A época impón o poema: «ruído de fondo», de Daniel Salgado. Reportaxe de Iago Martínez

1 Xuño 2012

Críticas,Poesía,Reportaxes

Iago Martínez publica en El País unha reportaxe sobre o poemario ruído de fondo, de Daniel Salgado,

 

A época impón o poema

Daniel Salgado dinamita o seu discurso poético en ‘Ruído de fondo’

O ruído de fondo (Xerais, 2012) é a guerra en curso. Polo menos, a guerra en curso inoculada no sexto libro de poemas de Daniel Salgado (Monterroso, 1981), homenaxe tamén ao xeito de organizar Don DeLillo a súa novela White Noise(1985). A violencia da época, a vida confiscada, a terrorífica ordenación do xardín, a desconsiderada violencia do que xa non é, o consenso nocturno, a toupeira, menos mal. “Descríbeo como che pete pero admite / urxencia”. Figuras do capitalismo serodio, cadáveres así. Sen cirurxía entre o persoal e o político nin posta en escena nin heroes que conduzan até o final do enunciado. Escrita provisional, non aliñada, contraria a simular bolero ningún. “A necesidade / de desmantelar o artificio / imponse”, escribe non se sabe (aínda) quen nunha sorte de plural. “Velaí se xogan as distancias, / a época, o reparto / de responsabilidades”.

O poema en ruído de fondo non aparece unicamente mordido polas bombas de racimo do exército norteamericano, como dicía o autor na lapela de días no imperio (2004). Tampouco é so o discurso como caída, sen principio nin final (coñecidos), como unha sesión de John Coltrane circa 1965 desvelada na súa duración, como ensaiaba en Éxodo (2006) e Ascension (2010). “Intentaba facer estoupar o meu discurso, por iso os poemas van seguidos e non van seguidos, están desordenados”, describe como pode Salgado. “Agora decátome de que é unha obsesión que se repite: a derruba fronte ao consenso literario. A teima é intentalo, non acadalo. O que me interesa é a dislocación”.

Aquí, a escrita bracea entre as ruínas da fábrica, arfa e súa en combate permanente coa linguaxe escrava e tuberculosa, entre insectos e vértebras e cinza e couza “contrae / toda enfermidade”, o ceo revolto de antes da torboada, detense, a piques de calar, e logo escórdase, convoca a Badiou e a Terry Eagleton cando o poema non dá, comparecen Mahmud Darwix, Méndez Ferrín, Hölderlin, Danton, James Agee, Eliseo Diego, Billy Bragg ou Pete Seeger ou Lois Pereiro ou quen sexa que pregunta cara ao final: e ti de que lado estás?. “O poema vira imposíbel: a época / decide”.

É o caos e é tamén un síntoma de que o poema é insuficiente”, explica. “Interésanme os intentos de introducir na poesía —non me gusta esa palabra— elementos alleos, é algo que está xa nos clásicos gregos pero que no século XX aparece en poetas importantes que leo repetidamente. E logo está a desorde do mundo, a multitude de estímulos e contradicións, a barafunda, e quería que se reflectise dalgún xeito. Non me convence o resultado, parece que un está a sacar músculo, pedantería, pero é algo que impón o propio discurso. É a necesidade de citar para chamar por outros”.

A carón de ruído de fondo, a voz de Os poemas de como se rompe todo (Sotelo Blanco, 2007) resulta —lido agora— algo máis amábel. O pórtico daquel libro, o cuarto, era unha autopoética in progress que resolvía a enumeración repetindo “fraternidade” até catro veces antes de abeirarse de novo ao cantil dos puntos suspensivos. Estoutro contén un verso, dous en realidade, que se clavan nos ollos: “E non hai / pronome posíbel”. Amodo, o autor retruca citando a dedicatoria estampada nas primeiras páxinas: “O pronome posíbel serían os que nunca se equivocaron de inimigo”.

Xa a profesora Helena González sinalara unha certa calidade xornalística no discurso poético de Salgado, periodista en EL PAÍS amais de tradutor de Allen Ginsberg ao galego e de Lois Pereiro ao castelán, entre outros autores, e parte do grupo de agit-prop electrónico Das Kapital. Referíase daquela González a Sucede e días no imperio, os seus dous primeiros libros, publicados ambos en 2004, pero hai uns versos en ruído de fondo que volven concertar esa idea: “A total escaseza / de fontes fiábeis. este, o / xornalismo da fractura”. “Cando romperon definitivamente”, sae ao paso o poeta, “Bob Dylan espetoulle a Phil Ochs que o seu non eran cancións, senón xornalismo. Dicíao en nome dunha certa idea de verdade e de beleza. Visto así, non sería unha mala autopoética”.

Iago Martínez

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso: Que punkis eramos hai trinta anos!

14 Maio 2012

Crónica,Reportaxes

O xornal El Progreso publicou unha reportaxe de Marta Veiga sobre de Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.

 

Que punkis eramos hai trinta anos!!!

Houbo un antes e un despois no planeta pop galego. Nalgún momento, a principios dos oitenta, Vigo focalizou o grande estertor. Foi o tempo da música feliz e de resistir no sector naval. De urxencia punk e da necesidade de contar cousas desde unha óptica que non tiña por que coincidir coa madrileñocentrista. Trinta anos despois de todo aquilo, os protagonistas da movida galega, da vía autóctona á música dos modernos, regresan aos titulares. Aerolíneas Federales vén de propiciar unha xuntanza «un poco casual», di desde Escairón Miguel Costas, un dos fundadores, e será un dos pratos fortes da música no Festival de Cans, o sábado 26 de maio; na cita de Porriño, por certo, estará tamén outro vigués da movida, Germán Coppini. E máis. Os Resentidos xuntan unha tribo multitudinaria mañá en Ourense (21.00 horas, Expourense) para festexar que vai para trinta anos desde que a palabra carallo moveu os marcos do telón de grelos e chegou aos grandes medios nun retrouso irrepetible. Javier Soto, que foi resentido, recoñece que fóra de Galicia a banda foi practicamente un grupo de ‘one hit wonder’, un único éxito marabilloso.O ‘Galicia caníbal’ viaxou de Monforte ao Nepal e fíxoo en galego, algo que non pasaba -e non é comparable- desde Andrés Dobarro. O de «fai un sol de carallo», co tempo, ten gañado mística de himno fundacional e identitario. Case nada. Do Padornelo para acó, Os Resentidos cantáronlle a cousas tan de andar pola casa naquela altura coma a economía sumerxida, os mediopensionistas ou rillar no churrasco e puxeron a pólvora para os centos de músicos que hoxe fan pop ou rock, en todas as súas familias, e en galego. Soto, lonxe da posición de dinosaurio do rock, reafírmase: «Agora tócase moitísimo mellor do que tocabamos nós nos oitenta». E é que eran tempos onde a actitude ía sempre por diante do virtuosismo instrumental. Isto xa o advertiu Antón Reixa, líder de Os Resentidos e que desde Nación Reixa leva uns anos lonxe dos micros, efemérides e datas de gardar mediante. «Sigo a cantar igual de mal que hai trinta anos e estou en moito peor forma».
E logo, volven os oitenta?
Miguel Costas, que ademais de en Aerolíneas estivo en Siniestro, apresúrase a dicir que el nunca marchou. «Yo he seguido haciendo música, con mis proyectos en solitario después de Siniestro». Hai case un ano que sacou un disco de duetos e está a preparar un «mucho más punki». Ademais, meteuse a produtor desde o seu estudo de Escairón, onde chegan bandas da Ribiera Sacra luguesa e de Galicia toda.Costas estará tamén mañá en Ourense na homenaxe a Os Resentidos. Fará ‘Alcólica de supermercado’, pero engade que a súa presenza no dos aniversarios é tanxencial. «Los del aniversario son Siniestro, el año pasado, y ahora Os Resentidos. Aerolíneas no celebramos ningún aniversario; es una reunión. También estarán algunas de mis canciones en el musical que prepara Reixa sobre la movida viguesa». Outro dos que non marchou é Javier Soto, que pasou a Siniestro Total, banda que compatibiliza con Transilvanians, ska de factura clásica para ‘rudeboys’. Está agora a ultimar o repertorio resentido para tocar mañá a carón de Rubén Losada e Antón Reixa. Soto ten por certo que agora hai «máis e moita mellor música en Galicia» que a principios dos oitenta. «Non era para tanto», afirma. «Eramos uns poucos grupos e había tres garitos para tocar, o Kremlin, o Ruralex, o Satchmo…». E é inevitable que saian os nomes de Golpes Bajos, de Pablo Novoa, de Teo Cardalda, de Semen Up ou de Los Cafres, «un grupazo que, por certo, tamén volve agora», avanza o vigués Soto, quen tamén reivindica os coruñeses Radio Océano. «Peinador y Alvedro, unidos por la autopista», que dicía a tonada.
Segundo Grandío, lugués reclutado por Siniestro Total en 1988 e agora xefe do estudo Casa de Tolos de Gondomar, cre que a música galega dos oitenta «ben merece unha homenaxe». El gravará o concerto de Os Resentidos en Ourense para a plataforma R e a operación repítese con Aerolíneas e Siniestro. «É estar no banquiño, de adestrador», engade. «É moi interesante que uns vexestorios volvan reivindicar algo que foi vangarda; ao mellor alimenta a falta de enxeño destes últimos anos e abre unha porta para os novos», incide. Mentres Vigo -a cidade máis nova e quizais a máis desclasada de Galicia, en plena reconversión industrial- vivía o seu momento, Grandío soñaba en Lugo con ser músico. «Empezara tres carreiras. Estaba en Veterinaria ao tempo que traballaba pola noite no Clavi…». No Lugo daquel tempo foron Los Contentos a banda local con máis tirón e o vigués Alberto Comesaña, antes de Amistades Peligrosas, fundara Semen Up, o grupo do inesquecible ‘Lo estás haciendo muy bien’. A Grandío chamouno un día Julián Hernández e tocou o baixo en Siniestro Total 14 anos. «A miña nai chamaba a Julián para que el me dixera que debía rematar a carreira», chancea. Pero a Segundo Grandío tocoulle «o máis gordo» de Siniestro. O primeiro disco de ouro con ‘En beneficio de todos’, o exitazo do recopilatorio ‘Ante todo mucha calma’, pero xa estamos nos noventa e esa é outra historia. O lugués coincide cos seus coetáneos Costas e Soto en que os rapaces que hoxe anceian facer música téñeno moi difícil, pero ve futuro en lembrar a movida galega: «Ao mellor axuda a quen non se atreve a dar o paso. Temos as ferramentas dende hai 30 anos e tócanos atopar a versión 2.0».
Do concerto do cine Salesianos ao teatro musical

Emilio Alonso publicou hai uns meses a súa crónica ‘Vigo a 80 revolucións por minuto’ (Xerais), que sitúa o acto fundacional da movida no concerto que ofreceu Siniestro Total no cine Salesianos da cidade olívica o 27 de decembro de 1981. Dos siniestros orixinais permanece unicamente na banda Julián Hernández, quen, segundo Javier Soto, incorporado algo máis adiante, «dálle continuidade ao grupo como principal responsable das letras».Foi tamén no primeiro ano da década dos 80 cando Miguel Costas xuntou os Aerolíneas Federales, banda que adquiriu a formación chamada «clásica» en 1984, coa incorporación de Rosa e Coral, responsables duns coros sen os que é imposible concibir ‘Soy una punk’ ou ‘No me beses en los labios’. Nese ano, rexistraron Os Resentidos as súas primeiras músicas no mítico EP ‘Surfin’ CCCP’, compartido con Siniestro. Estes días acaba de saír á venda o dobre CD tributo ‘A tribo toda baila’, con versións dos clásicos resentidos por bandas galegas do momento.

Mañá, en Ourense, 21.00 horas; moi organizado

Os vigueses retornan á orixe en Ourense e mañá Expourense acollerá «a reunión de vellos alumnos» de Os Resentidos, con máis de trinta convidados, coetáneos e non tanto. Estarán, por exemplo, os lugueses Luis Tosar e Piti Sanz, Xosé Manuel Pereiro, Tonhito de Poi, Uxía, Xurxo Souto ou Xosé Manuel Budiño, con Carlos Blanco como mestre de cerimonias.

‘Galicia caníbal’, o musical

Vigo estreará en xullo o musical ‘Galicia caníbal’, unha idea de Antón Reixa para reivindicar a movida galega. Máis de 250 persoas fixeron onte as probas en Santiago para integrar o elenco deste espectáculo, que terá como director de escea ao dramaturgo Quico Cadaval.Serán trinta cancións que escolmarán o que foi a música galega e, di Cadaval, «é un espectáculo interxeracional, e non unha operación nostalxia». O musical está producido por Filmanova e Estrella de Galicia e conta coa achega do Centro Dramático Galego. Logo da estrea en Vigo, o musical iniciará unha xira por escenarios de cidades galegas, para chegar en setembro ao Nuevo Teatro Alcalá de Madrid, e xa no ano 2013 visitar Barcelona, Zaragoza, Bilbao ou Santander.

 Muchos músicos de la movida gallega de los 80 siguen al pie del cañón y aprovechan la efeméride para reunir aquellas bandas míticas. Este 12 de mayo, Os Resentidos, la banda que lidera el flamante presidente de la SGAE, tocan en Ourense.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Marcos Calveiro e Pere Tobaruel falaron de como constrúen a novela histórica

2 Maio 2012

Mesa Redonda,Narrativa,Reportaxes

Reproducimos a reportaxe de Montse Dopico en Dioivo sobre a mesa redonda de onte na Feira do Libro de Santiago, organizada por RedeLibros onde participaron Marcos Calveiro (Settecento), Pere Tobaruela (Poñente ) e Fran Zabaleta (Medievalario).

 

A novela histórica, testemuña da utopía cotiá

Venecia é un labirinto. Unha maraña por terra, mar e aire. Un dédalo atravesado por cento cincuenta canles, salvadas por máis de trescentas pontes de madeira e pedra á sombra de cento corenta campaniles e de setenta igrexas e capelas. Dispostas teselas que conforman o máis grande e fabuloso mosaico do universo”. O escritor Marcos Calveiro comeza boa parte dos capítulos da súa novela ‘Settecento’ con descricións coma esta. Mais, curiosamente, nunca visitou a cidade italiana.

‘Settecento’ xurdiu, ademais, dunha imaxe. O autor leu nunha revista de música que en Venecia houbera un tempo no que os aprendices dos luthiers pelexaban até a morte no porto polas mellores madeiras para os seus xefes. Contouno na Feira do Libro de Santiago, nunha mesa redonda sobre a novela histórica. Advertiu ao principio de que, nin el, nin os seus compañeiros no debate, Pere Tobaruela e Fran Zabaleta, coñecían os segredos do xénero. Pero algún nos revelaron.

Cada un deles ten o seu método. O de Marcos é, segundo el mesmo o definiu, “caótico”. Comeza polo capítulo final e despois escribe o resto, sen guión sobre os personaxes. Traballa escoitando música. Documéntase moito, -le libros, vai aos arquivos-, pero non toma notas. Nin considera a rigorosa exactitude histórica como “un dogma de fe”, pois o que fai é, -lembrou-, literatura, e non historia.

Pere e Fran son máis sistemáticos, aínda que, no fondo, o seu xeito de traballar non é tan distinto ao de Marcos. Pere consulta historiadores. Mesmo para detalles como, -contou a anécdota na Feira do Libro- se o almorábide levaba roupa branca ou verde. Fran traballa co seu guión, e preocúpalle que o lector poida sentirse enganado se se decata dalgunha inexactitude histórica. Pero recoñece que, moitas veces, os personaxes atopan o seu propio camiño, diverxente do que el nun principio lles planeara.

Cada un deles presentou o libro doutro. Pere dixo de ‘Settecento’ de Marcos que para escribir liñas como as que encabezan esta crónica, tiña que ter toda a información sobre a cidade moi ben lida e dixerida. Marcos confesou que botaba de menos no libro de Fran, ‘Medievalario’, que non estivese en galego, pois a historia pídeo. Mais sinalou tamén que, para el, o importante na novela histórica non é a profusión dos datos, senón a súa achega á vida cotiá da época que recrea. Cualidade que, -subliñou-, si amosa ‘Medievalario’.

Fran apuntou, pola súa banda, ao xeito no que Pere conta a viaxe dunha investigadora catalá a Galicia ao tempo que narra a volta dunha familia catalá asentada en Galicia a Cataluña, no tempo da industria da salgazón. Mais o máis importante, -sinalou-, é que a acaba falando dos seres humanos, “dos motivos que nos levan e nos traen”, da arela de buscarnos a nós mesmos, que é o que distingue as boas novelas.

Unha das conclusións da mesa foi que, malia todo o traballo de documentación e todo o esforzo por darlle verosimilitude ás historias, os novelistas son “grandes mentireiros”. Porque para que che crean tes que mentir, traspasar a liña entre ficción e realidade. Marcos explicou que el partía sempre dunha idea, unha imaxe… algo como un billete de 25 pesetas que nos ensinou. Un agasallo da súa avoa, no que alguén escribiu algo para outra persoa de aquí desde Alemaña. “Aquí hai unha novela”, dixo.

Fran asegurou que a el, o que o “fascina vitalmente”, son as utopías. As loitas da xente que se rebela contra o poder establecido. E esa foi outra das conclusións da mesa: a novela histórica ten que apuntar a esas loitas cotiás, aos heroes anónimos. Ás cousas pequenas. Porque, dicía despois Pere, a historia é cíclica e sempre pasa o mesmo: o poder tenta manipular aos de abaixo. E, xa que a novela é un xeito de coñecer a realidade, bo é que olle a esas loitas.

Montse Dopico

Chuzame! A Facebook A Twitter

Co poder da ilusión: «O misterioso Dr. Saa» e a maxia en Galicia. Reportaxe de Montse González

20 Abril 2012

Crónica,Reportaxes

Montse González publicou onte no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo publicou, unha reportaxe sobre  O misterioso Dr. Saa, libro que publicou Xerais, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán, así como da situación da profesión da maxia en Galicia hoxe

Magos de noso

Co poder da ilusión

Alcumábano “mago de reis e rei dos magos.”Percorreu o mundo presentándose como profesor de Ciencias Físicas pola Escola Máxica de París ou como Mago e Ilusionista da Real Casa Española, entre outros rechamantes títulos. Foi admirado en toda Europa, en Asia, en América, e mesmo cualificado de“heroe nacional”. Mais,cara ao final da súa carreira, –viviu case cen anos–,foi case esquecido. Chamábanlle Dr. Saa ou Conde de Waldemar, aínda que fora bautizado, na súa aldea natal, Bagude, situada entre Portomarín e Guntín, como Manuel Rodríguez Saa. E foi o primeiro mago galego de sona internacional.

Os profesores Xosé Díaz e Belén Fernández recolleron a súa historia no libro O misterioso Dr. Saa, editado por Xerais. Un rapaz emigrante que soñaba con volver á súa vila natal con cartos e tirando foguetes. E así o fixo.Aprendeu a profesión observando, e introducíndose no mundiño do espectáculo na bohemia París de primeiros do século XX. Era o tempo dos grandes mestres, como o popular Houdini. Viviu entre os anos 20 e 40 a súa mellor etapa artística. Actuou en Costa Rica, Estados Unidos, Venezuela, Porto Rico, Inglaterra, Bélxica, Alemaña, Singapur, Borneo, Cidade do Cabo, Xapón… Mesmo salvou a vida na Segunda Guerra Mundial ao ensinar, en Filipinas, a súa fotografía co emperador Hiro Hito aos soldados xaponeses.

Algúns magos galegos aínda o lembran. Un deles é Carlos Coira, membro da asociación lucense que leva o seu nome: Colectivo Máxico Waldemar.“Eu era moi pequeno, e el xa era moi maior: a artrose deformáballe as mans. Aínda conservo o billete de cen pesetas que fixo aparecer nas miñas. Foi un alucine”, conta. A cidade da muralla é, precisamente, sede dun dos eventos máis importantes de Galicia na arte do ilusionismo, o Lugo Máxico, que celebrará en maio a súa novena edición –o ano pasado suspendeuse por primeira vez–.“O Lugo Máxico vén do Mes da Maxia que se celebraba no Mesón do Forno. Desde hai dez anos comezouse a facer o Lugo Máxico, co apoio do concello. Despois comezou a facerse o Compostela Máxica, trasladando a Santiago a mesma idea. O Lugo Máxico é o que máis tempo leva, e funciona moi ben”, subliña Coira.

Porque despois do Dr. Saa viñeron moitos máis ilusionistas.Rafa ou Teto, só por apuntar dous exemplos. E hoxe, –salienta o presidente da asociación Magos Profesionais de Galicia, Cayetano Lledó–,“noutras comunidades autónomas quedan abraiados coa cantidade de magos por metro cadrado que temos aquí”. Os magos Antón, Romarís, Kiko Pastur, Anyo, Norberto, Cali, Román García, Martín Camiña, Vituco, Richard, Benxamín, Pablo e Javier Muro forman parte tamén deste mesmo colectivo.

“Hoxe temos un sector profesionalizado.
E isto permítenos traballar con facturas, facer espectáculos de maior formato; temos un maior recoñecemento social… Estamos na Rede de Teatros ao lado das compañías de teatro, títeres, música… É certo que agora hai recortes en Cultura e retrasos nos pagamentos de Agadic, pero seguramente tampouco teriamos chegado á situación de desenvolvemento e especialización que temos hoxe sen o apoio da Xunta”, opina Lledó.

O mundo da maxia muda, coma calquera outro tipo de arte escénica.“Agora con Internet tes todo ao alcance da man. Pero eu creo que falta innovación, risco, polo menos no xeito de presentar os espectáculos. Ves magos novos que son magos clásicos…”, pensa Coira. Lledó considera “moi difícil” innovar na técnica, aínda que valora a combinación con outras disciplinas artísticas como o teatro, para facer máis atractivo un “show cuxo obxectivo é divertir, sorprender. O mellor é cando o público queda tan abraiado que xa nin se pregunta como o fixeches. Cando din, “é maxia”, asegura.

Montse González

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

O último truco do conde de Waldemar. Unha reportaxe de Iago Martínez sobre «O misterioso Dr. Saa», de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández

20 Febreiro 2012

Crónica,Reportaxes

Iago Martínez publica en El País unha reportaxe sobre o libro da colección crónica O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán , que está espertando moita expectación.

 

El último truco del conde

Un libro rescata la historia de Rodríguez Saa, célebre ilusionista de Portomarín

Manuel Rodríguez Saa viajó por primera vez a La Habana en el verano de 1921. Tenía 35 años y la misma obsesión con la que se había largado de la aldea para ponerse a servir en Lugo: conocer mundo y volver forrado. En eso, Manueliño no era original. A Cuba llegó en un vapor desde México. Le iba bien. Tenía una reserva en el Plaza, como Sarah Bernhard, y mucho equipaje en el camarote. Antes de llegar al puerto, hizo llamar a un mozo y le ofreció una propina. Le brindó un jirón del periódico: “Lo acordado, mozo, y por adelantado”. El chaval se quedó mirando el pedazo de papel con gesto de haberse comido alguna cláusula. El gallego se lo arrebató, hizo con él una bola y se lo puso de nuevo en las manos convertido en un dólar americano. “¿Hay trato?”.

 Eran dos de sus trucos favoritos. El del billete y el del rumor. Seguro que el público que abarrotaba el Gran Teatro de La Habana para verlo pocos días después no era ajeno al milagro. El Dr. Saa, más conocido como Conde de Waldemar, procuraba erizar la curiosidad de la parroquia antes de actuar. Hizo lo mismo en Camagüey, al este de la isla. Nada más subirse a un tranvía, se acercó al conductor y le sugirió que hiciese bajar al personal. Aquella máquina no iba a moverse de allí.

Los autores de O misterioso Dr. Saa (Xerais), la biografía de este singular ilusionista de Bagude, en Portomarín (Lugo), creen que las noticias del fabuloso tranvía inmovilizado llegaron a La Habana antes de que el protagonista regresase. Por si acaso, antes de continuar gira hacia Costa Rica se tomó la molestia de visitar la redacción de El Día y seducirla con lo que habían escrito sus colegas de El Camagüeyano. Se ve que ese truco tampoco se le daba mal: volvieron a publicar su proeza.

Aunque se presentaba como profesor de Ciencias Físicas por la Escuela Mágica de París y miembro de la Academia de Hipnotizadores de Francia, el Dr. Saa era autodidacta. Jamás le había llevado los cafés a otro mago. Cuentan Xosé Díaz y Belén Fernández en su libro que todo lo aprendió en los clubes y cabarés de Montparnasse, donde llegó después de malvivir como camarero en Madrid. Méliès, otro aficionado al ilusionismo, ya había convertido la pantalla de cine en el lugar privilegiado del asombro, pero la magia vivía aún su edad dorada. El Gran Houdini seguía vivo.

Rodríguez Saa se fue a Buenos Aires por amor y acabo debutando, por despecho, en un casino de Maipú, provincia de Mendoza. Allí comenzó su carrera de éxito, primero en Europa, durante la guerra, y a partir de su actuación en La Habana, por todo el continente americano. Luego regresó a Galicia para descansar, dejarse ver por las calles y las redacciones y actuar para sus vecinos de Bagude en un fiestón de tres días. Ya tenía en mente el próximo ochomil: debutar en España.

El 15 de enero de 1925 consiguió por fin estrenar en el Teatro Novedades de Barcelona. No fue fácil: tuvo que suspender el primer intento porque su equipaje seguía secuestrado en el paso fronterizo de los Pirineos. Es difícil saber ahora qué cuota del éxito se debe a la ocurrencia de invitar en las páginas de La Vanguardia a todos los periodistas, médicos y potentados de la ciudad, pero pocos días después llegó la confirmación al Hotel España: el dictador Primo de Rivera lo quería en África, no para combatir sino para entretener a las tropas que arrasaban Marruecos.

Con razón se haría llamar rey de magos y mago de reyes. Si no hubiese perdido más de un baúl en su ir y venir, Rodríguez Saa habría conservado las evidencias de su coqueteo con sátrapas de medio mundo. Le sacó partido a la debilidad de los poderosos por sus capacidades, eso es cierto. La cigarrera de oro que le regaló la realeza española llegó a usarla como cebo para su primera gira gallega. La foto en la que compartía mesa con el emperador Hiro Hito le salvó la vida durante la invasión japonesa de Filipinas. Pasó de la cola del pelotón de fusilamiento a ser un intocable.

Llevaba años establecido en Manila. Había conocido a su mujer en una fiesta privada mientras los militares ultimaban el golpe en España, en julio de 1936. Teodora Salgado tenía tierras, esclavos y buenas relaciones, así que vivieron cómodamente hasta 1944. Cuando la aristócrata murió, sus herederos obligaron al mago a improvisar un número que hasta entonces no había ensayado. Huyó sin que nadie se diese cuenta en el patio de butacas y cumplió su promesa de no volver jamás a Filipinas. En noviembre de 1984 lo enterraron en Portomarín. Este es su último truco. Ha vuelto a seducir a los periódicos.

Iago Martínez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Conde de Waldemar, o misterioso mago errante: 150 páxinas apaixonantes. Reportaxe de Salvador Rodríguez

13 Febreiro 2012

Crónica,Reportaxes

O xornalista Salvador Rodríguez publicou onte en Faro de Vigo unha ampla reportaxe, de dúas páxinas sobre o libro da colección crónica O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán é unha das novidades de Crónica no mes de febreiro.

 

CONDE WALDEMAR O

EL MISTERIOSO DR. SAA EL MAGO ERRANTE

UN LIBRO DE RECIENTE APARICIÓN RECUPERA LA FIGURA DEL GALLEGO MANUEL RODRÍGUEZ SAA, TODO UN MITO DE LA HISTORIA MUNDIAL DE LA MAGIA

Jugó tanto, a lo largo de su vida, con la verdad y la mentira, con la apariencia de lo que es y en cambio no es, o viceversa, que incluso llegó a dudarse de su existencia o por lo menos de la autenticidad de la mayoría de sus historias. En sus últimos años, a la par que exhibía ante sus paisanos de Portomarín y alrededores sus habilísimos trucos de “magia de cerca”, acostumbraba a contar, a quien le preguntase y seguramente a quien no, sus propias andanzas por el mundo, la causas y azares,las aventuras y, por qué no decirlo, unas cuantas desventuras, de un artista que salido de la aldea pura y dura llegó a actuar ante reyes,emperadores y presidentes, que recorrió Europa, Asia y América y que, en la cima de su carrera, primer tercio de siglo XX, alcanzó la celebridad internacional sin que, por estos lares, nos hubiésemos enterado.Y eso que Manuel Rodríguez Saa falleció hace relativamente poco tiempo, concretamente en 1984, a tres meses de haber cumplido el siglo de edad. Fue en esa época cuando lo conocieron,entre otros, el Mago Antón, un pionero constante y persistente en la reivindicación de su figura, y Carlos Coira –autor del prólogo del libro que nos ocupa– quien se remonta a un momento de su más tierna infancia en el que estuvo en el regazo del mismísimo Conde Waldemar: “Para mí fue un día especial y todavía hoy pienso que fue el que hizo que yo me dedicase a la magia”.

Carlos Coira es miembro del Colectivo MáxicoWaldemar y el Mago Antón probablemente el mejor mago de Galicia desde hace unos cuantos años, pese a la dura competencia de la joven y pujante generación. Antón incluye todavía en su página web un apartado dedicado a la memoria de Rodríguez Saa,pero no cabe duda de que este hombre demandaba la edición de un libro sobre su vida que, por fin, ,ha podido ver la luz gracias al esfuerzo realizado por Xosé Díaz Díaz y Belén Fernández Guzmán quienes, a través de recuerdos de parientes y amigos del Dr. Saa, así como de las múltiples referencias a sus actuaciones en la prensa de la época, han recopilado la información necesaria para, dicen ellos mismos, “rendir con esta obra un cumplido homenaje a la memoria y a la leyenda del hombre y del artista”: el resultado es “O misterioso Dr. Saa” (Edicións Xerais), 158 apasionantes páginas dotadas de un interesantísimo material gráfico y reunidas en un volumen puesto a la venta desde el pasado viernes.

Nacido el 4 de marzo de 1885, cuentan que Manuel Rodríguez Saa ya mostraba desde pequeño su actitud no resignarse a una vida de aldeano:“Hei de saír polo mundo e volverei rico”, cuentan que decía,en parte por lo enunciado y,en parte también, por librarse de la “dictadura” que sobre el ejercía su autoritario padrastro. En Portomarín primero y en Lugo después, no pasó de desempeñar profesiones como la de aguador y camarero, pero en 1905, decidido a cambiar su suerte (…continúa…)

Ler o texto completo en pdf.

DE LA FOTO CON HIRO HITO A LA BODA EN FILIPINAS

Europa, América, África… faltaba Asia como gran continente a conquistar en la agenda del Dr. Saa, pero a finales de 1935 Japón aguardaba al Conde con tal expectación que hasta el propio emperador, Hiro Hito, rompiendo todo protocolo (nunca había contratado a un mago) lo invitó a exhibir sus artes en los salones del mismísimo Palacio Imperial.

De esa función se decía que databa una foto,que incluimos en estas páginas, en la que se ve a Rodriguez Saa estrechando la mano del emperador. La imagen es un montaje realizado por Waldemar para autopublicitarse pero, en cambio, lo que sí existe es una “foto de familia” tomada momentos después del banquete imperial en la que el gallego comparte plano no solo con el emperador y la empreratriz, sino también con el mítico general Toho, uno de los oficiales más destacados del ejército japonés durante la II Guerra Mundial. Esta imagen sí aparece en el libro, pero a tamaño muy reducido.

La gira asiática se complementaría con actuaciones en varias ciudades más,entre ellas Saigón, Pekín y Shangai. De esta útima, se trasladaría a Filipinas, donde la vida de nuestro hombre daría un nuevo vuelco al contraer matrimonio con una de las mujeres más ricas, y con más carácter, de las islas: la viuda Teodora Salgado, quien literalmente “le retiró de los teatros” y proporcionó al Dr.Saa una lujosa y cómoda existencia como “apoderado y administrador de sus propiedades”, etapa que se truncaría a finales de la Segunda Guerra Mundial con la muerte de su esposa, que provocaría otra guerra (pero esta de tipo testamental) entre el mago y el resto de la familia Salgado, todavía un poderoso clan que obligó al lucense a salir por pies del archipiélago so pena de ser encarcelado…o algo mucho peor. Mas ese, claro está, no fue el fin de la carrera de un Waldemar que, de regreso a su profesión, aun triunfaría durante varios años muy especialmente en América y, en esta ocasión, en el mismísimo Hollywood, la meca del cine…

Pero esas, y otras historias más, pueden conocerse a través de la lectura de este magnífico libro sobre el“rey de los magos y el mago de los reyes”como empezaron denominarle por aquí y acullá.

Salvador Rodríguez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Programa dedicado a Celso Emilio Ferreiro no Eirado da TVG

7 Febreiro 2012

Audios,Clásicos,Entrevistas,Poesía,Reportaxes,Televisión

O programa Eirado, que dirixe o xornalista e escritor Pemón Bouzas, dedicou un interesantísimo programa monográfico a Celso Emilio Ferreiro. Amais dunha magnífica reportaxe de Luís Méndez e de entrevistas sobre o poeta de Celanova co seu fillo Luís Ferreiro, co seu biógrafo Ramón Nicolás e coa responsable da edición da súa narrativa Mónica Góñez, o programa recupera do arquivo a actuación de tres músicos que cantaron os seus poemas: Amancio Prada, Luís Emilio Batallán e Suso Vaamonde.
 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Cando a autora que fala a través da narradora. Reportaxe de Montse Dopico sobre «Meu pai vaite matar», de María Xosé Queizán

3 Febreiro 2012

Narrativa,Reportaxes

Montse Dopico publica no xornal dixital Praza Pública unha reportaxe titulada «Afoutas e insubmisas» sobre os poemarios de Carme Blanco, e a novela Meu pai vaite matar de María Xosé Queizán.

 

Afoutas e insubmisas

Dúas voces insubmisas. Afoutas, contestatarias, fronte aos poderes que nos oprimen. Irmandadas na oposición á violencia, ao patriarcado. Carmen Blanco e María Xosé Queizán. As dúas, autoras fundamentais no pensamento feminista galego, afondan no seu compromiso nas súas últimas obras. A primeira, nos poemarios ‘Un mundo de mulleres’ (Biblos) e ‘Lobo amor’ (Unión Libre). A segunda, na novela ‘Meu pai vaite matar’, (Xerais).

(…)

“O amor pode conducirnos á cousificación, ao abandono de nós mesmas”

María Xosé Queizán volve opor, pola súa banda, en ‘Meu pai vaite matar’, a ciencia e a razón fronte á violencia, o irracionalismo. Nunha novela de aventuras, de viaxe, e tamén de tese. Unha obra na que ela mesma fala a través da narradora omnisciente, ou das personaxes. E faino para erguerse  como nos seus ensaios, na súa poesía, no seu teatro e no resto da súa narrativa- contra o patriarcado e, en xeral, o abuso de poder. A inxustiza.
O libro xurdiu dunha viaxe da autora á Patagonia. Aínda que as raíces das reflexións que deita poden atoparse tamén noutras obras súas, como a crítica do cárcere franquista de ‘Sentinela aberta’ ou o discurso antisentimentalista de ‘Ten o seu punto a fresca rosa’. “É que o amor debilita a nosa racionalidade, e pode conducirnos á cousificación, ao abandono de nós mesmas. Aínda que eu creo que isto se vai superando”, opina.

‘Meu pai vaite amar’ amosa moitos tipos de violencia. Malos tratos causados por homes cunha visión errada da súa masculinidade. Pederastia. Abusos sexuais no seo dunha prisión que é tamén espazo de explotación laboral e de aniquilación das persoas. Ou corruptelas dunhas autoridades que atopan complicidades na base social. Queizán advirte de que atribuír a violencia a factores como a loucura é só un xeito de agochar os problemas.  “É que ninguén quere ver a realidade. Por iso a novela realista ten un gran potencial”, cre.
A novela contén, por outra banda, certa análise sociolóxica -a decadencia das familias herdeiras da fidalguía, a transformación das clases sociais co Estado de Benestar ou o contraste entre o mundo rural e urbano- e filosófica: o racionalismo fronte ao romanticismo ou o posmodernismo, a igualdade e a xustiza… Mais o pensamento feminista é o cerne das teses do libro, no que se rexeita a confusión da sexualidade coa dominación. “A supeditación sexual é unha das formas de submisión das mulleres que aínda persisten. A aceptación da incomodidade, do sacrificio, no xeito de vestir por exemplo”, salienta.

“Non pode haber igualdade mentres se manteña o contrato sexual”

A homosexualidade está tamén presente en ‘Meu pai vaite amar’, como o estaba en ‘A semellanza’, unha das obras pioneiras no tratamento das sexualidades non heteronormativas na literatura galega. “En ‘A Semellanza’ cuestionaba a ecuación que iguala sexo e xénero, porque creo que o importante é a identidade, e non tanto o corpo”, indica. Mais en ‘Meu pai vaite matar’ aparece unha homosexualidade non problematizada. “O que mudou”, di, “foi o recoñecemento social. Mentres se asuma que a heterosexualidade é o normal, estase expulsando a homosexualidade ao non normal”.

Como feminista admite, porén, que se produciron outros avances. Como unha lexislación -as leis de igualdade, por exemplo- “que non se aplican. Non se está facendo o suficiente para que se cumpran”, asegura. Aínda que tamén se deron retrocesos -pensa-, como, en Galicia, unha Lei de Familia que “nos devolve ao nivel do franquismo”, denuncia. De todos os xeitos -subliña- “non pode haber igualdade mentres se manteña o contrato sexual, o mundo do privado como un espazo alleo ao público”.

Carme Blanco apuntaba no seu ensaio ‘O contradiscurso das mulleres’ que o contraste entre feminismo da igualdade e da diferenza tiña moito de artificial. “Esa polémica igualdade / diferenza, como tantas outras  nacidas dos “dogmas” e dos “sectarismos”, que nos dividen e nos fan perder forza, é superficial. É preciso sumar e tender pontes, desde a autenticidade, para resolver os problemas reais máis urxentes e importan pouco para as prácticas as teorías que non sexan abertas”, insiste ao respecto. Queizán defínese como feminista da igualdade e racionalista. “Pero reclamar iguais dereitos que os homes non significa ser como os homes”, aclara.

Montse Dopico

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Diario secreto de Adrian Mole»: o engado dos diarios. Reportaxe sobre o libro de Sue Townsend en Disquecool

25 Xaneiro 2012

Fóra de Xogo,Reportaxes

Disquecool, o medio de tendencias made in Galicia, publicou unha reportaxe de Cris sobre o Diario Secreto de Adrian Mole, de Sue Townsend.

Adrian Mole: toda unha vida

Escrito por

Se hai un formato recorrente nos libros para adolescentes é o de diario. Hai novelas e novelas ficcionalizadas a través de diarios persoais nos que aprendemos que a vida dos mozos é moi dura, que a mellor amiga da prota sempre trata de roubar o noivo, que un gran terrible aparece no medio do nariz o día do baile, ou que soportar aos pais é totalmente imposible. Aos 14 anos gústanche porque quizais te identificas. Pero aos 27 encántanche porque son moi divertidos.

Hainos bos e malos, iso si, pero sen dúbida o peor que pode acontecer é que intenten adoutrinarte. Si, eses diarios nos que che colan os apuntes collidos en clase sobre a sífilis (alguén pasaba os apuntes de clase ao diario, por emocionantes que fosen?), repiten unha e outra vez que o teu corpo é teu (pero insinúanche claramente que mellor esperes a saber que facer con el) e  conclúen que o único final feliz é o fechado por historia de amor. E hai moitos así. Eu ata lin (tres ou catro veces) un escrito por un cura nos anos 60, con iso volo digo todo.

Pero no ‘Diario Secreto de Adrian Mole’ non hai rastro de moralina. O que hai é moita ironía, para facerte rir a gargalladas a través de todo o patético (que é moito) que ten un adolescente medio. Entre pais borrachos, irmáns ilexítimos, e problemas familiares varios, o realmente traumático é que o teu amor non che deixe meterlle man, que ninguén comprenda que ti es un intelectual e que a túa cousa non creza. Mención especial merecen as páxinas nas que Adrian, de 13 anos e tres cuartos decide facerse nihilista! Podes rir ata chorar. Con 15 anos ou con 30, porque como Astérix e Obélix, funciona a diversos niveis.

Así que comprenderedes que cando, hai dous ou tres anos, vin nalgún sitio un libro chamado ‘Adrian Mole: os anos do Cappuccino’, que se proclamaba a volta dun Adrian Mole “un pouco máis calvo pero tan ácido coma sempre”, non puidese evitar mercalo.  Alí se nos presenta ao neno con xa 30 anos (pero por como o describe semella que ten 50), cociñeiro en paro, con dous fillos a cargo e aínda namorado (incorrespondidamente) do seu amor de xuventude. O certo é que é peor que a primeira parte, porque claro, un adolescente patético ten algo de encantador, pero un adulto patético ten algo de deprimente. Aínda así dou fe que tamén rirás, pero non esperes collerlle a Adrian tanto cariño.

Libros de Adrian MoleSon os dous da mesma autora, Sue Townsend, pero non son os únicos. O primeiro libro de Adrian Mole tivo tanto tanto éxito (foi o libro máis vendido na década dos 80 en Gran Bretaña) que a autora decidiu criar os ovos de ouro. En galego so está publicado o primeiro libro, e en castelán hai tres en total: ‘O diario secreto de Adrian Mole, idade 13 3/4′, ‘Crecen os problemas de Adrian Mole’ (con 15 anos) e ‘Os anos do Cappuccino’ (con 30 anos). Pero cal non foi a miña sorpresa ao descubrir que en inglés hai máis. Cinco máis. Estou pensando seriamente en pedirllos a Amazon.

Mentres tanto, podo entreterme fochicando na súa web. Porque por suposto, ten web oficial e alí atoparemos todos os poemas que lle escribiu a Pandora (a súa amada), a súa árbore xenealóxica e incluso algúns dos seus ensaios para o colexio.

Cris

Chuzame! A Facebook A Twitter

Agustín Fernández Paz: «A necesidade de historias está inscrita no ADN da humanidade». Reportaxe de Daniel Salgado

21 Decembro 2011

Críticas,Infantil,Reportaxes

Daniel Salgado publicou en El País unha reportaxe sobre o novo libro de Agustín Fernández Paz, Fantasmas de luz.

 

Fernández Paz: «La necesidad de historias está inscrita en el ADN de la humanidad»

El vilalbés presenta una novela cinéfila sobre “los desastres del capitalismo”

“Este libro se acabó de imprimir en noviembre de 2011″, reza el colofón de Fantasmas de luz, “125 años después de que la Federación Americana del Trabajo reivindicase en Chicago la jornada laboral de ocho horas, con la consigna ‘ocho horas para el trabajo, ocho horas para el sueño, ocho horas para la casa”. A Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947) le ha nacido una novela airada. “Lo puedo explicar así a posteriori, porque el proceso de escritura es un poco irracional”, explicaba ayer en Santiago durante la presentación, “pero este libro consiste en una crítica de las desfeitas causadas por el capitalismo desde la caída del Muro de Berlín”.

Para atacar narrativamente la globalización neoliberal, Fantasmas de Luz (Xerais) centra el foco en un operador de cabina de un viejo cine. Después de 35 años a los mandos del proyector, es despedido. “No se trata de un ensayo contra la globalización”, advirtió contra posibles deducciones apuradas el autor, “sino de una novela, crear un mundo y ponerlo en pie”. Fernández Paz, quien el pasado abril debutó en la colección de adultos de Xerais con Non hai noite tan longa, idea una estrategia en la que la economía política y la importancia de soñar se unen y “dan carne a los personajes”. “La necesidad de historias es algo inscrito en el ADN de la humanidad”, declaró, justo después de citar a Cunqueiro y su diagnóstico del ser humano como “bebedor de sueños”, a Paul Auster o una reciente columna periodística de Juan José Millás.

Por la nouvelle, ilustrada con trazo figurativo por Miguelanxo Prado y acompañada de “seis tomas extra” que ramifican la trama, desfilan decenas de películas, recogidas en pequeñas sinopsis en las últimas páginas. “Los de mi generación”, se justificó, “estamos inundados de películas, pertenecemos a una época en la que el cine tenía una dimensión que ya no tiene”. Jules et Jim (François Truffaut), Grupo Salvaje (Sam Peckinpah), Pasión (Ingmar Bergman) o El festín de Babette (Gabriel Axel) al fondo de su memoria sentimental, cuando el celuloide pesaba a la hora de conformar una mirada sobre el mundo. Para Damián, el protagonista de Fantasmas de luz, le había servido de particular universidad. A él se aferra cuando, a sus 52 años, se queda sin empleo y, con el paso del tiempo y de las páginas, se va volviendo invisible.

“Utilizo un método que ya he utilizado en otras obras mías”, expuso el escritor que, en 2008, recibió el Premio Nacional por O único que queda é o amor (Xerais), “en un contexto totalmente realista introduzco un elemento fantástico”. Damián pierda su consistencia física porque pierde su función social. Tampoco su pareja, Marga, corre mejor suerte y el vendaval económico los arrastra a todos. “La novela nos habla de uno de los grandes dramas contemporáneos, el de la exclusión y la invisibilidad al que se ve sometida una parte de la sociedad”, dice la nota promocional de la editora.

Pero Fantasmas de luz late una esperanza resignada. Esa misma que cierra Las uvas de la ira (1940), aunque en versión cinematográfica de John Ford, y cuyo diálogo final inspiró a Agustín Fernández Paz para ponerle el ramo a su última obra. “Nosotros somos los que vivimos. No podrán eliminarnos ni destruirnos. Persistiremos y resistiremos siempre. Somos el pueblo”, proclamaba la madre en la durísima radiografía de los Estados Unidos de la Gran Depresión que compone Ford. Era su etapa reformista. “Esa película [basada en el libro homónimo de John Steinbeck] tiene muchísima relación con lo que acontece en la actualidad”, no dudó en considerar Fernández Paz. Él mismo recordó las palabras de Xosé Manuel Beiras, homenajeado el sábado por cientos de personas: “No estamos derrotados”. Así hablaba un narrador que acaba de recoger en Guadalajara (México) el Premio Iberoamericano SM de literatura infantil.

Daniel Salgado

Chuzame! A Facebook A Twitter

A crónica fotográfica dun Vigo convulso: creatividade, movida e reconversión naval. «Vigo. A explosión dos ’80», de Víctor de las Heras

20 Decembro 2011

Crónica,Fotografía,Reportaxes

Antonino García publica en El Mundo unha reportaxe titulada «Vigo y sus movidas»que se centra no libro Vigo. A explosión dos ’80, de Víctor de las Heras.

 

FOTOGRAFÍA | En la época de la reconversión naval

Vigo y sus movidas

  • Repaso fotográfico de Víctor de las Heras a la ‘creatividad’ de los años 80
  • Golpes Bajos, Siniestro Total, Cicciolina y la conflictiva reconversión naval
  • Un libro con 334 imágenes de actividad musical, movilizaciones y reporterismo
  • ‘Todo el mundo quería ser artista, fue muy buena época para los fotógrafos’

Antonino García | Vigo

“Vigo se escribe con ‘M’ de Madrid y Madrid con ‘V’ de Vigo”, rezaba el famoso lema que en 1986 fusionaba ambos nombres y pretendía hermanar los emergentes movimientos culturales que se respiraban en ambas ciudades. Era la década de los 80 y las calles viguesas respiraban una actividad frenética, las batallas campales enfrentaban a trabajadores del sector naval con la policía y dejaban paso durante la noche a una efervescencia de grupos que pronto saltaron a la fama.

Golpes Bajos, Siniestro Total, Aerolíneas Federales, Os Resentidos, Semen Up o Bromea o Qué? fueron algunos de los más conocidos, pero otros muchos que no alcanzaron tanta repercusión nacieron en la época creativa más fértil que se vivió tras la dictadura. “Todo el mundo quería ser artista. La reconversión naval era portada en toda España, por la mañana había manifestaciones y por la noche, conciertos. Era un momento muy bueno para ser fotógrafo de prensa”, El sindicalista 'Sandokán', ante un policía.recuerda Víctor de las Heras (Vigo, 1953).

Iniciado en su gran pasión profesional en un tiempo “de cambios” en el que existía “cierta euforia por lo nuevo”, 30 años después ha visto la luz ‘Vigo, la explosión de los 80′ (Ediciones Xerais), una retrospectiva fotográfica en la que se muestra cómo era la ciudad a través del objetivo del fotógrafo vigués.

‘Cóctel de política, deporte, cultura y sociedad’

El sindicalista ‘Sandokán’, ante un policía.

Licenciado en Ciencias de la Información en la Universidad Complutense, Víctor de las Heras comenzó como reportero gráfico en revistas como ‘Informe Gallego’ o ‘Tiempo’ y de aquellos tiempos en los que “la fotografía era un oficio” han salido 334 imágenes que dan fe de la proyección que Vigo se ganó en aquella convulsa etapa.

“Fue todo un cóctel de política, deporte, cultura y sociedad”, explica el periodista Fernando Franco en el prólogo de la sección de Crónica (1983-1987). Dividida en tres partes bien diferenciadas, el autor dedica sus primeras páginas a reportajes e imágenes de actualidad. “Uno de mis primeros trabajos fue sobre una granja de desintoxicación. Me impresionó mucho, igual que la cárcel de Vigo. Tienen mucho de emocional porque Cicciolina, en descapotable. | V. H.compartí vivencias y quizás lo más importante era la experiencia vivida”, destaca De las Heras.

El primer alcalde socialista de la ciudad, Manuel Soto, es uno de los principales protagonistas. “Era muy fácil, muy expresivo y con muchos gestos”, afirma el fotógrafo. Entre las reliquias se puede encontrar a un jovencísimo dirigente socialista Carlos Príncipe dando un fuerte abrazo al ‘popular’ Carlos Mantilla, pero también las fiestas de ascenso del Celta a Primera (1985 y 1987) o la última nevada en Vigo (1987).

Cicciolina, en descapotable. | V. H.

Actriz porno y diputada

El paso por la ciudad de famosos como Felipe González, Camilo José Cela o Enrique Tierno Galván también copan parte de un libro en el que destaca la convulsión que vivió la ciudad con la llegada de Cicciolina, actriz porno y diputada italiana. Su recorrido en descapotable mostrando sus pechos quedó grabado en el subconsciente de muchos vigueses.

Las movilizaciones laborales ocupan otra sección destacada y en ella Víctor de las Heras recuerda con cariño a Antonio Sangabriel, el mítico líder sindicalista que por su aspecto era apodado ‘Sandokan’. “Lo invitamos a la presentación del libro y tengo con él mucha amistad y cercanía por todo lo que vivimos en aquellos enfrentamientos”, señala el fotógrafo.

Y como colofón, un rosario de actuaciones musicales. En el auditorio de Castrelos o en salas como ‘Kremlin’ o ‘El Manco’, donde nacieron los grupos más famosos. “Quizás a quien más disfruté fotografiando fue a Germán Coppini (vocalista de Golpes Bajos), no solo por su estética, sino también porque te ponía las cosas fáciles y te daba buenas fotos”, rememora.

Antonino García

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os días dunha axitada Movida. Reportaxe de Teresa Cuíñas a partir dos libros «Vigo. A explosión dos ’80» e «Vigo a 80 revolucións por minuto»

12 Decembro 2011

Crónica,Fotografía,Reportaxes,Xornalismo

A xornalista Teresa Cuíñas publica en El País unha reportaxe titulada «Todas las movidas de Vigo» centrada nos dous libros que publicou Xerais recentemente: Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso e Vigo. A explosión dos ´80, de Víctor de las Heras.

 

Todas las movidas de Vigo

El fotógrafo Víctor de las Heras recopila 300 instantáneas de la ciudad en la década de los ochenta

Una de las fotos más famosas de la historia reciente de la ciudad tuvo una gestación muy sencilla. Los fotógrafos estaban reunidos en el aeropuerto de Peinador esperando la llegada de la estrella italiana del porno Cicciolina, invitada por el dueño de un local de alterne para celebrar el quinto aniversario de su, por aquel entonces, boyante negocio. Entre ellos, Víctor de las Heras, corresponsal de Tiempo y colaborador de revistas locales como El Pope e Informe Gallego. El joven fotógrafo le sugirió al empresario que la actriz hiciese el recorrido hasta el centro de Vigo en un descapotable, para facilitar el trabajo de los reporteros. Y pasó lo que era previsible. Ahí están las instantáneas de Ilona Staller paseándose orgullosa con sus pechos al aire para regocijo general, perseguida por una nube de caras sonrientes y una caravana de coches.

Muchos vigueses todavía hoy se echan a reír cuando rememoran aquella bizarra procesión de 1987, ahora incluida en el libro Vigo, a explosión dos 80 (Xerais), que reúne más de 300 fotografías de De las Heras (Vigo, 1953). “Aquello sería impensable hoy en día”, reconoce. “En ciertos aspectos vamos para atrás y la censura que hay en este momento creo que es peor que la otra, la que íbamos trapicheando”. Después de estudiar Publicidad y Periodismo en Madrid, De Las Heras regresó a Vigo en los primeros años del posfranquismo. Comenzaban los ochenta y se vio con una cámara a su lado de la mañana a la noche, retratándolo todo. “La calle fue mi facultad”, reconoce. “Cumplía con los encargos de los medios y hacía fotos de lo que a mí me llamaba la atención, como las primeras comunidades terapéuticas y la cárcel de Vigo”.

Eran los años de la Movida y al fotógrafo le pilló en medio. El voluminoso capítulo, que ocupa casi la mitad del libro, dedicado a aquella efervescencia musical, cultural y estética dan testimonio de que De las Heras no se perdía una. “Las salidas nocturnas solo eran de fin de semana, en contra de lo que la gente se piensa. De lunes a viernes por la calle no había una rata después de las diez de la noche y apenas un puñado de cafeterías”. Tal intensidad de sábado noche provocó un frenesí en la ciudad que el periodista Fernando Franco describe en uno de los textos del libro: “Por el día, en la ciudad estaba la sede de la operación que ponía Galicia de moda revitalizando el sector textil e inyectándole la nueva fibra del valor añadido. Por la noche, Vigo era una ciudad rayada, atropellada, cachonda y canalla, con una producción intensa de bandas, la mayoría de vida efímera. Una explosión de pelambreras y vestimentas con la música como expresión catártica”.

“La Movida fue sexo, drogas y poco rock and roll”, dice De las Heras, a quien los efluvios pop de aquel sonido siempre le supieron a poco. Sin nostalgias ni mitomanías, le atribuye algunos méritos: “Lo más positivo fue la revolución individual que propició: quien quiso fue algo, músico o artista. Eso se proyectó hacia fuera y a partir de entonces, de ser considerados unos provincianos pasamos a convertirnos en referente cultural”. No solo en garitos como Kremlin o El Manco se refugiaban aquellos modernos. La Movida también estaba en las corbatas y camisas del alcalde Manoel Soto, vestido de Gene Cabaleiro, y se subió al escenario del Parque de Castrelos, donde tocaron Bromea o Qué?, Os Resentidos y Golpes Bajos. Incluso llegó a pisar la hierba de Balaídos. Siniestro Total actuó en el Estadio Municipal en el cierre de la temporada 84-85, para celebrar el ascenso del Celta a la Primera División, y toda la grada acabó coreando los himnos de la banda.

“Por una parte, veníamos de una época muy negra, de la dictadura, y la victoria socialista del 82 creó cierto clima de euforia que propició una explosión de color. La otra cara de la moneda, la reconversión naval y el paro, hicieron que la gente tomase la calle”, reflexiona el periodista Emilio Alonso, autor de la primera crónica acerca de la Movida, Vigo a 80 revolucións por minuto (Xerais), que fue presentado el pasado domingo junto a De las Heras en la feria Culturgal de Pontevedra.

En 1984 y con todos los astilleros en situación de inactividad, la comarca registró niveles de paro por encima del 33%. Lo cuentan las manifestaciones que retrató De las Heras, y que enseñan unas calles en las que no cabía un alfiler más. Las cargas policiales, los líderes sindicales, las pancartas reivindicativas sobre el ya desaparecido Scalextric, una estructura por la que la autopista llegaba hasta la Gran Vía… De entre todas, el fotógrafo escoge la mirada desafiante de Sandokán, un conocido obrero del metal: “Está plantado frente a un policía, desarmado y sin protección, y, sin embargo, su mirada es la de un vencedor”.

Teresa Cuíñas

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os movidos anos 80 en Vigo: a crónica fotográfica de Víctor de las Heras en «Vigo, a explosión dos ’80»

21 Novembro 2011

Álbums,Fotografía,Reportaxes

La Voz de Galicia publicou unha información de Jorge Lamas sobre Vigo, a explosión dos ’80, de Víctor de las Heras.

Los movidos años ochenta

Víctor de las Heras publica una crónica fotográfica de cuando Vigo sufría de día la reconversión industrial y por la noche disfrutaba

El sector naval, que cantaron Os Resentidos, no salía de las calles en los primeros años ochenta. La reconversión atacaba, una a una, todas las empresas de la ría, dejando a miles de parados en las calles y dando demasiado trabajo a los exgrises, que ya eran entonces marrones. Allí estaba Víctor de las Heras, Vitín, un fotógrafo que alternaba su presencia en las convulsas mañanas de los ochenta con las intensas noches, que bailaban al ritmo de Siniestro Total, Aerolíneas Federales y muchos otros.

Parte de aquellos trabajos se recogen ahora en el libro Vigo, explosión dos ?80 (Edicións Xerais). Entre 1983 y 1987, Vitín está en todas. En el ascenso del Real Club Celta, en las manifestaciones de los estudiantes contra Vitrasa, en el cuerpo a cuerpo con la policía, en los clubes nocturnos y en todos los cambios que estaba experimentado la sociedad viguesa.

Curiosamente, la publicación de esta memoria fotográfica de De las Heras coincide en el tiempo con la salida al mercado de Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso (Edicións Xerais. Este último libro, se centra más en los aspectos musicales de la década de los ochenta en Vigo, aunque contextualiza aquellas circunstancias culturales. También aporta fotos de Víctor de las Heras.

Jorge Lamas

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os anos en que Vigo fervía: «Vigo a 80 revolucións por minuto e Vigo», de Emilio Alonso, e «Vigo. A explosión dos 80»

14 Novembro 2011

Álbums,Crónica,Fotografía,Monografías,Música,Reportaxes,Xornalismo

A xornalista Mar Mato publicou en Faro de Vigo unha reportaxe sobre Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso Pimentel, e Vigo. A explosión dos 80, de Víctor de las Heras.

Cuando Vigo vivía en el Kremlin

Dos libros rememoran la crónica de la movida viguesa de los 80 en el 25 aniversario del hermanamiento con la capital y el lema “Madrid se escribe con V de Vigo”

Hace 25 años, un tren llegado de Madrid paraba en Vigo con una comitiva en la que se encontraban Alaska y otros posmodernos. Era el hermanamiento de las movidas de Vigo y Madrid. Como celebración de aquel hito en una ciudad que luchaba contra el gris, dos libros están a punto de llegar a las librerías para rescatar la crónica de una época. Buques insignias como el Ruralex, Kremlin o Satchmo ya no existen pero “Vigo a 80 revolucións por minuto” y “Vigo. A explosión dos 80″ los rescatan para comprender una etapa a la que la urbe actual debe gran parte de lo que hoy es.

MAR MATO – VIGO En La era del vacío, el sociólogo Lipovetsky señala que “a cada generación le gusta reconocerse y encontrar su identidad en una gran figura mitológica o legendaria”. Para los vividores de la noche viguesa de los 80, quizás Prometeo rondase su cabeza, ya que como él, ellas y ellos intentaron arrebatar a los dioses el fuego de la libertad, la pasión y el divertimento a costa, muchos, de un castigo.
Las generaciones postmovida viguesa –más abrazadas a Narciso y su sensación de vacío interior– han crecido escuchando leyendas de una época con la banda sonora de cualquier tiempo pasado fue mejor. Algunos nostálgicos incluso instan a rescatar aquella otra movida de los 80 en la crisis del actual siglo cibertribalista.
“Vin en internet algún debate sobre a posibilidade de resucitar a movida de Vigo (escribe el periodista Emilio Alonso). Sinceramente, paréceme unha parvada. O Vigo de hoxe vive un momento lúdico-cultural que está a anos luz daqueles tempos escuros e heroicos da movida. Volver a eles creo que é unha insensatez”. El fotógrafo Víctor De Las Heras (que se inició en la fotografía en 1983 tras estudiar Periodismo y Publicidad en Madrid) tampoco se muestra proclive a la magnificencia. “La movida de Vigo se ha idealizado. Fue, como la moda, un producto efímero”.
Tanto De Las Heras como Alonso demuestran a través de palabras e imágenes que eran tiempos diferentes. Lo prueban en sus libros Vigo. A explosión dos 80 (con imágenes de Víctor De Las Heras y textos de Fernando Franco) y Vigo a 80 revolucións por minuto (una crónica escrita por Emilio Alonso) que está a punto de publicar Edicións Xerais y con los que se ofrece una mirada profunda a aquellos años, sus gentes y sus locuras.
Vigo a 80 revolucións por minuto se inicia con el comienzo mismo de la movida estableciendo el “acto fundacional” en el primer concierto de Siniestro Total el 27 de diciembre de 1981 en el Teatro Salesianos, dentro del festival Nadal Rock, organizado por el excantautor Bibiano Morón (productor ahora de conciertos de Santana, Mika, James Blunt o Leonard Cohen en la ciudad).
Entre los asistentes, el propio Emilio Alonso. “O concerto foi en decembro e eu marchaba á mili en xaneiro. Quería vivir os meus últimos días de liberdade”, recuerda quien sería posteriormente la voz y pensamiento del programa de radio “A trincheira” por donde todos los grupos de la época pasaban para mostrar sus maquetas. Todos, incluso Siniestro Total que rompía a su manera el pacto de estrenar cada single en Los 40 Principales.
Los chicos de Siniestro, recuerda Alonso, acudían un día antes a la radio de A Trincheira para adelantar sus canciones que eran cortadas con una entrevista “para así non incumprir o contrato”.
Eran aquellos unos tiempos en los que Vigo no era la sombra de lo que es ahora contando con solo media docena de cafeterías y un desierto a partir de las diez de la noche. “De luns a venres (recuerda el autor de Vigo a 80 revolucións por minuto) traballaba todo o mundo, incluso os da movida que saían os venres e sábados”, añade.
La movida se limitaba a los fines de semana y en ella capitaneaba la música con una referencia inicial inexcusable para los grupos, el local de jazz Satchmo. Alonso recuerda lo difícil que lo tenían los artistas jóvenes para exponer, ante la carencia de galerías, solo apoyados por bares o cafeterías que les cedían su espacio. En el campo de la moda, los avances fueron en un inicio tímido para después expandirse la inquietud de la mano de nombres como Cosme Schwartz, Cortemans, Stylmark o María Moreira; sin olvidar a la estilista Mara Costas (por cuya peluquería pasaron los pelos de la movida viguesa) o Begoña Gómez, creadora de la agencia de modelos Elduayen.
Las bandas de música, por su parte, se sumaban al carro ansiosas más de pasarlo bien que de aspirar a vivir de los discos. Al menos, al principio de la movida. Las facilidades para que los grupos grabaran eran nulas hasta que a mediados de los ochenta se creó el Aula de Música Electrónica en la actual Universidade Popular; y abrió Estudios Musicales en el barrio de Teis ofreciendo locales de ensayo también.
No hay que olvidar que los grupos se buscaban la vida como podían. Los miembros de Aerolíneas Federales, por ejemplo, aún recuerdan con gratitud como Mara Costas les dejaba ensayar en su casa.
En Vigo a 80 revolucións por minuto tampoco se olvidan de la irreverencia de artistas y músicos en aquellos días. Una de tantas anécdotas performativas la ofrecieron Alberto Comesaña, Cholo Soto, Renato Cebado, María Costa y Jorge Beltrán en tres locales de la ciudad. Alonso lo tilda en su libro de “experimento” cuando en realidad se trataba de una “zarzuela-after-pachanga depresiva” consistente en narrar la experiencia amorosa de principio a fin a lo largo de 30 minutos.
Alberto Comesaña, voz de Semen Up, pronto se colgó el escapulario de pornoartista explotando esta faceta no solo en las letras sino incluso en un mítico concierto en el Auditorio de Castrelos en 1986 donde dejó caer sobre el escenario su traje de corbata para ofrecer un striptease que inmortalizó paso a paso Víctor De Las Heras y que muestra en su libro “Vigo. A explosión dos 80″.
Un año antes, 1985, tenía lugar en la ciudad olívica un hito cuyas consecuencias aún se disfrutan ahora: la celebración del primer concierto con una figura internacional (Eric Burdon) y el mandato del pop rock en los conciertos del verano, esta última una huella perdida en años posteriores según la dirección del viento en la concejalía de Cultura del Ayuntamiento.
Fue el gobierno del entonces alcalde, Manoel Soto, el que impulsó a su manera la aureola de movida viguesa logrando un hermanamiento de las movidas de ambas ciudades bajo el lema de “Madrid se escribe con V de Vigo” que trajo a la ciudad un tren cargado de desconocidos así como de estrellas posmodernas como Alaska, el fotógrafo Alberto García Alix, Jesús Ordovás y Gabinete Caligari, entre otros, que trajeron consigo también una nube de periodistas de la capital y otras provincias para vivir, beber, fumar y colocar in situ las vivencias de la noche viguesa.
“Nos tres primeiros anos da década –escribe Emilio Alonso– o que estaba ocorrendo en Vigo non tiña apenas repercusión nos medios de comunicación nacionais, salvo a constante presenza de Siniestro Total, primeiro, e Golpes Bajos, despois, en RNE-Radio 2. Pero de súpeto, Vigo converteuse nun lugar de referencia e os medios de comunicación nacionais comezan a achegarse á cidade (…) Chegara o momento de que a capital de España non fose, unha vez máis, a única protagonista”. Ese protagonismo se logró arrancar a raíz de un reportaje de la periodista María Xosé Porteiro en El País bajo el título “La posmodernidad toma el poder en Vigo”.
Tras la campanada de “Madrid se escribe con V de Vigo”, la eclosión de la movida viguesa fue poco a poco perdiendo vigor. “Non se pode poñer unha data de desaparición”, explica Emilio Alonso, “como tampouco de arranque. A movida foise globalizando. A mediados dos 80 era dun núcleo reducido de xente cun espíritu moi lúdico. Era un puro divertimento. A partir do 86, os grupos empezaron a ver que podían gañar algo de diñeiro, gravaban maquetas, falaban coas discográficas…”. Víctor De Las Heras añade: “Yo creo que el hermanamiento con la movida de Madrid fue el final de la movida viguesa”, con botellazo incluido a una de las personas de la delegación madrileña en una comida de “confraternización” en Vigo. La euforia lúdica sin freno fue evolucionando hacia nuestros días, hacia una nueva movida (quizás no tan sonora como antaño) que anhela modificar la base del sistema social.

Mar Mato

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Polaroid tiña vontade de intervir na sociedade», di Suso de Toro. Reportaxe de Óscar Iglesias

Autores,Narrativa,Reportaxes

O pasado xoves celebrouse o acto dos 25 anos da publicación de Polaroid de Suso de Toro. Óscar Iglesias publicou esta reportaxe en El País.

«O discurso dos ‘kamikazes’ pode ser desesperado, nunca nihilista»

‘Polaroid’ tiña vontade “de intervir na sociedade”, di Suso de Toro. “Non o conseguín”

Despois de Caixón desastre, nun descanso da militancia -xa daquela en Esquerda Galega-, Suso de Toro volve aos pasos da adolescencia e a finais de 1984 entrega a Luís Mariño, director de Xerais, 60 fragmentos de antinovela con fotos de Ricardo Boo. Na novidade, agora, hai máis consenso que estupefacción: en Polaroid politízanse os corpos, falan os marxinados da cidade e do campo literario, aparece Fraga como personaxe e a expresión do eu reborda o narrado: “Eu son ese texto que gustas de ler, lector”.

“Ás veces escarallábame de risa escribindo, anticipando a reacción de determinada xente ante algunhas cousas”, di o escritor santiagués. Sobre todo nos oito fragmentos de Apoteose do churrasco. Neles dálles voz a uns kamikazes que asinan manifestos en maiúscula (“DESTRUÁMO-LO QUE QUEDA DA NOSA CULTURA E DO NOSO IDIOMA! ¡REMATEMOS!”) ou preguntan (entroutras cousas) se é que ante os herdeiros do franquismo “seguiremos a asistir e a oficiar impasibles esta lenta, morosa cerimonia de esterilidade, autoodio e extinción”. Tamén introduce cartas de lectores que pretenden entalar o discurso kamikaze. Ponlles célula en Compostela e Vigo e entrevístaos para Valiundiez, a revista que coordinaba Fausto Isorna. E contestan en castelán. Un discurso “cáustico” sobre a nación que asina hoxe, 25 anos despois da publicación, “mallado”. “O discurso dos kamikazes pode ser desesperado, nunca nihilista. Eles desvelan o nihilismo desta sociedade”. Se acaso, ri, “cambiaría pesetas por euros”.

Na xénese estaba a diversión -partillaba gusto polo cómix con Chichi Campos, Damián Villalaín e Pepe Barro, que lle falou de Polaroid a Luís Mariño-. Probar a capacidade da literatura de incidir na vida, porén, non ten por que ser divertido. Anque se escolla a vida dun como laboratorio, na aspiración poética dun Ballesteros -”impresionoume aquel eu mesto de Dos anxos e dos mortos“-. “Ata que punto a literatura pode intervir ou non na sociedade? Parte da enerxía de Polaroid e do efecto que tivo é que ten vontade de saír do texto. Con Home sen nome quixen facer o mesmo, comprobar ata que punto unha novela pode abrir un debate na sociedade. Non o conseguín”.

A indisciplina do libro, porén, foi ben recibida entre os profesores, sequera civilmente. “Foi dicir, nalgún tempo, algo así como que a literatura galega pode ser outra cousa. E tiñan razón, penso: a literatura non é para filólogos, senón para gozala. Era máis moderno có que se escribía en castelán naqueles anos, se non quixen traducilo é pola problematización que supoñía un libro tan crítico cara adentro. Que habían entender en España se len Galicia, esa merda?”. Unha persoa “con peso na política da cultura” díxolle entón que era un tipo perigoso. Hai un mes, alguén con peso na UPG díxolle “en bo plan” que sempre exercera “de inimigo dentro”.

Entre os materiais que forneceron Polaroid, a crítica incipiente falou de posmodernidade -traducións de John Barth había-, avisou nominalmente de realismo sucio -era moda Bukowski, que espella sen querelo no fragmento Agardando- ou unha certa estética do feo. De Toro fala de si mesmo naquela altura, cando do que se trataba era de lexitimar o galego para desenvolver unha literatura nacional. “Algo así dixen cando me deron un premio no Peleteiro, con 16 anos, por un conto que escribín en castelán porque galego non sabía. É esa vontade a que está no fondo de todo”. Iso e o pop das primicias. A esa idade, di, “facía poemas imitando a lírica do Blonde on Blonde [o disco de Dylan]“. “Sempre digo que Polaroid é un libro pop, pero no sentido pop da cultura underground. De Zappa”. Con 17 xa pasara “a fase Joyce e era un epígono santiagués de Beckett”. “Polaroid é Beckett asumindo quen son eu”.

Nun libro que empeza citando Alabama song na versión dos Doors e acaba co Rei Lear, a couces co sentido, a do autor de Molloy é pegada estrutural. Non tanto na sordidez como nas autoxustificacións: “Unha das liñas estéticas do libro non é o amateurismo, como se dixo, senón o inacabado. Eu practicaba daquela unha estética da precariedade. Penso que ese sentido de tempo presente aínda está no libro, como o propio proceso de escritura”. Non se escribe Polaroid contra ninguén en concreto, insiste. “Ía contra algunhas estéticas e ideoloxías dominantes naquela época de construción da autonomía, con aquela liturxia e botafumeiro galleguero… Podo ser moi tocacollóns, pero non porque disfrute molestando, gústame combater cousas establecidas onde as vexo erradas”.

Falando de García-Sabell nun café onde soan en bucle Tommy Gun e Born on the bayou -”os Fogerty son mestizos e a min gústame o mestizo”-, acaba volvendo a identidade, centro do labirinto desde Caixón desastre ata Tic Tac (1993), retornada en versión de risco en Sete palabras. O derradeiro libro, segundo anunciou. O narrador que pedía facer croquetas coa momia de Castelao, o autor que quería ser “Shakespeare ou nada”, é dicir, vivir da literatura, e o biógrafo do inquilino da Moncloa en Madera de Zapatero son a mesma persoa.

Óscar Iglesias

Chuzame! A Facebook A Twitter

A movida viguesa chega ás bibliotecas: reportaxe sobre «Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso

3 Novembro 2011

Crónica,Novidades,Reportaxes

Silvia R. Pontevedra publicou onte en El País unha reportaxe sobre o libro Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso, que Xerais poñerá á venda nos próximos días dentro da colección Crónica.

La Movida llega a las bibliotecas

Xerais publica, pasados 30 años, el primer libro sobre el movimiento cultural vigués

En el Vigo de los 80, los músicos no se podían pagar los modelos que diseñaban los fundadores de Galicia Moda. Iban a comprar a la feria de Valença y a Zara, que no hacía mucho había abierto tienda en la calle Progreso. Se peinaban con imaginación y como podían, mostrando alguna foto de revista en las mismas peluquerías que cardaban y marcaban cabezas de respetables señoras. En Portugal también surgían grupos, y su “cultura musical era muy superior”, pero aquí “había un cierto racismo con respecto a ellos”. Y más que con las drogas, en los locales de moda se traficaba con maquetas cutremente grabadas, carátulas montadas con Letraset y fotocopias de canciones y fanzines. “Un gramo de coca costaba lo mismo que ahora, 10.000 pesetas; 60 euros”, recuerda Emilio Alonso Pimentel, autor del primer libro, aunque parezca mentira, que se publica sobre la movida viguesa. “Se consumía mucha más en O Areal, la zona del pijerío, que era donde había dinero”. En las calles de la Movida, los bares “estaban petados de gente, pero era una marcha de viernes y sábados, y el resto de los días se trabajaba para poder pagar las copas. Un gramo de coca se compraba, con suerte, en Fin de Año para repartir entre toda la pandilla”.

Vigo a 80 revolucións por minuto, unha crónica da movida saldrá a la venta a mediados del mes de Difuntos para desmontar unos cuantos mitos alimentados durante tres décadas. Porque ha pasado ya todo ese tiempo desde la que se considera “fecha fundacional” de un movimiento que no tenía conciencia de serlo. El 27 de diciembre de 1981, Siniestro tocaba en el escenario del cine Salesianos, allá donde la rúa Venezuela perdía su nombre para transformarse en División Azul, dando paso a la Cruz de los Caídos y la polémica casa consistorial promovida por el alcalde Ramilo.

Podía haberle tocado la fama, el golpe de éxito a A Coruña tanto como a Vigo, pero la ciudad del norte (con grupos emergentes como la del sur, de los que solo sobrevivió “el nombre de Radio Océano”) había “salido mucho” en la prensa y en el Nodo “durante el Franquismo” y había quedado marcada su imagen, explica el autor del libro que va a publicar Xerais. “Vigo era raro, gris, sucio”, andaba noqueado por la reconversión, y eso, en aquellos tiempos de hartazgo y huída de un pasado disciplinado, “atraía mucho”. La trascendencia más allá del llamado telón de grelos, a Vigo le llegó de la olivetti de María Xosé Porteiro, que con el tiempo se convertiría en edil de Cultura pero a la sazón ejercía de jefa de prensa en el Ayuntamiento. En abril de 1984, la asesora de Manuel Soto (un alcalde encaramado a la modernidad de aquellos días) publicó un artículo en EL PAÍS que se leyó en toda España.

El trabajo llevaba fotos de un desfile de moda en el Kremlin, cuartel de la Movida en la parroquia de Coruxo y sala heredera de aquel Satchmo primigenio que cerró por falta de espacio para tantos que querían estar. A partir de ahí, unos pocos entre el centenar de grupos que nacieron aquellos años se hicieron famosos, venía mucha gente de fuera a salir de noche y la movida de Vigo se tuteó sin traumas con la madrileña.

“Vigo era una mierda. En todo el año 84, en plena Movida, entre la ciudad y su comarca se celebraron 42 conciertos. Hoy, 40 los hay cualquier fin de semana”, comenta Alonso Pimentel. Pero entonces se produjo eso que no sucede casi nunca a lo largo de un siglo, una explosión de “espontaneidad” que en este caso, según el autor, tuvo más que ver con el túnel largo y oscuro del que se salía que con la recesión del momento. Hoy, sumidos en otra crisis, en opinión del escritor, articulista, presentador radiofónico, testigo y cronista de aquellos días no cabe esperar una nueva Movida. Los músicos van al conservatorio y saben muchos más acordes, los pintores estudian Bellas Artes y en Vigo hay Escuela Superior de Arte Dramático. La oferta cultural y estética es inmensa comparada con aquella, pero ya no hay nada tan nuevo bajo el sol.

Quizás, también, es que más que el sol era la sombra del Scalextric la que daba cobijo a tanta osadía. Aquel viaducto disparatado que atravesaba en vuelo rasante la calle Lepanto, casi rozando los edificios, refugiaba a los jóvenes que hoy pasan del medio siglo las noches de lluvia. “Era el icono” de la ciudad, defiende el escritor. “A un lado estaba El Manco [otro local mítico de la Movida] y al otro El Varón, una casa de citas. Con lo que costó demolerlo [en 1986], tendrían que haberlo dejado para hacer conciertos y desfiles”.

La Movida apareció porque tenía que aparecer y se desvaneció en los aledaños del 88 porque tenía que desvanecerse, por “aburrimiento de los medios” que venían todas las semanas a hacer reportajes y “porque todo se termina”. “También el Románico derivó en el Gótico y el Renacimiento acabó cuando acabó”, concluye Alonso. Entre los mejores grupos, elige tres que no tuvieron mucha suerte pero se la merecían: “Moncho e mailos Sapoconchos, Los Cafres y Bromea o qué?”.

Silva R. Pontevedra

Chuzame! A Facebook A Twitter

O estado da edición e políticas do libro. Reportaxe no suplemento Luces de El País

24 Outubro 2011

Noticias,Reportaxes

O suplemento Luces, de El País, publicou o pasado sábado unha longa reportaxe sobre o estado da edición en Galicia, da que tamén formaba parte unha entrevista ao director de Xerais, Manuel Bragado, así como a Víctor Freixanes, director de Galaxia.

Á pregunta de se existe política do libro en Galicia, o director de Xerais responde: «Non existe tal cousa. Hai unha lei consensuada de 2006 que nos vencella a todos: editores, libreiros e Administración. A política do libro non pode depender exclusivamente de Cultura. As medidas máis difíciles que tomou o Goberno viñeron desde Educación e Política Lingüística, como a retirada das axudas para libros de texto. Tamén ten que haber un Observatorio do Libro, e convocarse un congreso. A lei leva cinco anos aprobada e aínda non se fixo un diagnóstico». Na entrevista tamén proporciona datos: «O mercado do libro en Galicia factura 156 millóns. O prezo medio do libro en España son 20 euros; extrapolando, en Galicia venderíanse 7,7 millóns de libros ao ano, sáennos 2,81 libros por habitante e ano, 1,68 se non computamos os libros de texto, que en Galicia supoñen o 40% do mercado. Os nosos índices de lectura son maiores cós de Brasil e inferiores a Euskadi ou Cataluña», declarou o director de Xerais na conversa.

A outra parte da reportaxe titúlase «Edición de guerrilla e novoas resistencias na escuridade» e pode lerse aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Reportaxe de Montse Dopico sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

8 Xullo 2011

Críticas,Narrativa,Reportaxes

Montse Dopico publica en El Mundo unha ampla reportaxe sobre Non hai noite tan longa de Agustín Fernández .

Agustín Fernández Paz: ‘Quixen retratar a conivencia das clases altas co franquismo’

Poucos autores hai na literatura galega tan recoñecidos como Agustín Fernández Paz. Non hai premio que se lle resista. Gañou o Lazarillo, o Edebé, o Nacional de literatura infantil e xuvenil, foi incluído na Lista de Honra do IBBY, na lista The White Ravens, este mesmo ano foi escollido pola OEPLI como candidato español ao Premio Andersen 2012… Máis que consolidado como escritor, adquiriu ademais unha especial relevancia -non buscada, como el mesmo dixo-, ó rexeitar o Premio da Cultura Galega outorgado pola actual Xunta de Galicia.

A súa decisión, coherente coa súa militancia no movemento de defensa do galego, -é un dos membros fundadores de Prolingua, ademais de contar cunha ampla traxectoria no traballo normalizador no mundo do ensino-, debeuse ó seu desacordo coa política cultural e lingüística do Goberno. Agora, Fernández Paz volve á actualidade coa publicación do seu último libro, ‘Non hai noite tan longa’ (Xerais), que se pode considerar a súa primeira novela para público non infantil e xuvenil, e que acaba de presentar na Feira do Libro de Vigo. A obra conta o reencontro de Gabriel, o protagonista, co seu pasado, coa historia da súa familia, á que deixara había máis de trinta anos coa intención de non voltar xamais.

“O libro ten unha historia que vertebra o que se quere contar, pero do que se trata é de botar unha ollada crítica, moral, sobre a época na que a miña xeración era nova, nos anos 60″, explica o autor. A obra amosa algúns elementos propios da novela negra. Gabriel investiga os feitos que levaron ó seu pai, inocente, ó cárcere, acusado de violar unha rapaza. “Dashiell Hammett desenvolve unha trama nas súas novelas, pero en realidade estanos falando de cuestións como a corrupción. Así é a novela negra clásica. Nesta obra hai unha indagación moral. Sobre unha sociedade capaz de facer cousas como obrigar a calar a unha muller violada, como o personaxe de Berta. Culpaban ás mulleres dese acto de violencia de xénero dicindo que eran ‘lixeiras de cascos’ e cousas así”, indicou.

Unha ollada ao abuso de poder

O libro olla ao abuso de poder. Os pais que obrigan a calar e aturar como poida á rapaza violada. A garda civil que arranca con torturas falsas confesións. A sociedade enteira, dun pobo que lle dá as costas a un dos seus. As autoridades locais, que tapan o crime cometido polo fillo dun dos ricos da vila. “A novela contrapón dúas épocas, a de cando Gabriel era mozo, e a época máis actual, o

2002. A intención era reflexionar sobre aquela época pero tamén sobre o tempo presente. Non quixen facer unha novela de bos e malos, hai unha ambigüidade consciente coa que lector se ten que manexar. Non quixen deixar todo atado e ben atado. O lector ten que deducir por que o pai de Gabriel acaba no cárcere, que foi o que fallou. Si quixen retratar a conivencia das clases altas co franquismo, e a impunidade que chegaban a acadar. Familias que manteñen a súa posición na escala social ata a actualidade”, sinalou.

Na portada do libro sae unha foto de Rosa Parks, a muller que non lle cedeu o asento no autobús a un branco porque estaba “farta de ceder”. “Martin Luther King escribiu sobre ela. O Movemento polos Dereitos Civís ten aínda moito que ensinarnos: a non violencia, a protesta… e o movemento do 15-M ten que ver con isto, aínda que estea menos organizado”, opinou.

Na traxectoria da familia de Gabriel, anarquista e republicana, pode recoñecerse a de moitas outras represaliadas no franquismo. “Documenteime moito para escribir este libro. As historias de vida teñen puntos en común. Cito no libro á historiadora Ana Cabana, e a outros. Gabriel fuxira do seu pobo, cheo de xenreira polo que lle estaban a facer a seu pai. E decidira non volver nunca, de feito non o fai ata que lle morre a nai. Cando volve, decátase de que hai todo tipo de xente, coas súas debilidades, e que tamén houbo moita xente que resistiu como puido. E foi así como foi, na ditadura, en Galicia e en toda España”, subliñou o autor.

O pantasma do pai

Gabriel actúa por encomenda do seu pai, que se lle aparece como unha pantasma. O seu obxectivo será, así, restaurar a dignidade deste home, porque “a dignidade non prescribe”. “O lector pode interpretar que é unha pantasma, ou que unha trasposición da mala conciencia, do sentimento de culpa de Gabriel por ter abandonado a súa familia. A ferida non era só da súa familia, era del, que comeza tendo unha visión moi ácida sobre o seu pobo, para despois evolucionar cara a unha óptica máis comprensiva. Ve que houbo vítimas, e xente que se deixou ir, consentidores como di a historiadora Ana Cabana…”, asegurou.

Xunto a Gabriel, transitan pola novela personaxes secundarios importantes, como a citada Berta, ou a irmá de Gabriel, que resistiu e quedou na vila, ou Milucha, a amiga da infancia. “Os personaxes secundarios son moi importantes nas miñas novelas. Moitas veces quedo con ganas de darlles máis vida, pero se o fixese a novela descalabraríase. Nesta novela podería falar moito máis sobre Berta, ou sobre Milucha. A través da segunda falo sobre a represión sexual das mulleres, da que ela puido liberarse, ó contrario de moitas outras…”, insistiu.

Fernández Paz participou hai uns días no acto dos 20 anos da Coordinadora de Equipos de Normalización Lingüística. E denunciou que o Goberno tenta baleirar de significado a normativa sobre a lingua. “Utilicei como metáfora as coleccións de ovos de paxaro que faciamos cando eramos nenos. Sacabámoslle ó ovo a clara e a xema e quedabamos coa casca. Pois o mesmo está a pasar coa lexislación lingüística. Só os nenos galegofalantes poderán ter ó final da educación obrigatoria un mesmo nivel de dominio do castelán e do galego. Os castelanfalantes, tal como estamos, non o conseguirán”, aclarou.

Montse Dopico

Chuzame! A Facebook A Twitter

A xeración dos 50 volve a Monteverde. Reportaxe de Iago Martínez sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

24 Xuño 2011

Narrativa,Reportaxes

Iago Martínez publica no Xornal de Galicia un ampla reportaxe sobre Non hai noite tan longa de Agustín Fernández Paz. Reproducímola a continuación:

A xeración dos 50 volve a Monteverde

Agustín Fernández Paz reconstrúe unha vila galega dos 70 para retratar a violencia e a miseria moral do tardofranquismo

Xerais prepara a segunda edición de Non hai noite tan longa, primeira novela do vilalbés nunha colección para adultos

Cando Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947) era un neno e vía pasar os señoritos ben arrimado ás casas do barrio das Fontiñas non pensaba nas diferenzas de clase. Ían xogar ao tenis, limpísimos, e ao cativo atravesáballe o corpo unha sensación incómoda. A intuición dunha inxustiza que agora xa é capaz de poñer en palabras: “Eramos como os negros das películas vendo pasar os exploradores brancos pola selva”. Gabriel Lamas, o protagonista de Non hai noite tan longa (Xerais, 2011), a primeira novela do vilalbés que se publica en galego nunha colección para adultos, da que se prepara xa a segunda edición, tampouco acertou a poñerlle nome á primeira a esa violencia. Pasaron trinta anos e un fantasma até que se rebelou de vez.

Gabriel Lamas e Agustín Fernández Paz teñen máis ou menos a mesma idade. Ambos padeceron a ditadura franquista, aínda que as súas biografías foron distintas. O protagonista da novela ten 50 anos cando regresa en 2002 a Monteverde, a súa vila natal, despois de tres décadas en París. Aínda non sabe moi ben por que cruzou a fronteira dos Pireneos en 1972, deixando o seu pai no cárcere por un delito que non cometera, nin por que regresa. Non é soamente para soterrar a súa nai. Ten unha conta pendente co seu pasado: facer xustiza e limpar a memoria do seu pai. Como Fernández Paz.

“Esta novela é un axuste de contas comigo mesmo e coa miña xeración”, recoñece o escritor. “Eu non son Gabriel Lamas. Non escapei, coma el, dunha situación que o afogaba, e por iso non experimento a súa carraxe. Pero si que teño a sensación de ter sido estafado. Vólveme cada vez que vexo unha película e comprobo que hai moitas imaxes que foran censuradas, ou cando consigo ver por fin algunhas que sabía de memoria polas revistas de cine e que xa non me serven agora. Pasoume hai uns anos con If…, a de Lindsay Anderson. Eu sabíao todo desa película por Triunfo, que lía todas as semanas, e por Film Ideal e Nuestro cine. Devecía por vela, pero era imposíbel. Cando a vin, despois de tantos anos, xa non me fixo graza. Pasáralle o momento”.

A investigación que emprende Gabriel Lamas en Non hai noite tan longa na procura do verdadeiro culpábel do delito polo que encarceraron o seu pai, roubándolle o resto da súa vida, permítelle ao escritor reconstruír a época na que o protagonista abandonou Galicia. “Fálase moito da inmediata posguerra, e ten lóxica, pero aqueles últimos anos dos sesenta e os primeiros anos setenta foron horribles”, recorda o autor. “Aínda existía o Tribunal de Orden Público (TOP), e esa foi a época do proceso de Burgos, o estado de excepción, os secuestros editoriais, o de Ferrol no 72. No libro tamén menciono, de pasada, a Enrique Ruano e a Humberto Baena”.

MONTEVERDE SOMOS TODAS

Monteverde é Vilalba, pero tamén outras vilas nas que viviu Fernández Paz ao longo da súa vida, como Betanzos, Pontedeume ou Guitiriz. “Se quixese que o lector identificase o que conto con Vilalba, chamaríalle Vilalba. Non o fixen porque estas cousas acontecían en calquera vila galega –e creo que española– da época, talvez de maneira algo menos acusada na costa”. Os antagonistas cos que bate Lamas, como sucedería tamén en calquera outro lugar do estado español, son os mesmos que torturaran o seu pai. Descendentes sociolóxicos ou de sangue dos que se levantaran contra as aspiracións dos seus antepasados, de tradición anarquista. “Esa é a outra estafa. Repasa a lista dos altos cargos das institucións e dos consellos de administración das empresas e compáraa coa dos xerarcas do franquismo, a ver que pasa. Están todos os apelidos, seguen no poder. O das fosas comúns é o síntoma máis evidente, pero hai outras fosas, simbólicas, que tampouco queren abrir”.

O protagonista cruza o seu Rubicón moral. De súpeto, como Rosa Parks, descobre que está canso de ceder e ceder. Porén, a súa investigación non empeza aí. O inicio da novela, a faísca, escribiuna Agustín Fernández Paz nun caderno de 2006 sen saber onde conducía. Un home entra nunha casa deshabitada e atopa o fantasma de seu pai, coma no primeiro capítulo de Non hai noite tan longa: “Moito tardaches! Levo máis de trinta anos agardándote”.

“Foi esa imaxe a que me moveu a escribir a novela”, concede o autor, afeccionado a historias de fantasmas como as do inglés M. R. James. “É un bo recurso para comezar a historia, porque impacta o lector e deixa abertas moitas cousas arredor da trama. E ademais, pensa que nos anos 50 en Vilalba, coma en calquera sociedade agrícola, contábanse moitas historias de aparecidos, nas que por certo todos criamos”.

O título da novela está tirado de Shakespeare, de Macbeth. Comparte con L. P. Hartley e Luis Cernuda o pórtico do libro: “Reunide todo o ánimo que poidades. Que non hai noite tan longa que non remate en día”. A noite é o que teñen en común Gabriel Lamas e Agustín Fernández Paz. A estafa que privou o escritor de ler, cando lle tocaba, as novelas polas que devecía. A inxustiza que o protagonista se propón resolver, estiñando tamén a ferida do seu propio sentimento de culpa. O día que persegue Lamas encárnao tamén Milena, a súa sobriña, bautizada co nome da muller pola que Kafka perdía o siso.
“Milena é unha rapaza nova, xa non ten medo. Está aberta ao futuro e ten ganas de saber”, explica o vilalbés, que depositou no personaxe da adolescente o reverso da súa propia frustración. “Malia a súa idade, ten unha enorme bagaxe intelectual. Pode parecer excesiva esa cultura, pero non o é. Na miña vida profesional como docente de ensino secundario coñecín mozos e mozas que lían o que le Milena, ou incluso máis. Eles poden. Para nós estaba prohibido. Chegamos tarde”.

Iago Martínez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os verdugos do 36 en Pontevedra. Reportaxe de Iago Martínez sobre «A memoria e o esquecemento», de Gonzalo Amoedo

22 Xuño 2011

Críticas,Crónica,Reportaxes

Iago Martínez que publicou no suplemento Contexto do Xornal de Galicia unha longa reportaxe sobre sobre A memoria e o esquecemento. O franquismo na provincia de Pontevedra, de Gonzalo Amoedo López: Reproducímola a continuación:

Os verdugos do 36 en Pontevedra

Gonzalo Amoedo verte n’A memoria e o esquecemento tres anos de investigación sobre a represión dos golpistas e as estruturas do poder franquista na provincia de Pontevedra. As vítimas tiñan nome e apelidos. Os verdugos, tamén.

O golpe de estado de 1936 acabou con moitas vidas en Galicia. Unhas oito mil, segundo o historiador Dionisio Pereira. En proxectos como Nomes e Voces, un equipo de especialistas dirixido polo catedrático Lourenzo Fernández Prieto, traballan na súa identificación. Para saber como e onde foron asasinados, de que os acusaban, que foi dos seus corpos ou cal dos eufemismos escolleu para eles o aparato de represión dos golpistas. Con que mentira certificaron a súa morte. As vítimas, todas, tiñan nome e apelidos, pero os verdugos tamén. A eles dedicoulle Gonzalo Amoedo (Redondela, 1959) tres anos de traballo e case 600 páxinas. A memoria e o esquecemento. O franquismo da provincia de Pontevedra (Xerais, 2010) recompila os nomes deses cómplices da barbarie, estrados até agora en multitude de publicacións especializadas, e difunde por primeira vez a identidade de seis mil falanxistas. Non o fai, precisa o autor, coma se fose un inventario da ignominia –“Nin todo era branco nin todo era negro”–, senón como unha ferramenta para a memoria. A pescuda conduciuno a outra constatación: nada cambiou no 36. Nin no 39. Nin sequera no 75. Como n’O Gatopardo.

“Hai castas que se moven de maneira transversal pola historia”, explica Amoedo. “Mandaban antes do golpe e seguiron mandando despois”. Iso é o que acertaba a ver Giuseppe Tomasi di Lampedusa na súa novela. O aristócrata Don Fabrizio Corbera, príncipe de Salina, sabía que o desembarco de Garibaldi en Sicilia en 1860 marcaba o principio do fin da súa época, pero consolábao ver o seu sobriño Tancredi Falconeri entre as tropas do inimigo. Garantía a continuidade do seu sangue no bando dos vencedores, nas novas estruturas de poder. Que todo mude para que todo siga como está. “A familia Calvo Sotelo leva 200 anos no poder”, explica o autor do libro, volvendo ao século XX. “Ten pólas no PSOE e no que foi a UCD, pero tamén tiña unha importantísima no entramado inmediatamente anterior ao 36 e mesmo algún deputado por Ribadeo a principios da Restauración borbónica. Ás veces despístannos os apelidos porque os maternos van desaparecendo, pero seguen aí. Por iso a Transición tamén foi un engano. Fíxoselle crer á esquerda que podía mudar as cousas cando realmente non mudou nada. De aí que se fabricase unha esquerda, a do PSOE, que non tiña nada que ver coa que loitara contra Franco”.

Un dos textos máis citados no libro de Amoedo é El poder de la banca en España (1970), de Juan Muñoz. A Guerra Civil, argumenta, non foi unha contenda ideolóxica senón económica, “coma todas”, protagonizada polo capital, o Exército e a Igrexa. Nin sequera pola Falanxe Española, “un instrumento usado polos militares para os seus propios plans que nunca contou demasiado, nin na elaboración do golpe de estado nin na forma de levalo a cabo”. En todo caso, matiza, a organización que fundaran José Antonio Primero de Rivera, Ruíz de Alda e Alfonso García Valdecasas en outubro de 1933 “proporcionou o substrato ideolóxico” do que carecían os sublevados no intre de atentar contra a II República. Antes da guerra, de feito, a súa popularidade en Galicia era practicamente nula. Non máis de 160 militantes, segundo o redondelán, “e a maioría mozos ou estudantes”.

“Nun informe do ano 37 ou 38, unha vez que o golpe triunfara, un señor que fora presidente da Deputación de Pontevedra recoñecía que tiveran verdadeiros problemas para compoñer as xestoras municipais”, explica Amoedo. “Non tiñan xente, e ao final non lles quedou máis remedio que usar os antigos dirixentes da Restauración, que estiveran na Unión Patriótica de Miguel Primo de Rivera. Os que mandaran toda a vida”. A memoria e o esquecemento inclúe un cadro con todos eses gobernos municipais na provincia, indicando quen estaba e de onde procedía. Só houbo quince alcaldes que pertencesen á Falanxe Española antes da obrigatoria unificación de abril de 1933, os chamados “camisas vellas”. En Forcarei e Moraña, por exemplo, repetían os republicanos. En Baiona, Cambados, Marín e Pontevedra, os que xa estiveran á cabeza na ditadura de Primo de Rivera. En Rodeiro, O Grove, Moraña ou Mos, entre outros casos, recuperaban o poder aqueles que o tiveran entre outubro de 1934 e febreiro de 1936, todos membros da CEDA ou do Partido Radical. Tamén houbo algúns que pertenceran ao Partido Galeguista, e non só o coñecido Xosé Filgueira Valverde, rexedor de Pontevedra, senón tamén José Barreiro Álvarez (Baiona), anteriormente alcalde monárquico, ou Perfecto García Lemos (Bueu).

O PAPEL DOS GALEGUISTAS

A historia do galeguismo está atravesada pola represión. No capítulo dedicado á intelectualidade que colaborou cos golpistas, Amoedo recorda os asasinatos de Ánxel Casal, Roberto Blanco Torres e Camilo Díaz Baliño, ademais das dificultades polas que pasaron no exilio personaxes como Luis Seoane, Lorenzo Varela, Rafael Dieste, Castelao ou Isaac Díaz Pardo. Non todos os casos, porén, foron coma estes. “O Partido Galeguista era unha formación demasiado nova, e había moita xente que intuía que ía ter un certo protagonismo no futuro. Apuntáronse como se podían ter apuntado a calquera outra cousa”, explica o autor. “Había moita xente moi dereitas dentro do partido, de misa diaria, e algúns procedentes desas familias das que falaba antes. Na primeira xestora da Deputación de Pontevedra había membros de Dereita Galeguista, a escisión do partido, e podo dicir que en Redondela os galeguistas que se integraron na Falanxe foron bastante crueis”.

A memoria e o esquecemento recorda as complicidades que tiveron co novo réxime intelectuais galeguistas –ou que escribían en galego– como Álvaro Cunqueiro, Antonio Noriega Varela, Celestino Luis Crespo Crespo, Aquilino Iglesia Alvariño –antigo membro das Mocedades Galeguistas, a quen se lle dedicou o Día das Letras Galegas en 1986–, Álvaro das Casas ou o vigués Jaime Solá, director de Vida Gallega e membro da Real Academia Galega.

A PLANIFICACIÓN DO TERROR

Gonzalo Amoedo desmente co seu traballo un dos mitos máis recorrentes sobre o que aconteceu en 1936: non houbo, agás contadísimas excepcións, axustes de contas. “As mortes tiñan que ver cunha selección previa, non se mataba a calquera”, arrisca. “Escolleron sobre todo a aqueles que se significaran na folga da sardiña, en defensa dos traballadores, e dous sectores en concreto: os mestres que abrían os ollos da xente e os funcionarios que non se implicaron con eles, tanto militares como gardas civís e membros da administración local”. Mataban, segue o redondelán, en lugares afastados das vilas que fosen visíbeis para todo o mundo, como os accesos das vilas. “Lembremos que na cúpula militar mandaban os militares da Guerra de África, xente que queimara aldeas enteiras en Marrocos. Aquí non se trataba de gañar unha guerra senón de estabelecer un medo perpetuo para que ninguén ousase nunca dicir nada”.

Todas as execucións pasaban polo exército, aínda que fosen outros os executores. A Garda Cívica, encargada de manter a orde na retagarda mentres os militares se ocupaban da fronte, non actuaba soa. “Na provincia de Pontevedra era un comandante quen mandaba o corpo, aínda que houbese tamén civís como Víctor Lis Quibén na xerarquía. Non existiu represión que non estive estudada e coordinada co Exército. Ás veces podíaselle ir a man a algún onde non debía, pero sempre había alguén que poñía no seu sitio a quen non fixese o debido”.

Tampouco a Igrexa se salva da ollada de Gonzalo Amoedo, que xuntou aos testemuños orais e a bibliografía publicada nas últimas décadas un importante traballo de pescuda no Arquivo Histórico Provincial e nos fondos da Xefatura Provincial do Movemento que o profesor Xosé Ramón Barreiro Fernández depositou na Real Academia Galega, da que foi presidente. “Houbo curas que axudaron os fuxidos, pero en xeral o papel da Igrexa como institución foi tremendo. Destacan personaxes como o padre Nieto ou o famoso Reisiño de Vigo, que organizou arredor da revista Martin Códax un auténtico viveiro de fascistas. Unha das crueldades máis grandes, ademais de que che matasen a alguén, era que non cho deixaban enterrar no cemiterio ou obrigaban a xente a cavar foxas á porta do recinto para que todo o mundo as pisase ao entrar. Ese tipo de prácticas e de curas di bastante do espírito que aniñaba no seo da Igrexa”.

A Amoedo, autor tamén de traballos como Memorias de Manolo Barros. Autobiografía dun militante comunista (2006) e Episodios de terror durante a Guerra Civil na provincia de Pontevedra (2007), quédalle material abondo para ampliar unha hipotética segunda edición do libro co que pasou entre os anos corenta e os setenta, onde a represión continuou. Datos que axudarían a entender a penúltima conclusión do seu traballo: “A Transición foi unha gran mentira. Nin foi modélica nin foi santa nin a Constitución se fixo por todos e para todos. Foi unha componenda feita por uns poucos. Ninguén someteu o nomeamento do rei a un referendo. E aí está o PSOE, que naceu de novo coa conivencia dos servizos secretos do franquismo”. Don Fabrizio Corbera e Tancredi Falconeri, outra vez. Que todo cambie para que todo siga como está.

Víctor Lis Quibén: o paradigma do represor

Quen foron os elementos máis duros da represión na provincia? A pregunta non parecía tan doada, pero Gonzalo Amoedo ten moi clara a resposta: “Víctor Lis Quibén, sen dúbida. É o paradigma do represor. Non hai vila en Galicia onde non teñan algo que contar sobre el”. Nado en Bos Aires en 1893, fillo único de Fulgencio Lis e Perfecta Quibén Bermúdez, o médico Víctor Lis fixo máis carreira como asasino que como salvador de vidas humanas, e logo de trazar un curioso arco político dende a fe monárquica ao fascismo, cada vez máis radical, acabou morrendo só en 1963, “no máis absoluto esquecemento, abandonado polos seus, sen ningún peso político no réxime. Non o podían ver diante nin os seus antigos correlixionarios. Había demasiado medo”.

Xa en 1923 se anunciaba como médico cirurxián con despacho no número 68 da rúa da Oliva, en Pontevedra, e seis anos máis tarde aparecía como socio da Policlínica de Urxencias da rúa Benito Corbal canda Amancio Caamaño Cimadevila –fusilado na Caeira o 12 de novembro de 1936–, Francisco Pereira e Tomás Abeigón Pazos. En 1931 presentouse ás eleccións municipais pola candidatura monárquica, acompañado por Plácido García, Peregrino Fariña, Ramón Segura, Celso López –tamén médico, sería despois membro da FET das JONS–, Francisco Rodríguez e o seu compañeiro de despacho Tomás Abeigón.

En decembro do mesmo ano aparecerá como un dos impulsores da tradicionalista URD, da que chegará a ser secretario local, e da Acción Nacional de Vigo, ambas formacións finalmente integradas na CEDA. En novembro de 1933 obterá acta de deputado por Pontevedra, pero un ano máis tarde pasará a Renovación Española, o partido de José Calvo Sotelo, co que renovaría a praza en febreiro de 1936. Para entón, segundo Gonzalo Amoedo, levaba unha dobre militancia, xa que mantiña estreitos contactos coa Falanxe Española a través do seu secretario, Pío Domínguez Vigo.

“Víctor Lis Quibén pasou á historia por ser un dos principais responsábeis da creación dos escuadróns da morte, tamén denominados brigadas do amencer, que tanto dano fixeron nos días aciagos de 1936 e 1937 en toda a provincia de Pontevedra”, explicita Amoedo no seu libro, “e así, a súa figura de miserable carnicero será nomeada por calquera aldea da provincia sempre que alguén relate unha historia tráxica”. Primeiro na Garda Cívica, da que era o xefe práctico, e logo na fronte, unha vez disolta, Víctor Lis entregou a súa vida ao exterminio, pero tamén á etnografía. O médico “traballou na recollida de datos sobre a menciña popular, o cantareiro, as crenzas e costumes, así como na recompilación da verba dos canteiros e noutros traballos de divulgación histórica, participando en coloquios galego-portugueses”, conta A memoria e o esquecemento dun personaxe que mantiña correspondencia con Ramón Cabanillas. No Museo de Pontevedra consérvanse autógrafos, impresos e fotocopias dos seus traballos de antropoloxía cultural galega, que ocupan un total de catro caixas. Un traballo seu sería prologado por Fermín Bouza Brey e a Fundación Penzol dispón na súa colección doutro sobre a ermida da Peneda e as súas tradicións centenarias.

Amoedo alcuma a historia de Víctor Lis Quibén, un home de clase media, non asociado as grandes familias que detentaban –e detentan– o poder político, económico e social na provincia, “parábola do asasino de bo berce”. Poucos personaxes pasaron desa maneira á memoria local, argumenta o redondelán, agás contadísimas excepcións como as de Bruno Schweiger Damboeck e a familia Ferrín en Redondela. En oposición a estes perfiles sitúanse os daqueles “chibos expiatorios” que, sendo alleos ás clases que imaxinaran deseñaran e mandaran o golpe de estado e a represión posterior, se viron dun ou doutro xeito implicados na barbarie. Cita, por exemplo, o caso de Fernando Lago Búa, inspector provincial de Prisións, a quen se responsabilizou das extorsións e paseos que sufriron os presos de San Simón.

O doutor Víctor Lis Quibén converteuse nun cidadán corrente ao rematar a guerra. “Nin sequera recibiu un cargo de edil en pagamento polos seus moitos servizos, como recibiron outros, ou de simple directivo do colexio profesional médico ao que pertencía, ateigado daquela de vellos e novos falanxistas”, explica Amoedo ao final do capítulo que lle dedica no libro, “que ben podería dar lugar a unha biografía, se alguén ten interese”. “A súa estrela, que tanto brillara durante os anos da República e durante a guerra, foise apagando até a súa morte, desprezado incluso por moitos dos que foran os seus compañeiros de tropelías”.
Chuzame! A Facebook A Twitter

«Lois Pereiro, unha vida de cómic»: reportaxe sobre a novela gráfica de Jacobo Fernández

17 Xuño 2011

Cómic,Reportaxes

Jorge Lamas publica hoxe en La Voz de Galicia unha reportaxe sobre Lois Pereiro. Breve encontro, a novela gráfica de Jacobo Fernández Serrano sobre a vida do poeta monfortino. Reproducímola a continuación:

Lois Pereiro, unha vida de cómic

Jacobo Fernández publica a biografía do poeta en clave de novela gráfica

Unha plataforma escuro e invadido polo fume gris sérvelle a Jacobo Fernández Serrano para introducir a Lois Pereiro nunha escena de Breve encontro, de David Lean. Ou chiscadela a unha dás películas favoritas do poeta de Monforte de Lemos convértese non limiar a «un achegamento comiqueiro» á biografía e á obra do protagonista do último Día dás Letras Galegas. A novela gráfica ven de ser publicada por Edicións Xerais de Galicia.

«Dentro dous seus gustos estaba todo ou campo dá contracultura, ou rock, a poesía, ou cine e ou cómic, ao que era moi afeccionado, polo que non houbo antes un homenaxeado a quen lle viñera tan ben unha versión cómic dá súa biografía», explica ou vigués Jacobo Fernández Serrano.

Ou autor do libro quería que a súa novela ofrecera información biográfica, unha escolma dás obras do seu protagonista e, ao mesmo tempo, «que fose un cómic meu, que non fora algo aillado e se tivera puntos de unión co que levo feito».

Circunstancias difíciles
Fernández Serrano afronta ao seu personaxe sen tabús porque é consciente dá «imposibilidade de achegarse a súa poesía sen ter en conta as circunstancias dá súa vida». A adicción á heroína, a intoxicación pola colza e a súa diagnose de sida son circunstancia que ou autor trata de narrar, alonxadas do dramatismo dous propios feitos. «Aos rapaces dá súa xeración tocoulles afrontar cousas sen información, chegáronlles todas de golpe», afirma Jacobo, que recoñece ou atractivo gráfico de Lois: «A personaxe xa estaba feita, o era un personaxe reconocible e distinto a todos vos demais».
A ex noiva de Lois Pereiro, Piedade Cabo, ou ou propio irmán de Lois, Xosé Manuel, foron fontes directas para ou autor, pero tamén lle serviron vos traballos desenvolvidos, e publicados en Xerais, por Iago Martínez e Marcos Calveiro.

Jorge Lamas

Chuzame! A Facebook A Twitter

O retorno ao fogar: crítica sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

6 Xuño 2011

Críticas,Narrativa,Reportaxes

O Diario de Pontevedra publicou esta fin de semana unha longa información sobre Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz, asinada por Ramón Rozas. Reproducímolo integramente e tamén pode descargarse en pdf:

O retorno ao fogar. A volta a un mesmo

Non hai noite tan longa é a última novela de Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947), unha extraordinaria obra que volta a mirada á grande literatura. A dos mitos gregos ou as obras de William Shakespeare, referentes para un relato que afonda na Galicia de finais do franquismo coa historia dun home que volta á súa casa tras trinta anos fóra dela co gallo da morte da súa nai. Nese retorno o protagonista abrirá as portas dun pasado cheo de feridas que lonxe de cicatrizar están aínda sen sanar. O lume da verdade será o seu facho para atoparse a si mesmo.

Monteverde é un pequeno concello no cal todos se coñecen. En 1972 un home, Gabriel Lamas, aínda rapaz, fuxiu daquel lugar afogado polos medos que os anos finais do franquismo propiciaron nas súas xentes. Tras pasar por Barcelona e tendo a súa vida en París, a chamada telefónica, trinta anos despois, da súa irmá anunciándolle a morte da súa nai propicia o seu retorno a aquel lugar ó que prometera non volver. A visión pantasmal da figura do pai faille revivir un lamentable suceso que aconteceu cando tomou aquela decisión de non volver mirar cara atrás. Atrapado polo recordo e a recuperación dun mesmo decide quedarse para coñecer a verdade. Esa búsqueda é a que move todo o desenvolvemento da acción, as pesquisas que o protagonista realiza entre aqueles veciños que puideron ter relación cos feitos. Ó ir tirando dos fíos que a investigación vai poñendo nas mans do protagonista condúcenos por unha trama engaiolante e que nos atrapa nunha sorte de ‘thriller’ no marco físico da aldea e co paso do tempo como testemuña do que fomos e tamén do que somos.

TEIMAS
A contraposición de tempos a través daqueles estertores do franquismo, con citas puntuais como o referéndum dos 25 anos de paz, ou a convulsa situación internacional coa Guerra Fría, a chegada do home á lúa ou os brotes de racismo en Estados Unidos, que tan ben se reflicten na fermosa imaxe que ilustra a portada do libro, coa actualidade é a que lle permite a Gabriel Lamas achegarse a súa propia familia, aquela da que se separou tras a súa marcha. Falar coa súa irmá ou manter longas conversas coa súa sobriña é o recurso que relaxa as situacións máis tensas como son as que se refiren ós sucesos que tiveron lugar nun pasado e que marcaron o futuro de toda unha familia.

Agustín Fernández Paz recupera nesta intensa novela os grandes mitos da literatura e é quen de inxerilos no discurso dun relato actual e moderno, con moitos acenos ó cinema. A hamletiana aparición da pantasma da figura do pai reclamando xustiza ó seu fillo, ou esa sorte de viaxe de retorno a casa como o Ulises da ‘Odisea’, ata o propio título da novela, saído dun diálogo de ‘Macbeth’ (“Reunide todo o ánimo que poidades. Que non hai noite tan longa que non remate en día”), danlle solidez á narración e permiten ó autor afianzar a historia personal do protagonista que é quen de facer dun xeito fluído e que sempre te vai mantendo en alerta ante os seus movementos. Porque se algo pode agradecer o lector nesta novela é a súa sinceridade literaria, a súa vocación de relato clásico que permite unha lectura sen atrancos afastada das complicacións que moitos escritores buscan de xeito premeditado para inscribir a súa novela dentro dalgunha corrente experimental.

Agustín Fernández Paz a estas alturas da película, e sendo esta a súa primeira novela adicada plenamente ó público adulto (aínda que lendo as súas obras adicadas ó público infantil e xuvenil un non entende esta di visión de ‘xéneros’) non xoga con experimentos. Senón que se adica a escribir, a facer dun relato a narración dunha xeración onde os medos e teimas do franquismo enchían todo da súa baixeza moral, onde os rumores, as desconfianzas e as delacións entre amigos, convertían as vidas en vidas marcadas a ferro quente sobre a súa pel polos propios veciños. Estes resquemores danaron de xeito irreparable a moitas familias que se viron esnaquizadas, como acontece coa de Gabriel Lamas.

Agora, cincuenta anos despois, é un deses simbólicos momentos que a vida nos ofrece para pechar o seu propio círculo, ou mellor dito, para fuxir dalgún deses labirintos no que a nosa existencia é quen de enredarnos, e como acontece tantas veces, a morte é o único desencadeante dese proceso terapéutico baseado na recuperación dun tempo, pero sobre todo na recuperación dun mesmo.

O escritor de Vilalba ofrécenos unha novela engaiolante para o lector que desexa pasar unha páxina tras outra para ver por cal deses fíos tira o protagonista na procura da súa propia historia, pero tamén na procura do que pasou en moitos recunchos desta terra.

Ramón Rozas

Chuzame! A Facebook A Twitter

Reportaxe de Teresa Cuíñas sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

27 Maio 2011

Autores,Entrevistas,Narrativa,Reportaxes

A xornalista Teresa Cuíñas publica unha reportaxe en El País sobre a publicación de Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz. Reproducímola integramente:

«A verdade doe pero fainos libres»


Agustín Fernández Paz publica ‘Non hai noite tan longa’, a súa primeira novela nunha colección para adultos – “É un axuste de contas coa miña xeración”, afirma

Un día calquera de 2006, a Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947) veulle á cabeza a imaxe dun espectro que se dirixe a seu fillo para dicirlle: “Moito tardaches”. Aquela “idea potente”, a do aparecido que viña pedir algo, xa non o deixou en paz mentres empezaba a trazar esquemas, segundo o proceder habitual do escritor nos primeiros pasos dun libro futuro. A comezos de decembro do ano seguinte, Fernández Paz enceta en Biarritz un caderno novo, amarelo como sempre, e dun tirón enche varias páxinas cunha historia que, provisoriamente, chama Fantasmas. Neses apuntamentos xa están definidos, como eixes temáticos do relato e que se manterán durante todo o proceso, o remorso dun fillo que quixo esquecer o pasado e un drama persoal e familiar que cómpre vingar, en certo modo, para procurar o descanso dos vivos e dos mortos. Velaí o cerne de Non hai noite tan longa (Xerais, 2011), acabada de saír do prelo.

O título está tirado dunha pasaxe de Macbeth, e tamén hai aires de Hamlet e de Ulises no protagonista, Gabriel Lamas, quen, á idade simbólica dos 50 anos, retorna á súa aldea natal, Monteverde, o lugar do que fuxiu, coa intención de non volver nunca máis, en 1969. Parece levado por unha forza semellante á da muller da fotografía da capa, Rosa Parks, a costureira de Alabama cuxo pequeno grande acto de xustiza individual, pois sendo negra negouse a lle ceder o asento no autobús a un branco, tivo un papel detonante no Movemento polos Dereitos Civís nos Estados Unidos de América. “Identifícome con esa forma de cambiar a sociedade”, revela, ollando de esguello o retrato de Parks pendurado no salón da súa casa en Vigo, agasallo de Rosa Aneiros.

O discurso une o sentimento de culpa persoal e o estigma da familia co retrato dun país cambiado e mais a evocación dunha época de miseria moral espellada no franquismo. No Souto da Reboreda, o enclave natural idílico no que o destino da familia toma rumbo fatal, apenas quedan castiñeiros. Non hai noite tan longa é unha novela negra, inzada de referencias literarias, cinematográficas e sociais contemporáneas ás personaxes nun esforzo de verosimilitude contado con axilidade e detalle, as marcas da casa. O propio Fernández Paz liquida tamén unha débeda, que lle ronda desde antes de Corredores de sombra, a novela que se inicia coa descuberta dun esquelete entre as paredes do pazo de Vilarelle: “É abrir unha fosa, un axuste de contas coa miña xeración; non podemos esquecer o que nunca se soubo. Aínda hogano seguimos alucinando cos roubos dos nenos”. Explícao Gabriel Lamas: “A verdade doe, pero tamén nos fai máis libres. O delito prescribe, pero a indignidade non”.

Os berros infantís acadan a estancia chea de libros, películas e música, as fontes das guías secretas que introduce nos libros, a xeito de política de lectura persoal que demanda dos poderes públicos, aos que acusa, en cambio, dunha deliberada estratexia do bonsai, “cortar as pólas que estaban medrando de máis”. Proceden dun colexio co que este profesor retirado desde 2008, o ano do Premio Nacional de Literatura Xuvenil por O único que queda é o amor, comparte patio de veciñanza. “Hoxe hai festa nas aulas”, comenta quen co seu nome bautiza bibliotecas; o mesmo que vén de recibir a distinción do colectivo Redes Escarlata “por representar a dignidade de Galicia coa súa renuncia ao Premio da Cultura Galega da Xunta, acto que supón unha censura a unha política inimiga da nosa lingua”.

Se como escritor carece de porta de saída para lectores de todas as idades, como membro de movementos renovadores da escola galega, os seus saberes, baseados no traballo en equipo e na estimulación da imaxinación dos nenos a partir da experiencia persoal, seguen sendo levados á práctica polas xeracións de educadores que el contribuiu a formar. Interesado nun público xuvenil ao que decote dignifica nos seus textos, “porque os que facemos isto en Galicia estamos construíndo un lectorado en galego”, a edición deste novo froito da súa “literatura de fronteira” por primeira vez nunha colección “para adultos” supón un experimento de recepción: “A ver que tal funciona, aínda que xa pasou con outros libros meus noutros idiomas que tiveron aceptación”.

Cabo dun feixe de rotuladores de colores, ao seu alcance ten Indignádevos!, de Stéphane Hessel: “Alédame este espertar social da mocidade; o meu temor é que quede en pouco”. Antes de rematar a conversa, o escritor recorda algo de súpeto. Vai cara ao estante na procura dun libro de poemas e le a Loa da dialéctica, de Brecht. ” Aquel que estea perdido, que loite! / Quen poderá conter a quen coñece a súa condición? / Pois os vencidos de hoxe son os vencedores de mañá / e o endexamais muda en hoxe mesmo”.

Candidato ao ‘Nobel’ infantil

O premio Hans Christian Andersen é o galardón de referencia no eido da literatura infantil. A prestixiosa Organización Internacional para o Libro Xuvenil, IBBY [International Board on Books for Young People], unha entidade non gubernamental con sede en Basilea que garda relacións de cooperación con institucións de todo o mundo vencelladas aos libros, concédeo cada dous anos a un escritor e a un ilustrador vivos “cuxa produción contribúa a engrandecer a literatura infantil e xuvenil”. Tamén con carácter bianual, o IBBY elabora unha listaxe de honra con títulos salientábeis que frecuentan os escritores galegos. Chamádeme Simbad (Galaxia, 2009), de Francisco Castro, é incorporación recente.

No memorial do que fan parte outros afamados teceláns de soños como Gianni Rodari, María Gripe, Christine Nöstlinger ou Ana María Machado, entre os autores recoñecidos desde a instauración do mérito en 1956, pode que en pouco tempo tamén se grave o nome de Agustín Fernández Paz. O pasado mes de febreiro, fíxose público que o escritor galego é o candidato proposto pola Organización Española para o Libro Infantil e Xuvenil, canda o ilustrador leonés Javier Zabala. O veredito anunciarase durante a vindeira Feira do Libro Infantil e Xuvenil de Bolonia, en marzo de 2012.

Ata entón, Fernández Paz non saberá se terá que viaxar a Londres en agosto dese ano para recoller o galardón durante o 33º congreso do IBBY. Afeito a recibir distincións, a última foi unha mención especial no VI Premio Iberoamericano SM (2010), “polo equilibrio entre a razón e o corazón da súa escrita”, o autor de Contos por palabras (Xerais 1991, Premio Lazarillo 1990, Lista de Honra do IBBY 1992 e título seleccionado pola Fundación Germán Sánchez Ruipérez como unha das cen mellores obras de literatura infantil española do século XX) recibe a noticia con humildade e sen facer ruído. “Eu non me podo queixar, porque xa teño lectores”.

Teresa Cuíñas

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Dragal II», de Elena Gallego: A metamorfose do último dragón galego

27 Abril 2011

Fóra de Xogo,Reportaxes

O Faro de Vigo publicou unha información sobre Dragal II. A metamorfose do dragón, de Elena Gallego. Reproducímola integramente:

A metamorfose do último dragón galego
A xornalista Elena Gallego Abad presenta a segunda entrega da triloxía “Dragal”

“Coa policía investigando o estraño roubo da igrexa de San Pedro, Mónica prepárase para acudir á súa cita na Poza da Moura. A moza non sabe aínda que a noticia da desaparición de Hadrián corre pola vila coma un regueiro de pólvora nin que alguén vixía de preto os seus pasos…”.

G.M.P. – O MORRAZO Ao rematar de escribir o primeiro libro, a Elena Gallego quedáballe a historia incompleta, moitas interrogantes sen contestar e outras que habería que abrir para darlle resposta na terceira parte desta triloxía que conta a historia de Hadrián, un rapaz que se transforma no último dragón galego. A autora faino ao longo de 350 páxinas –un cento máis que a primeira parte–, nas que utiliza ingredientes dun xénero moi en boga nos últimos anos, pero dándolle perspectiva propia, buscando nas tradicións galegas e manexándoas como o fai un alquimista. Iso si, agora de forma máis documentada, aproveitando referencias históricas como materia de ficción, e con personaxes máis “traballados”.
Como soe acontecer, eses personaxes van guiando a historia por donde lles peta, o que a enriquece. Ao igual que o fai a resposta dos lectores en cada entrega, ainda que non foi este o caso. “Ao finalizar a primeira novela comecei a segunda, que leva case un ano rematada. Impoñíanme moito respeto as reaccións do público, pero non quería que me condicionara a continuidade da historia”, sinala a autora, que acaba de poñer nas librerías “Dragal II” (publicado por Xerais, e que en maio fará a presentación en Fecimo) e xa ten bastante avanzado o terceiro, co que rematará, alá por marzo ou abril de 2012, esta triloxía concebida como unha obra única que optou por estructurar en dosis de máis fácil consumo.
“Estou moi contenta coa resposta que está tendo Dragal. Tanto polas ventas como pola presenza nas bibliotecas dos centros de ensino, convidando a que se lea”, celebra a autora.

G.M.P.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Segunda entrega de «Dragal», de Elena Gallego: A fantástica historia da J.K. Rowling galega

26 Abril 2011

Autores,Entrevistas,Fóra de Xogo,Reportaxes

O Xornal de Galicia publicou este domingo, no suplemento Contexto, unha longa reportaxe a dúas páxina de Héctor J. Pena sobre a publicación de Dragal II. A metamorfose do dragón, de Elena Gallego. A reportaxe pode ser descargada nestes dous pdf. Tamén a reproducimos integramente:


A fantástica historia da J.K. Rowling galega

Xerais tira do prelo Dragal: A metamorfose do dragón, a segunda parte dunha historia que naceu como un conto para un fillo que só lía, precisamente, a Harry Potter

Harry Potter é o nome dun rapaz que protagoniza un dos maiores éxitos editoriais da historia. Con máis de 500 millóns de copias vendidas –dende a publicación do primeiro título, A pedra filosofal, no ano 1997–, os libros da saga do neno meigo son os responsables de crear toda unha xeración de lectores nun tempo no que as letras tiñan perdida a batalla fronte á televisión, internet ou as videoconsolas. Porén, o mundo que habita Harry Potter é 100% británico, como así reflicten as súas localizacións. Sirvan como exemplo o Castelo de Alnwick, onde se sitúa Hog­warts nos filmes, ou o comedor da escola de maxia, que na vida real pertence ao Christ Church College’s de Oxford.

Por iso, tomando como referencia ese mundo de fantasía, a xornalista Elena Gallego Abad pensou que ela tamén podería levar a cabo a súa propia novela de aventuras e fantasía, pero creando un universo netamente galego. E así naceu Dragal. A autora explica que no momento no que empezou a escribir, o seu fillo tiña en torno a 15 anos, “unha idade na que os rapaces teñen aínda moitas ansias por devorar fantasía”. O problema para ela era que se deu de conta de que todos os títulos que lía o neno eran “en castelán ou de autores foráneos traducidos, como o caso de Harry Potter, había moi pouca cousa en galego”. “Así foi como se ocorreu a idea dunha historia para dar vida a un dragón galego”, explica Elena Gallego.

O obxectivo da autora, unha vez concibida a idea, foi “demostrar que se podía contar coas tradicións galegas para facer unha fantasía interesante”, e así foi como veu a luz o conto do último dragón galego, que ten uns fondos alicerces nas tradicións do país, que son realmente fantásticas”. Non obstante, a autora enfrontouse con outro reto: o editorial. “Eu quería escribir un libro fantástico, si, pero unha vez feito queres publicalo, o que en Galicia é moi difícil, sobre todo cando non se é coñecido nos circuítos literarios, pero para iso están os premios de literatura fantástica en Galicia, para que todos o podamos intentar”, expón. Por iso, quedar finalista na edición 2009 do Premio Caixa Galicia de Literatura Xuvenil foi fundamental para que Dragal chegase a ver a luz.

Pouco despois do seu éxito no concurso, no 2010, a editorial Xerais lanza Dragal: A herdanza do dragón no marco da colección Fóra de Xogo. Esta primeira parte conta a historia de Hadrián, un rapaz aparentemente normal, pero que está destinado a converterse no último dragón galego. Nesta novela danse cita dende elementos do imaxinario fantástico galego, como un templo medieval ou certos poderes máxicos, até os valores que son recorrentes nesta clase de traballos destinados a un público xuvenil, como o compañeirismo ou a amizade, que nesta primeira entrega de Dragal representan Don Xurxo, o sacerdote da parroquia e Mónica, unha compañeira de clase de Hadrián.

Non obstante, a nai da criatura considera que, se ben o público obxectivo de Dragal son os mozos, o texto “ten cousas que lectores de 50, 60 ou 70 anos me teñen dito que son interesantes, pois abordo temas, por exemplo, de arquitectura e de historia, como o románico tradicional galego. Ese é un valor engadido que gusta e sorprende a moita xente”.

A SEGUNDA PARTE, XA DISPOÑIBLE

Con respecto ao éxito acadado pola primeira parte de Dragal, a súa responsable síntese moi satisfeita, pero recoñece, sincera, que non o esperaba. “Non pensaba que ía triunfar tanto, pero mentiría se dixese que non soñaba con iso. O certo é que me sorprendeu grata e positivamente”, sinala Elena Gallego, que considera que co éxito “o libro deixa de ser do seu autor e comeza a ser dos lectores”.

Asemade, a escritora considera a labor creativa que hai detrás de Dragal “todo un reto”. “É unha historia protagonizada por un dragón e ambientada na vida actual do século XXI, é moi complexo manter en pé a historia e buscar as coartadas necesarias para que o dragón poida seguir vivindo na vida e tempo real”. Por outra banda, Gallego afirma que “hai moito esforzo documental no texto” e, ademais, recoñece que “en cada capítulo tento sorprender o lector, pois eles saben que teñen que chegar a un punto e hai que darllo. Ás veces fago o que debo e lévoo directamente, outras veces métome nun compromiso e teño que ver logo como saio de alí…”, indica a autora entre risos.

Con respecto á elaboración da segunda parte da historia, Dragal II: A Metamorfose do Dragón, que xa está dispoñible nas librarías do país, Gallego Abad apunta que “cada vez é máis difícil afondar na historia”, e explícao establecendo un paralelismo coas pequenas mentiras dos nenos pequenos. “Eses contos, canto máis grandes se van volvendo máis custa mantelos. A min pásame algo parecido, porque canto máis grande é o libro máis me custa desenvolvelo, porque son moi esixente comigo como escritora e quero que cada libro sexa, cando menos, tan bo como o anterior, se non superalo”.

A xornalista di que nas páxinas do novo volume de Draga, este decatase por primeira vez na súa milenaria historia de que existe certa limitación nos seus poderes, e para poder superala terá que absorber a materia gris do cerebro de Hadrián, e así acadar a simbiose coa súa alma. Don Xurxo e Mónica acadarán maior protagonismo nesta segunda parte, pois terán que tratar de salvar o seu amigo. “Esta segunda parte ten de todo: unha orde de cabaleiros medievais, máis referentes da cultura mitolóxica ou o alquimista máis coñecido de Galicia”, expón Elena Gallego Abad.

Con respecto á terceira parte, a escritora adianta para Xornal de Galicia que a súa idea é que estea na rúa en abril ou maio de 2012. “Cando empecei a escribir a saga de Dragal dinme de conta de que quedara curta. Entón, a partir do segundo libro, empecei a deseñala como se se tratase dunha triloxía, na que se poidan ir dando respostas a todas as preguntas que vou deixando, para que os lectores sintan as súas expectativas colmadas”, explica a escritora, que parece ter ten un obxectivo ben diferente a, por exemplo, o dos guionistas de Lost.

DRAGAL, UNHA AVENTURA UNIVERSAL

A súa responsable considera que Dragal “é unha fantasía universal, porque os dragóns existen en todas as culturas. Eu estiven en China, e alí teñen dragóns; na cultura dos Estados Unidos hai dragóns moi importantes e ,de feito, nas principais igrexas de Nova York, como San Patricio ou San Xurxo, teñen o seu dragón correspondente. Tanto a cultura cristiá, como a árabe ou calquera outra, ten dragóns, así que creo que por esa parte funcionaría en todo o mundo”.

Cuestionada sobre a posibilidade de que a súa novela cruce os Ancares e sexa traducida a outros idiomas, como o español, Gallego Abad está segura de que, se se dese esa posibilidade, Dragal “funcionaría como o que é, unha aventura xuvenil deseñada para uns rapaces que investigan, pescudan, tentan descubrir os segredos de por que pasa isto ou o outro”.

“O que pasa”, sinala Elena Gallego, é que “eu escribo en galego porque foi como soñei Dragal, porque se non fora pola nosa cultura e tradicións, o libro non existiría”. “Ademais, para traducilo a outras linguas ten que haber alguén a quen lle interese, un interese editorial. Quizais algún día apareza ese interese que eu creo que debe merecer. Chegado ese momento poderase ler noutras linguas”, conclúe.

Héctor J. Pena

Chuzame! A Facebook A Twitter

Reportaxe sobre «A agonía do león», de Carlos Reigosa, e os fuxidos galegos, pioneiros da resistencia antifranquista

12 Abril 2011

Crónica,Reportaxes,Xornalismo

O xornal El Mundo publicaba esta fin de semana unha longa reportaxe asinada por Montse Dopico sobre o libro A agonía do leon, de Carlos Reigosa, e apuntaba aos fuxidos galegos como pioneiros da resistencia antifranquista. Reproducimos os parágrafos iniciais da reportaxe. Pode lerse completa aquí.

“En este libro no se dibuja el perfil de un héroe ni de un villano”. “Tampoco hay juicios morales destinados a orientar al lector; ni el asesino sin piedad que unos cincelaron con saña en tiempos pasados, ni el impoluto guerrillero que otros alabaron con fervor en épocas más próximas”. Así presenta el escritor y periodista Carlos Reigosa su libro ‘A agonía do León. Esperanza e traxedia dos escapados’ (Xerais), revisión actualizada de otro ensayo que publicó en castellano en 1995.

Reigosa fue uno de los autores pioneros en la difusión de la historia de los guerrilleros antifranquistas gallegos. En 1989 recuperó en el libro ‘Fuxidos de sona’ el relato de la trayectoria de varias figuras del maquis: ‘Foucellas’, ‘Gardarríos’, ‘Piloto’, César Ríos, Gómez Gayoso, ‘Mario de Langullo’ y ‘Gafas’. En 1992 publicó ‘El regreso de los maquis’, centrado en César Ríos, Mario Morán y Marcelino Fernández Villanueva, ‘Gafas’. El también escritor Víctor Freixanes reconstruyó en ‘Memo

Chuzame! A Facebook A Twitter

Reportaxe de Iago Martínez sobre Xabier P. Docampo, que explica as orixes de «O misterio das badaladas»

5 Abril 2011

Autores,Infantil,Reportaxes

O xornalista Iago Martínez publicou onte no Xornal de Galicia unha longa reportaxe sobre Xabier P. DoCampo, a estrea da película A casa da luz e a reedición de O misterio das baladalas. DoCampo conta as orixes da súa primeira novela. Pódese descargar en pdf e reproducímola integramente:

A Real Academia Galega non me necesita

DoCampo regresa ao seu Macondo coa reedición d’O misterio das badaladas e a estrea d’A casa da luz
IAGO MARTÍNEZ

“O meu respecto pola Real Academia Galega é tanto que teño clarísimo que non me necesita”. De súpeto, Xabier P. DoCampo (Rábade, Lugo, 1946) ponse moi serio: “Cando teñan unha vacante, se queren, que me pregunten a miña opinión; poden estar seguros de que nunca direi o meu nome”. E xa logo afrouxa o xesto: “Pensei máis veces en ser santo, se cadra porque hai máis prazas, que en ser académico. Iso é unha teima de Jaureguizar [escritor e xornalista] e algún máis. Están tan empeñados en propoñernos a min e a Agustín Fernández Paz que fixemos un acordo: que nos dean unha cadeira para os dous, pero que nola dean canto antes, que estamos engordando”.

O escritor anda estes días de volta en Eiranova e Eiravella, as dúas facianas do seu particular Macondo, un duplo espazo literario construído cos retallos de Castro e Feira do Monte, os lugares onde pasou a súa infancia, e de vilas algo menos cativas como Vilalba e Pontedeume. Eiranova naceu en 1986 co debut de DoCampo na narrativa, O misterio das badaladas, convertida axiña no primeiro best-seller da literatura infantil e xuvenil galega. Eiravella tardou unha miga máis: apareceu en 2002 coa publicación d’A casa da luz.

Nada máis sentar, o escritor estra os seus cadernos pola mesa. Están inzados de apuntamentos por todas partes. En vertical, en horizontal, con letra miúda. Non é doado atopar un recanto en branco. “O papel foi tremendamente importante na miña vida”, aclara decontado. “Ter unha cuartilla era unha riqueza”. Son as notas da súa próxima novela, un relato para adultos arredor da presenza do mal no mundo ambientado na Galicia dos anos corenta. Empezou a escribilo a partir dunha fotografía da nena máis triste que viu xamais, pero o relato emancipouse hai tempo desa faísca inicial. Non quere dar detalles. Quédalle, aproximadamente, un ano de traballo.

Eiranova e Eiravella volven estar de actualidade e por partida dupla. Xerais vén de recuperar nunha edición revisada O misterio das badaladas, e Carlos Amil estreou onte no teatro Rosalía da Coruña, dentro da programación de Achegarte, a adaptación ao cine d’A casa da luz. Na película, ademais, o cineasta atrévese a facer o que nunca fixo o autor d’O libro das viaxes imaxinarias: mesturar Eiranova e Eiravella na mesma ficción.

Os primeiros lectores de DoCampo foron o avogado Rafael Bárez e o profesor Francisco Silvosa, os seus compañeiros no seminario de Lugo. Cada noite, recorda, o cativo que foi escribía un conto e facía dúas copias con papel carbón. Unha para cada un. “Non deixei de escribir dende entón, pero até 1986 non publiquei. Cando rematei O misterio das badaladas xa tiña outra novela a medio facer e un libro de contos. Por moito que me quixese proletarizar, por moito que pensase que publicar era un vicio burgués, ao que me conducía aquilo era á frustración máis absoluta”.

Para aforrar, resumiu o argumento do libro e mandóullelo a catro editoriais cunha carta na que lles explicaba a única condición da poxa: o primeiro en amosar interese quedaba co orixinal. Adiantouse Vía Láctea, onde chegara a súa oferta rebotada dende Ediciós do Castro. “Aínda teño pola casa as cartas de Xela Arias, de Xerais; Carlos Casares, de Galaxia; e alguén de Sotelo Blanco que xa non recordo pedíndome a novela. Xa chegaban tarde”.

O libro, unha “novela de pandillas” que depuraba a fórmula do libro programado, prendeu axiña. Inspirábase nunha colección anglosaxoa, coñecida en España como “Elige tu propia aventura”, pero evitando a frustración do lector. Os xogos que puntuan a trama non son imprescindíbeis para chegar ao final. Non hai “Game over”. Daquela, a Lei de Normalización Lingüística disparara a necesidade de textos en lingua galega para a escola e todo estaba por facer. “Escribían Paco Martín, Xoán Babarro e pouco máis”, recorda. “Aínda faltaba un ano para que Agustín Fernández Paz empezase a publicar. O equipo comercial de Vía Láctea traballou duro e puxo a novela en todas as partes. Era difícil atopar un rapaz que non a coñecese. Hoxe, todos eses lectores teñen trinta e pico anos”.

Agora, a novela regresa ás librarías coa ortografía actualizada e algunhas mudanzas cativas. Segue vixente un artefacto así no imperio da sinestesia e os videoxogos? “Todo pode convivir”, retruca o lugués. “A arte son as linguaxes, non as historias que se contan ou os artiluxios que se moven. O videoxogo, que debe aspirar a ser arte, ten a súa linguaxe, que non é a literaria nin ter por que selo. A literatura infantil segue a ser necesaria porque é a que forma lectores, igual que o cine infantil forma espectadores. Por iso estou contento de que se fixese A casa da luz. Se houbese máis cine infantil, aforraríamos espectáculos tan bochornosos como Torrente. Se non educamos na escola para a poesía, para a boa prosa, para o cinema, para a música, para a arquitectura, onde lle imos dicir aos rapaces que está a felicidade? Hai que educar para a felicidade, non para o éxito”.

A casa da luz, producida por Vimbio Films e protagonizada por Antonio Mourelos, Xosé Manuel Olveira Pico, César Goldi, Cándido Pazó e Miguel de Lira e un grupo de nenos escollidos entre 1.600 escolares, segue pendente de resolver o seu paso polas salas comerciais. “Incapaz”, confesa, de variar a historia inicial, o Premio Nacional de Literatura deixou a adaptación nas mans do director. “É unha película de Carlos Amil, non miña. Eu pelexei canto puiden para atopar unha linguaxe literaria válida; el fixo o mesmo para levala á pantalla”.

Iago Martínez

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Periferia», de Iolanda Zúñiga, unha novela contra a literatura confortable

10 Decembro 2010

Autores,Críticas,Narrativa,Reportaxes

O suplemento Luces de El País publica hoxe unha longa reportaxe de Dolores Vilavedra sobre a novela Periferia, de Iolanda Zúñiga, baixo o título de «Contra a literatura confortable». Reproducimos algúns parágrafos:

Iolanda Zúñiga (Vigo, 1975) xa suscitara a atención da crítica coas súas primeiras obras publicadas, os microrrelatos de Vidas post-it e o poemario Amor amén, e por iso resultou alentador que a súa novela Periferia gañase o Xerais 2010. No acto de entrega do galardón, a escritora pronunciou un breve discurso que moitos interpretamos como unha reivindicación da literatura como instrumento de revelación dos problemas do individuo como ser social, que resultaba esperanzadora como alternativa ao narcisismo posmoderno.

(…)

Periferia nace da experiencia biográfica dunha estadía no Brasil, pero tamén dunha inquedanza previa: “A idea de crear algo que denunciase a situación desa parte marxinada da sociedade brasileira, e emprego a palabra ‘crear’ conscientemente, porque daquela non sabía que eu ía ser quen de escribir, xa me seduciu, por vez primeira, hai máis de 10 anos, cando lin Meu pé de Laranja Lima, unha historia sinxela e emotiva que narraba a vida na favela dun menino, Zezé. Logo axudoume o seguimento que fixen dalgunhas das súas músicas (MPB, bossa nova ou, sobre todo, rap). E, por último, influíume outro libro, Cidade de Deus, que tempo despois inspirou unha das series de televisión máis atraentes que vin xamais, Cidade dos Homens“. O coñecemento directo do Brasil impactou fondamente a Iolanda Zúñiga.

(…)

Periferia combina unha historia de amor con elementos da novela de aventuras, pero todo o discurso está salferido de constantes referencias ás causas da desigualdade social, aos fenómenos económicos que explican as periferias, de xeito que quen le non pode eludir esa compoñente, non pode limitarse a unha lectura superficial ou anecdótica. Iso era exactamente o que a escritora buscaba. “Non quería que ninguén eludise esta denuncia. E, se cadra, que algunha lectora se unise tamén a ela. A historia ten un obxectivo claro e, como dixen antes, premeditado. E si, é imposible que se dea unha lectura superficial. Quen queira disfrutar dese tramo da viaxe que atinxe á ficción ten que pagar toda a pasaxe, e aturar informacións, estatísticas e, sobre todo, crueza, realidade. Senón, as lectoras deberán recorrer a outras lecturas máis compracentes”.

Quizais por esa vontade de realismo unha parte importante do texto está escrita en brasileiro. Cando comeza a lectura, unha pensa que esa lingua vai ter una función ornamental, pero a medida que avanza decátase de que non, de que é un procedemento para obrigarnos a escoitar en directo as voces daqueles que non teñen moitas ocasións de facérense oír. Ante o que iso supón de desafío para o público, a autora confésase: “Apenas o valorei, talvez fun unha inconsciente. Se o fixese, non redactaría a novela dese xeito e tentaría aproximarme a un texto máis comercial. Pero non quería sucedáneos baratos do que supuña vivir naquel lugar. Buscaba narrar con veracidade a historia desa periferia.

(…)

Sen complexos, recoñece que o seu é un texto “labiríntico, complexo e canso para a lectora. É probable que haxa quen se desanime a lelo, pero lecturas cómodas e de cen páxinas que fomenten a lectura en galego hainas a moreas. E que ninguén se engane, non vou ser eu quen colla o relevo dese tipo de literatura confortable. A música e o cine xa nos dan todo mastigado. Ler require do noso esforzo e, ás veces, tamén un exercicio de reflexión. Escollín as ferramentas das que me ían valer para narrar a historia sen pensar no mercado nin nas lectoras e si pensando nas calamidades polas que pasan os habitantes dos guetos das grandes urbes, malia que, ao cabo, todos, pobres e acomodados, naufraguen. Así que este relato, denso e asfixiante, está escrito con premeditación e aleivosía. Sorprendeume gañar o Xerais. Era consciente de que presentara unha proposta arriscada e difícil de comercializar.

(…)

Dolores Vilavedra

A reportaxe completa pode lerse aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Outono de lectura: Manuel Rivas, Iolanda Zúñiga e Diego Ameixeiras

16 Setembro 2010

Narrativa,Noticias,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Maré, as páxinas de cultura do Galicia Hoxe, recolle hoxe unha reportaxe sobre as novidades literarias para o próximo outono, baixo o título «Outono de lectura».

Manuel Rivas, Iolanda Zúñiga e Diego Ameixeiras son os tres autores que Xerais vai ofrecer aos seus lectores e lectoras. A nova novela de Manuel Rivas, Todo é silencio, que aborda o mundo do narcotráfico; o Premio Xerais de Novela 2010, concedido por unanimidade a Iolanda Zúñiga por Periferia; e a novela político dectectivesca de Diego Ameixeiras, Asasinato no Consello Nacional, constitúen tres magníficas novelas, distintas e de grande calidade, para este outono literario, tal e como se recolle no Galicia Hoxe:

«Manolo Rivas levou con sumo segredo o contido de Todo é silencio, a obra que sucede á eclosión narrativa de Os libros arden mal. Antonte mesmo fixo as últimas correcións do texto e a finais deste mes terá, fisicamente, o libro. Trátase dunha historia de intriga ambientada nunha vila imaxinaria da costa -chamada Brétema – coa emerxencia do narcotráfico a finais dos anos setenta como pano de fondo. Un triángulo de rapaces -Leda, Fins e Brinco- protagonizan unha narración dominada, porén, polo Mariscal, un personaxe que, en palabras de Manuel Bragado, “quedará gravado na historia da Literatura galega”. É, engade o editor, “unha novela profundamente fermosa, de lectura e de escrita”. Segundo as previsións da editorial, publicarase antes do 10 de outubro».

«O Xerais 2010 tamén terá o seu oco nos andeis, xa que a editorial publicará proximamente Periferia, de Iolanda Zúñiga. Trátase dun texto “contra a soberbia, contra a estupidez, contra a ignorancia” ambientado nas favelas brasileiras, onde a xente sen oportunidades recorre ó narcotráfico antes que a ir á Universidade xa que “gañan moito máis”. Periferia fala daqueles que viven “nos confíns do mundo” e dos “corazóns esperanzados dos seus protagonistas”. A editorial aproveitará a ocasión para facer unha reedición do seu Vidas post-it, de 2007».

«Quen está levantando moita expectación é Diego Ameixeiras co seu Asasinato no Consello Nacional, que ten tódalas papeletas para converterse no best seller da temporada. Na súa novela, o detective Alberto Cudeiro recibe o encargo da dirección do Bloque Nacionalista Galego de investigar un crime sucedido ó saír da reunión do consello nacional do partido. Alí, un encarapuchado asasina con tres disparos ó parlamentario Mario Dacosta, intres despois de que a executiva presentase a súa dimisión. A súa investigación non queda nese incidente, xa que Cudeiro rematará por resolver un enigma relacionado coa Guerra Civil».

Chuzame! A Facebook A Twitter

Diego Ameixeiras fala de «Asasinato no Consello Nacional»

10 Setembro 2010

Entrevistas,Narrativa,Reportaxes,Uncategorized,Xerais_nos_medios

O xornalista Óscar Iglesias publica no especial Luces de El País unha reportaxe sobre a incorporación de materiais reais na narrativa galega actual. Con tal motivo, fala con Ameixeiras sobre Asasinato no Consello Nacional, novela na que se fabula un crime vencellado ás leas nacionalistas.

A novela, publicada na colección Narrativa de Xerais, sairá á venda a finais deste mes de setembro.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Ánxel Vázquez de la Cruz: «Son un médico de letras»

24 Agosto 2010

Entrevistas,Feiras_do_libro,Narrativa,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Xosé Manuel Pereiro publicou o pasado 14 de agosto en El País unha reportaxe sobre o éxito na Feira do Libro da Coruña de Luz de Tebra, o libro de relatos co que se estrea literariamente o doutor Ánxel Vázquez de la Cruz. Luz de Tebra foi o libro máis vendido en galego durante a decena da Feira do Libro coruñesa.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Os editores reducirán nun vinte por cento o número de títulos en galego»

9 Agosto 2010

Feiras_do_libro,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Reportaxe de Rodri García en La Voz de Galicia sobre as perspectivas do libro galego con motivo da clasura mañá da Feira do Libro da Coruña.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Narradoras para o século XXI» por Teresa Cuíñas

25 Xuño 2010

Autores,Narrativa,Reportaxes,Xerais_nos_medios

A LITERATURA SAÚDA A UNHA NOVA XERACIÓN DE MULLERES PROSISTAS

Dezaoito anos despois da súa creación, en 2001 o Premio Xerais de Novela, o de maior dotación económica en lingua galega, distinguiu, por vez primeira, unha obra escrita por unha muller. A Marilar Aleixandre, con Teoría do caos, tocoulle estrear un palmarés cuxa lectura diacrónica indica a invisibilidade das producións de autoría feminina e a escasa nómina de narradoras. Desde a inauguración do marcador até hai quince días, cando se resolveu a XXVII edición do certame a favor de Periferia, de Iolanda Zúñiga, as premiadas son seis. Este feito natural e predecíbel é aínda rechamante, por inédito, para os mediadores (editoriais, crítica e prensa) do sistema literario, e así llelo comunican aos lectores a través das canles de difusión. A perspectiva histórica ten a encarga de ofrecer as ferramentas axeitadas para a análise das traxetorias, das vixencias e das repercusións desde o futuro cara ao contexto actual.

“Temos canteira”, aseverou o director da editorial Xerais, Manuel Bragado, na noite dos premios. A expresión aludía á renovación xeracional da cultura galega, que posibilita a continuidade do traballo desenvolvido por diferentes axentes en eidos diversos, e, en particular, espella a relevancia das achegas literarias asinadas por mulleres, tan diversas e diferenciadas como imprescindíbeis no camiño da normalidade sociolóxica. “Supón unha esperanza nun intre no que semella que se nos quere negar a existencia e o futuro da lingua e da cultura galegas”, reflexiona o editor.

Visibilidade, encontro cos lectores e estímulo, os premios literarios son marcadores decisivos tamén no universo literario galego que as prosistas están empregando para crearen cadansúa imaxe autorial. “Os premios, como a posibilidade de publicar en revistas, forman parte de políticas de fomento á creación en galego que, no meu caso e no de moita outra xente, supuxeron un incentivo”, explica a escritora e xornalista Rosa Aneiros. Por un galardón, ao que a presentou un dos seus profesores de instituto, empezou a publicar unha Inma López Silva aínda adolescente. “Case todas as obras que publiquei ou vou publicar foron gañadoras ou finalistas de premios. Non quero dicir que publicar á marxe dos premios sexa difícil ou fácil; simplemente non sei como é, porque para min a saída natural para o que ía escribindo foi sempre mandalo a certames”, conta Eva Moreda, gañadora do Premio Terra de Melide 2010 con A Veiga é como un tempo distinto, unha novela ambientada na emigración galega en Londres, onde a autora está a residir. “Levo anos escoitando que a emigración é un tema trillado demais na literatura galega, e cando vivía en Galicia pensaba o mesmo, pero unha vez fóra, cando ti mesma estás experimentando, aínda que desde outra perspectiva, os sentimentos e emocións que viviron os que emigraron antes ca ti, paréceche inmediato e real”, recoñece.

Xerais publicou en 2000 a compilación Narradoras, volume inaugural da colección Abismos, destinada a acoller publicacións en prosa de carácter experimental. Ao coidado do escritor Fran Alonso, o libro reúne 25 relatos inéditos de escritoras galegas, algunhas autoras novas e outras consolidadas. Na súa presentación, Narradoras constaba como a primeira antoloxía de narrativa galega escrita por mulleres coa intención declarada de reflectir a formación dun corpus literario “que sen dúbida marcará o futuro da literatura galega”. A autodefinición como “comezo posíbel”, explícita no prólogo, indica a sensación de estar traspasando portas pechadas.

“Aínda que abrangue textos de desigual calidade”, observa a crítica literaria Dolores Vilavedra, “o libro provocou un efecto de bóla de neve que demostrou a eficacia deste tipo de estratexias de planificación cultural para facer visíbeis as escritoras”. A aparición de Narradoras e o Xerais de Aleixandre son os fitos cos que Vilavedra traza a fronteira cronolóxica do que denomina “a primeira xeración de narradoras da literatura galega”, nacidas a partir da década dos 70 ou que empezan a publicar no abrente do século XXI: “Non houbo xeración anterior, escritoras como María Xosé Queizán, Marina Mayoral ou Úrsula Heinze, primeira gañadora do premio Blanco Amor en 1994, foron pioneiras, case francotiradoras. Agora si existe un corte xeracional nestas autoras: comparten un perfil biográfico, constitúen un grupo dinámico e estabelecen relacións dialécticas e fructíferas neste momento” …

Fragmentos do artigo de Teresa Cuíñas publicado nas páxinas de «Luces» de El País Galicia o 25 de xuño de 2010.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Premios Xerais 2010 por Alfredo Ferreiro e Blogaliza

19 Xuño 2010

Premios_Xerais,Reportaxes,Vídeos,Xerais
Chuzame! A Facebook A Twitter

«Rivas, un galego na corte literaria inglesa»

16 Marzo 2010

Autores,Narrativa,Noticias,Reportaxes,Traducións,Xerais_nos_medios

Manuel Xestoso publica n’ A Nosa Terra unha reportaxe sobre as presentacións da edición en inglés d’ Os libros arden mal de Manuel Rivas. Outro fito para as nosas letras.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Feministas galegas»: a historia que faltaba por contar

14 Marzo 2010

Crónica,Noticias,Presentacións,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Teresa Cuíñas, baixo o título «Unha historia que faltaba por contar», publica unha moi interesante reportaxe en El País Galicia arredor do libro Feministas galegas. Clave dunha revolución en marcha de Mónica Bar Cendón. Estte libro será presentado o vindeiro mércores, 17 de marzo, ás 20.00 horas naLibraría Librouro de Vigo. No acto acompañarán á autora, Camiño Noia, María Xosé Queizán e Manuel Bragado.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«O fracaso dun éxito», retrato de Ramón Cabanillas

22 Xaneiro 2010

Autores,Clásicos,Reportaxes,Xerais nos blogs

Suso de Toro publica hoxe nas páxinas de «Luces» de El País Galicia, baixo o título «O fracaso dun éxito», un retrato literario da figura de Ramón Cabanillas. Un texto que continúa a liña dos moitos traballos publicados con motivo do cincuentenario do pasamento do poeta da raza e da publicación da súa Poesía galega completa por Xerais no pasado mes de novembro.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Cid Cabido recrea un crime en conserva

20 Xaneiro 2010

Entrevistas,Narrativa,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Moi completa e interesante a reportaxe de B.R. Sotelino publicada hoxe na edición de Vigo de  La Voz de Galicia sobre a máis recente novela de Cid Cabido, Unha historia que non vou contar. Recollemos varios parágrafos do texto:

Se podría decir que la nueva novela de Cid Cabido es la historia de un crimen en conserva. En 1974, el asesinato de un conocido empresario del sector, con factoría en Bouzas y gatos en el logotipo de la marca de sus productos enlatados, sirve al escritor para poner en marcha un engranaje narrativo que cuestiona los moldes de la realidad y que se sirve de técnicas narrativas propias de la novela de no ficción que Truman Capote aplicó con maestría en varias de sus obras. Aunque la investigación del célebre caso vertebra toda la trama, el libro no es, sin embargo, una novela policíaca al uso. Es más, no es una novela policíaca, y su autor lo corrobora: «Hai un suceso estrano ao redor do que se reúnen persoas que sen demasiado esforzo poden pasar por personaxes literarios, pero a investigación é elemental», admite. «Estou convencido de que estamos saturados de ficción tópica de baixo custo, e o público lector acolle ben esta tendencia precisamente por iso», estima.

[...]

Cid Cabido es, por otra parte, nuestro Salinger particular. Al ganador del Premio Blanco Amor de novela 1994 con Panificadora le ocurre como al escurridizo autor de El guardián entre el centeno. Huye de las cámaras y de las grabadoras, aunque en esta ocasión ha aceptado hablar con la prensa, aunque sin foto como peaje de la entrevista: «Cando empecei a negarme, hai once anos, tíñao clarísmo, pero pasou tanto tempo que xa esquecín, bromea el escritor que regresa a la actualidad tras la publicación hace tres años de la novela Blúmsdei . «En realidade levo anos non só negándome a que me fotografíen senón a facer entrevistas e a acudir a ningún acto literario propio ou alleo», asegura. Y por darle un punto más teórico a su posicionamiento fotofóbico, antisocial y anticomercial, añade que no cree «nos sistemas de divulgación comercial que teñen como base a presencia pública dos autores. Está demostrado que hai autores que canto máis falan en público, peor para eles. Penso que a circulación de calquera produto cultural ten un gran mecanismo de automultiplicación que é a opinión da xente. Como dicía un coñecido editor, lembra, os libros véndense porque a xente fala ben deles. A promoción, o esforzo dos medios de comunicación, é prescindible e un desgaste inútil», opina.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Atlas do planeta vaca

5 Xaneiro 2010

Fóra_de_colección,Fotografía,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Baixo o título «Atlas do planeta vaca», Xosé Manuel Pereiro publica en El País Galicia unha reportaxe sobre No país das vacas, o libro de Xurxo Lobato. A revista Foto tamén se fai eco da aparición deste libro que considera ten todas as vartas para converterse nun bestseller.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«O libro galego, fillo da autonomía»

10 Outubro 2009

Noticias,Reportaxes,Xerais_nos_medios

A.Losada publica en «Nós», suplemento de Xornal de Galicia unha reportaxe sobre o alborexar da edición profesional en Galicia, coincidindo coa efeméride da constitución de Edicións Xerais de Galicia. Recóllense as opinións de varios editores e inclúense algunhas fotografías documentais  pertencentes ao arquivo histórico da nosa editorial. Un texto que moi interesante que contribúe a mellor coñecer a historia da edición en Galicia.

En 1977 publicáronse sesenta libros en galego, grazas ao traballo de sete editoriais, segundo explica Henrique Alvarellos, herdeiro do fundador de Alvarellos Editora, que naceu ese mesmo ano. Eran os tempos nos que a morte de Franco era aínda unha lembranza fresca, e nos que unha certa relaxación –que non desaparición– da censura permitiu que a edición de libros en linguas distintas do castelán “se convertese nun negocio de mercado, e non de resistencia, como era ata o momento”, afirma Víctor Freixanes, director da Editorial Galaxia.

Alimentadas polo Estatuto de 1981, e pola Lei de Normalización Lingüística de 1983, que lle abriu o sistema educativo ao galego, comezaron a agromar. Algunhas desas editoriais faleceron nos anos que van dende aquela Transición ata hoxe. Outras seguen, como a propia Galaxia, Alvarellos, Sotelo Blanco, Ediciós do Castro, A Nosa Terra ou Edicións Xerais de Galicia, que esta semana celebrou os seus 30 anos, “mantendo sempre unha conversa co seu tempo”, segundo di Manuel Bragado, o actual director.

O fundador de Xerais foi Xulián Maure, que traballaba ata 1979 en Anaya, onde se encargaba da colección Lúa Nova de libros de lectura escolar. “Vin como o País Vasco e Cataluña estaban a apostar forte por introducir libros nas súas linguas dentro do sistema educativo, mentres en Galicia había pouco movemento nesa dirección –lembra Maure– Chamei a Ramón Piñeiro para propoñerlle unha liña de libros para a escola dentro de Galaxia, pero díxome que non había cartos. Así que fun falar con Germán Sánchez Ruipérez, director de Anaya, e foi el quen puxo os cartos para o que foi Edicións Xerais de Galicia”. Maure recoñece que “o labor de Galaxia tivo un gran mérito, pero naqueles anos tiñan unha visión algo reducida, só sacaban poesía, narrativa e algo de ensaio”. O nome, Xerais, indicaba xa que a intención era abarcar todos os campos e os públicos posibles.

Isaac Díaz Pardo, responsable hoxe como entón de Ediciós do Castro –fundada en 1963–, explica que eles sempre mantiveron un espírito afastado do comercial “editando libros que o merecían aínda que non gañasen cartos”, libros coidados e de autor, unha postura da que se afastarían as editoriais que están a nacer naqueles anos.

Enrique Acuña, responsable d’A Nosa Terra Edicións –fundada en 1987, pero herdeira da centenaria tradición do semanario A Nosa Terra– fala daqueles anos nos que o Estatuto intentaba superar a aldraxe como duns “tempos autodidactas, nos que se apostaba polos contidos xeralistas para cubrir as moitas materias pendentes que tiña o libro en galego”, no eido educativo, científico, no libro de peto, infantil, ou nas guías de viaxe, enciclopedias e dicionarios.

“Os libros de finais dos 70 eran libros populares, para espallar unha cultura que se estaba a reconstruír”, di Alvarellos, que lembra como seu pai publicou a Historia de Galicia de Benito Vicetto, sete tomos a 500 pesetas cada un, ao igual que Xerais puxo no mercado os doce volumes de Galicia Enteira, de Xosé Laredo.

Olegario Sotelo Blanco, fundador da editorial do mesmo nome en 1980, explica que “había grandes autores, pero poucas posibilidades”. En Galicia, de feito, había poucas imprentas e encadernadores dispoñibles, polo que Sotelo ao comezo “mandaba os libros a facerse en Portugal, mentres outros os mandaban a Cataluña”.

Xulián Maure lembra tamén como a súa casa foi a única oficina de Xerais durante os primeiros anos de traballo, e como Agustín Fernández Paz, hoxe Premio Nacional de Literatura, lle daba os últimos retoques aos seus libros no medio e medio da cociña. Ou como Manolo Rivas, hoxe un autor consagrado, lle mandou o seu primeiro manuscrito escrito nun galego non normativo: “Pedínlle que o refixera, porque non tiña sentido ensinarlle aos nenos unhas normas na escola e logo rompelas nos libros. Publicamos corrixido o que logo foi Todo ben”, a primeira novela do coruñés, publicada en 1985.

Todas as fontes consultadas coinciden en que as editoriais foron uns efectivos axentes da normalización da lingua, polo menos “tanto como a aparición da CTRVG no 1984”, di Víctor Freixanes. Dende finais dos 70 prepararon un terreo ao que se foron sumando nos 80 nomes como Edicións do Cumio, Ir Indo ou a propia A Nosa Terra Edicións, nun labor que aínda hoxe segue en Kalandraka, Faktoría K, OQO Editora, Rinoceronte, Urco ou Estaleiro. Manuel Bragado cita unha frase de Suso de Toro, que considera a máis acertada das descricións: “O sector do libro en galego foi un dos froitos gozosos dos consensos que se forxaron a comezos da autonomía”.

Unha das asignaturas que se aprobou con mellor nota foi a entrada no sistema educativo. Un dos primeiros libros que publicou Xerais foi un manual de matemáticas en galego, xermolo doutros moitos que virían despois, ata que hoxe “hai libros de texto en galego que non teñen que envexarlle aos que hai en inglés e francés”, di Enrique Acuña.

XUVENIL E EDUCATIVO

Foron os anos da transición cando comezou tamén a aposta pola literatura infantil e xuvenil, necesaria para forxar novos lectores. “É o campo no que hoxe as letras galegas son máis respectadas internacionalmente”, na opinión de Xulián Maure. Agustín Fernández Paz e Fina Casalderrey comezaron a publicar neses anos, nos que as traducións da colección Xabarín (Xerais), ou nos libros de autores galegos das series Árbore (Galaxia) e Merlín (Xerais) lles deron unha plataforma.

Esa forza dos libros educativos e xuvenís aínda se mantén hoxe como columna vertebral do sector do libro, unha situación que Manuel Bragado considera “normal, xa que se reproduce en moitos outros sistemas editoriais, o español entre eles”, pero que Maure ve coma unha eiva no camiño á madurez, e engade: “Pero, de mirar cara o futuro, o que me preocupa é non chegar tarde ao mundo dixital, ao que temo que as editoriais e os partidos lle están a dar ás costas”.

Olegario Sotelo Branco, pola súa banda, pensa que os grandes esquecidos no avance do sector do libro foron os libreiros, xa que hoxe en día “é un sector pouco profesionalizado, a pesar da súa importancia fundamental”.

Aínda que se describa, malintencionadamente, coma unha industria subsidiada e pouco rendible, o certo é que o sector editorial galego produce anualmente 38 millóns de euros e xera centos de postos de traballo. “As axudas públicas só cobren un 4 ou 5% dos nosos gastos”, di Bragado. Son cifras que non están mal para un mercado de menos de tres millóns de galego falantes. Díaz Pardo considera que achegarse á lingua portuguesa é a mellor solución, “xa que incorporaría 200.000 millóns de lectores”, pero lamenta que a Real Academia Galega non siga esa liña. En 2008, máis de 40 editoriais publicaron uns 1.850 libros en galego, cinco por día, segundo destacan tanto Freixanes como Bragado. Neste vieiro, moitos pasos xa se teñen andado, e moitos quedan. A. Losada

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Xerais 30», reportaxe en «Luces»

9 Outubro 2009

Noticias,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Óscar Iglesias publica no suplemento «Luces» de El País Galicia unha interesante reportaxe sobre a traxectoria da editorial.  Agradecemos este texto moi interesante, que reproducimos na súa totalidade:

XERAIS 30

O 5 de outubro de 1979, Germán Sánchez Ruipérez, fundador do Grupo Anaya, e o seu socio galego Xulián Maure, con Ofelia Grande e Camiño Noia, constituían en Vigo Edicións Xerais de Galicia. Trinta anos, 3.200 títulos -1.600 vivos- e “dez millóns de libros vendidos” -contando os escolares- despois, o traballo de Xerais é un retrato do que importa na cultura galega, entre marxes visibles e invisibles.

“A editorial mantivo unha conversa co seu tempo e co seu país”, resume Manuel Bragado, cuarto director despois de Maure, Luís Mariño e Víctor Freixanes. Os primeiros libros amosan o que se pretendía: o célebre Diccionario básico da lingua galega, un texto de matemáticas para 1º de bacharelato, a colección Montes e Fontes, o primeiro volume da guía de Xosé Laredo Galicia enteira, a Poesía completa de Rosalía de Castro na edición de Varela Jácome, Os Eidos co prace de Novoneyra ou Crónica de nós, de Xosé Luís Méndez Ferrín.

Eses títulos fixan o desenvolvemento posterior: educación, lexicografía e literatura. Xerais é o espello da edición en Galicia, onde o 60% dos libros son de canle escolar, e a literatura para nenos e mozos, segundo as propias marcas da edición, case dobra en ingresos á narrativa para adultos. A porcentaxe escolar en Xerais é a galega, incluíndo dicionarios. Do 40% restante, algo menos da metade é produción literaria. O resto ocúpase entre manuais universitarios e guías de viaxes, gastronomía e natureza, principalmente.

Malia a que os ingresos son unha cousa, a visibilidade de Xerais é literaria. O Premio Xerais, hoxe cunha bolsa de 25.000 euros, cumpre 26 edicións como gran premio da novela galega, e cun só ano deserto, coa función de “levantar a expectativa”, di Bragado, que aproveita as ideas para visibilizar o premio -as traducións- para identificar as fendas. “Non temos 600 traducións”, lamenta, “e iso é tamén un síntoma do que sucede noutros ámbitos”. Que as vendas literarias sexan o 12% do total, porén, non é un problema de distancia entre peso económico e peso literario, nin obedece á necesidade de potenciar a lingua galega no exterior. Bragado sinala a regresión: “O libro galego é un fenómeno da autonomía, o 93% do editado publicouse desde 1980, e ese é un feito que non podemos agochar. Se o proceso de consensos forxado nestas décadas se modifica, estamos actuando sobre o futuro da edición”.

O traballo literario de Xerais, neste sentido, centrouse en construír un catálogo autoral e de xénero, e ampliar o mercado de lectores interno. “Isto quizais nos levou a abandonar o esforzo por dar a coñecer este catálogo noutras linguas, pero o libro depende da saúde da lectura, e eu sigo reclamando datos de lectura fiables”. Fóra da situación da lectura en Galicia, trenqueleante en calquera idioma, Bragado ten a “convicción” de que os autores galegos venden máis no seu idioma, independentemente de cómo queira situalos a libraría. A ese lector literario en galego quere dirixirse o catálogo de narrativa de Xerais. Das lembranzas dos 80, cando os editores -non se coñece que Luís Mariño frecuentase os colexios- entraban nos institutos coa ilusión de facer novelistas, ata a visibilidade da crítica en galego, reducida especificamente ao suplemento Protexta, extrae Bragado un balanzo de gratificacións: “Ferrín, Suso de Toro, Rivas [en novembro sairá Episodios galegos, segunda compilación d?Os Grouchos que publica EL PAÍS], María Xosé Queizán, Teresa Moure, Rosa Aneiros, María Reimóndez… O único que me sinto é agradecido por colaborar na edición en galego”.

Coa narrativa, a poesía, o ensaio e o teatro no tronco de coleccións, e máis de 100 títulos de non ficción máis ou menos dispoñibles en Crónica, o director de Xerais desde 1994 fala das coleccións coma un traballo “continuísta”, ás veces con distinta fortuna. E da sensación ou non de crear tendencia. Aquí Bragado anuncia que a nova novela de Diego Ameixeiras, Dime algo sucio, ha saír en novembro, e reitera o “orgullo” que lle produce ter publicado Baixo mínimos, o debú do autor ourensán. “Pásame o mesmo con Samuel Solleiro, Andrea Maceiras, Ledicia Costas…”.

No futuro, a curto prazo (primavera de 2010), están algúns cambios. Un deles pasa por mudar de cor a colección de narrativa de Xerais, entre o rosado e a cor carne, obxecto de disputa estilística desde comezos dos 90. Pero o máis importante é o e-book. Xerais -”contamos que o libro electrónico en galego sexa visible nos catálogos dos distribuidores”- conta lanzar dous entre novembro e decembro deste ano. Non revela os títulos, pero di que serán publicados a un tempo en papel. “Os e-books axudaránnos a enxergar o horizonte”, xulga Bragado. “O camiño non ten volta”. Óscar Iglesias

Chuzame! A Facebook A Twitter