airexas de mundos ignotos e sorprendentes.

E velaí que un día o pícaro de San Simón vén a grandiño e o seu maxín privilexiado demanda retos maiores nos que se ocupar. Fórmase como perito industrial e tamén como mestre, pois descobre ben cedo que contar é o seu, así sexan saberes mil ou imaxinacións sen número, o caso é dicir pola arte da palabra o universo todo.

Daquela, as aventuras que no seu interior ían, as peripecias dos personaxes de Stevenson, Salgari, Poe, Twain ou Verne, as fazañas do Capitán Trueno ou Flash Gordon que imbaba devecido aquel rapazolo que non vira televisor ningún ata feitos os trece anos, pero que oía aglaiado as historias que seu pai, carpinteiro e músico moi ledor, lles contaba a el e a seus irmáns, acabarían por pousar dondamente no papel e agurgullar como fonte manancial.

Eran tempos nos que a introdución da lingua de noso no ensino atoutiñaba malamente. Pero Agustín decidira xa o seu compromiso cunha terra, cun idioma, cun pobo, e comezara a traballar a prol destes en colectivos como Avantar ou Nova Escola Galega. Moitos dos textos ficcionais que naqueles setenta e primeiros oitenta se multicopiaban anonimamente para traballar nas aulas, para pór en común coas compañeiras e compañeiros que cada final de curso se achegaban ata aquela mítica escola de verán de Mugardos, eran cousa del e houbo algúns que, convenientemente reescritos, foron parar, pouco máis tarde, a varios dos seus primeiros libros.

O que veu despois xa é de todos sabido: máis de medio cento de libros, páxinas e páxinas de corredores, de sombras, de aires mil e, antes que cousa ningunha, a firme convicción de que todos e cada un dos seres que habitamos o planeta, que nel foron e serán algún día, son únicos e irrepetibles e por iso a súa historia merece ser contada.

Porque Agustín Fernández Paz é único e irrepetible, porque co lentor da súa maxia de palabras leva máis de vinte anos recordándonos que non hai noite tan longa e que, á fin, o único que queda é o amor, que acabe de se lle conceder o VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil, a el, que tantos e tan merecidos galardóns atesoura xa, non fai senón confirmalo como un dos máis grandes escritores galegos vivos. Por iso, dende esta plana, co ánimo entusiasta ancorado no corazón do seu bosque de verbas, enlevado da espiral ilusionante que se desprende dese centro do labirinto mistérico que a súa mensaxe desprende cadora, vaian para aquel pícaro grande da Costa as beizóns máis sonoras, co desexo de que tras deste novo recoñecemento veñan moitos máis para gozo e admiración das lexións de lectores e lectoras fieis que temos a sorte de ver polos ollos da súa escrita.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Como defenderes os teus dereitos lingüísticos», de Carlos Callón

14 Setembro 2011

Críticas,Crónica,Lingua

O crítico Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión sobre Como defenderes os teus dereitos lingüísticos, de Carlos Callón.

Prontuario de dereitos lingüísticos

Como defenderes os teus dereitos lingüísticos, o último libro do filólogo e activista Carlos Callón, é un proveitoso manual práctico que proporciona informacións sobre disposicións legais respecto do uso da nosa lingua e, ao tempo, reflexiona e dá consellos sobre como actuar nun cento de situacións comunicativas problemáticas, que poden xurdir no día a día de calquera galegofalante habitual, nestas nosas esquizofrénicas terras nas que, o que debería ser o natural idiomático, cada vez resulta máis un aceno de resistencia mohicana.

Dividido en varios bloques de contido, Como defenderes os teus dereitos lingüísticos incorpora dúas moi útiles seccións sobre “O galego na Administración e nas entidades públicas” e sobre “O galego no ensino”, amais dun valioso anexo con instancias, modelos e outros escritos que se ofrecen como patrón para reclamacións ante atropelos lingüísticos de diverso tipo.

Escrito con grande claridade expositiva, non exenta de rigor xurídico e documental, esta obra de Carlos Callón debería ser de presenza obrigada en bibliotecas públicas, oficinas do consumidor e do valedor do pobo, e, en xeral, todos aqueles espazos de confluencia onde o común cidadán poida andar á procura dun amparo ante os innúmeros abusos idiomáticos que os galegofalantes padecemos decotío. Nada máis que por iso, o esforzo do ensaísta de Ribeira merece agradecido aplauso.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Penúltimo Dietario», de Xosé Neira Vilas

13 Setembro 2011

Críticas,Crónica

O crítico Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión sobre Penúltimo Dietario, de Xosé Neira Vilas.

Xosé Neira Vilas, facendo memoria

Cando un día futuro alguén se ocupe de escribir unha historia social da nosa literatura —traballo aínda por facer e que, moito me temo, terá que seguir agardando un certo tempo— necesariamente deberá procurar fontes documentais e informativas en volumes diso que algúns chamamos “literatura do eu” (diarios, libros de viaxe, (auto)biografías, libros de entrevistas…).

Pois ben, obras como o recente Penúltimo dietario de Xosé Neira Vilas revelaranse, entón, como textos de inescusable referencia, pois non en van reúne ao longo das súas ben cumpridas trescentas páxinas a fiel memoria de encontros, visitas e conversas cun número extraordinario de persoeiros das nosas letras (e das doutras latitudes) que coincidiron co escritor de Gres en actos, xornadas, presentacións e viaxes ao longo non só do noso territorio, senón de todo o mundo.

O resultado é un libro imprescindible para reconstruír a memoria viva das peripecias e andainas das nosas xentes de letras nun período que iría de 1992 ata fins do 2009.

Un documento excepcional este Penúltimo dietario que esixe demorada lectura.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Un dedo manchado de tinta», de Manuel Portas

23 Agosto 2011

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre Un dedo manchado de tinta, de Manuel Portas.

Manuel Portas, de boa tinta

Un dedo manchado de tinta, a última entrega narrativa de Manuel Portas, recupera para a cidade de Santiago de Compostela a centralidade da prosa de creación.

Media ducia de historias compoñen este volume que, se ben se tesela estruturalmente a modo de novela, na súa arquitectura interna aparece como un panelado casular onde cada relato longo goza de total independencia, de tal xeito que o libro, ollado ao microscopio, amosa ás claras as células narrativas autónomas, máis contemplado a simple vista non mente na súa aparencia orgánica.

O que Un dedo manchado de tinta ofrece, por tanto, é un entrelazado de sucederes sorprendentes —ou non tanto— que lles acontecen a seis personaxes de radicación compostelá e extracción social e dedicación profesional abondo diversa: un funcionario do concello, traballador e abnegado, que ten como cometido buscar os familiares galegos de vellos emigrantes; a dura vida dun vendedor ambulante senegalés que, inesperadamente, atopa o amor e se ve envolveito nun asunto criminal; as intensas vivencias carcerarias dun preso acusado de violación a unha menor e a tensa soidade na que vive ese presidio a súa parella; a denodada (e case épica) loita sindical na que se embarca unha caixeira de supermercado por un despido improcedente ou a fuga de auténtico relato de espionaxe á que se ve obrigada unha detective privada que procuran para liquidar.

Todas estas tramas oscilan entre o literario e o metaliterario, pois, nunha xeometría esférica, a obra comeza e remata cos pensamentos e observacións dun outro personaxe que presenta / imaxina as vidas dos restantes, nun xogo especular deliberadamente ideado para suspender o descrimento duns relatos que mesmo van antecedidos duns “Prolegómenos para unha lectura axeitada” que asina o tal personaxe condutor.

A prosa de Portas gaña aos puntos, nunca por K.O. A súa non é escrita de grandes efectismos, de parágrafos de albumina lírica hiperproteínica. O seu é ir soltando a lazada ata que un, irremediablemente, se ve atrapado pola intriga dunhas vidas anónimas moito máis fondas e vizosas do que a primeira vista puidesen semellar. Unhas vidas, cabe dicir, que se fan cribles e próximas pola sensibilidade coa que o autor sabe interpretar emocións e sentimentos, espellando un viveiro feraz de situacións resoltas con humana verosimilitude.

Mais Un dedo manchado de tinta é tamén un libro singular dende o momento no que a súa pegada creadora vai alén das propias páxinas da obra para se proxectar musicalmente nas cancións que Clara Pino e Rubén Abel, integrantes do grupo Loaira, compuxeron para cada un dos personaxes do sexteto protagonista, temas que figuran no CD que acompaña o volume, ao que dan vida harmónica máis alá da súa agonía pirandelliana.

Para este verán que agora andamos a cruzar —e para todo tempo, xaora— recomendo a lectura deste Un dedo manchado de tinta, artefacto narrativo co que Manuel Portas ingresa de pleno no selecto club dos autores de noso que paga a pena seguir.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Os reloxos preguiceiros de Néboa», de Xavier Lama

Biblioteca Dramática Galega,Crónica,Infantil,Teatro

O crítico Armando Requeixo publicou no seu blog unha recensión crítica sobre Os reloxos preguiceiros de Néboa, de Xavier Lama.

Tempo de soños

Os reloxos preguiceiros de Néboa é o título co que o escritor guntinés Xavier Lama gañou o V Premio Manuel María de Literatura Dramática Infantil 2010 e que agora ve luz da man de Edicións Xerais e a AGADIC.

A peza, formalmente moi dúctil e con didascalias e introito especialmente deseñados para facilitar a posible posta en escena, ofrece un retablo non moi extenso de personaxes que sostén unha trama divertidísima na que a intriga, o misterio e o humor se alían para conformar un enredo de impedimenta fantástica e moralizante mensaxe final.

Inseríndose na mellor tradición paneuropea de arquetipos do marabilloso literaturizado, Lama consegue recrear unha moi entretida historia onde os diálogos van tecendo complicidades co elemento musical —que na obra se concreta en letras de raps, hip hops e rocks entoados por diversos personaxes— e, sobre todo, coas moi suxestivas ilustracións de Xosé Tomás, quen plasmou tan acaidamente o mundo tracexado na escrita por Lama que, logo de contemplalas, se fai máis que difícil visualizar mentalmente o mundo recreado sen poñerlle as cores, os rostros, a luz dos seus debuxos.

Para os cativos da casa e para os grandes que aínda non perderon a inocencia de vivir os soños, este Os reloxos preguiceiros de Néboa de Xavier Lama é un galano que aledará coa súa lectura e que, se algunha compañía se anima a representala —o que sería grande nova e non menor acerto—, de seguro cativaría os seus espectadores.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Sonetos de Shakespeare», en versión de Ramón Gutiérrez Izquierdo

22 Agosto 2011

Críticas,Poesía,Traducións

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre os Sonetos de Shakesperare , en versión de Ramón Gutiérrez Izquierdo.

Un Shakespeare galego

Aínda que por veces tentemos enganarnos con espellismos, o certo é que neste país de noso aínda hai moito que normalizar literariamente (e non só, xaora).

Un deses eidos nos que a cultura propia aparece máis desasistida é o da tradución á nosa lingua dos grandes clásicos (e modernos) universais. Podería enumerar unha listaxe, non pequena, de nomes maiores das letras de todos os tempos que aínda non é posible ler no idioma deste vello reino, pero non é do caso abouxar aquí o lector, nin tampouco pretendo alentar derrotismos, pois, malia todo, cómpre recoñecer que é moito o camiño que foi recuperándose nos últimos anos.

Porén, aínda non contabamos en galego cunha tradución dos famosísimos Shakespeare’s Sonnets e, sendo certo que se fixo esperar —¡catrocentos anos, nada menos!—, finalmente é posible ler os versos ingleses do xenio de Statford-upon-Avon grazas ao meritorio labor de Ramón Gutiérrez Izquierdo e o celo profesional de Edicións Xerais de Galicia.

Un traballo de anos, de esforzada dedicación e de desafío fronte a cada estrofa dan como resultado a presente versión dos cento cincuenta e catro sonetos, que se presenta acompañada dun informativo prólogo no que se sitúa perfectamente o contexto do xurdimento da obra e as diversas teorías da súa lectura en clave autobiográfica e, sobre todo, dun amplísimo capítulo final de notas e comentarios onde, ao longo de máis de catrocentas páxinas, se dá conta dos pormenores lingüísticos, literarios e históricos de todos e cada un dos poemas traducidos.

Non cabe máis, xa que logo, que recoñecer a importancia da tarefa de Gutiérrez Izquierdo, que sacrificou horas de sono “cantando sílabas e acentos” para ofrecernos esta tradución das poesías de Shakespeare.

Todo o anterior, non obstante, non debería ocultar o feito de que a proposta versionadora do profesor ourensán se presenta como ben afouta dende o momento no que decide transvasar os catorce versos de pentámetros iámbicos do orixinal inglés (grosso modo o noso hendecasílabo) por alexandrinos, para salvar o escolio do adoito monosilabismo da lingua de partida que, na nosa romance, precisa de máis texto.

Precisamente as consecuencias desa decisión —a de manter metro e rima— son as que volven a tradución de Gutiérrez Izquierdo máis opinable, pois a férrea disciplina de manter en cada verso catorce sílabas e facelas rimar alternamente (ou en monorrima no dístico final) obrigan o tradutor a un dificilísimo equilibro entre contido e forma que non sempre se resolve sen sacrificios.

Daquela, quen se achegue aos versos de Shakespeare a través da versión que deles ofrece Gutiérrez Izquierdo deberá saber que se tentou conservar, exquisitamente, a música toda que había no orixinal, pero a cambio perdéronse polo camiño, aquí e alá, adxectivos, adverbios, ilativos e outros elementos que si figuraban en inglés pero que o tradutor non foi quen de manter e, asemade, facer canxar co seu estrofismo impecable.

Afortunadamente, esta versión dos Sonetos de Shakespeare que publica Xerais é bilingüe, polo que, aqueles que se manexen mellor na lingua insular ou que simplemente teñan curiosidade por cotexar as solucións da tradución co seu referente inicial, han poder enfrontar uns versos con outros e tirar conclusións sobre a excelencia dos resultados.

Esplendidamente editados no material, estes Shakespeare’s Sonnets galegos son toda unha aventura tradutora, un triplo salto mortal versionador que moito hai que lle estimar a Ramón Gutiérrez Izquierdo, pioneiro ao que non ha resultar doado mellorar.

Crítica de Armando Requeixo sobre «V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico»

7 Xullo 2011

Radio,Teatro

Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión crítica sobre o V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico, editado por Xerais e a Radio Galega Reproducímola integramente:

Teatro (ir)radiado

Paseniño, como todo o bo que se deixa ir indo, chega á quinta convocatoria publicada o Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico, organizado dende os micrófonos do programa homónimo da Radio Galega.

Desta volta, o volume que compila os textos do gañador e finalistas do certame —puntualmente tirado do prelo por Edicións Xerais, quen o edita acompañado dun cd coas versións radiofónicas emitidas— recolle catro pezas: “Paraísos” de Xosé Manuel Pacho Blanco, que foi distinguida co Premio do Xurado e mais co Premio da Audiencia a un tempo; “Como eliminar as manchas de vómito”, de Eva Freixeira Ferreira; “Carne de canón”, de Rebeca Montero Martínez e mais “Señora Carme”, de Manuel Román.

Dende experiencias estéticas e temáticas moi diversas, todas catro coinciden no poder subversivo do seu discurso, que alimenta a crítica a un mundo e unha sociedade que nos aliena, nos estupidiza e por veces mesmo nos fai virar tolos.

Por descontado, as modulacións deste plasma común son abondo irisadas e van dende a crítica política e laboral e mais a reflexión metaliteraria dos “Paraísos” de Pacho Blanco ata os universos de loucura e irrealidade dos textos de Freixeira Ferreira ou Manuel Román, pasando pola denuncia da hipocrisía social e a manipulación dos medios que aparece na obra de Montero Martínez.

Estimulantes, incómodas e lucidamente reflexivas, as apostas teatrais (ir)radiadas dende este V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico son a mellor mostra de que a palabra, cando se aveluda aceiradamente, é daga donda que sabe ben ferir. Coidado ao ler, non vaia cortarse, que é moito o gume.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Lois Pereiro. Breve encontro», a novela gráfica de Jacobo Fernández Serrano

29 Xuño 2011

Cómic,Críticas

Armando Requeixo publicou no seu blog unha recensión crítica sobre Lois Pereiro. Breve encontro, a novela gráfica de Jacobo Fernández Serrano. Reproducímolo integramente ao tempo que aproveitamos para informar de que xa está en marcha a fabricación da 2ª edición deste libro, dado que a primeira se esgotou con rapidez.

A banda de Lois

Jacobo Fernández Serrano ten un especial ollar para as cousas das nosas letras. Demóstrao sobradamente en Lois Pereiro. Breve encontro, o volume de banda deseñada no que biografa en imaxes ao autor monfortino.

En branco e negro, cun viñetado deliberadamente asimétrico, atinados xogos de fundidos en escuro, globizados puntuais e caricaturas que por veces se saen á matenta do enmarque, invadindo creativamente espazos contiguos, creando un sensación sinesticamente táctil de lostregueo visual.

Ben documentada, esta historia icónica que Fernández Serrano nos propón camiña a rente do Lois Pereiro máis humano e, sen escurecer o persoeiro literario, devólvenos unha súa visión definitivamente máis próxima.

Para o meu gusto, entre o melloriño as ilustracións a dobre plana e, tamén si, so retratos do poeta, moi elaborados e de trazo sutil.

Se o que procuran é unha aproximación amena a vida e a obra de Pereiro, este cómic é a súa escolla. Mágoa que Xerais acordase tan tarde e a publicación se distribúa acabando o curso. Centos de escolares perderon a oportunidade dunha recomendación oportuna dos seus profesores, porque xa se sabe que, neses eidos, ao pasar o día, pasa tamén a romaría.

Crítica de Armando Requeixo sobre «Exogamia 0.3», de Ramón Caride

9 Xuño 2011

Críticas,Fóra de Xogo,Xuvenil

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, publica unha recensión crítica de Armando Requeixo sobre Exogamia 0.3, de Ramón Caride. Reproducímola integramente:

Presente suicida

Ballard entre nós

Ramón Caride Ogando volve ao relato curto no recente Exogamia 0.3, volume breve no que reúne media ducia de historias que moi ben poderiamos encadrar nese particular subxénero da ficción científica, singular modalidade do arquixénero da ciencia ficción. Malia a súa esperable diversidade argumental, todos os contos do libro coinciden na denuncia implícita dos desastrosos abusos e perversións aos que conduce a negación do ecolóxico e o desenvolvemento sostible, amais de amosar os perigos da perpetuación do clasismo social feroz e da cada vez máis acusada bipolarización entre mundo rico e mundo pobre. Por descontado, as modulacións que tales distopías presentan en cada relato son ben distintas e,se en“Reciclado” a crítica se centra no neoescravismo da explotación polo Primeiro Mundo dos nenos do Terceiro Mundo como man de obra barata na extracción de materias primas e a elaboración de produtos manufacturados, en“Natural”o cuestionado é a obsesión cinexética que fai desaparecer especies; se en“Mnemotécnica” se pon de relevo a manipulación agochada tras a evasión farmacolóxica, en“Heteroxénico” é o aberrante da manipulación xenética sen límites o recreado; se, en fin, en“Observador” o que se reduce a espectáculo é o duro drama da inmigración do Estreito, en “Aleatorio” é a trata de corpos a que nos lembra o aberrante dalgunhas condutas. No ronsel do mellor J.G. Ballard, Exogamia 0.3 de Ramón Caride Ogando convida á reflexión sobre o presente suicida, agora que aínda estamos a tempo de evitar o témero futuro polo que, parece, nos empeñamos en chamar.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

2 Xuño 2011

Críticas,Narrativa

O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, publica unha recensión crítica de Armando Requeixo sobre Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz. Reproducímola integramente:

Tempos de ignominia

Fonda, intensa, reveladora

Con Non hai noite tan longa, Agustín Fernández Paz achégase ás estremas. Un seu xeito de narrar —ben característico, por certo— amosa aquí acabado compendio, pois non poucos dos sinais de identidade da súa escrita recente alcanzan agora máximo relevo.

O papel capital da memoria, as mancaduras que as sombras do pasado abren na pel avellentada dos que viviron tempos de ignominia teñen nesta novela cumprida voz nunha historia de historias, un lenzo de palabras que se configura como viaxe odiseica, baixada aos infernos e absurdo procesual. O que aquí lentorece na traxedia é o sangue dos espectros shakespearianos, o urro témero do príncipe dinamarqués.
A traizón, o engano e, sobre todo, a culpa, son os poderosos sentimentos que moven os fíos argumentais deste drama de final catártico: un mozo galego, emigrado a París hai trinta anos cando seu pai fora encarcerado, regresa para enterrar a súa nai; de volta á casa matricial, o fantasma de seu pai aparéceselle e demándalle atención, polo que, logo dunha delicada investigación dos feitos que levaron a aquel ao presidio e posterior falecemento, acaba por desvelar que fora inxustamente acusado dun delito nefando que non cometera.

O mellor da prosa de Fernández Paz reside no dominio estrutural, no acaído da progresión narrativa e, tamén si, na mestría na caracterización de ambientes e personaxes, que conseguen crear un admirable retrato da Galicia vilega de finais dos 60 e primeiros 70 nese territorio metonímico de Monteverde, a Vilalba do autor literaturizada, particular  Comala onde os ventos dunha inxustiza poeirenta de outrora reviven na ferida dos remorsos covardes dalgúns dos personaxes do presente.

Logo, que Fernández Paz por veces abrace solucións de didactismo discutible na súa necesidade ou que algúns dos personaxes se fagan un tanto incribles pola súa capacidade lectora a idades ben temperás son extremos que talvez teñan que ver cunha proxección autorial abondo marcada. Agora ben, que se detecten na novela certas inconsistencias cronolóxicas e algúns trasacordos referenciais non son senón probas evidentes do desacerto das tres persoas que revisaron os sucesivos borradores da obra co fin de evitalos, persoas ás que agradece a súa axuda nun capítulo final o autor.
Fonda, intensa e reveladora, Non hai noite tan longa é unha aldrabada ás conciencias, un espazo creativo para a indagación moral, no que a memoria macelada dos devanceiros espectraliza e clama pola xustiza —e por que non se esqueza— dende o peitoril do ultramundo.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Chegamos despois a unha terra gris», de Raúl Dans

26 Maio 2011

Biblioteca Dramática Galega,Críticas

O crítico Armando Requeixo publica hoxe no seu blog unha recensión sobre Chegamos despois a unha terra gris, de Raúl Dans, publicado na Biblioteca Dramática Galega. Reproducímola integramente:

Familias grises

A estas alturas, no mundo da dramaturxia galega o nome de Raúl Dans non necesita de presentación. Recoñecido por público e crítica, multipremiado e distinguido, a súa traxectoria aválao como un verdadeiro factótum do eido escénico no que se ten atrevido practicamente con todo: a elaboración de guións para cine e televisión, o labor de actor, a dobraxe, a escrita de diálogos e argumentos para series e longametraxes…

A última das propostas teatrais de Dans é Chegamos despois a unha terra gris, peza de crúa realidade onde o abafo do infortunio o asolaga todo: o cancro, a incomprensión, o desamor, o alzheimer, a traizón ou a incomunicación son outros tantos estigmas que ulceran as almas dos personaxes, inmobilizados polas trapelas que eles mesmos crearon para si ou apresados nas trampas ás que o destino os condenou.

Os diálogos de Chegamos despois a unha terra gris son todo un exercicio de radiación ultrarreal, como se uns raios X atravesasen a derme hipócrita dos personaxes ata espir no máis íntimo a horrible imaxe do seu interior, ese retrato wildeano que todos ocultamos e que latexa, ao asexo, como un tabeirón famento.

Hai moito de moderno fatum nestas planas, representables, por suposto, pero esixentes na textualidade a oralizar e fortemente simbólicas na escenarística a dispor.

Desapiadada, amargue e antiheroica, esta sátira dos vincallos familiares e as súas escravitudes ofrece un doloroso retrato do universo relacional humano e as miserias que o escurecen.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «A veiga é como un tempo distinto», de Eva Moreda

24 Maio 2011

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publicou unha recensión crítica sobre A veiga é como un tempo distinto, de Eva Moreda, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños. Reproducímola integramente:

Galegos na pérfida Albión

Unha atalaia privilexiada. Un miradoiro de excepción. Esa é a avantaxada vista que sobre os eidos da emigración galega a Europa posúe Eva Moreda, conterránea da Veiga, pero residente en Londres dende hai anos. ¿Quen mellor ca ela, pois, para nos relatar a epopea desas mulleres e homes anónimos de noso que se aventuraron na Posguerra na City da pérfida Albión?

Esa e non outra é a materia narrativa da recente A Veiga é como un tempo distinto, novela de personaxes, alicerzada na historia dun par protagonista entre o que discorre unha tensión emocional non sempre ben resolta e un amplo coro de secundarios ―maioritariamente femininos― que contribúen a debuxar un vividísimo fresco do Londres de fins dos sesenta e primeiros setenta.

Gelo e Elisa, os dous protagonistas, representan dous arquetipos emigrantes perfectamente identificables: namentres ela loita por deixar atrás A Veiga natal e todo o que a memoria desta supón, el séntese de prestado nun país que non ten por seu, que lle resulta a todas luces alleo, mesmo por veces alleante. Elisa vai aos poucos mudando en Liz, mentres que Gelo leva mal que os londinienses cos que trata non comprendan que alguén poida chamarse Ángel, como o mensaxeiro da Anunciación.

No fondo, o que a novela de Moreda transita é a vivencia encontrada do problema identitario: ¿somos o que a Terra que nos viu nacer e medrar nos fixo ser ou o que a patria de adopción nos ensinou a soñar? Polo medio, trufados, comparecen tamén temas ben principais como os do (des)amor, a amizade, o feminismo, a loita social e outros tantos que axudan a recrear con admirable fidelidade unha época abalante entre as acendidas manifestacións a prol da Women’s Liberation e a depresión da grande crise petrolífera do 73.

Unha novela, en fin, sobre o choque de dous mundos: o da Veiga, onde o tempo semella arremuiñar ata ficar estantío ―un tempo distinto― e o da grande urbe cosmopolita, coa súa vertixe de días que se suceden atrapados polo trafego laboral e milleiros de acontecementos a cambiar o curso das cousas. Entre eses dous polos sideralmente arredados se moven as intensas e, en ocasións, dramáticas xeiras dos galegos emigrantes deste A Veiga é como un tempo distinto, excelente relato co que Eva Moreda confirma o seu bo quefacer como unha das máis valiosas narradoras destes últimos anos.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Svea kött. Carne sueca», de Domingo Tabuyo

18 Maio 2011

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publicou unha recensión crítica sobre Svea kött (carne sueca), de Domingo Tabuyo, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños. Reproducimos algúns parágrafos:

Co bilingüe título de Svea kött (carne sueca) o pontevedrés Domingo Tabuyo publica a súa segunda novela e recunca no xénero do policial e a intriga investigadora, tamén caracterizadoras da que fora a súa primeira aposta narrativa, Carmín (2002).

Nesta nova obra Tabuyo decídese por crear un comisario ao estilo dos grandes do xénero, Sindo Romero, cambadés de nación pero madrileño por adopción laboral, adornado con todos os tópicos e lugares comúns adoitos.

Sindo Romero acabará por ver enguedellados os seus días nunha trama que deberá desenlear e que o ha de levar dende a Arousa ata Madrid pasando por Toledo e Barcelona. No intermedio sucédense as máis inesperadas reviravoltas investigadoras, nas que, a bandazos, se pasa dunha hipótese resolutoria a outra ata o desenlace final, que se deixa en mans da pura e simple casualidade, dando por rematada a intensa procura policial grazas a unha iluminación repentina que experimenta o protagonista mentres ve a televisión e se lle ocorre unha explicación fantástica para o caso. Unha solución, amais, que desvela nada máis e nada menos que unha confabulación a escala planetaria, na que a policía de noso salva o mundo grazas á súa perspicacia.

(…)

Ler a recensión completa.

Crítica de Armando Requeixo sobre «Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo», de Xesús Alonso Montero

9 Maio 2011

Críticas,Crónica

O crítico Armando Requeixo publicou unha recensión sobre Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo, de Xesús Alonso Montero, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños. Reproducímola integramente:

No centenario de Aníbal Otero

Se hai un persoeiro da cultura de noso co que a deusa Fortuna foi cruel ese é Aníbal Otero (A Barcia, Ribeira de Piquín, Lugo, 1911-1974).

Chamado a ser un dos filólogos galegos máis brillantes do pasado século ―de feito xa o era con tan só vinte e cinco anos―, a súa inxusta e esperpéntica detención a mans dos guardinhas en Valença do Minho o 5 de agosto do 36 e o seu posterior encarceramento por parte dos responsables do exército español sublevado contra a República acabaron cunha traxectoria ascendente na que destacaba como alumno dilecto de Tomás Navarro Tomás e Ramón Menéndez Pidal.

Baixo a coordinación do primeiro, Otero foi o (cor)responsable do traballo de campo nos territorios galegos e portugueses do famoso Atlas Lingüístico de la Península Ibérica. Seguindo indicacións do segundo, o de Ribeira de Piquín compilou unha das coleccións máis importantes da tradición galega do Romanceiro Hispánico.

De por parte, Aníbal Otero foi tamén narrador (velaí a novela galega Esmoriz, publicada postumamente en 1994, ou a inédita castelá Daidiña), poeta ocasional (mesmo chegou a publicar algúns versos antes da Guerra en revistas como a lucense Guión ou a emblemática Nós), lexicógrafo (moi recoñecido é o tamén póstumo Vocabulario de San Jorge de Piquín, aparecido en 1977) e ensaísta sobre os máis diversos temas lingüísticos e de literatura galega de tradición oral, o que lle valeu ser nomeado membro da RAG en xullo de 1957.

Mais todos estes méritos non evitaron que o periplo carcerario de case cinco anos (1936-1941), unido a diversas circunstancias de tipo familiar, acabasen por afastalo dun máis decidido traballo público a prol da nosa cultura, para o que sen dúbida estaba extraordinariamente dotado, o que explica que nos seus derradeiros anos ―e aínda na actualidade― a súa figura fose desdebuxándose, ficando arrombada nun semiesquecemento que non lle fai xustiza.

De todas estas circunstancias e, moi especialmente, aquelas que determinaron a causa seguida contra o cidadán Aníbal Otero ocúpase a valiosa monografía Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo, da autoría de Xesús Alonso Montero, un dos estudosos que con máis determinación se ten mergullado ao longo dos anos no desvelamento da súa biobibliografía.

No libro, Alonso Montero ofrece unha completa cronoloxía de Otero, un demorado percorrido biográfico, unha autoetopea elaborada a base de declaracións do propio autor, unha etopea construída a partir de retallos do que outros dixeron del e unha crestomatía de xuízos sobre as súas diferentes facetas autoriais como lingüista, colector de romances, poeta ou novelista.

Alén diso, a obra incorpora tamén un extenso capítulo “Onde se conta a arbitraria detención do lingüista galego en Portugal; onde se relata a súa indefensión e o seu calvario xudicial na Galicia dos «vencedores» no verán e no outono de 1936; onde se resumen as lendas orais que circularon na posguerra sobre os motivos da condena a pena de morte; onde se examinan as 207 páxinas da Causa 809/36, e onde se refiren as tribulacións de Aníbal Otero pero tamén as súas actividades filolóxicas en cinco prisións franquistas. Nesta parte non é posible omitir o acontecido nos tres anos da Guerra Civil a Navarro Tomás e ós materiais do ALPI”. E conste —engado eu— que todo o anterior é unicamente o título do tal capítulo, auténtica cerna da monografía.

Estudo moi documentado e rigoroso, este volume do profesor Alonso Montero achega amais interesantes testemuñas epistolares e doutra natureza sobre a escrita e a circunstancia oteriana, un ensaio ucrónico, anexos documentais e gráficos e unha exhaustiva bibliografía activa e pasiva, que fan da obra unha monografía imprescindible para mellor coñecer a importancia do personaxe e a proxección do seu labor, aínda hoxe, no centenario do seu nacemento, todo un exemplo de dedicación e entrega tanto á nosa lingua como á nosa literatura.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Modesta proposición e outros ensaios», de Lois Pereiro

25 Abril 2011

Blogs,Críticas,Ensaio

Armando Requeixo publica no seu blog Criticalia unha recensión sobre Modesta proposición e outros ensaios, de Lois Pereiro. Reproducímola integramente:

A Modest Proposal

Moito –e ben– anda a falarse sobre o Lois Pereiro poeta estes días. Mais non é tanta a atención que está a merecer a súa faceta ensaística, que, ao meu ver, non desmerece en absoluto da dimensión creadora.

Escribo isto a propósito da oportuna publicación de Modesta proposición e outros ensaios, compilación de, ao que parece, toda a súa escrita articulística sobre os máis diversos temas.

Prologados por seu irmán Xosé Manuel, a ducia escasa de textos recollidos no volume (algún deles inédito) devólvenos una imaxe moito máis vizosa do escritor de Monforte da que adoito acostumaba a darse. Lector voraz das máis variadas tradicións literarias, Pereiro foi tamén un moi lúcido pensador, que non dubidou en plasmar por escrito as consideracións que lle merecían cuestións sociolóxicas e civilizacionais (“Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia”), musicais (“Radio Océano”), estéticas (“Chove sobre mollado”, “Dandys, eterómanos e infames. O vicio como luxo”), hemerográficas (“Nas libres coordenadas do futuro”), arquitectónicas (“Polígono de Elviña. O frío edificado”), antropolóxicas (“A elocuencia dos cemiterios”) e, por suposto, literarias (“Explicación dunha reanudación”, “Ezra Pound”, “Thomas Bernhard, o móvil do suicidio”).

Modesta proposición e outros ensaios péchase cun breve anexo no que se reproducen tres textos sobre Pereiro, dous deles debidos a Manuel Rivas e o terceiro a Miguel Munárriz, iluminadoras prospeccións no seu universo sempre sorprendente.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «O misterio das badaladas», de Xabier P. DoCampo

Críticas,Infantil,Sopa de Libros

No seu blog Criticalia, Armando Requeixo publica unha recensión sobre O misterio das badaladas, de Xabier P. DoCampo. Reproducímola integramente:

O misterio de Xabier P. DoCampo

Cando hai agora un cuarto de século Xavier P. Docampo publicaba O misterio das badaladas acometía a proeza do pioneiro que se interna en terra incógnita, descoñecedor das dificultades que ha de superar.

É verdade que noutras literaturas existían abondosas obras narrativas protagonizadas por un afouto grupo de mozos que deben superar o reto do desvelamento dun enigma, dun misterio por resolver. Mais non é menos certo que, neste sentido, a nosa escrita en xeral e a infantoxuvenil en particular apenas se tiñan unha mínima tradición na que mirarse e, xaora, nada semellante ao que propuña Docampo coa aventura de Cristina, Elisa, Pedro, Miguel e Delio, aqueles singulares “cinco” galegos que, émulos dos de Blyton, habían de resolver a intriga das trece badaladas do reloxo do lugar.

Tiven a fortuna de ler aquela primeira edición do libro ao pouco de chegar ás librerías. A recomendación partira dun meu vello profesor de ensino medio que pensou, atinadamente, que podería ser de proveito para un rapaz de quince anos. Daquela, a miña memoria sentimental como lector vai xunguida a este O misterio das badaladas, que agora reedita Xerais acompañada das magníficas imaxes de Xosé Cobas, ilustrador de cámara do escritor chairego, co que forma unha parella de feito artística que xa leva procreado moitos e ben lucidos fillos de papel.

Fáganme caso e, se algún de vostedes queda aínda sen ler O misterio das badaladas, non deixen pasar a ocasión e mergúllense nesta trepidante pescuda que, lonxe de avellentar, garda intacta a emoción que só saben transmitir as grandes obras.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «O bebedor de rakia», de Xesús Manuel Marcos

11 Abril 2011

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou unha recensión sobre O bebedor de rakia, de Xesús Manuel Marcos, nos xornais Diario de Ferrol e El Ideal Gallego, que extractamos. A recensión pode descargarse íntegra en pdf:

Volve agora á actualidade literaria coa publicación da novela “O bebedor de rakia”, historia das traumáticas vivencias un  soldado drante o conflito da Ex-Iugoslavia, que ve luz en Xerais, a súa casa editora dos últimos anos.

A trama desta narración figura divivida en dous tempos: o pasado da experiencia militar en Bosnia en 1992 e o presente no Madrid de quince anos desois, estando o protagonista preso por unha acusación demaltrato á súa muller, circunstancia na que vai visitalo súa irmá, a quen este conta o seu pasado nos Balcáns, converténdose así en narrataria do relato que, en segunda instancia, nós descubrimos.

(…)

Porén, os amantes das historias de avolto sentimental e escenarios lonxincuos han ter neste “O bebedor de rakia” unha interesante narración da laña que significou a fraticida guerra balcánica, territorio propicio para o xeo dos silencios e o abrocho das miserias e iniquidades todas do ser humano, mais tamén para algunhas –poucas– luzadas de integridade, lealdade e franco amor.

Crítica de Armando Requeixo sobre «Recendos de aire sonoro», de Antonio García Teijeiro

5 Abril 2011

Blogs,Críticas,Sopa de Libros

O crítico de Armando Requeixo publicou no seu blog unha recensión sobre Recendos de aire sonoro, de Antonio García Teijeiro. Reproducímola integramente:

Aire sonoro

De entre os moitos paos literarios tocados por Antonio García Teijeiro o da poesía infantoxuvenil é, con seguranza, un daqueles nos que é máis adoito descubrilo.

Volve agora a esta súa querenza autorial para publicar Recendos de aire sonoro, volume de versos nos que a música e a palabra se dan a man para, fundidas, crear un novo espazo lírico, que ten un moito de sonoro e un non pouco de gráfico.

Porque a pegada do musical nos poemas de García Teijeiro é unha constante —velaí están para demostralo, por exemplo, as súas Palabras envoltas en cancións— que xera un territorio mestizo verbosonoro no que non só comparece a oportuna cita de grandes nomes desta arte (Beethoven, Barenboim, Menuhin…), senón que fai inzar nos versos fonosimbolismos varios, onomatopeas mil, paralelismos sintagmático-fónicos recorrentes e aliteracións profusas.

Poemas saxo, versos tuba, poesías violín ou composicións piano enlazan a súa sonoridade con xogos de atrevida disposición gráfica e os coloristas collages de Fino Lorenzo, quen dá a pauta ilustradora a tan orquestrada enxurrada poética.

Se, como quería Ferruccio Busoni, a música é aire sonoro, os poemas de Antonio García Teijeiro son a mellor airexa que poden oír as nosas rapazas e rapaces, ¡e non só!

Antonio García Teijeiro

Crítica de Armando Requeixo sobre «Palabras que move o mar», de Xaime Toxo

4 Abril 2011

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publica unha recensión que viu a luz en El Ideal Gallego, Diario de Ferrol e Diario de Arousa sobre As palabras que move o mar, de Xaime Toxo. Reproducímola integramente:

Deserto sen nome

Toxo, poeta, profesor e dinamizador cultural, acaba de publicar “As palabras que move o mar” (Xerais), o seu primeiro libro de narracións en galego.
Escribo narracións deliberadamente e por dous motivos: antes de aparecer este volume tiña xa dado ao prelo outras obras, aínda que de circulación máis restrinxida e máis modestas, e non me refiro a elas como contos porque, se somos precisos, non todos os textos que o integran son tal, pois neste libro conviven as novelas curtas cos relatos longos e os contos de menor extensión.
Non sempre acontece –mais ben é infrecuente– que as diferentes historias reunidas nunha obra coincidan nos principais trazos definitorios dos mundos dos que se ocupan, mais acontece que as tramas de Toxo, con seren elas ben diversas, converxen todas no papel fulcral que outorgan á memoria como alicerce constitutivo da identidade. Neste sentido, as catro narracións amosan protagonistasque viven presentes complexos, por veces mesmo agónicos, que procuran no pasado as claves que expliquen o camiño andado, o por que do momento que atravesan e, tamén si, buscan nese pretérito idealizado un paraíso ou tempo inmaculado de inocencia perdida ao que desexarían volver, pero que senten fuxido irremediablemente.
Doutra parte, tres das catro pezas do libro coinciden tamén na espacialización: Esteiro como epicentro sentimental dende o que os seus personaxes crean un mundo singular de percepcións e vivencias muradás; mesmo a temporalización das narracións reitera tamén, en non poucos treitos, idéntica baliza cronolóxica: os tempos lindeiros coa morte do Xeneral Franco.
“O alento das pedras” é unha dura historia de enganos amorosos e traizóns familiares, un relato longo no que un pai de familia mantén unha dobre vida que é descuberta por unha súa filla. Sorprende positivamente a recreación das atmosferas e o retrato condutual dos personaxes, mais renxe un tanto o recurso fantástico do que o autor se serve para dar solución á trama, que podía terse anoado igualmente sen necesidade desa inserción un algo forzada.
A novela curta “Cartografías”, de arquitectura esférica e esmerado perfilado das secuencias narrativas, achéganos un apaixonado relato amoroso de tristurento final. A forza simbólica dalgunhas pasaxes, así como a poderosa caracterización de certos personaxes (como esa moderna Magdalena que encarna Claudia, de admirable dignidade; como a vilanía montaraz do alcalde Checho; ou como a grandeza de espírito e de superación da adversidade que demostra a protagonista, Clara) converten este texto nun dos máis acabados do conxunto.
“A casa dos alicerces mariños” –coa que Toxo gañara o Certame Manuel Murguía de Narracións Breves no 2004 e que foi recollida no volume colectivo Contos da baiuca (2006)– é unha historia de amizades e de amores, de desencontros de parella e complicidades paterno- filiais ben elaborada, cunha estrutura pendular que nos leva dun fío noutro e dun tempo a outro tempo cun ganduxado fino, logrando transmitir con acuidade toda a fondura dos intensos sucesos que os protagonistas experimentan: a morte de seres queridos, separacións amorosas e balsámicos reencontros tras décadas de afastamento.
O derradeiro dos relatos, “Escuro é o rostro da memoria”, é o único que vira luz xa como publicación exenta no 2001 baixo o título de Mouro é o rostro da memoria e edición a cargo do Ateneo de Pontevedra. Un conto estarrecedor sobre a crueldade dos represores do réxime fascista chileno do 73, que ten como peculiaridade o ser narrado dende a perspectiva dun peón de xadrez e que logra comunicar con indubidable eficacia a miserenta calidade infrahumana dos milicos torturadores.
Que haxa certas datas internas que non cadran, que algúns parlamentos non se fagan cribles, que incluso se detecten inexactitudes en determinadas cuestións históricas non debe escurecer o feito de que “As palabras que move o mar” de Xaime Toxo é un título afortunado, con non poucos méritos que nos lembra unha lección fundamental: “cruzar un deserto sen nome, a vida, ten un custo moi elevado, do que saímos feridos de morte ou, con sorte, perplexos por continuar vivos; pero nunca vitoriosos. Temos que vivir as vidas do presente cos recordos que zugamos do pasado.” A quen demostra tal clarividencia de pensamento, á forza ten de concedérselle o beneficio da lectura.

Armando Requeixo

Recensión de Armando Requeixo sobre «Lois Pereiro. Náufrago do paraíso», de Marcos Calveiro

31 Marzo 2011

Blogs,Críticas,Fóra de Xogo

O crítico Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión sobre Lois Pereiro. Náufrago do paraíso de Marcos Calveiro. Reproducímola integramente:

Biopic Pereiro

Achegarse á vida e á obra de Lois Pereiro para facelos comprensibles ao grande público non é tarefa precisamente doada.

Ben sabía do desafío que tal supuña Marcos Calveiro cando aceptou escribir para Edicións Xerais unha biografía novelada con escolma incluída dalgúns dos seus máis significativos versos.

O resultado desa proba de lume é Lois Pereiro. Náufrago do paraíso, texto transxenérico que participa por igual do relato documental e a crónica novelada, nunha liña que xa ensaiaran antes entre nós, con desigual fortuna, Xosé Antón Neira Cruz, Marilar Aleixandre ou Antón Lopo, entre outros.

Mais hai na aposta de Calveiro un achado estrutural que coido abondo atinado: as luces e sombras de Pereiro chegan a nós nunha sucesión de escenas cinematográficas nas que, tras introitos didascálicos de intensión poética, figuran imaxinarios diálogos daqueles que trataron en vida o autor e foron a súa tribo.

Pairando sobre os principais trazos e textos de Pereiro, unha sorte de experimental cadea de flashes ao Wenders fai que Calveiro consiga devolvernos o retrato máis humano e conmovedor dun poeta que viviu defrontado sempre co seu peor inimigo: el mesmo e a súa circunstancia.

A completa cronoloxía final, o suxestivo apéndice fotográfico e a representativa antoloxía de textos cos que se pecha a obra non son senón acaídos títulos de crédito deste logrado biopic literario que, de seguro, agradará aos que lle presente ollos para máis saber da furia húmida e letal do inmenso Pereiro.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «O meu gato é un poeta», de Fran Alonso

25 Marzo 2011

Blogs,Críticas,Infantil,Sopa de Libros

O crítico Armando Requeixo incluíu en Criticalia, o seu blog,  unha recensión sobre O meu gato é un poeta, de Fran Alonso. Reproducímola a continuación:

Poesía félida

Fran Alonso, escritor de longa e recoñecida traxectoria, acaba de dar ao prelo O meu gato é un poeta, ao meu ver un dos máis orixinais poemarios infantoxuvenís da Galicia dos últimos anos.

Concibido coma un libro interactivo, O meu gato é un poeta ten natural extensión na web www.gatopoeta.net e aínda complemento sonoro no cd que acompaña o volume e no que se recollen media ducia de textos recitados xunto á música para eles ideada por Xurxo Souto.

Poemario polimorfo e lúdico, quen visite as súas félidas páxinas gozará de todo un festival creativo: suxestivos poemas visuais, caligramas, acrósticos, anagramas, palíndromos, bifrontes, ciclogramas, paronomasias, poemas en prosa, haikus, cantigas, poemas decálogo, poemas fonosimbólicos, poemas de especialísima disposición tipográfica e pictográfica, blacks pages, poemas anuncio, textos invertidos, poemas horóscopo, composicións en eco, poemas menú…

Enxeñoso, divertido, versalmente harmónico e fondamente expresivo, O meu gato é un poeta é unha recomendación ideal para lectores autónomos prepúberes. E tamén, si, xaora, para todas e todos aqueles adultos que aínda non esqueceron o fascinio da palabra poética cando esta incha como un globo e acaba por rebentar nun mundo de sensacións comunicantes.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Fundación Libélula», de Yashmina Shawki

15 Marzo 2011

Críticas,Narrativa

O crítico Armando Requeixo publicou unha recensión sobre Fundación Libélula, de Yashmina Shawki, que viu a luz en El Ideal Gallego, Diario de Ferrol e Diario de Arousa e Diario de Bergantiños, e tamén pode lerse completa no seu blog. Reproducimos algúns parágrafos:

A consideración desta novela curta ofrece, ao meu ver, unha dificultade engadida que provén do complexo pero necesario deslinde que o crítico debe operar, á hora de xulgar, entre o que é intratextual e o que non o é. (…)

Se un na lectura de Fundación Libélula atende ao referencial extraliterario ao que esta apunta non pode senón aplaudir os nobres sentimentos e as admirables mensaxes de solidariedade, liberdade, xustiza, paz e amor que gurgullan en cada liña da novela. (…)

Xebrados, por tanto, os incontestables valores extratextuais (sociolóxicos) de Fundación Libélula, o xuízo dende a óptica do puramente intratextual (fondo, forma, estrutura) é para min máis opinable. (…)

Coido que non é un acerto presentar nunha narración unha caracterización de personaxes esquematizada de tal xeito que o perfilado psicolóxico destes perda toda aresta, toda dúbida, toda contradición; isto é, todo aquilo que os fai precisamente humanos. (…)

Por todo o exposto entendo que esta Fundación Libélula de Yashmina Shawki será unha lectura agradecida para aqueles que anden na procura dunha narrativa de valores, exemplarizante e transmisora duns principios morais modélicos. Talvez esa fose a única ambición da escritora ao concibila, así que pedirlle máis a esta novela poida que sexa un erro de lectura pola miña banda.

Pode lerse a recensión completa no blog de Armando Requeixo.

Crítica de Armando Requeixo sobre «Cara B», de Ignacio Silva

28 Febreiro 2011

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo deu á luz unha crítica sobre Cara B, de Ignacio Silva que se publicou onte nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de ArousaDiario de Bergantiños, e que agora pode lerse tamén no seu blog. Reproducímola integramente:

A cara B de Ignacio Silva

Saudar a aparición da obra primeira dun autor novel é sempre un motivo de satisfacción. Primeiramente porque aos amantes da literatura se lles abre una nova fiestra pola que ollar outros horizontes e, en segundo lugar, porque un dos traballos máis gratificantes para un crítico literario é poder participar dese pequeno milagre que é asistir ao nacemento doutra voz que poderá axudar a manter acesa a chama milenaria dunha escrita como a nosa.

Ignacio Silva cumpre con ese rito iniciático ao publicar Cara B, volume no que se compilan tres novelas curtas que, baixo a aparente diversidade das súas temáticas e argumentos, esconden reveladoras coincidencias nas trabes mestras que as sosteñen.

Deste xeito, aínda que Cara B é un libro por agregación, pois en puridade non é senón a edición por xunto de tres textos gañadores doutros tantos certames (o Premio de Micronovela Concello de Soutomaior 2009, o Premio de Novela Curta Cidade Centenaria de Ribeira 2009 e mais o Premio Valle Inclán da Pobra do Caramiñal 2008) e, por tanto, fai obvio o feito de que estas historias non foron ideadas para formar parte de ningunha estrutura unitaria ou integral, porén, é tamén certo que todas tres remiten a unha mesma arquitectura estrutural: este tríade de relatos defronta os individuos cos seus propios límites, asédiaos psicoloxicamente nun momento das súas traxectorias no que as circunstancias que deben superar acaban por poñelos contra as cordas, provocando reaccións extremas e inesperadas.

En “Cela aberta” son os horrores das torturas carcerarias que sofre a parella protagonista os que os impelen ás máis baixas paixóns, castigando a súa conciencia de por vida. Xustamente neste retrato das terribles metamorfoses ás que o instinto de supervivencia pode arrastrarnos está, coido, o mellor do relato, que talvez gañaría aínda máis se non forzase cun final no que se propoñen convivencias entre familiares que non se recoñecen que resultan pouco cribles.

Da súa parte, “Vertixes” beirea os territorios do melodrama amoroso, cunha trama de relacións afectivas mal dixeridas que acaban ensanguentándoo todo. O mellor, neste caso, é sen dúbida a técnica contrapuntística suturada a un constante vaivén de saltos temporais que nos regalan unha perspectivización fondamente suxestiva dos feitos narrados, acerto que non conseguen apagar os excesos de arremedo de catártica traxedia que na última parte da historia deixan todo en coma.

Por remate, “Escintileos” narra as asombrosas experiencias dun tipo que padece constantes episodios de amnesia e que loita denodadamente por lograr unha anamnese sequera parcial que lle facilite reconducir a súa caótica vida. Unha historia, por demais, onde precisamente a hábil dosificación narrativa dos enigmas que agocha ese pasado do protagonista son o máis consistente e atractivo, facéndonos esquecer o abuso das coincidencias entre personaxes que asoman nos derradeiros parágrafos.

Sen estridencias nin espaventos, a prosa efectiva de Ignacio Silva ofrece tres relatos estimables que nos recordan a fraxilidade das nosas condutas, a mutabilidade dos nosos principios e a imprevisibilidade dun futuro no que, quen sabe, se cadra agardan por nós as máis grandes sorpresas.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Macarrón de narices», de Xoán Babarro González

17 Febreiro 2011

Críticas,Infantil,Merlín

O crítico Armando Requeixo publica no seu blog, unha recensión sobre Macarrón de narices, de Xoán Babarro. Reproducímola a continuación:

Imaxinación de narices

Xoán Babarro González, un dos nosos máis recoñecidos autores infantoxuvenís, acaba depublicar na Colección Merlín de Xerais o conto Macarrón de Narices, unha historia rebordante de imaxinación e humor na que tampouco falta a sutil revisión crítica da realidade, mais disposta de xeito tal que o lectorado máis miúdo ao que vai dirixido o relato non se sentirá abafado por lerias aborrecibles senón, todo o contrario, entusiasmado polas peripecias e aventuras deste particular reino fantástico de Narices, no que o monarca é nada máis e nada menos que Macarrón I, un desaforado comellón de pasta con tomate.

Escrito cun admirable dominio dos recursos xenéricos e estilísticos —prosa dúctil e musical e moi atinadas insercións poéticas—, Macarrón de Narices deixa voar libre a inventiva para irnos levando da man ao través dunha historia na que todo, sabiamente dosificado, ten cabida: o amor, a capacidade de superación ante os obstáculos da vida, a conveniencia de que desistamos dos nosos encabuxamentos, a necesidade dos bos hábitos alimenticios, mesmo a sabedoría que demostra o rectificar a tempo.

Para pequenos (e non tan pequenos) Macarrón de Narices ha ser agradecida lectura e regalía para os ollos, pois coidarán ben deles as divertidas ilustracións de Marcos Calo. Porque, como moi acaidamente remata lembrándonos este libro, “un fento é un fento, un chanto é un chanto e un conto é un conto”. E de Xoán Babarro, por riba!

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Verbas de sal», de Antonio García Teijeiro

8 Febreiro 2011

Álbums,Críticas,Infantil

O crítico Armando Requeixo publica no seu blog, unha recensión crítica sobre Verbas de sal, de Antonio García Teijeiro. Reproducímola a continuación:

Un presado de verbas de sal

Que Antonio García Teijeiro é un dos nosos máis destacados autores infantoxuvenís é algo que, entendo, pode concitar o acordo xeral.

Volve demostralo agora regresando á actualidade literaria coa publicación na veterana Colección Merlín de Edicións Xerais de Galicia do relato Verbas de sal, ilustrado fermosa e suxestivamente por Alberto Vázquez.

Verbas de sal é unha deliciosa historia de amizade e fe no valor da Palabra. Un alegado a favor da Poesía nestes tempos paupérrimos nos que o telelixo o fagocita todo.

Dos non poucos acertos desta delicada narración quedo, sobre todo, con dous: a habelencia para servirse da figura do narrador / autor implícito en apelacións e apóstrofes directos dirixidos ao público lector que saben gañar o seu favor e complicidade e, tamén si, o acaído manexo da selección léxica e das solucións estilísticas de García Teijeiro, quen sen renunciar ás luzadas metafóricas, os xogos de palabras, os símiles xenuínos e a poesía, non por iso barroquiza un texto que, como ten sempre ben presente, vai dirixido aos primeiriños lectores autónomos, idade suficientemente temperá como para non escurecer en demasía unha historia que pretende, antes nada, envolvelos coa súa fantasía, a súa auréola máxica.

Verbas de sal de Antonio García Teijeiro é a proba máis palpable de que a boa literatura, cando o é de verdade, fai das nenas e nenos felices lectores e dos adultos que pareceron esquecer tal condición novamente cativos.

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Periferia», de Iolanda Zúñiga

25 Novembro 2010

Críticas,Narrativa,Premios_Xerais

O crítico Armando Requeixo publicou hoxe no suplemento literario Faro da Cultura, do Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Periferia, de Iolanda Zúñiga, Premio Xerais de Novela 2010.  A recensión pódese baixar en pdf. Reproducímola integramente:

Armaxedón; periferia

Exorcismos para sobrevivir

Un zunido inmenso nos oídos. Un zunido inmenso nos oídos e un acedume mesto galgando polo esófago. Esa é a sensación coa que din rematado o medio milleiro de páxinas de Periferia, a novela coa que Iolanda Zúñiga –digamos da autora que naceu en Vigo, 1975 e que é autora de títulos como Vidas post–it (relatos, 2007) e mais Amor amén (poemario, 2008); a presente vén constiturír, entón, a súa primeira narración longa– resultou vencedora, este pasado verán, do Premio Xerais de Novela 2010.

Periferia –ambientada na cidade, na megalópole, de São Paulo, Brasil– vén resultar un vórtice textual de tal magnitude que desintegra calquera xénero literario que trate de describilo. A medio camiño entre o docudrama e mais a crónica ficcionada, entre o relato xornalístico e a prosa poético–musical, as planas de Periferia resístense a tipoloxías planas e o que mellor as retrata é a súa radical e absoluta indeterminación.

Mais esa aconvencionalidade xenérica non é senón a consecuencia lóxica do continente que o contido da obra reclamaba: como transmitir literariamente a loucura mísera dos suburbios de São Paulo, as xeracións de mozos arrasadas polo crack,o espellismo adeusado do fútbol profesional, a violencia agochada tras cada recanto urbano, a escravitude ditada polo narcotráfico, a delincuencia como horizonte único para tantos, a desvertebración social dun mundo no que a vida humana vale menos que nada, nada vale, non vale?

Iolanda Zúñiga non narra ren. Iolanda Zúñiga vomita, máis ben, todo un inferno que se lle meteu dentro,cospe a visión apocalíptica que lle queimou ata o último dos alvéolos pulmonares. O seu non é un exercicio novelístico; antes ben, estamos diante do exorcismo ao que necesitou someterse para conseguirsobrevivir á contemplación do Horror.

Farán ben as lectoras e lectores acostumados aos placebos novelísticos en arredar de si este cáliz literario. E é que acontece que Periferia non pode lerse sen sentir cosidas as tripas,sen arrubiar de só pensar no planeta lamacento que nos congratulamos en perpetuar, nós, aseñoradas e aseñorados habitantes deste denomando “Primeiro Mundo”que habitamos.

Por iso, que aínda existan seres como a Luciana/ Simone coprotagonista do texto, embebidos da esperanza da loita por saír da condena dunha subvida infrahumana, non só insufla vitais ánimos no medio da tempestade agónica, senón que resulta o precioso milagre do rebento vexetal no medio do ermo desértico da mesquindade e mais da ruindade xeral. Periferia, de Iolanda Zúñiga, vénse conformar, xa que logo, como un verdadeiro armaxedón literario. Polo tanto,antes de aventurarnos na súa lectura, convén que meditemos amodo: é que,de certo,non todos están preparados para tanto…

Armando Requeixo

Crítica de Armando Requeixo sobre «Todo é silencio», de Manuel Rivas

22 Novembro 2010

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publicou o pasado xoves no suplemento literario Faro da Cultura, do Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Todo é silencio, de Manuel Rivas, baixo o título «A mallante Rivas», na que asegura que «na novela, a reflexión ten máis peso que o enredo do narotráfico». O artigo remata deste xeito:

«Na mallante do corazón, loitando co reverso escuro dos ácidos do Poder, fálanos todo o silencio mudo de Rivas, unha xeografía das paixóns e o Tempo que nos alegoriza».

A recensión crítica completa pode lerse aquí en pdf.

Crítica de Armando Requeixo sobre «O camiño de abaixo», de Xohán Casal

15 Outubro 2010

Autores,BLG,Críticas,Narrativa

«Xohán Casal, medio século despois» é o título da recensión crítica que Armando Requeixo publicou no Diaro de Ferrol e no Diario de Arousa o pasado domingo sobre O camiño de abaixo, de Xohán Casal.

A recensión, que pode lerse enteira aquí, subliña que «Xohán Casal foi un innovador, un visionario da escrita que apenas tivo tempo a desenvolver a poderosa narrativa que gurgullaba do seu caletre». O libro está publicado na colección Biblioteca das Letras Galegas de Xerais.

Xohán Casal (A Coruna, 1935-1960) foi un autor renovador e, como di a profesora Teresa Bermúdez, responsable da edición, este libro de Casal é «un inmenso berro, arrepiante e telúrico, que o mozo Xohán Casal ceibou en plena ‘longa noite de pedra’; un profundo berro ante a vida e a morte, ante a soidade, o amor e a loucura, ante o alleamento e sempre ante Galicia».

Older Posts »