Tras a pegada dun gran poeta do mar: «A narrativa mariña» de López Abente

31 Maio 2012

Biblioteca das Letras Galegas,Crónica

O xornal Sermos Galiza publica unha información sobre A narrativa mariña, de Gonzalo López Abente.

 

Tras a pegada dun gran poeta do mar

A redescuberta de Gonzalo López Abente sobe un chanzo coa publicación de A narrativa mariña. A Fundación de Muxía dedicada ao escritor marcouse o obxectivo reeditar a súa obra para lle dar o lugar de transcendencia que merece na literatura galega. O ano próximo, con gallo do cincuenta aniversario da súa morte, verá a luz a obra poética completa.

O vicepresidente da Fundación, X.H. Rivadulla Corcón non aforra entusiasmo á hora de destacar a obra do autor muxián. “Estamos diante dun dos grandes poetas do mar, á altura de Manuel Antonio, como teñen dito investigadores e críticos como Méndez Ferrín ou Miro Villar”, di. Bate así contra un esquecemento que, até hai ben pouco, botaba terra sobre a memoria dun autor cunha obra sen excesiva sorte editorial. “Unha das razóns para que López Abente non estea entre os grandes da nosa historia literaria é a má fortuna da súa obra, que deixou de estar en circulación nos últimos tempos” indica Rivadulla Corcón.

Para situar a figura do escritor, remítese a Risco ou Otero Pedrayo para quen Abente era un dos grandes poetas do seu tempo. Fundador das Irmandades da fala, autor dunha obra monolingüe en galego, académico que leu en 1941 o seu discurso na nosa lingua, primeiro presidente da primeira Asociación de Escritores Galegos e home de firmes conviccións nacionalistas semella que este ronsel de datos se esvaen na memoria literaria galega sen darlle aínda a López Abente o lugar merecido. Desde a Fundación López Abente están por dar a volta á moeda e traer á actualidade os títulos que obrigarán a unha relectura da súa obra e a súa transcendencia. “A publicación recente da obra inédita Bretemada (Alvarellos) foi, nese sentido, fundamental. Méndez Ferrín afirmou que se se editase no seu tempo, a historia da literatura galega leríase de xeito distinto” afirma Rivadulla Corcón. A publicación de Bretemada, en edición de Miro Villar, principal estudoso da súa obra, supuxo a descuberta dun libro de 1922 que até entón ficaba depositada nos arquivos da Real Academia Galega.

Cincuenta aniversario da morte

En 2013 farase o 50 aniversario da morte do escritor que viviu sempre en Muxía e, para esa data, a Fundación ten previsto publicar a  obra completa. Para iso  chegou a un acordo con Espiral Maior, selo que publicará os oito títulos poéticos na colección Ópera Omnia da man de Miro Villar, investigador que xa publicou unha antoloxía poética do autor en 1995. Na carteira teñen tamén a publicación da obra teatral María Rosa, representada no seu tempo polas Irmandades da Fala con Antón Vilar Ponte no elenco.

“O obxectivo principal é rehabilitar o autor pondo a súa obra en circulación” sinala Rivadulla Corcón. Alén diso, a liña de traballo da entidade que naceu en Muxía é converterse en foco de dinamización cultural na Costa da Morte. Con ese fin comezaron xa unha colaboración estábel coa Fundación Pondal, irmandando dúas fundacións que, por natureza, están chamadas a estabelecer unha relación na memoria da que mantiveron os seus dous escritores. “Eran curmáns e López Abente entra na Academia cun discurso sobre Pondal” comenta Rivadulla. Para o verán de 2013 prevén ter finalizado o roteiro que vai desde Ponteceso até Muxía, á aldea de Nemiña onde ía Pondal cada día a estudar.

C.V.

Chuzame! A Facebook A Twitter

En Lugo con Waldemar. A reivindicación dun mago aventureiro

18 Maio 2012

Crónica,Presentacións

Manuel Bragado, director de Xerais, comentou en Brétemas a presentación en Lugo de O misterioso Dr. Saa, libro que publicou Xerais, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

En Lugo con Waldemar

Tras asistir aos actos da mañá en Vigo, viaxei con Pedro Feijoo a Lugo para participar no serán da Feira do Libro. Utilizamos de novo o sistema de dobre sesión, primeiro presentamos Os fillos do mar e logo O misterioso Doutor Saa, a biografía sobre o ilusionista e prestidixitador de Portotmarín Conde de Waldemar preparada por Xosé Díaz e Belén Fernández. O serán constituíu unha reivindicación do papel da memoria nun país esquecedeiro, con especial atención aos vínculos de Waldemar coa cidade de Lugo, o lugar de regreso despois de calquera dos longos periplos polo mundo do mago. Xosé Díaz , despois de contar a anécdota deliciosa da galiña dos voso de ouro, protagonizado polo doutor Saa e rescatada por Trapero Pardo, reclamou un lugar para el no rueiro da cidade. Belén Fernández abordou a figura de Waldemar como emigrante e aventureiro, adiantando a hipótese da súa probable influencia no fenómeno literario latinoamericano do realismo máxico. Un magnífico serán das letras.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Carlos Callón: «Para avanzar nos dereitos lingüísticos hai que usar a nosa lingua». Entrevista de Mar Varela

16 Maio 2012

Crónica,Entrevistas

A edición de Carballo de La Voz de Galicia publica unha entrevista de Mar Varela con Carlos Callón a raíz da presentación de Como defenderes os teus dereitos lingüísticos.

Carlos Callón: «O futuro do galego está nas persoas que non o falan»

Ou filólogo, gañador do concurso de artigos normalizadores de Carballo, presentou onte en Malpica ou seu novo libro

O profesor Carlos Callón Torres (Ribeira, 1978) viaxou onte ata Malpica para presentar un dos seus libros, Como defenderes os teus dereitos lingüísticos, no que propón que os cidadáns revitalicen a lingua galega día a día, a través de «pequenas accións, concretas e realizábeis». Callón, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística e portavoz da plataforma Queremos Galego, regresará mañá a Bergantiños para recoller en Carballo o galardón do oitavo Premio a Artigos Xornalísticos Normalizadores, convocado polo Concello. Será nun acto (a partir das 21.00 horas, no Pazo da Cultura) no que tamén actuará o grupo Sés.

-¿Cales son esas pequenas accións que se poden facer?

-Todos e todas podemos sementar un futuro diferente para o noso idioma e iso podemos conseguilo a través de pequenas accións, porque ás veces os pequenos xestos poden proporcionar grandes transformacións. Non hai nada máis revolucionario e con maior fortuna para avanzar nos dereitos lingüísticos que usar a nosa lingua, a pesar das dificultades sociais que podamos atopar. Basta con escoller o galego alí onde temos opción e alí onde non a temos, pedir que nos deixen usar o noso idioma.

 

-¿Como é a situación actual?

-Desgrazadamente, cada vez atopamos máis obstáculos e comprobamos que é máis difícil poder vivir no noso propio idioma na nosa propia terra.

-¿Que lugares son eses nos que aínda non se pode usar o galego?

-Hai moitísimos, en case todos ámbitos sociais atopamos dificultades. Por exemplo, hai dous anos distribuíuse un programa informático aos xulgados galegos que impide usar o noso idioma. Antes en cambio, si que podían.

 

-¿De que trata o artigo co que gañou o premio de Carballo?

-Titúlase Fai teu o galego e plasma a idea de que calquera persoa que queira pode formar parte da comunidade lingüística galega e que mesmo o futuro do galego está nas persoas que aínda non o falan. Propoño unha serie de pequenos consellos sobre como pasar de ser galego calante a galego falante e como romper o perxuizo de pensar que alguén no é capaz de falar galego. É un convite, que todo o mundo saiba que o galego é de todos e que todos podemos falalo.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso: Que punkis eramos hai trinta anos!

14 Maio 2012

Crónica,Reportaxes

O xornal El Progreso publicou unha reportaxe de Marta Veiga sobre de Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.

 

Que punkis eramos hai trinta anos!!!

Houbo un antes e un despois no planeta pop galego. Nalgún momento, a principios dos oitenta, Vigo focalizou o grande estertor. Foi o tempo da música feliz e de resistir no sector naval. De urxencia punk e da necesidade de contar cousas desde unha óptica que non tiña por que coincidir coa madrileñocentrista. Trinta anos despois de todo aquilo, os protagonistas da movida galega, da vía autóctona á música dos modernos, regresan aos titulares. Aerolíneas Federales vén de propiciar unha xuntanza «un poco casual», di desde Escairón Miguel Costas, un dos fundadores, e será un dos pratos fortes da música no Festival de Cans, o sábado 26 de maio; na cita de Porriño, por certo, estará tamén outro vigués da movida, Germán Coppini. E máis. Os Resentidos xuntan unha tribo multitudinaria mañá en Ourense (21.00 horas, Expourense) para festexar que vai para trinta anos desde que a palabra carallo moveu os marcos do telón de grelos e chegou aos grandes medios nun retrouso irrepetible. Javier Soto, que foi resentido, recoñece que fóra de Galicia a banda foi practicamente un grupo de ‘one hit wonder’, un único éxito marabilloso.O ‘Galicia caníbal’ viaxou de Monforte ao Nepal e fíxoo en galego, algo que non pasaba -e non é comparable- desde Andrés Dobarro. O de «fai un sol de carallo», co tempo, ten gañado mística de himno fundacional e identitario. Case nada. Do Padornelo para acó, Os Resentidos cantáronlle a cousas tan de andar pola casa naquela altura coma a economía sumerxida, os mediopensionistas ou rillar no churrasco e puxeron a pólvora para os centos de músicos que hoxe fan pop ou rock, en todas as súas familias, e en galego. Soto, lonxe da posición de dinosaurio do rock, reafírmase: «Agora tócase moitísimo mellor do que tocabamos nós nos oitenta». E é que eran tempos onde a actitude ía sempre por diante do virtuosismo instrumental. Isto xa o advertiu Antón Reixa, líder de Os Resentidos e que desde Nación Reixa leva uns anos lonxe dos micros, efemérides e datas de gardar mediante. «Sigo a cantar igual de mal que hai trinta anos e estou en moito peor forma».
E logo, volven os oitenta?
Miguel Costas, que ademais de en Aerolíneas estivo en Siniestro, apresúrase a dicir que el nunca marchou. «Yo he seguido haciendo música, con mis proyectos en solitario después de Siniestro». Hai case un ano que sacou un disco de duetos e está a preparar un «mucho más punki». Ademais, meteuse a produtor desde o seu estudo de Escairón, onde chegan bandas da Ribiera Sacra luguesa e de Galicia toda.Costas estará tamén mañá en Ourense na homenaxe a Os Resentidos. Fará ‘Alcólica de supermercado’, pero engade que a súa presenza no dos aniversarios é tanxencial. «Los del aniversario son Siniestro, el año pasado, y ahora Os Resentidos. Aerolíneas no celebramos ningún aniversario; es una reunión. También estarán algunas de mis canciones en el musical que prepara Reixa sobre la movida viguesa». Outro dos que non marchou é Javier Soto, que pasou a Siniestro Total, banda que compatibiliza con Transilvanians, ska de factura clásica para ‘rudeboys’. Está agora a ultimar o repertorio resentido para tocar mañá a carón de Rubén Losada e Antón Reixa. Soto ten por certo que agora hai «máis e moita mellor música en Galicia» que a principios dos oitenta. «Non era para tanto», afirma. «Eramos uns poucos grupos e había tres garitos para tocar, o Kremlin, o Ruralex, o Satchmo…». E é inevitable que saian os nomes de Golpes Bajos, de Pablo Novoa, de Teo Cardalda, de Semen Up ou de Los Cafres, «un grupazo que, por certo, tamén volve agora», avanza o vigués Soto, quen tamén reivindica os coruñeses Radio Océano. «Peinador y Alvedro, unidos por la autopista», que dicía a tonada.
Segundo Grandío, lugués reclutado por Siniestro Total en 1988 e agora xefe do estudo Casa de Tolos de Gondomar, cre que a música galega dos oitenta «ben merece unha homenaxe». El gravará o concerto de Os Resentidos en Ourense para a plataforma R e a operación repítese con Aerolíneas e Siniestro. «É estar no banquiño, de adestrador», engade. «É moi interesante que uns vexestorios volvan reivindicar algo que foi vangarda; ao mellor alimenta a falta de enxeño destes últimos anos e abre unha porta para os novos», incide. Mentres Vigo -a cidade máis nova e quizais a máis desclasada de Galicia, en plena reconversión industrial- vivía o seu momento, Grandío soñaba en Lugo con ser músico. «Empezara tres carreiras. Estaba en Veterinaria ao tempo que traballaba pola noite no Clavi…». No Lugo daquel tempo foron Los Contentos a banda local con máis tirón e o vigués Alberto Comesaña, antes de Amistades Peligrosas, fundara Semen Up, o grupo do inesquecible ‘Lo estás haciendo muy bien’. A Grandío chamouno un día Julián Hernández e tocou o baixo en Siniestro Total 14 anos. «A miña nai chamaba a Julián para que el me dixera que debía rematar a carreira», chancea. Pero a Segundo Grandío tocoulle «o máis gordo» de Siniestro. O primeiro disco de ouro con ‘En beneficio de todos’, o exitazo do recopilatorio ‘Ante todo mucha calma’, pero xa estamos nos noventa e esa é outra historia. O lugués coincide cos seus coetáneos Costas e Soto en que os rapaces que hoxe anceian facer música téñeno moi difícil, pero ve futuro en lembrar a movida galega: «Ao mellor axuda a quen non se atreve a dar o paso. Temos as ferramentas dende hai 30 anos e tócanos atopar a versión 2.0».
Do concerto do cine Salesianos ao teatro musical

Emilio Alonso publicou hai uns meses a súa crónica ‘Vigo a 80 revolucións por minuto’ (Xerais), que sitúa o acto fundacional da movida no concerto que ofreceu Siniestro Total no cine Salesianos da cidade olívica o 27 de decembro de 1981. Dos siniestros orixinais permanece unicamente na banda Julián Hernández, quen, segundo Javier Soto, incorporado algo máis adiante, «dálle continuidade ao grupo como principal responsable das letras».Foi tamén no primeiro ano da década dos 80 cando Miguel Costas xuntou os Aerolíneas Federales, banda que adquiriu a formación chamada «clásica» en 1984, coa incorporación de Rosa e Coral, responsables duns coros sen os que é imposible concibir ‘Soy una punk’ ou ‘No me beses en los labios’. Nese ano, rexistraron Os Resentidos as súas primeiras músicas no mítico EP ‘Surfin’ CCCP’, compartido con Siniestro. Estes días acaba de saír á venda o dobre CD tributo ‘A tribo toda baila’, con versións dos clásicos resentidos por bandas galegas do momento.

Mañá, en Ourense, 21.00 horas; moi organizado

Os vigueses retornan á orixe en Ourense e mañá Expourense acollerá «a reunión de vellos alumnos» de Os Resentidos, con máis de trinta convidados, coetáneos e non tanto. Estarán, por exemplo, os lugueses Luis Tosar e Piti Sanz, Xosé Manuel Pereiro, Tonhito de Poi, Uxía, Xurxo Souto ou Xosé Manuel Budiño, con Carlos Blanco como mestre de cerimonias.

‘Galicia caníbal’, o musical

Vigo estreará en xullo o musical ‘Galicia caníbal’, unha idea de Antón Reixa para reivindicar a movida galega. Máis de 250 persoas fixeron onte as probas en Santiago para integrar o elenco deste espectáculo, que terá como director de escea ao dramaturgo Quico Cadaval.Serán trinta cancións que escolmarán o que foi a música galega e, di Cadaval, «é un espectáculo interxeracional, e non unha operación nostalxia». O musical está producido por Filmanova e Estrella de Galicia e conta coa achega do Centro Dramático Galego. Logo da estrea en Vigo, o musical iniciará unha xira por escenarios de cidades galegas, para chegar en setembro ao Nuevo Teatro Alcalá de Madrid, e xa no ano 2013 visitar Barcelona, Zaragoza, Bilbao ou Santander.

 Muchos músicos de la movida gallega de los 80 siguen al pie del cañón y aprovechan la efeméride para reunir aquellas bandas míticas. Este 12 de mayo, Os Resentidos, la banda que lidera el flamante presidente de la SGAE, tocan en Ourense.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Xurxo Martínez: «Luís Soto deixou unha idea do nacionalismo como algo amplo»

3 Maio 2012

Crónica,Entrevistas

A edición ourensá de La Voz de Galicia publica unha entrevisa de Miguel Ascón con Xurxo Martínez González sobre o seu libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega.

 

 

«Luís Soto deixou unha idea do nacionalismo como algo amplo»

O filólogo galego afonda no seu último libro na figura do histórico nacionalista, comunista e sindicalista ourensán

Filólogo galego nado en Coia (Vigo) en 1984, Xurxo Martínez é un prometedor investigador que dedicou o seu último traballo, publicado en Xerais, a Luis Soto, relevante sindicalista, comunista e nacionalista ourensán.

—Por que se fixou en Luis Soto?

—A primeira razón sería un interese persoal por unha figura descoñecida a cal tiña referencias sobre todo por ser o compañeiro de Castelao nas viaxes a Cuba e a Estados Unidos. A segunda razón é porque coñecrin a tres persoas que me adimaron desde un principio a escribir este libro, que son Xosé González, Garcia Crego e Méndez Ferrín.

—¿Por que pensa que a súa figura caeu no esquecemento?

—Por un lado, porque foi expulsado do Partido Comunista, pero aínda que máis adiante pidenlle que volva, é un trámite e volve marchar. Entón, a historia da militancia no Partido Comunista é un pouco abortada. Despois, coa súa segunda militancia, que foi o naccionalismo e a UPG, cando se produce a crise na dirección no ano 1976, el decide marchar cos expulsados.

Como se documentou?

—O groso da documentación está no Arquivo Histórico Provincial de Ourense, que é onde se atopa un dos fondos privados máis importantes de todo o país. Son moitisimas caixas, cartafoles e hai aínda cousas inéditas para publicar quen teña interese. Despois, un pouco de todos os lados: a Fundación Penzol, que é sempre un refuxio para os investigadores, a Universidade.,,

—¿Cal foi a pegada máis destacada de Soto nesta provincia?

—A pegada que ten en Ourense é o seu traballo sindical á hora da organización dos mestres na época da República. El é yndos fundadores e promotores se (ATEOe) non é nada casual nome. Ademais, Soto foi un dos promotores e secretario da comisión organizadora da homenaxe de despedida a Celso Emilio Ferreiro.

—¿Que opinaría Soto da actual atomización do nacionalismo?

—Luis Soto deixou unha idea do nacionalismo como algo amplo, diverso. Desdea súa liña de pensamento do frentepopulismo, entendía que o nacionalismo podia ter diferentes sensibilidades pero o importante era que se crease unha fronte popular contra aquilo que se considerase prexudicial tanto para Galicia como para as súas clases traballadoras.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Aníbal Otero Lingüistica e política en España na Guerra Civil e no franquismo», de Xesús Alonso Montero, Premio Losada Diéguez de Investigación

23 Abril 2012

Crónica,Premios

O libro Aníbal Otero Lingüistica e política en España na Guerra Civil e no franquismo, de Xesús Alonso Montero, Premio Losada Diéguez de Investigación e Ensaio.

O libro aborda a biografía de Aníbal Otero, un filólogo que, en 1936, era, ós 25 anos, o lingüista máis versado no galego vivo e o de formación cientificamente máis moderna como fonetista, dialectólogo e lexicógrafo, pero foi represaliado tras a sublevación militar.

O xurado valorou que esta obra rescata unha figura importante da cultura galega do pasado século e sinalou que señala que Alonso Montero manexa unha gran riqueza de fondos documentais, poñendo de manifesto a súa familiaridade coas circunstancias históricas que marcaron as vidas de intelectuais e investigadores galegos na guerra e inmediata posguerra. O premio está dotado con 6.000 euros e o acto de entrega terá lugar o 9 de xuño, no Pazo de Losada Diéguez en Moldes.

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Co poder da ilusión: «O misterioso Dr. Saa» e a maxia en Galicia. Reportaxe de Montse González

20 Abril 2012

Crónica,Reportaxes

Montse González publicou onte no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo publicou, unha reportaxe sobre  O misterioso Dr. Saa, libro que publicou Xerais, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán, así como da situación da profesión da maxia en Galicia hoxe

Magos de noso

Co poder da ilusión

Alcumábano “mago de reis e rei dos magos.”Percorreu o mundo presentándose como profesor de Ciencias Físicas pola Escola Máxica de París ou como Mago e Ilusionista da Real Casa Española, entre outros rechamantes títulos. Foi admirado en toda Europa, en Asia, en América, e mesmo cualificado de“heroe nacional”. Mais,cara ao final da súa carreira, –viviu case cen anos–,foi case esquecido. Chamábanlle Dr. Saa ou Conde de Waldemar, aínda que fora bautizado, na súa aldea natal, Bagude, situada entre Portomarín e Guntín, como Manuel Rodríguez Saa. E foi o primeiro mago galego de sona internacional.

Os profesores Xosé Díaz e Belén Fernández recolleron a súa historia no libro O misterioso Dr. Saa, editado por Xerais. Un rapaz emigrante que soñaba con volver á súa vila natal con cartos e tirando foguetes. E así o fixo.Aprendeu a profesión observando, e introducíndose no mundiño do espectáculo na bohemia París de primeiros do século XX. Era o tempo dos grandes mestres, como o popular Houdini. Viviu entre os anos 20 e 40 a súa mellor etapa artística. Actuou en Costa Rica, Estados Unidos, Venezuela, Porto Rico, Inglaterra, Bélxica, Alemaña, Singapur, Borneo, Cidade do Cabo, Xapón… Mesmo salvou a vida na Segunda Guerra Mundial ao ensinar, en Filipinas, a súa fotografía co emperador Hiro Hito aos soldados xaponeses.

Algúns magos galegos aínda o lembran. Un deles é Carlos Coira, membro da asociación lucense que leva o seu nome: Colectivo Máxico Waldemar.“Eu era moi pequeno, e el xa era moi maior: a artrose deformáballe as mans. Aínda conservo o billete de cen pesetas que fixo aparecer nas miñas. Foi un alucine”, conta. A cidade da muralla é, precisamente, sede dun dos eventos máis importantes de Galicia na arte do ilusionismo, o Lugo Máxico, que celebrará en maio a súa novena edición –o ano pasado suspendeuse por primeira vez–.“O Lugo Máxico vén do Mes da Maxia que se celebraba no Mesón do Forno. Desde hai dez anos comezouse a facer o Lugo Máxico, co apoio do concello. Despois comezou a facerse o Compostela Máxica, trasladando a Santiago a mesma idea. O Lugo Máxico é o que máis tempo leva, e funciona moi ben”, subliña Coira.

Porque despois do Dr. Saa viñeron moitos máis ilusionistas.Rafa ou Teto, só por apuntar dous exemplos. E hoxe, –salienta o presidente da asociación Magos Profesionais de Galicia, Cayetano Lledó–,“noutras comunidades autónomas quedan abraiados coa cantidade de magos por metro cadrado que temos aquí”. Os magos Antón, Romarís, Kiko Pastur, Anyo, Norberto, Cali, Román García, Martín Camiña, Vituco, Richard, Benxamín, Pablo e Javier Muro forman parte tamén deste mesmo colectivo.

“Hoxe temos un sector profesionalizado.
E isto permítenos traballar con facturas, facer espectáculos de maior formato; temos un maior recoñecemento social… Estamos na Rede de Teatros ao lado das compañías de teatro, títeres, música… É certo que agora hai recortes en Cultura e retrasos nos pagamentos de Agadic, pero seguramente tampouco teriamos chegado á situación de desenvolvemento e especialización que temos hoxe sen o apoio da Xunta”, opina Lledó.

O mundo da maxia muda, coma calquera outro tipo de arte escénica.“Agora con Internet tes todo ao alcance da man. Pero eu creo que falta innovación, risco, polo menos no xeito de presentar os espectáculos. Ves magos novos que son magos clásicos…”, pensa Coira. Lledó considera “moi difícil” innovar na técnica, aínda que valora a combinación con outras disciplinas artísticas como o teatro, para facer máis atractivo un “show cuxo obxectivo é divertir, sorprender. O mellor é cando o público queda tan abraiado que xa nin se pregunta como o fixeches. Cando din, “é maxia”, asegura.

Montse González

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Presentación na Guarda de “Como defenderes os teus dereitos lingüísticos”

16 Abril 2012

Crónica,Presentacións

Hoxe, 16 de abril, ás 20.30 h no Art Café (praza do Reloxo, 6).
A plataforma Queremos Galego do Baixo Miño organiza a presentación na Guarda do libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos, un manual práctico escrito polo presidente da Mesa, Carlos Callón, que contén consellos para poder vivir na lingua de Galiza.
O evento, presentado por Tino Baz, terá lugar esta segunda feira (luns) 16 de abril ás 20.30 h no Art Café, na praza do Reloxo, 6, da Guarda.

Chuzame! A Facebook A Twitter

O libro «Luís Soto. A xeira pola unidade galega» inicita ao Concello de Celanova a dedicarlle unha rúa á figura de Soto

10 Abril 2012

Crónica,Noticias,Presentacións

O xornal La Región faise eco do acto de presentación do libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González e da intención do Concello de Celanova de dedicarlle unha rúa a Luís Soto.

 

Celanova dedicará una calle a Luis Soto en su 110 aniversario

El grupo de gobierno estudiará las posibles ubicaciones en la carretera de Vilanova o el Cercado

En pleno aniversario del poeta y celanovés, Celso Emilio Ferreiro, el Concello de Celanova y la Fundación Curros Enríquez no han cesado su labor de promocionar y divulgar la vida y obras de importantes personalidades que han tenido a bien nacer en esta tierra de poetas y poesías. El 2012 es el Año Celso Emilio, pero también de Luis Soto Fernández del que en los próximos meses se conmemorará el 110 aniversario de su nacimiento y el 30 de su defunción (A Bola, 1902-México D.F., 1982).

Mercedes Gallego, Xosé González, Xurxo Martínez, Antonio Mouriño, Manuel Bragado y Sara F. Soto.

Político y periodista de gran peso en el exilio, al que se vio obligado a huir debido a la persecución franquista, Soto Fernández acompañó en 1938 al líder nacionalista Castelao en su famoso viaje por los Estados Unidos y Cuba con el fin de conseguir apoyos para el bando republicano, dirigió la revista Vieiros (editada entre 1959 y 1968 por el Padroado da Cultura Galega de México) y en 1964, participó en la fundación de la Unión do Pobo Galego (UPG).

‘Soto foi un vilanovés de pro Mercedes Gallego, Xosé González, Xurxo Martínez, Antonio Mouriño, Manuel Bragado y Sara F. Soto.que naceu circunstancialmente en Podentes (A Bola) e que sempre tivo a Vilanova (e tamén a Celanova) como punto de referencia local e ó mesmo tempo universal sobre o que se forxou toda a súa traxectoria’, recuerda el alcalde de Celanova, Antonio Mouriño, que confirmó que a lo largo de este año el Concello dará su nombre a una de las calles que todavía están sin nombrar en la villa de San Rosendo (en la zona de O Cercado o en el camino a su Vilanova natal). ‘Colocando o seu nome nunha rúa esperamos contribuir a facer familiar a súa memoria, a mellor forma de poder apreciar o traballo realizado noutras épocas por persoeiros que hoxe forman parte da nosa historia’. Mouriño realizó el anuncio en el transcurso de la presentación de la biografía ‘Luis Soto. A xeira pola unidade galega’ de Xurxo Martínez González, y la que asistieron familiares y amigos de Soto.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«O misterioso Dr. Saa», un galego universal. Crítica de Estro Montaña sobre o libro de Xosé Díaz e Belén Fernández

Crónica

Estro Montaña publicou no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

Biografando o mago

Senlleiro e universal

Nas letras peninsulares non somos moi dados ás biografías. E menos ás dun mago. Por iso O misterioso Dr. Saa, libro de doada lectura, resulta unha anomalía satisfactoria.

O Dr.Saa (1885–1984) naceu en Portomarín nunha familia labrega vida a menos, e pasou a súa infancia coma un personaxe dun conto popular, facéndose cargo dos traballos máis duros, por culpa dun padrastro pouco amigable. Manueliño –como era coñecido daquela na súa aldea– xa de pequeno manifestara o seu afán de coñecer mundo. Na adolescencia cambia as ovellas e mais as terras que noutrora protexeran os pais de San Rosendo e os cabaleiros de San Xoán polas néboas de Lugo. Traballa de camareiro, e logo parte para Madrid e París, capital na que se inicia no ilusionismo. Nos anos da Belle Epoque os medios de comunicación dedicaban grande atención á maxia, e no mundo artístico tiñan unha enorme influencia as ensinanzas do reloxeiro Robert–Houdin,os tres Herrmann ou Harry Kellar, entre outros.

O Dr.Saa é autodidacto; en París aprendeu o oficio, asistindo á representacións de magos,intercambiando coñecementos. Certo que nunca asistiu a ningunha escola de maxia por moito que se presentara coma “Profesor de Ciencias Físicas pola Escola Máxica de París” e membro da “Academia de Hipnotizadores de Francia”; pero o Dr. Saa tiña aínda máis facilidade que Blanco Amor para adaptar o currículo ás necesidades do momento. De aí que tamén se presentara como Conde deWaldemar e como “Mago de reis e rei de magos”, despois de engaiolar coas súas actuacións aos Borbóns e a varios presidentes en América. Unha fotografía súa a carón do emperador Hiro Hito salvoulle a vida cando estaba en Filipinas, casado cunha dama acaudalada, en plena II GuerraMundial. Europa e América rendéronse ao seu talento.

Burgueses, aristócratas ou xente do común admiraron a súa facilidade para converter un papel calquera nun billete. Actuou asemade en Vigo, Ourense, Lugo… e foi profeta entre nós.

Como bo galego, aquel home que cortaba e unía cordas a pracer, morreu na terra nativa. Sen dúbida, os seus paisanos estarían de acordo co proverbio mexicano: “Todos estamos feitos do mesmo barro, pero non do mesmo molde.” Manueliño ao cabo era senlleiro e universal.

Estro Montaña

Chuzame! A Facebook A Twitter

Falcatruadas e fedellos do Conde de Waldemar: de Portomarín ao mundo. Crítica de Vicente Araguas sobre «O misterioso Dr. Saa»

26 Marzo 2012

Críticas,Crónica

O crítico Vicente Araguas  publicou unha recensión crítica sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños.

 

 

De Portomarín ao mundo

Manuel Rodríguez Saa, “Conde de Waldemar” (título nobiliario certamente exótico, se non bizarro, cando non directamente “friqui”), é o protagonista dun libro delicioso (dígase xa, por se as dúbidas) titulado “O misterioso Dr. Saa” (Edicións Xerais, Vigo, 2011) autoría de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán. Donos, por certo, dun galego moi gustoso, opíparo diríase, onde “las cosas como son”, permitáseme o exemplo, non é “as cousas como son”, senón “cousas son cousas”. Quero dicir que o galego ten que procurarse (e salvarse) nel mesmo, e non calcando doutros idiomas, por próximos ou veciños que sexan (ou que parezan).

O Dr, Saa de marras foi un home nado en Portomarín (en 1885), que veu morrer ao lugar de partida, en 1984, tocando xa que logo coas pontas dos dedos a centuria de vida. O Dr. Saa, en fin, andivo polo mundo adiante, poñendo este por monteira, como tantos galegos do seu tempo (e posteriores) e condición, coa cousa de quen non quixo limitarse a traballos convencioais, cal o de camareiro co que encetara a boroa profesional en Lugo, para exercer toda a vida como mago, nigromante, prestidixitador, hipnotizador ou mentalista como din hoxe aos que se adican a tan fascinante choio.

E non o debía de facer mal o bo do “Conde Waldemar”, fachendoso de que o seu título chegara a el da Casa Real española, que tan ben o acollera nos anos vinte.

Cando o Dr. Saa xa era un mago coñecido e recoñecible, intérprete das súas falcatruadas e fedellos en moitos países, europeos e americanos.

Logo a fama de Rodríguez Saa pasaría a Asia, onde chegaría actuar diante do emperador xaponés, Hiro Hito.

O que lle valería, a foto que con este conservaba, salvar a vida cando os nipóns invadirán Filipinas, onde o “Conde de Waldemar” casara con terratenenta, tan gustosa ou opípara como as citadas artes do home de Bagude (Portomarín).

Logo da Guerra Mundial viría unha segunda etapa para o Dr. Saa, ocupado en actividades teosóficas espiritistas e cuhistas en diferentes países que vían ao galego como un home con talentos especiais.

Rodríguez Saa, sempre en contacto con Trapero Fardo, o seu “cónsul” en Galicia volveu a Lugo, definitivamente, en 1980. Se cadra un chisco esquecido de máis, se cadra porque aquel mundo de magos, nigromantes e demais viñera abaixo. Ao menos na atención masiva de teatros que acolleran ao “Conde Waldemar” nas súas xiras trunfais. Como a que dera por Galicia no verán de 1925, incluíndo Ferrol (Teatro Jofre).

Moi ilustrativo o apéndice do libro chamado “Documentación gráfica”, no que vemos en acción ao bo de Rodríguez Saa, todo un “craque” da maxia e mestre de exotismos e, mesmo, bizarrías.

Vicente Araguas

 

 

 

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os tempos da longa noite de pedra contados por Xosé Fernández Ferreiro. Crítica de Alfredo Iglesias sobre «De Xente Nova a Brais Pinto»

23 Marzo 2012

Críticas,Crónica,Memorias

Alfredo Iglesias Diéguez publicou no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, e subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

Un afiador rebelde

Acaído retrato xeracional

Nos tempos escuros da longa noite de pedra unha pequena presada de homes fixo posible a apertura dun espazo no que, comomsinalou Méndez Ferrín, tiveron cabida diversas “intelixencias e sensibilidades que aspiraban a unha renovación total de Galicia, política, literaria e artística”.

Sobre ese espazo vangardista, do que tanto se ten escrito e que, por dereito propio, está presente en todos os manuais de literatura galega e nas nosas enciclopedias, vén de escribir unha necesaria obra memorialística Xosé Fernández Ferreiro, un dos seus promotores.

Precisamente por causa do abundante coñecemento que temos do grupo Brais Pinto semellaba que xa non había máis que dicir; porén,o autor é quen de relatar nun feixe de páxinas –escritas a partir dunha conferencia pronunciada nun acto de homenaxe que lle tributou o Pen Club en 2009–, numerosas circunstancias de interese: a razón do nome do Grupo; as actividades realizadas polos sete fundadores –Xosé Luís Méndez Ferrín, Reimundo Patiño, Bernardino Graña, Ramón Lorenzo, Bautista Álvarez, César Arias e o propio autor, Xosé Fernández Ferreiro–: os lugares de xuntanza, os debates, as conversas… e, tamén, por que non nun relato memorialístico, a troula; a incorporación de Herminio Barreiro e Alexandre Cribeiro ás actividades do Grupo; as relacións con outros confrades, como Xavier Costa Clavell ou ‘Foz’; a relación con xentes como Ben–Cho–Sey, Novoneyra ou Piñeiro; as circunstancias que rodearon á publicación de cada un dos libros que editou o Grupo…

Neste sentido, o libro que nos presenta Xosé Fernández Ferreiro, De Xente Nova a Brais Pinto: memorias dun afiador rebelde constitúe un interesante exercicio de memoria que realiza un acaído retrato sociolóxico dun grupo xeracional que loitou por facer agromar, dende o fondo da infamia franquista, a vangarda cultural e política do noso país.

Un relato no que o autor incorpora, ademais, outros episodios da súa traxectoria vital tamén de grande interese histórico, como a andaina do grupo ourensán Xente Nova, a segunda etapa do grupo Brais Pinto da man de César Arias e Reimundo Patiño e numerosas lembranzas que profundan na, ás veces, descoñecida intrahistoria dunha historia coñecida.

Alfredo Iglesias Diéguez

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Xosé Fernández Ferreiro, entre a crónica e a memoria. Crítica de Ramón Nicolás

21 Marzo 2012

Blogs,Críticas,Crónica,Memorias

Ramón Nicolás publica no seu blog, Caderno da crítica, unha recensión sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, e subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

Lin con atención e interese esta entrega de Xosé Fernández Ferreiro, situada a cabalo entre a crónica e o exercicio xénero memorialístico; un libro inspirado, como se confesa no limiar do mesmo, nunha intervención que Fernández Ferreiro ditou  no seo dunha homenaxe tributada no antigo mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil hai algún tempo e organizada polo Pen Clube de Galicia.

      O certo é que este volume enriquece notablemente o xénero entre nós pois é abondosa e intensa a cantidade de información e documentación, de estimable valor histórico e sociolóxico, que o autor de Nogueira de Ramuín deita nestas páxinas. Algo especialmente operativo para coñecer, de primeira man, capítulos da nosa historia literaria -tamén cultural e política- máis recente, sendo algúns protagonizados por quen nolos relata e noutros actuando como testemuño fiel do acontecido. É este, así pois, un libro de intención propedéutica, agás se cadra nalgúns brevísimos capítulos, que transitan por anécdotas pouco substanciais mais que entendo como recurso para distender a lectura. É máis relevante, ao meu ver,  esa evocación do camiño percorrido desde a agrupación denominada «Xente Nova» até os anos de Brais Pinto, grupo este último que cada vez máis demanda unha rigorosa e clarificadora análise pois sen dúbida o seu labor vai cobrando outra dimensión do que ata agora se recolle nas investigacións ou interpretacións máis ao uso, sobre todo pola vontade renovadora, ou se se quer pioneira, que desenvolveu  en moitos ámbitos.

       Esta achega supón un certeiro avance na recuperación dos fíos soltos e do que significou Brais Pinto baixo o punto de vista dun dos seus integrantes, desempoando capítulos talvez esquecidos polo paso do tempo ou, nalgúns casos, ocultados ou minimizados. Cómpre agradecer o esforzo que Fernández Ferreiro depositou en fiar todas as lembranzas e ofrecérnolas mercé un rexistro rápido, fluído e altamente informativo. Para quen isto subscribe, que  gusta moito destes libros, supuxo unha lectura ben proveitosa.

Ramón Nicolás

Chuzame! A Facebook A Twitter

«De Xente Nova a Brais Pinto», de Xosé Fernández Ferreiro: memoria viva que aporta datos relevantes. Crítica de Francisco Martínez Bouzas

19 Marzo 2012

Críticas,Crónica

Francisco Martínez Bouzas publicou no seu blog, Nove noites, unha recensión crítica sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, e subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

Memorias literarias e humanas

A colección “Xerais Crónica” amplía a súa serie “Memorias” con esta achega ao subxénero memorialístico que recolle as acordanzas literarias e humanas do narrador e xornalista Xosé Fernández Ferreiro, no contexto da súa pertenza aos grupos literario-culturais Xente Nova e Brais Pinto. O libro, cun formato de cerca de duascentas páxinas, naceu como ampliación do texto que o autor leu no antigo mosteiro de San Estevo de Ribas de Sil con motivo da homenaxe que a finais do ano 2009 lle tributou e Pen Clube de Galicia.

O primeiro que chama a atención destas “Memorias dun afiador rebelde” -así se autodefine Xosé Fernández Ferreiro- é o  carácter atípico  dunhas memorias, moi afastadas da crónica pormenorizada e convencional, do quefacer literario-cultural dos dous grupos de mozos aos que pertenceu, ao longo dos días, meses e anos. No libro de Fernández Ferreiro recóllense fitos importantes da loita cultural e literaria duns mozos galegos en Ourense e en Madrid nos anos cincuenta, pero sobre todo, as vivencias humanas de todo tipo que conformarían as vidas daqueles mozos que en tempos “da posguerra, da fame e do noxo” e da bohemia madrileña, pretenderon romper con todo, cousa que non conseguiron, pero si fixeron abrollar desde as súas cabezas cheas de soños a renovación máis profunda da literatura galega dos últimos cincuenta anos do pasado século. Porén, os datos que nos proporciona Fernández Ferreiro, confirmando outros libros memorialísticos ou de conversas, son de grande relevancia para  a historiografía e a socioloxía da literatura galega.

Dá comezo Fernández Ferreiro á recuperación das súas lembranzas coa constitución de Xente Nova en Ourense nos primeiros anos cincuenta en compaña de César Arias, Víctor Campío, Serafín Gómez Pato e Daniel Conde Mir. O seu principal empeño tanxible foi a edición dunha revista bilingüe que a censura da época impediu que saíse á rúa. Porén, destes anos rememora o autor moitos acontecementos que teñen que ver coa nosa lingua ou con Galicia: os actos conmemorativos do centenario do nacemento de Curros Enriquez en Celanova;  a relación con persoeiros galeguistas da época, nomeadamente con Otero Pedrayo; o desencontro dos galeguistas de base de Ourense e Ramón Piñeiro, ao que acusaban de ser un “vulgar politiquillo”, cuestionando que el fose a persoa indicada para liderar o galeguismo dos anos vindeiros. Pasa revista así mesmo a outros eventos daqueles anos: a loita contra o encoro de Castrelo de Miño, o concerto de Raimon en Santiago e moitas outras actividades que atesouran un inestimable valor documentalista e mesmo anecdótico, sobre todo verbo da vertente humana dos seus protagonistas e dalgunhas figuras da cultura galega.

Mais, aínda moito máis importante para a historia social da literatura galega, son os breves capítulos que Fernández Ferreiro dedica ao xurdimento e ás xeiras do grupo Brais Pinto en Madrid, “un sono que nos axudou a vivir en tempos hostís” (páxina 59). Unidos pola lingua galega e o amor  á Terra, presumiron sempre dunha incorruptible galeguidade. Formaron o grupo Méndez Ferrín, César Arias, Raimundo Patiño, Bautista Álvarez, Bernardino Graña, Ramón Lorenzo e o propio autor. Foron “os sete magníficos” (Costa Clavell), un grupo que pronto aumentaría ata nove coa chegada de Heminio Barreiro e Alexandre Cribeiro.

Brais Pinto, como se ten recoñecido, foi un intento de poñer ao día a cultura galega nunha dirección de vangarda. Constituído o grupo en Madrid na primavera de 1958, Fernández Ferreiro enumera as distintas actividades que desenvolveron: fundación da editorial Brais Pinto, edición de Bocarribeira, un poemario de Otero Pedrayo, a sonora asubiada a Fraga Iribarne no Centro Galego cando lle escoitaron dicir que “Gracias a Franco, un gran gallego, ya no se emigra ni hay viudas de muertos ni de vivos en Galicia”. E as mil aventuras, quefaceres, vencellos sentimentais destes mozos en Madrid. As relacións cos amigos (Ben-Cho-Shey, Martínez Barbeito, Novoneyra, Costa Clavell. As andainas e experiencias vitais deste grupo de “contestatarios, rebeldes, visionarios, existencialistas, surrealistas, transgresores, románticos, provincianos, aldeáns, escépticos” abriron portas e cancelas, novos camiños desde a sequidade intelectual e a miseria moral da capital do estado español que foron fundamentais para a renovación política, literaria e artística de Galicia, como escribiu un dos seus membros. Este libro é a memoria viva daqueles anos, daquelas arelas e daquelas angueiras.

Francisco Martínez Bouzas

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Vigo, a explosión dos ’80», de Víctor de las Heras: a crónica fotográfica dunha década, en Ultrasónica

Álbums,Crónica,Fotografía

A webzine Ultrasónica publica unha información sobre Vigo. A explosión dos ´80, de Víctor de las Heras, así como sobre Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.

 

En el momento de escribir estas líneas, un libro sobre la movida de los 80 en Vigo (Vigo a 80 revolucións por minuto), comentado hace bien poco en Ruta 66, es el más vendido en Galicia. Casi al mismo tiempo se editó este Vigo, a explosión dos ’80, que bien se puede considerar su hermano, su complemento.

Si en el otro volumen su autor, Emilio Alonso, recreaba con palabras aquella época de aparente esplendor musical (sí, había creatividad, pero los conciertos se podían contar con los dedos de una mano), en este es la imagen la que toma el protagonismo. Víctor de las Heras, tras dedicarse a la hostelería en Ibiza, vuelve a Vigo en 1982 y empieza a retratar todo aquello que se mueve en su ciudad.

Eran tiempos de reconversión naval y movilizaciones. La foto de “Sandokán”, un conocido obrero del metal, enfrentándose desarmado a la policía sea, tal vez, el mejor retrato de la época. Aquella crónica política y social y las fotografías relacionadas con la explosión rock se reparten a partes iguales: los inicios de Siniestro Total, Os Resentidos, Los Buzos, Bromea o qué? o aquella extraña hermandad que llamaron “Madrid se escribe con V de Vigo” quedan aquí inmortalizados fielmente para la posteridad.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Presentación de “Como defenderes os teus dereitos lingüísticos” en Ribadeo

14 Marzo 2012

Crónica,Presentacións

A presentación de Como defenderes os teus dereitos lingüístico de Carlos Callón, que contará coa participación de Dores Fernández Abel e Carlos Callón, terá lugar a sexta feira (venres), 16 de marzo, ás 20,30 horas na Casa das Letras, rúa Rodríguez Murias, 8 en Ribadeo.

Organiza Xerais e a MESA pola Normalización Lingüística

Chuzame! A Facebook A Twitter

Celso Emilio Ferreiro: unha biografía agardada. Entrevista de Alberto Ramos con Ramón Nicolás

7 Marzo 2012

Biografía,Crónica,Entrevistas

Dioivo publica unha entrevista de Alberto Ramos con Ramón Nicolás sobre diversos aspectos da biografía de Celso Emilio Ferreiro que está en proceso de edición e Xerais publicará na próxima primavera.

 

«Sorprende a amizade entre Celso Emilio e Cela»

O crítico literario e investigador Ramón Nicolás publicará a finais de maio a súa agardada biografía de Celso Emilio Ferreiro. A obra atópase en proceso de maquetación e a Editorial Xerais pretende lanzalo ás librarías galegas a finais de maio e iniciar as presentacións na Feira do Libro do Vigo. Polo momento, a obra de Nicolás non ten un título definitivo, mais a editorial manexa como provisional Celso Emilio Ferreiro. No rodicio da vida. Esta será unha biografía de gran dimensión, apoiada nunha ampla documentación e que busca diferenciarse doutras obras xa realizadas sobre a vida do poeta celanovés. “Non quixen facer unha biografía literaria como a que realizou o profesor Xesús Alonso Montero. Neste libro sacrifico o que sería tecer interpretacións sobre as obras literarias para centrarme no seu mundo, na súa vertente máis persoal e vital”, explica Ramón Nicolás. Para o director de Xerais, Manuel Bragado, esta biografía será a partir de súa publicación unha obra de “referencia” para coñecer o autor de Longa noite de pedra.

A estrutura do libro responde a unha biografía ao uso baseada nunha diversa documentación, pero o autor permitiuse certas licenzas para ir un pouco máis alá. “Trátase dunha biografía canónica, con moitos documentos e que segue unha liña cronolóxica. Pero, ao mesmo tempo, intercálase algún capítulo que relata momentos da vida de Celso Emilio Ferreiro cun xeito ficcional”, admite Ramón Nicolás, quen aclara que tomou esa licenza para lle dar un “rexistro diferente”, pero que todo ten unha “base documental”. Dese modo, o biógrafo relatará determinados momentos da obra do poeta, como a morte de seu pai ou o inicio da guerra civil.

A AMIZADE “SORPRENDENTE” CON CELA

Para elaborar a biografía, Ramón Nicolás -investigador que leva anos furando na vida e obra de Celso Emilio- mergullouse nun amplo conxunto de documentos, gran parte cedidos pola Fundación Celso Emilio Ferreiro. Entre eses pegadas do pasado, o biógrafo tamén tivo acceso á correspondencia do escritor. “Consultei o epistolario que el tiña, conservado no seu arquivo. Aí había unha gran serie de cartas que revelan moitas cousas do seu ámbito privado”, explica Nicolás, quen puido acceder principalmente ás cartas recibidas por Celso Emilio, xa que o poeta non adoitaba facer copias das que el enviaba.

A través da correspondencia, Ramón Nicolás realiza unha análise da evolución ao longo dos anos das relacións que mantivo con determinados persoeiros. Cunqueiro, Luís Seoane ou Fernández del Riego foron algunhas das persoas coas que máis carteou. Non obstante, un nome que destaca entre todos pola longa relación e a sorprendente amizade é o de Camilo José Cela. “Como investigador, a relación entre Cela e Celso Emilio foi a que máis me sorprendeu. As cartas comezaron a finais dos corenta. Estableceuse unha amizade perenne, sen ningún conflito pese as diferenzas de carácter ideolóxico e político que mantiñan”, explica Nicolás. Segundo o autor da obra, as cartas ofrecen unha “imaxe sorprendente” do autor de La Colmena. “Hai referencias de Cela sobre o seu traballo na RAE para eliminar definicións pexorativos da entraga ‘gallego’. Hai cartas tamén nas que Cela amosa sentimentos de pertenza a Galicia e mesmo chega a autodenominarse como emigrante”, sinala Nicolás.

Algunhas cartas con Cela e con outros persoeiros recolleranse nun apéndice da obra, que contará con máis de 50 documentos de diversa índole. Deste xeito, os lectores poderán ler misivas de Celso Emilio, coñece rdocumentos de cando foi expulsado da Hermandad Gallega de Caracas ou ver unha gran gama de fotografías.

Un exemplo do tipo de pezas que terán os lectores nese apéndice pódese consultar á esquerda. A Fundación Celso Emilio Ferreiro cedeu a Dioivo esta credencial do ano 1971, asinada por Alonso de los Ríos, polo que o poeta entraba a formar parte do Consello de Galiza. Este documento, xunto outros moitos, aparecerá recollido no apéndice da biografía preparada por Ramón Nicolás.

O CELSO EMILIO POLÍTICO

A relación entre Cela e Celso Emilio sorprende na medida en que a figura do poeta está vencellada a unha visión política radicalmente oposta á do Nobel. Unha dimensión política e militante que describe o libro, dende os  comezos do poeta na Federación da Mocidade Galeguista. “A súa actividade política transita polo nacionalismo, aínda que lle fixo ás beiras ao PC durante bastante tempo. Fóra diso, formou parte da fundación da UPG”, lembra Nicolás.

Non obstante, acabaría marchando desa formación tralo seu paso por Venezuela. “Quedou moi desencantado polo certo illamento que viviu en Caracas coa UPG, cando volve no ano 1974, desvincúlase da UPG”, explica. Despois, o poeta concluíría a súa evolución política entrando no PSOE co obxectivo de galeguizalo. “A razón do seu ingreso é galeguizar o partido. El entrou no partido coa intención de darlle un ton galeguista”, conclúe Ramón Nicolás.

ACTIVIDADE POLO CENTENARIO

A publicación de Ramón Nicolás será, probablemente, un dos momentos máis destacados do Centenario de Celso Emilio Ferreiro, unha conmemoración que está a encherse de actos e diversas iniciativas, tanto institucionais como populares. Este feito pode lembrar ao que se viviu en 1989, ano no que se lle dedicou as Letras Galegas. “Neste sentido, as Letras Galegas de Celso Emilio Ferreiro foron, para min, o máis parecido que houbo ao Vento Lois. Ese ano había motísimos actos nos que se implicou a xente, no que tamén se implicaron organizacións e asociacións de veciños. Este ano tamén parece que haberá bastante actividade sobre a súa figura”, sinala Nicolás.

Ao redor dese calendario de actividades, xerouse nos últimos días unha polémica pola programación institucional. A semana pasada, o secretario xeral de Cultura, Anxo Lorenzo, presentou os actos institucionais previstos para celebrar a efeméride acompañado por representantes do Consello da Cultura Galega, da RAG, do Centro Pen, das Fundacións de Celso Emilio, de Curros e da Cidade da Cultura. Na foto faltaba só a Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG). Esta situación soprendeu a Nicolás, quen comentou a ausencia no seu blog Caderno da Crítica. Acto seguido, respondeu nun comentario a secretaria da AELG, Mercedes Queixas, deixando ás claras que a Asociación de Escritores non fora convidada a participar. A polémica quedou servida e a omisión da entidade deixa en mal lugar os novos resonsables da Xunta en materia cultural.

Alberto Ramos

Chuzame! A Facebook A Twitter

«O misterioso Dr. Saa»: unha vida extraordinaria para un personaxe fóra do común. Crítica de Armando Requeixo

6 Marzo 2012

Blogs,Críticas,Crónica

Armando Requeixo publica no seu blog unha recensión sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

Manuel Rodríguez Saa: o Houdini galego

Da man dos profesores e investigadores Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán chega ás librerías O misterioso Dr. Saa, volume biográfico de descritivo subtítulo: “A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata”.

En efecto, ao longo de cento e medio de páxinas Díaz e Fernández levan a cabo un moi completo percorrido polos principais socalcos vitais e profesionais deste mago nado e morto en Portomarín (1885-1984), que actuaría con grande éxito nos máis diversos países e continentes, dende o Caribe ata Filipinas pasando por Sudáfrica, Centroeuropa, Xacarta, Saigón, Estados Unidos, Borneo, Hong Kong, Hawai…

O traballo de Díaz e Fernández, moi documentado, ofrece tamén un valioso apéndice gráfico no que se reproducen instantáneas do mago actuando e un feixe de carteis e convites ás súas actuacións, así como tamén diversas cartas e notas de prensa sobre os seus espectáculos.

A monografía complétase cun breve limiar de Carlos Coira en nome do Colectivo Máxico Waldemar, unha cronoloxía sintética e unha exhaustiva bibliografía na que se recollen, sobre todo, escritos periodísticos que se fixeran eco no seu día das actuacións do Dr. Saa.

Unha vida extraordinaria para un personaxe fóra do común. Un deses galegos universais ao que moito cumpría lembrar e homenaxear e que a partir de agora será menos descoñecido grazas ao meritorio labor de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán, pacientes e rigorosos investigadores que souberon traer á luz o que durmía baixo sabas de sombra.

Armando Requeixo

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Como defenderes os teus dereitos lingüísticos» de Carlos Callón, presentouse en Ferrol

5 Marzo 2012

Crónica,Presentacións

O Diario de Ferrol publica unha información sobre a presentación de Como defenderes os teus dereitos lingüísticos de Carlos Callón.

 

 Carlos Callón: “Defendemoso galego para tratar de evitar que haxa cidadáns de segunda”

Carlos Callón, presentou onte en Ferrol o seu ensaio “Como defenderes os teus dereitos linguisticos” (Edicións Xerais). Callón falou do seu traballo na sede da Sociedade Galega de Historia Natural, na praza de Canido, acompañado de Xaquín Campo, párroco de Mandiá e portavoz da plataforma Queremos Galego, e Carlos Outeiro, responsable en Ferrolterra da MPNL.

Manual práctico  

Callón sintetizou que o ensaio era “nn manual práctico de consellos para que quen desexe usar o galego na Administración, notarías, etc., saiba cales son os seus dereitos. É un volume moi práctico que nace da experiencia de socios e amigos da Mesa. 0 libro nace desa experiencia colectiva, afilan que o asine eu”.

Gañador do premio Redelibros ao mellor ensaio de 2011 e finalista actualmente do premio da Asociación Galega de Editores, “Como defenderes os teus dereitos linguisticos” supoxo para Callón “unha alegría amosada por moita xente que puxo en práctica os consellos ou que solucionou un problema sen custos persoais”.

Neste sentido, o presidente da MPLN fixo referencia ao proceso no que el mesmo está inmerso por defender a legalidade fronte ao un maxistrado coruñés. “Hai situacións que son unha farsa e aquí se ve o desamparo xurídico do galego: quen defende a legalidade ten que ir a un xuízo. Nós o que estamos facendo é tratar de que non haxa cidadáns de primeira e de segunda polo uso do seu idioma, algo que non sempre é facil desde a propia administración autonómica, que ten a obriga de defender o seu uso”. Neste sentido, Carlos Callón exemplificou a súa

crítica: “En malo de 2010 o señor Feijóo presentou un programa informático que impide o uso de galego. Antes xa non era fácil pero esta ferramenta impídeo. Unha administxación non pode vulnerar os nosos dereitos”.

Finalmente, o responsable da Mesa quixo ser optimista verbo do futuro do galego e comentou que “se a xente segue a mobilizarse na rúa, reclamandoo s seus dereitos, o galego pode ter futuro porque, é o que nos une”.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os anos difíciles nas memorias de Xosé Fernández Ferreiro. «De Xente Nova a Brais Pinto», crítica de Armando Requeixo

Críticas,Crónica

Armando Requeixo, publica nos xornais nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, e subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

Memorias de Xosé Fernández Ferreiro

Non é o memorialístico un xénero abondoso na literatura galega. Endebén, é certo que nos últimos anos foi medrando entre nós o número de títulos desta natureza, o que fai que actualmente contemos con mostras notables neste eido.

A última das que pasou polo prelo é De Xente Nova a Brais Pinto. Memorias dun afiador rebelde, asinada polo narrador e periodista de Nogueira de Ramuín Xosé Fernández Ferreiro e incluída na serie Memorias da colección Crónica de Xerais. Case dous centos de páxinas que naceron como ampliación dunha longa conferencia pronunciada polo autor con motivo da homenaxe que, en novembro do 2009, o Pen Clube de Galicia lle tributou en Santo Estevo de Ribas de Sil.

Estruturada nunha manchea de capítulos breves de apenas un par de planas de extensión, a obra responde ao anunciado na cuberta, pois dá cumprida razón da nacenza do grupo literario Xente Nova no Ourense de primeiros dos cincuenta do pasado século e mais do posterior xurdimento (na primavera do 58) do grupo Brais Pinto en Madrid.

Do primeiro dísenos que o compuñan, amais do autor, Víctor Campio Pereiro, César Arias, Serafín Gómez Pato e Daniel Conde Mir e que, alén da puntual participación dos seus membros nalgún faladoiro literario da época, tivo como principal actividade a elaboración dunha revista bilingüe galego-castelá que ía levar o mesmo nome do grupo pero que, por ser prohibida pola censura, endexamais chegou a imprentarse.

Máis extenso e, tamén si, relevante para a historiografía sociocultural e literaria galega é o relato moi detallado que Fernández Ferreiro fai da aparición e andaina de Brais Pinto, que formaron, xunto a el, Xosé Luís Méndez Ferrín, César Arias, Reimundo Patiño, Bautista Álvarez, Bernardino Graña e Ramón Lorenzo, os “sete magníficos”, como os chamou o seu amigo e confrade de aventuras madrileñas Xavier Costa Clavell, septeto que pronto pasaría a ter nove compoñentes, pois aos amentados acabaron sumándose pouco despois Alexandre Cribeiro e Herminio Barreiro.

De Brais Pinto relátasenos o acto fundacional e explícase o porqué do nome, dándose tamén conta polo miúdo das circunstancias que rodearon a publicación de cada un dos cinco títulos que editaron como selo.

Agora ben, De Xente Nova a Brais Pinto resulta un volume de grande interese non só pola súa informada relación das actividades de Xente Nova e Brais Pinto, senón tamén polo valor documental que atesoura tanto para o pormenorizado coñecemento das traxectorias biográficas dos escritores implicados coma polo acabado retrato sociolóxico, xeracional e aínda epocal que reflicte.

Neste sentido, un pode aprender lendo a Fernández Ferreiro como Otero Pedrayo foi silenciado por conferenciar en galego no Posío en 1949; como os enfrontamentos radicais dos vellos galeguistas ourensáns con Piñeiro facían que o alcumasen de “descortés e vulgar politiquillo”; como Risco, logo de terlle feito unha crítica negativa a un libro de Pura Vázquez, escapaba dela por medo a que esta o puidese reprender; como Méndez Ferrín e López-Casanova tiveron máis que palabras unha tarde no Derby, en Compostela; como Luís González Blasco ‘Foz’ devolveu a Manuel Rabanal un artigo de La Noche no que este último enxalzaba o réxime franquista non sen antes nutrilo convenientemente tras pasar polo escusado; como seica o poeta crego Faustino Rey Romero bebía os aires pola xa citada Pura Vázquez; como Cribeiro resolvía os enfados apelando a “Santa Felicitas de Castelgandolfo, virgen por delante y mártir por detrás”; como Herminio Barreiro facía quilómetros cada noite preso do seu somnambulismo; como ‘Foz’ andaba a riscar canto muro libre vía por Madrid con espirais trísceles que debuxaba cos xices dos que sempre levaba cheos os petos… e así todo.

Daquela, non pode negarse que Fernández Ferreiro non fose, tamén no seu relato, fiel á súa autodefinición: “son un soñador, un romántico de aldea, un á marxe dos sistemas, un outsider”, pois se algo non son estas memorias é unha narración soporífera e convencional de datos perfectamente consultables en manuais e enciclopedias literarias. Todo o contrario, en De Xente Nova a Brais Pinto agurgulla a vida do Ourense e o Madrid dos anos cincuenta, case me atrevería a dicir que é posible percibir a atmosfera de nostridade auriense e o tasto rancio e decrépito das xeografías surreais que habitaron na capital do Estado estes escritores, loitando a prol da nosa causa cultural e literaria en pensións de mala morte, nun Centro Galego alacoado e de postal, bohemizando as súas xuntanzas e facendo agromar daquel lameiro de miserias escritos vangardistas que hoxe son textos referenciais da nosa literatura do medio século. Porque dun libro así, xaora, un nunca cansa de tirar ensinanzas. Proben.

Armando Requeixo

Chuzame! A Facebook A Twitter

A aventura do Conde de Waldemar: un documento sociolóxico de primeira orde. Crítica de Manuel Rodríguez Alonso sobre «O misterioso Dr. Saa»

1 Marzo 2012

Blogs,Críticas,Crónica

Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

Un rei de magos e un mago de reis

Xosé Díaz Díaz e mais Belén Fernández Guzmán preséntannos neste libro a biografía dun mago galego que na década dos anos vinte e trinta chegou a actuar diante da familia real española ou do emperador do Xapón (de aí que nas súas tarxetas de presentación se presentase como  Rei de magos/Mago de reis) ou perante personaxes como o presidente de Cuba ou mesmo nas grandes cidades como París, Buenos Aires, A Habana etc. Amais de que resulta moi entretida a biografía deste lugués de Bagude (Portomarín), constitúe un documento de primeira orde para coñecermos a vida cotiá na Galicia do primeiro terzo do século XX, pois o mago Dr. Saa naceu en1885.

Manuel Rodríguez Saa sofre unha dura infancia na súa aldea natal maltratado polo padastro. Por iso, sendo un adolescente, decide marchar para Lugo, onde aprende o oficio de camareiro. En 1905 parte de Lugo para Madrid e aí parece que comezan os plans de Rodríguez Saa para converterse en mago. De Madrid partirá para París. Vivirá no mítico barrio de Montparnase e alí realizará a aprendizaxe que o levará a ser un grande ilusionista e mesmo hipnotizador. Nos anos da Primeira Guerra Mundial e mais nos felices vinte moverase polo circuíto dos célebres cabarés de París, Londres, Berlín, Hamburgo, Múnic e terá como centro o barrio xa citado de Montparnasse.

Nos anos vinte produciranse os seus grandes triunfos en Cuba, especialmente con número como a conversión dunha folla de xornal nun billete ou co hipnotismo, como o número do célebre tranvía de Maiagüez. Non menos sorprendente será a súa voda en 1937 cunha rica herdeira filipina. Nese mundo de aventuras salvará a vida na invasión xaponesa de Filipinas porque lles ensina aos soldados xaponeses que o ían executar unha foto onde aparece co emperador do Xapón tras unha extraordinario actuación diante deste mandatario.

Mais a partir da década dos cincuenta e tras enviuvar e mesmo ter que fuxir de Filipinas ante as acusacións de desfalco dos bens da muller que lle fai unha parte da familia desta, comeza o seu declive. Tenta incluso triunfar en Holliwood, mais a súa vida remata en 1984, en Narón (Portomarín), como un de tantos emigrantes regresados e, aínda que non rico, cun capitaliño que lle permite pasar os seus últimos anos con decencia e sempre sen abandonar o exercicio do ilusionismo, pois sempre estaba disposto a actuar para quen llo pedía, incluso con noventa e nove anos, pois a súa vida case acadou o século.

Como xa dixemos, o lector goza con esta vida viaxeira e aventureira do Doutor Saa. Mais o libro é tamén un documento sociolóxico de primeira orde. Así vemos como nos primeiros anos do século XX no rural galego era normal o traballo dos cativos, como lle acontece ao propio mago. A lectura e escritura aprendeuna pola súa conta, sen acudir a unha escola regrada. Mais tamén se estaba a transformar a sociedade galega. O desenvolvemento urbano que trouxo o liberalismo e especialmente a Restauración, moi especialmente nas capitais de provincia ou nas vilas, permitía que moitos rapaces espelidos como era o noso mago puidesen fuxir das duras condicións do campo e atopar na cidade empregos como o de camareiro, que non era que fosen unha lotaría, mais permitían mellorar as condicións de vida. Tamén observamos o cambio que se produce pola irrupción de transportes modernos como o ferrocarril ou os coches de liña a partir da década dos anos vinte. Grazas a estes medios hai unhas posibilidades de desprazamento e mesmo de traballo e formación que eran impensables antes e das que se aproveitou o noso mago.

Vemos así mesmo como era a partir dos anos vinte o ocio nas cidades galegas. As cidades e mesmo as vilas da Restauración tentan reproducir o modelo de vida xa non de Madrid senón de París. Ao lado dos espectáculos en directo, como as actuacións de cantantes, ilusionistas ou compañías de teatro, irrompe agora o cine. O propio Dr. Saa compartía moitas veces a súa actuación coa proxección dunha película de cine mudo. Nas capitais de provincia os escaparates dos comercios difunden as novas modas chegadas de París, grazas á mellora das comunicacións. Mais todo este novo mundo chega e exprésase en castelán. A prensa, que espalla estes novos entretementos, está tamén en castelán. O mundo do lecer moderno entraba dominado polo castelán e, por desgraza, así seguimos.

En fin non menos ilustrativo é o comportamento do mago como un emigrante típico, pois nos primeiros tempos sempre lle manda desde o estranxeiro a remesa de cartos á familia, por exemplo. Mesmo cando volve organiza unha festa para todo o seu pobo, tratando así de acadar un certo recoñecemento social ao seu triunfo. Xa que logo, libro que amais de ser unha moi boa biografía dun dos magos galegos de máis sona, é un moi bo documento sociolóxico sobre a Galicia do primeiro terzo do século XX.

Manuel Rodríguez Alonso

Chuzame! A Facebook A Twitter

De Portomarín ao encontro co emperador Hiro Hito. Crítica de Xosé Manuel Eyré sobre «O misterioso Dr. Saa»

29 Febreiro 2012

Críticas,Crónica

O crítico Xosé Manuel Eyré publica unha recensión en Galicia Confidencial sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

O conde de Waldemar, esa personaxe esquecida

Esta semana analizamos ‘O misterioso Dr. Saa’, un libro de Xosé Díaz e Belén Fernández publicado pola editorial Xerais, que recupera a figura de todo un mito galego da historia da maxia mundial

Unha mostra, moi significativa, do poder que chegou a ter este lugués de Bagude (Portomarín) é aquela de cando, xa casado cunha das mulleres principais das Filipinas, cando a invasión xaponesa durante a Segunda Guerra Mundial, non é o inmenso poder da súa cónxuxe Teodora Salgado quen salva ao Dr. Saa do pelotón de fusilamento, Conde Waldemar, senón unha fotografía do Rei de Magos e Mago de Reis co mesmo emperador nipón Hiro Hito. Pois, naquel 1935 o emperador era aínda considerado divinidade e fora convidado a dar unha sesión no mesmo Palacio Imperial Xaponés, poucas persoas ultrapasaran os seus muros e Manuel Rodríguez Saa, Conde de Waldemar, foi o primeiro mago en visitar estancias que mesmo para os xaponeses eran vedadas, evento do que conservaba unha fotogafía ode estaba el co emperador Hiro Hito e a súa esposa e canda eles o xeneral Toho. Desde entón, desde que amosou esa fotografía, o mago galego pasou a ser considerado intocábel. Non só respectado, senón inclusive temido.
Velaí unha das pasaxes máis coñecidas da vida deste home, deste galego que foi unh das personaxes principais do seu tempo e agora Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán rescatan nesta biografía. Xa Trapero Pardo relatara esta anécdota en El Progreso ( 7-11-1980 ), que Trapero Pardo foi un dos poucos para quen a vida e figura de Manuel Rodríguez Saa non foi un segredo, e é xusto recoñecerlle este mérito, sobre todo na actual conxuntura social, onde o relativo á desmemoria recibe o aplauso do poder mentres sementa paus nas rodas daqueles que pretenden recuperar a memoria histórica. Mais os autores, Xosé Díaz e Belén Guzmán, non só contan a enécdota esta senón que ademais puideron confirmala co historiador filipino Augusto Marcelino Reyes González III.
Velaí unha das pasaxes máis coñecidas da vida do Conde Waldemar, unha personaxe que non deixa de lembrar a figura de Carolina  Otero, a Bela Otero, por ambos se dedicaren ao mundo do espectáculo e polo grande poder que chegaron a ter nas súas mans e tamén polo feito de lograren ser personaxes moi coñecidas partindo desde o rural galego. Dicimos que velaí unha das pasaxes máis coñecidas, porque realmente hai moitas máis, moitas, na vida dun home que actuou para varias casas reais e xefes de estado na primeira metade do século XX.
Unha persoa extraordinariamente hábil nas prestidixitacións, na maxia, no mentalismo, e que como tal foi recoñecido, mais que pasou unha garde parte da súa vida fóra da Galiza, viaxando por eses mundos, sobre todo América e Asia, permitíndose só de cando en vez algunha estadía entre os seus. Desa extraordinaria habilidade gardan testemuña non só as cartas de recoñecemento das casas reais e gabinetes de estado, senón tamén as redaccións de tantos e tantos xornais polo mundo adiante, xa que Mauel Rodríguez Saa adoitaba, sempre, visitar as redaccións da prensa local e obsequiar cunha  mostra das súas destrezas, e deste xeito logarba o favor dos media cunha promoción envexábel. Mais non só, senón que tamén prodigaba demostracións das súas facultades no día a día da xente de a pé , nas festas, no café ou mentres agardaba por un tren.
Eis, pois, que cómpre saudar esta biografía como un dos libros capitais deste 2012, pois recupera para nós parte da nosa historia e unha figura que alumeou entre as máis potentes do firmamento do espectáculo na primeira metade do século XX, até que o cinema eclipsou todo. Agora xa non só Trapero Pardo, o Mago Antón e pouquiños máis saben da importante figura desde mago, xenial a nivel mundial como ilusionista, telèpata ou prestidixitador. Houdini non perdeu o seu trono, mais entre os escollidos tamén está este lugés de Bagude. E os lucenses saberán que o Colectivo Máxico Waldemar non homenaxea unha personaxe de Edgar Allan Poe, que ben o merecería, senón a figura dun dos principais magos do século XX, lucense coma eles, que desde unha aldea de Portomarín subiu aos mellores escenarios do mundo para ser aclamado e admirado.
Cómpre, agora, que libros como este obren o efecto de facermos do verdadeiro valor de que poidamos contar a nosa historia. E dicimos agora, que non se trata de revisar a historia colectiva que como pobo diferenciado temos, senón a biografía dun mago, revisión dunha historia individual, pois sería tremendo erros pensar en agardar que desde fóra veñna recoñcer méritos alleos.
Chuzame! A Facebook A Twitter

As revelacións do afiador de Brais Pinto. Crítica de Manuel Rodríguez Alonso sobre as memorias de Xosé Fernández Ferreiro

28 Febreiro 2012

Blogs,Críticas,Crónica

Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, e subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

De Xente Nova a Brais Pinto

Xosé Fernández Ferreiro

Xerais, Vigo 2012, 172 páxs.

Un grupo fundamental

O Grupo Brais Pinto, cuxa traxectoria nos presenta neste libro de memorias un dos seus integrantes, Xosé Fernández Ferreiro, tivo unha grande importancia non só na evolución da literatura galega posterior a 1950, senón mesmo na historia de Galicia, pois nel está o xerme dunha organización como a UPG (Unión do Pobo Galego).

Fernández Ferreiro comeza as súas memorias pola lembranza da constitución do grupo Xente Nova, en Ourense, que el considera un antecedente do grupo Brais Pinto. Pasa revista a algúns fitos do galeguismo destes anos, remate dos corenta e comezos dos cincuenta, como a celebración do centenario de Curros Enríquez en Celanova (15 de setembro de 1951) ou a mítica ocasión en que Otero Pedrayo, diante do gobernador civil de Ourense, Muñoz Calero, emprega en 1949 o galego nun acto público, no centenario do nacemento de Lamas Carvajal. Nestes anos ourensáns de remates dos corenta e comezos dos cincuenta Fernández Ferreiro amósanos como, malia todos os condicionamentos en contra, Cuevillas, Otero Pedrayo e mesmo Risco seguen a exercer o seu maxisterio galeguista.

Pasa revista así mesmo ao labor xornalístico de Borobó no remate dos corenta e comezos dos cincuenta e infórmanos sobre os comezos da chamada Xeración de La Noche ou das Festas Minervais. O traballo de xornalista de Fernández Ferreiro permitiulle así mesmo ser testemuña de excepción de acontecementos como o concerto de Raimón en Santiago en 1967, os acontecementos de Castrelo de Miño no 66 ou do primeiro concerto de Voces Ceibes en abril de 1968. Describe polo miúdo a célebre Campaña do peso para dotar un premio de teatro en galego. Así van pasando perante os nosos ollos actos e movementos que foron fundamentais no devir da lingua, literatura e mesmo da vida político-social e cultural galega da década dos cincuenta e mais do sesenta.

Como é lóxico, dedícalle especial atención á constitución en Madrid do grupo Brais Pinto. Subliña que non é so un grupo de estudantes ou universitarios, senón que nel hai traballadores e preséntanos os constituíntes do devandito grupo: Bautista Álvarez, Méndez Ferrín, Bernardino Graña, Alexandre Cribeiro, Herminio Barreiro, Ramón Lorenzo, Raimundo Patiño e mais o propio Fernández Ferreiro. Constituído o grupo en Madrid, describe os seus lugares de encontro e as actividades que desenvolven, entre as que destaca a fundación da editorial Brais Pinto, que inicia a súa andaina co libro de poemas de Otero Pedrayo Bocarribeira (1968). O grupo, como ben indica Ferreiro, toma carta de natureza cando no bar Los Mariscos, de Madrid, deciden crear unha editorial. Entre os actos en que se dan a ver, naquel mesmo ano de 1958, salienta a celebración do aniversario no Centro Galego de Madrid da voda Rosalía-Murguía. Por certo, nestes actos rebentan a conferencia de Fraga, cando o fundador do PP afirma que a Galicia de 1958 xa non é a de Rosalía, pois seica Franco acabara coa emigración…

O libro sitúa correctamente o grupo Brais Pinto e na liña do libro de Conversas con Méndez Ferrín (de Xosé Manuel del Caño, Xerais, 2005) fai ver como, ao contrario do culturalismo e antimarxismo de Galaxia, o grupo Brais Pinto procura, especialmente no máis destacado dos seus membros (Méndez Ferrín), asumir o ideario do movementos de liberación antiimperialistas como o de Alxeria e tenta unha renovación vangardista na arte e na literatura, sen por iso excluír o compromiso social e cívico. A concepción da literatura de Brais Pinto, ao asumir a novela moderna de Kakfa, Faulkner, o nouveau roman, o absurdo, a nova literatura beatnik ou mesmo a arte non figurativa e moi distinta do tipo de literatura que propoñía Piñeiro (o realismo rural de Fole ou a fantasía cunqueireana). Foi célebre a polémica sobre arte que tivo con Cunqueiro Patiño, en que este defendía a Tapies e a arte non figurativa. Fernández Ferreiro faille así mesmo xustiza a unha figura que tivo unha grande importancia na posguerra para introducir as xeracións mozas no galeguismo e que habitualmente se esquece: Ben-Cho-Shey.

Tamén analiza Ferreiro o contacto que establece o exilio, especialmente Luís Soto con Brais Pinto. Non hai que esquecer, como ben sinala Fernández Ferreiro, que na fundación da UPG en 1963 estiveron tres dos membros de Brais Pinto: Méndez Ferrín, Bautista Álvarez e mais Raimundo Patiño.

Son tamén moi interesantes os datos que nos achega Fernández Ferreiro para a socioloxía da literatura galega. Así a tiraxe da colección poética de Brais Pinto era de cincocentos exemplares, non se vendía en librarías e só se comercializaba a través de subscritores, que andaban arredor dos setenta e cinco. Como o conto non daba para a conta, parece ser que a edición a pagaba do seu peto César Arias. Explica así mesmo a invención do afiador Brais Pinto, que dá nome ao grupo (nisto cómpre comparar o que di Ferreiro co que afirma Ferrín no devandito libro de Conversas). Cómpre ler así mesmo as liñas que dedica ao censor, delegado de Turismo e catedrático de Literatura de Ensino Medio Serrano Castillo, verdadeiro home de Juan Aparicio en Galicia.

En fin, que hai que ler este libro para coñecer por alguén que é protagonista da historia que foi e que supuxo o grupo Brais Pinto.

(…)

Manuel Rodríguez Alonso

Chuzame! A Facebook A Twitter

Desvelando o misterio do Conde de Waldemar. Crítica de Francisco Martínez Bouzas sobre «O misterioros Dr. Saa», de Xosé Díaz e Belén Fernández

Blogs,Críticas,Crónica

Francisco Martínez Bouzas publicou no seu blog, Nove noites, unha recensión crítica sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

“Profesor de Ciencias Físicas pola Escola Máxica de París e membro da Academia de Hipnotizadores da Francia”, así presentaban os carteis as actuaciónsde Manuel Rodríguez Saa, coñecido no mundo da maxia como Conde de Waldemar. Moi poucos galegos sabiamos deste galego que, no primeiro terzo do pasado século, acadou sona internacional como ilusionista. Mesmo a maior parte do colectivo de Magos de Lugo -Colectivo Máxico Waldemar, así se chama- coñecía nada da súa vida. Nesta biografía Xosé Díaz e Belén Fernández Guzmán recuperan para todos nós a historia deste compatriota que tamén fixo país coa maxia, coa ilusión, co misterio.

O certo é que Manuel Rodriguez Saa naceu o 4 de marzo de 1885 no remoto lugar de Bagude, na serra estremeira dos concellos de Portomarín e Guntín. A súa aprendizaxe foi gardando un rabaño de ovellas, carretando sellas de auga en Lugo e no bohemio Montparnasse, onde de forma autodidacta se iniciou no ilusionismo. Foi no casino de Maipú (provincia de Mendoza) en Arxentina onde o Dr. Saa comeza a súa carreira de éxitos, que o levaría a actuar  por todo o mundo (Europa, Continente americano, África, entretendo os soldados españois que loitaban en Marrocos, Asía, onde actuou para o emperador Hiro Hito). Casaría máis tarde cunha rica muller filipina, terratenente escravista, e cando esta finou, as denuncias dos sobriños herdeiros obrigaron ao Dr. Saa a fuxir precipitadamente do país.

Manuel Rodríguez Saa, “Conde de Waldemar”

No haber da lenda do Dr.Saa cómpre amentar que sempre a causa lexítima dos republicanos españois, actuou diante de persoas de grande relevancia mundial que gorentaron a súa arte, pero asemade nunca furtou as súas actuacións á xente do común en festas populares e mesmo no adro dunha igrexa á saída dunha misa de domingo.  Conde de Waldemar recolleuse en Portomarín e alí morrería en novembro de 1984, nun esquecemento só rachado por Trapero Pardo que escribiu un retrato da súa vida e lle dedicou unha necroloxía na súa morte, e o mago Antón que sempre o recoñeceu como unha das grandes figuras do ilusionismo.

A biografía que asinan Xosé Díaz e Belén Fernández, alicerzada nos documentos de prensa da época e nas escasas referencias bibliográficas e sobre todo nas lembranzas de parentes e amigos, é un fito importante na recuperación dun galego universal dentro dos catálogos da maxia. A documentación gráfica coa que se pecha o libro, é un engado que acrecenta o interese deste xusto e necesario rescate do “rei dos magos” e o “mago dos reis”

 Francisco Martínez Bouzas

Chuzame! A Facebook A Twitter

Presentación de “Como defenderes os teus dereitos lingüísticos” en Vigo

23 Febreiro 2012

Crónica,Presentacións

O vindeiro mércores, día 29 de febreiro, ás 20:15 horas, na Casa Galega da Cultura na Praza da Princesa de Vigo, terá lugar o acto de presentación do libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos de Carlos Callón. No acto participarán Elsa Quintas, Pepe Carreiro, Manuel Bragado e o autor. 

Organiza Xerais e a MESA pola Normalización Lingüística

Chuzame! A Facebook A Twitter

Presentación de «Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso, en Gondomar

22 Febreiro 2012

Crónica,Presentacións

O xornal Valmiñor.info informa da presentación en Gondomar de Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.

 

O escritor Emilio Alonso presenta o seu libro “Vigo a 80 revolucións por minuto” en Gondomar

Gondomar será unha vez máis escenario da presentación dunha nova obra literaria galega. Neste caso trátase de Vigo a 80 revolucións por minuto (Edicións Xerais, 2011), do escritor Emilio Alonso. O acto terá lugar o vindeiro venres 24 na libraría Libraida (Rúa Rosalía de Castro, nº13)ás 20.30 horas.

Vigo a 80 revolucións por minuto foi editada en novembro do ano pasado. Trátase dunha crónica da movida viguesa da década dos 80. Nesta obra, cunha extensa e variada documentación gráfica e xornalística, ademais de falar da música, parte esencial da movida, concédeselle a relevancia que merece a outras disciplinas como a poesía, a pintura, a moda, a fotografia e o cine.

O autor

Emilio Alonso (Madrid, 1958). Durante a década dos 80 realizou os programas de radio Montaje Curioso , A Trincheira (Radiocadena Española-Vigo e RNE-Radio 4-Galicia); foi coordinador da revista Tintimán, correspondente en Galicia de Rock de Lux e guionista e copresentador do concurso musical Racha coas Ondas (TVE-Galicia); elaborou unha páxina semanal de información musical en Diario 16 de Galicia e colaborou con outras publicacións, como Faro de Vigo, Atlántico Diario, La Naval, Valiundiez, Escupe.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Avivece a lenda do misterioso Dr. Saa, o Conde de Waldemar. No blog de Xosé Manuel Eyré

Blogs,Críticas,Crónica

O crítico Xosé Manuel Eyré publica no seu blog unha anotación sobre O misterioso Dr. Saa, libro subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

 

Noticia do Conde de Waldemar

Trátase, sen dúbida, dunha das personalidades máis importantes e suxestivas de Galiza no século XX. Tanto como destendida no panorama cultural galego, que agás para Trapero Pardo, o Mago Antón e o mundo da maxia lucense permanece case descoñecido. Velaí, logo, que o libro de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzman sexa fundamental á hora de botar luz e reivindicar a figura de Manuel Rodríguez Saa, Mago de Reis e Rei de Magos, que paseou a súa extraordinaria habilidade no mundo da maxia e do ilusionismo polos máis importantes escenarios do orbe, incluíndo representacións para varias casas reais, entre elas a de Hiro Hito ( nunca antes un mago, e moi poucas persoas en xera ultrapasaran os muros da divinidade entre os que vivía o emperador nipón), e que frecuentou personalidades de primeira magnitude que agasallaron coa súa admiración e favor. E, o que é máis importante, nunca deixou de obsequiar a súa maxia á xente de a pé, na cefetaría, nas festas, ou na parada do coche de liña sempre estaba pronto a efectuar algunha prestidixitación asombrosa. Porén casou lonxe ( Filipinas), cunha das mulleres máis ricas e influentes  do entón, botou case toda a vida fóra, e quizá iso marcou le marcou un destino no esquezo.

É hora de recuperalo. É de xustiza.

Xosé Manuel Eyré

Chuzame! A Facebook A Twitter

Un afiador rebelde publica as súas memorias. De Ourense a Brais Pinto da man de Xosé Fernández Ferreiro

20 Febreiro 2012

Crónica,Memorias,Noticias

A edición ourensá de La Voz de Galicia publica unha información sobre o libro de memorias de Xosé Fernández Ferreiro, titulado  De Xente Nova a Brais Pinto, subtitulado Memorias dun afiador rebelde.

 

Xerais edita «De Xente Nova a Brais Pinto», as memorias de Xosé Fernández Ferreiro

Xosé Fernández Ferreiro (Nogueira de Ramuín, 1931) é un dos autores máis recoñecidos da literatura galega do século XX. Obras súas como Morrer en Castrelo de Miño (1978), A saga dun afi ador (1980), Agosto do 36 (1991), Os últimos fuxidos (2004) ou Tempo de centeo (2009), entre outras, son xa referentes dentro da historia da literatura galega e este escritor e xornalista (entre outros medios traballou en La Voz de Galicia) publica agora en Edicións Xerais o libro De Xente nova a Brais Pinto. Memorias dun afi ador rebelde.

 

De Víctor Campio a Ferrín

Como se lembra na reseña da editorial, Fernández Ferreiro foi un dos mozos que, xunto ao poeta masidao Víctor Campio e outros compañeiros, promoveu no Ourense de 1950 o grupo literario Xente Nova, efémera corrente que anceiaba novos xeitos de expresión para «unha Galicia sen complexos». Poucos anos máis tarde, xa en Madrid, Fernández Ferreiro forma parte do colectivo de traballadores, estudantes galegos que crean o famoso grupo Brais Pinto. Era 1957 e no colectivo estaban Méndez Ferrín, Bautista Álvarez, Bernardino Graña, Manuel María e moitos outros. Con estes dous puntos de inicio comeza Fernández Ferreiro a narración das súas experiencias vitais, recollidas no volume que agora Xerais pon á venda nas librerías galegas.

 

Homenaxes do PEN e AELG

O escritor foi distinguido, entre outros, cos premios Galicia de Comunicación, Xerais de novela e Losada Diéguez de literatura. O PEN Clube de Galicia e a Asociación de Escritores en Lingua Galega organizáronlle homenaxes en Nogueira.

Chuzame! A Facebook A Twitter

O último truco do conde de Waldemar. Unha reportaxe de Iago Martínez sobre «O misterioso Dr. Saa», de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández

Crónica,Reportaxes

Iago Martínez publica en El País unha reportaxe sobre o libro da colección crónica O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán , que está espertando moita expectación.

 

El último truco del conde

Un libro rescata la historia de Rodríguez Saa, célebre ilusionista de Portomarín

Manuel Rodríguez Saa viajó por primera vez a La Habana en el verano de 1921. Tenía 35 años y la misma obsesión con la que se había largado de la aldea para ponerse a servir en Lugo: conocer mundo y volver forrado. En eso, Manueliño no era original. A Cuba llegó en un vapor desde México. Le iba bien. Tenía una reserva en el Plaza, como Sarah Bernhard, y mucho equipaje en el camarote. Antes de llegar al puerto, hizo llamar a un mozo y le ofreció una propina. Le brindó un jirón del periódico: “Lo acordado, mozo, y por adelantado”. El chaval se quedó mirando el pedazo de papel con gesto de haberse comido alguna cláusula. El gallego se lo arrebató, hizo con él una bola y se lo puso de nuevo en las manos convertido en un dólar americano. “¿Hay trato?”.

 Eran dos de sus trucos favoritos. El del billete y el del rumor. Seguro que el público que abarrotaba el Gran Teatro de La Habana para verlo pocos días después no era ajeno al milagro. El Dr. Saa, más conocido como Conde de Waldemar, procuraba erizar la curiosidad de la parroquia antes de actuar. Hizo lo mismo en Camagüey, al este de la isla. Nada más subirse a un tranvía, se acercó al conductor y le sugirió que hiciese bajar al personal. Aquella máquina no iba a moverse de allí.

Los autores de O misterioso Dr. Saa (Xerais), la biografía de este singular ilusionista de Bagude, en Portomarín (Lugo), creen que las noticias del fabuloso tranvía inmovilizado llegaron a La Habana antes de que el protagonista regresase. Por si acaso, antes de continuar gira hacia Costa Rica se tomó la molestia de visitar la redacción de El Día y seducirla con lo que habían escrito sus colegas de El Camagüeyano. Se ve que ese truco tampoco se le daba mal: volvieron a publicar su proeza.

Aunque se presentaba como profesor de Ciencias Físicas por la Escuela Mágica de París y miembro de la Academia de Hipnotizadores de Francia, el Dr. Saa era autodidacta. Jamás le había llevado los cafés a otro mago. Cuentan Xosé Díaz y Belén Fernández en su libro que todo lo aprendió en los clubes y cabarés de Montparnasse, donde llegó después de malvivir como camarero en Madrid. Méliès, otro aficionado al ilusionismo, ya había convertido la pantalla de cine en el lugar privilegiado del asombro, pero la magia vivía aún su edad dorada. El Gran Houdini seguía vivo.

Rodríguez Saa se fue a Buenos Aires por amor y acabo debutando, por despecho, en un casino de Maipú, provincia de Mendoza. Allí comenzó su carrera de éxito, primero en Europa, durante la guerra, y a partir de su actuación en La Habana, por todo el continente americano. Luego regresó a Galicia para descansar, dejarse ver por las calles y las redacciones y actuar para sus vecinos de Bagude en un fiestón de tres días. Ya tenía en mente el próximo ochomil: debutar en España.

El 15 de enero de 1925 consiguió por fin estrenar en el Teatro Novedades de Barcelona. No fue fácil: tuvo que suspender el primer intento porque su equipaje seguía secuestrado en el paso fronterizo de los Pirineos. Es difícil saber ahora qué cuota del éxito se debe a la ocurrencia de invitar en las páginas de La Vanguardia a todos los periodistas, médicos y potentados de la ciudad, pero pocos días después llegó la confirmación al Hotel España: el dictador Primo de Rivera lo quería en África, no para combatir sino para entretener a las tropas que arrasaban Marruecos.

Con razón se haría llamar rey de magos y mago de reyes. Si no hubiese perdido más de un baúl en su ir y venir, Rodríguez Saa habría conservado las evidencias de su coqueteo con sátrapas de medio mundo. Le sacó partido a la debilidad de los poderosos por sus capacidades, eso es cierto. La cigarrera de oro que le regaló la realeza española llegó a usarla como cebo para su primera gira gallega. La foto en la que compartía mesa con el emperador Hiro Hito le salvó la vida durante la invasión japonesa de Filipinas. Pasó de la cola del pelotón de fusilamiento a ser un intocable.

Llevaba años establecido en Manila. Había conocido a su mujer en una fiesta privada mientras los militares ultimaban el golpe en España, en julio de 1936. Teodora Salgado tenía tierras, esclavos y buenas relaciones, así que vivieron cómodamente hasta 1944. Cuando la aristócrata murió, sus herederos obligaron al mago a improvisar un número que hasta entonces no había ensayado. Huyó sin que nadie se diese cuenta en el patio de butacas y cumplió su promesa de no volver jamás a Filipinas. En noviembre de 1984 lo enterraron en Portomarín. Este es su último truco. Ha vuelto a seducir a los periódicos.

Iago Martínez

Chuzame! A Facebook A Twitter

O interese que esperta «O misterioso Dr. Saa»

18 Febreiro 2012

Blogs,Crónica

Brétemas, o blog de Manuel Bragado, director de Xerais, publicaba unha anotación sobre a expectación que está a despertar o libro da colección crónica O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán.

 

O conde Waldemar

Xa imaxinaba que ía interesar moito a biografía de Manuel Rodríguez Saa, o conde de Waldemar, o mago, prestidixitador, ilusionista e telépata de sona internacional nacido en Portomarín. Xosé Díaz e Belén Fernández descubren no seu libro o sorprendente itinerario vital e profesional deste galego de aldea que durante o primeiro terzo do século XX percorreu o planeta enteiro e chegou a vivir uns anos dourados da súa vida en Filipinas, onde casou cunha millonaria. Falecido, hai case trinta anos, Carlos Coira e o Mago Antón aínda tiveron oportunidade de coñecelo e, dende entón, consideralo como o referente indiscutible da actual xeración de magos galegos. O doutor Saa –tamén chamado «rei dos magos» e «mago dos reis»– é outra desas figuras galegas de lenda, unha desas personalidades míticas por descubrir e reivindicar. Un libro do que me sinto moi orgulloso ter editado e recomendo moi vivamente.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Unha biografía documentada e fluída. Crítica de Ramón Nicolás sobre «Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía», de Charo Portela

17 Febreiro 2012

Biografía,Crónica,Infantil,Letras_galegas,Merlín

Ramón Nicolás publica no seu blog, Caderno da crítica, unha recensión de Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía, de Charo Portela, ilustrado por Jaime Asensi.

 

Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía, de Charo Portela Yáñez

Chegoume onte este ensaio  e non puiden evitar a tentación de priorizar a súa lectura tanto polas expectativas depositadas neste traballo que sabía ía realizar Charo Portela como pola revisión biográfica de Paz Andrade, en clave sintética e divulgativa, que agardaba. E o certo é que non me defraudou en absoluto, tal e como sospeitaba dunha investigadora e ensaísta como Portela, que xa posuía unha traxectoria fecunda e solvente no ámbito das investigacións e exhumacións textuais vinculadas coa figura de VPA.

     Tendo sempre presente que o este traballo concreto -agárdase outro estudo da súa autoría de maiores dimensións na mesma casa editora- está orientado cara a un lectorado fundamentalmente novo mais tamén cara a aquel que pouco ou nada coñece arredor da figura á que se lle dedica o Día das Letras Galegas, coido que a autora chega a un acaído punto medio que redimensiona con xeito os diferentes focos de interese que unha biografía como a de VPA pode ofrecer, porque este libro é,  sobre todo, un exercicio biográfico moi documentado e construído cun discurso expresivo efectivo e fluído que permite, ademais, asomarse a algunhas facetas do escritor pontevedrés que até o de agora resultaban pouco difundidas ou coñecidas.

    O fío cronolóxico, así pois, que se emprega como criterio desta biografía é o que posibilita viaxar no tempo desde os primeiros anos de VPA ata o seu labor na chamada transición; desde a súa valoración e perspectivas respecto da lingua galega ata o seu traballo político;  das vivencias experimentadas na guerra á súa relación con Castelao ou desde o seu traballo a prol da modernización da pesca galega a iniciativas proxectadas en traballos de corte literario ou creativo, avanzando sempre  con soltura e apoiándose, cando é preciso, tanto na reprodución dun apreciable corpus fotográfico e documental, incluíndo neste último grupo fragmentos epistolares, poéticos, ensaísticos, xornalísticos ou doutra índole que serven para iluminar socalcos vitais e profesionais que revelan a intensidade dunha vida.

     O libro de Charo Portela, acompañado das atractivas ilustracións de Jaime Asensi, deixa ás claras ese perfil integrador de VPA, que desenvolveu tarefas como avogado, político, empresario e literato dominado por un incuestionable compromiso co país como sinala a biógrafa. Ademais, é Portela quen se  responsabiliza dunha equilibrada e representativa escolma textual do propio VPA recollendo textos poéticos, xornalísticos ou ensaísticos, de moita utilidade tanto no ámbito docente como noutros territorios que estean dominados pola curiosidade e o coñecemento.

Ramón Nicolás

Chuzame! A Facebook A Twitter

Quen era o misterioso Dr. Saa? Entrevista con Xosé Díaz Díaz en Radiofusión

Audios,Crónica,Entrevistas

Radiofusión publica unha entrevista en audio con de Xosé Díaz Díaz, coautor, cunto con Belén Fernández Guzmán, do libro da colección crónica O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata.

A entrevista pode escoitarse aquí.

 

Un libro recupera a historia do mago galego que triunfou en todo o mundo

Xerais acaba de tirar do prelo O misterioso Dr. Saa

O libro O misterioso Dr. Saa recupera a historia de Manuel Rodríguez Saa, un lucense de Portomarín que, no primeiro terzo do século XX, acadou sona internacional como ilusionista. Algúns dos persoeiros máis relevantes da súa época (da política, a cultura, a aristocracia) presenciaron as habilidades máxicas do Dr. Saa, tamén coñecido como Conde de Waldemar. O seu itinerario vital e profesional levouno polos confíns do mundo, sendo testemuña directa de boa parte dos relatos da historia do seu tempo e colleitando numerosos éxitos nos escenarios máis destacados.

Cultura • 16/02/2012 • Autor: Redacción

A través dos recordos de parentes e amigos do Dr. Saa, así como das múltiples referencias ás súas actuacións na prensa da época, Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán recompilaron a información necesaria para render homenaxe ao artista. No libro, ao igual que nas historias que contaba o propio mago, é difícil trazar a fronteira que separa a realidade da ilusión. “Cremos que era importante analizar a súa figura profesional, tendo en conta que foi un galego que saíu da súa aldea e triunfou en todo o mundo, pero tamén reflectir a lenda que o rodeou en vida”, explica o autor. “Quitar ou deturpar a súa compoñente mítica sería minorar figura de Waldermar”, afirma Xosé Díaz.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Emilio Alonso: «O gran legado histórico da movida de Vigo foi Siniestro Total». Entrevista de Lourdes Varela

16 Febreiro 2012

Crónica,Entrevistas,Música

Lourdes Varela publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha entrevista con Emilio Alonso sobre Vigo a 80 revolucións por minuto.

 

Emilio Alonso – Crítico musical

AUTOR DE «VIGO A 80 REVOLUCIÓNS POR MINUTO»

«O gran legado histórico da movida de Vigo foi Siniestro Total»

Testemuña directa e, pola súa condición de crítico musical, privilexiada da movida dos 80 en Vigo, Emilio Alonso Pimentel probabelmente sexa unha das persoas máis axeitadas para contar o que de certo pasou naquela década de prodixios. Tal fai, pois, no seu libro Vigo a 80 revolucións por minuto (Xerais).

—Idealizar unha época é unha tentación na que adoita caer quen escribe sobre o pasado máis ou menos recente. Cal foi a súa fórmula para fuxir desa idealización e contar o que realmente pasou naqueles anos?

—Recoñezo que me custou atopar a fórmula, pero penso que, ao cabo, dei con ela. O que pretendín foi que a xente de hoxe puidese achegarse a aquel tempo a través dos testemuños desa mesma cronoloxía. Olibro está cheo de informacións, artigos e críticas escritas naqueles anos para que,cos datos, cada lector poida formarse unha opinión sobre o que significou todo aquilo: logo, se quere idealizalo, de acordo: e, se pensa que foi unha mera anécdota, pois tamén está ben.

—A prensa e a radio locais tamén xogaron o seu papel na movida. A partir de cando ou de que feitos a movida se incorpora aos medios de comunicación “oficiais” da cidade?

—Sen dúbida, foi FARO DE VIGO o medio que máis cedo comezou a dar noticias do que se estaba a“cocer”. Daquela, hai que mencionar o labor que neste senso realizou Pilar Comesaña, que era redactora do xornal e que empezou a escribir de cando en vez sobre a movida cáseque dende os seus inicios, e estou a falarche do ano 1981. Pero, dende o 84, FARO xa entende que a movida é algo importante e non só inclúe noticias e entrevistas dentro da información local, senón que, chegado un momento, incluso incorpora ás súas páxinas un suplemento integramente dedicado a ela: o PharoThe Be Go. Das emisoras locais de radio, a que primeiro ofreceu espazo foi a Cope, e nomeadamente o locutor Alfonso López,e posteriormente, tamén no 84, en Radio Cadena Española, a propia Pilar,Antón Cancelas e mais eu fundamos un programa que tería continuidade, xa na FM da emisora, e que se chamaba“ATrincheira”, do que quen che fala tivo a honra de ser o director.

—Vostede di no seu libro que o concerto de Siniestro Total no cine Salesianos, en decembro de 1981, pode considerarse como o acto fundacional da movida

—A verdade é que dalgún feito significativo tiña que partir o libro, e eu decidín ubicar ese principio, de xeito simbólico, nese concerto. Pero iso é algo anécdotico, porque máis que un principio,houbo varios principios; por iso tamén hai xente que di que a movida comezou nas actividades que se facían no “Satchmo”, que pasou de ser un club de jazz aun local de pope mais a esceario das“falcatruadas” poéticas de Rompente. Ou tamén naqueloutro concerto do 82 que deron Siniestro, Aerolíneas Federales, Batallón Disciplinario e TrenVigo, os catro grupos vigueses, no Pavillón Deportivo das Travesas.De feito,o libro está cheo de flashbacks que coido que reflicten todos eses focos fundacionais da movida.

—Que aquela eclosión deixou pegada no eido da música, non cabe ningunha dúbida. Pero se falamos doutras artes (pintura, fotografía, literatura…), non cre que, máis que pola movida en si, aqueles rapaces artistas xurdiron simplemente porque Galicia, como o resto de España, estaba cambiando non só ética, senón tamén esteticamente?

—Si, pero a música formaba parte de todo iso: dunha España, dunha Galicia,e dun Vigo que estaban cambiando. Tratábase, en todos os eidos, de renovarse, de deixar atrás a loita antifranquista e a construcción da democracia, para dedicarse a outras actividades un pouco máis relaxadas, o cal non quere dicir que fosen cousas sen sentido ou frívolas, porque, a fin de contas, facer cultura sempre formou parte dunha actitude e dunha concienza de esquerdas.

—Como xa pasou o suficiente tempo, agora pode falarse con sinceridade: que diferenzas reais había entre a movida viguesa e a madrileña?

—Pois, ante todo,que a movida madrileña digamos que era unha movida de verdade, estaba moi visualizada,moi metida no corpo social. En Madrid, aparte de música, había cine, había pintores, fotógrafos e debuxantes que, a diferenza dos vigueses, facían un traballo que transcendía, porque tiñan apoios ou a capacidade de xestionar o seu labor para facelo visible. En cambio, enVigo, agás os músicos -e, para iso, con moitas dificultades-, o resto dos xoves artistas tíñano moi duro á hora de poder difundir as súas obras, soamente podían facelo en canles marxinais ou minoritarios. A verdade é que enVigo todo era moi humilde, por non dicir cutre, mais o que pasou foi que, nun momento determinado, fixemos graza nos medios de comunicación madrileños e, a partir de aí, puxéronnos de moda. Persoalmente, teño que confesar que,co paso dos anos, coa perspectiva que dá o tempo, valoro moito máis todo aquilo do que o que o valorei cando estaba acontecendo, cando me atopaba no centro do furacán,e coido que todo o que se fixo tivo un mérito incrible tendo en conta que apenas había medios.

—Por que a movida de Vigo non tivo unha réplica na Coruña ou, se a tivo, pasou desapercibida?

—Si que a tivo. Se falamos domusical, A Coruña tivo un movemento tan importante como foi o deVigo: alí estaban magníficos grupos como Radio Océano,Viuda de Gómez e Hijos, Los Dramáticos, Colorado… E, noutras artes, hai que dicir que na Coruña publicábanse moitos máis fanzines que enVigo, editábase La Naval e había artistas plásticosmoi bós…. Que pasou? Pois que aos medios de comunicación do resto de España o da Coruña non lles fixo tanta graza,non lles caeu tan ben como si lles caía o que se facía enVigo. Que por qué? Pois non o sei: seguramente porque, daquela,o único que se coñecía de Vigo en España era que aquí había moitos barcos descargando peixe…Iso, e as mobilizacións do sector naval.

—Cal poderiamos dicir que foi a principal aportación da movida á historia de Vigo?

—Seguramente, Siniestro Total. En primeiro lugar, porque hai que lembrarse de que o grupo Siniestro foi o principal responsable de que as poucas,ou moitas, cousas que se estaban a facer enVigo acadasen transcendencia no resto do Estado; e, en segundo termo, porque lle demostrou a toda aquela xeración de xente nova que vivía en España que se podía facer música sen saber de música; e iso, claro, animou a moita xente a subir a un escenario.

—Qué e o que queda no Vigo do 2012 daquel Vigo dos 80?

—Espero que nada (risos).Digo isto porquementres daquela todo se facía con moito esforzo e dun xeito moi cutre, hoxe por hoxe,Vigo é unha cidade estupenda para calquera tipo de creador: Temos máis de medio cento de grupos musicais funcionando, salas nas que representar teatro e espazos onde poden expoñer as súas obras todas clase de creadores. Eu, dende logo, non quero volver a aquel tempo para nada.

—O marco socioeconómico no que xurdiu a movida viña ser moi similar ao de hoxe: crise, asteleiros pechados, pesca afundida… Estamos nas vésperas do xurdimento doutra movida?

—Se acaso, que non se lle chame movida, pero o certo é que as crises adoitan avivar o enxeño e iso pode dar motivo a que xurda algo especial…Dende logo,o que non se debe facer é quedar de brazos cruzados.

Lourdes Varela

Chuzame! A Facebook A Twitter

Conde de Waldemar, o misterioso mago errante: 150 páxinas apaixonantes. Reportaxe de Salvador Rodríguez

13 Febreiro 2012

Crónica,Reportaxes

O xornalista Salvador Rodríguez publicou onte en Faro de Vigo unha ampla reportaxe, de dúas páxinas sobre o libro da colección crónica O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán é unha das novidades de Crónica no mes de febreiro.

 

CONDE WALDEMAR O

EL MISTERIOSO DR. SAA EL MAGO ERRANTE

UN LIBRO DE RECIENTE APARICIÓN RECUPERA LA FIGURA DEL GALLEGO MANUEL RODRÍGUEZ SAA, TODO UN MITO DE LA HISTORIA MUNDIAL DE LA MAGIA

Jugó tanto, a lo largo de su vida, con la verdad y la mentira, con la apariencia de lo que es y en cambio no es, o viceversa, que incluso llegó a dudarse de su existencia o por lo menos de la autenticidad de la mayoría de sus historias. En sus últimos años, a la par que exhibía ante sus paisanos de Portomarín y alrededores sus habilísimos trucos de “magia de cerca”, acostumbraba a contar, a quien le preguntase y seguramente a quien no, sus propias andanzas por el mundo, la causas y azares,las aventuras y, por qué no decirlo, unas cuantas desventuras, de un artista que salido de la aldea pura y dura llegó a actuar ante reyes,emperadores y presidentes, que recorrió Europa, Asia y América y que, en la cima de su carrera, primer tercio de siglo XX, alcanzó la celebridad internacional sin que, por estos lares, nos hubiésemos enterado.Y eso que Manuel Rodríguez Saa falleció hace relativamente poco tiempo, concretamente en 1984, a tres meses de haber cumplido el siglo de edad. Fue en esa época cuando lo conocieron,entre otros, el Mago Antón, un pionero constante y persistente en la reivindicación de su figura, y Carlos Coira –autor del prólogo del libro que nos ocupa– quien se remonta a un momento de su más tierna infancia en el que estuvo en el regazo del mismísimo Conde Waldemar: “Para mí fue un día especial y todavía hoy pienso que fue el que hizo que yo me dedicase a la magia”.

Carlos Coira es miembro del Colectivo MáxicoWaldemar y el Mago Antón probablemente el mejor mago de Galicia desde hace unos cuantos años, pese a la dura competencia de la joven y pujante generación. Antón incluye todavía en su página web un apartado dedicado a la memoria de Rodríguez Saa,pero no cabe duda de que este hombre demandaba la edición de un libro sobre su vida que, por fin, ,ha podido ver la luz gracias al esfuerzo realizado por Xosé Díaz Díaz y Belén Fernández Guzmán quienes, a través de recuerdos de parientes y amigos del Dr. Saa, así como de las múltiples referencias a sus actuaciones en la prensa de la época, han recopilado la información necesaria para, dicen ellos mismos, “rendir con esta obra un cumplido homenaje a la memoria y a la leyenda del hombre y del artista”: el resultado es “O misterioso Dr. Saa” (Edicións Xerais), 158 apasionantes páginas dotadas de un interesantísimo material gráfico y reunidas en un volumen puesto a la venta desde el pasado viernes.

Nacido el 4 de marzo de 1885, cuentan que Manuel Rodríguez Saa ya mostraba desde pequeño su actitud no resignarse a una vida de aldeano:“Hei de saír polo mundo e volverei rico”, cuentan que decía,en parte por lo enunciado y,en parte también, por librarse de la “dictadura” que sobre el ejercía su autoritario padrastro. En Portomarín primero y en Lugo después, no pasó de desempeñar profesiones como la de aguador y camarero, pero en 1905, decidido a cambiar su suerte (…continúa…)

Ler o texto completo en pdf.

DE LA FOTO CON HIRO HITO A LA BODA EN FILIPINAS

Europa, América, África… faltaba Asia como gran continente a conquistar en la agenda del Dr. Saa, pero a finales de 1935 Japón aguardaba al Conde con tal expectación que hasta el propio emperador, Hiro Hito, rompiendo todo protocolo (nunca había contratado a un mago) lo invitó a exhibir sus artes en los salones del mismísimo Palacio Imperial.

De esa función se decía que databa una foto,que incluimos en estas páginas, en la que se ve a Rodriguez Saa estrechando la mano del emperador. La imagen es un montaje realizado por Waldemar para autopublicitarse pero, en cambio, lo que sí existe es una “foto de familia” tomada momentos después del banquete imperial en la que el gallego comparte plano no solo con el emperador y la empreratriz, sino también con el mítico general Toho, uno de los oficiales más destacados del ejército japonés durante la II Guerra Mundial. Esta imagen sí aparece en el libro, pero a tamaño muy reducido.

La gira asiática se complementaría con actuaciones en varias ciudades más,entre ellas Saigón, Pekín y Shangai. De esta útima, se trasladaría a Filipinas, donde la vida de nuestro hombre daría un nuevo vuelco al contraer matrimonio con una de las mujeres más ricas, y con más carácter, de las islas: la viuda Teodora Salgado, quien literalmente “le retiró de los teatros” y proporcionó al Dr.Saa una lujosa y cómoda existencia como “apoderado y administrador de sus propiedades”, etapa que se truncaría a finales de la Segunda Guerra Mundial con la muerte de su esposa, que provocaría otra guerra (pero esta de tipo testamental) entre el mago y el resto de la familia Salgado, todavía un poderoso clan que obligó al lucense a salir por pies del archipiélago so pena de ser encarcelado…o algo mucho peor. Mas ese, claro está, no fue el fin de la carrera de un Waldemar que, de regreso a su profesión, aun triunfaría durante varios años muy especialmente en América y, en esta ocasión, en el mismísimo Hollywood, la meca del cine…

Pero esas, y otras historias más, pueden conocerse a través de la lectura de este magnífico libro sobre el“rey de los magos y el mago de los reyes”como empezaron denominarle por aquí y acullá.

Salvador Rodríguez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Seguindo as pegadas de Luís Soto: Xurxo Martínez presentou o libro en Mondariz

8 Febreiro 2012

Crónica,Presentacións

O xornal Faro de Vigo publicou unha información sobre a presentación do libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González, en Mondariz.

 

Un libro recuerda el paso por Mondariz de Luis Soto, compañero de Castelao

El Centro Social de Mondariz acogió la presentación del libro de Xurxo Martínez sobre Luis Soto, compañero de Castelao en el exilio, y que fue maestro en Mondariz.

El acto, que organizó la Asociación Ecocultural Búrbida, de Mondariz y Mondariz Balneario, contó con la presencia de Xosé M. García Crego, editor de Edicións Xerais de Galicia, que también fue amigo personal de Soto.

En el libro se cuenta que Soto salvó la vida en 1936 gracias al párroco local Francisco Álvarez, quien lo escondió en la casa rectoral antes de marchar a Portugal disfrazado de religioso.

Después Soto, vivió exiliado en México hasta la muerte del general Franco, donde ejerció como político y activista cultural, nombradamente como director de la prestigiosa revista cultural“Vieiros”.

Nacido A Bola (Ourense) a principios del siglo pasado, Luis Soto Fernández (1902- 1982) fue un profesor de ideología izquierdista que ejerció su magisterio en Mondariz entre 1934 y 1936.

En el Concello de Mondariz existen numerosas solicitudes de este personaje según informó el cronista local, Xosé Guisado Nogueira.

Tamén o  xornal Atlántico publicou unha información sobre a presentación do libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González, en Mondariz.

O estudoso Xurxo Martínes presentou o domingo, no Centro Social de Mondariz, o seu libro sobre o docente Luís Soto, editado por Xerais. Deste xeito Mondariz lembrou a este mestre galeguista que foi compañeiro e amigo de Castelao, nun acto organizado pola Asociación Ecocultural ‘Búrbida’, que contou coa presenza do autor e do editor Xosé García Crego.

Xurxo Martínez (no centro), presentou en Mondariz o seu libro sobre o mestre Luis Soto.

Xurxo Martínez (no centro), presentou en Mondariz o seu libro sobre o mestre Luis Soto.

Luis Soto, que finou en 1982, naceu na Bola, Ourense, en 1902, foi ensinante e exerceu o seu maxisterio en Mondariz entre os anos 1934 e 1936. E foi precisamente no 36, cando lle salvou a vida o párroco local Francisco Álvarez, que o agochou na casa reitoral de Mondariz antes da súa fuxida a Portugal disfradado de cura. Soto viveu exiliado en México ata a morte de Franco, e alí exerceu como político e activista cultural amáis de como director da prestixiosa revista cultural ‘Vieiros’. Na casa do Concello de Mondariz locarizáronse distintos escritos nos que o mestre demandaba melloras para os alumnos do seu centro escolar.

Chuzame! A Facebook A Twitter

As memorias de Xosé Fernández Ferreiro en «De Xente Nova a Brais Pinto», subtitulado «Memorias dun afiador rebelde», novidade da colección Crónica

6 Febreiro 2012

Crónica,Novidades

O libro de memorias De Xente Nova a Brais Pinto, subtitulado Memorias dun afiador rebelde, de Xosé Fernández Ferreiro, é unha das novidades da Colección Crónica do mes de febreiro.

A comezos da década de 1950 Xosé Fernández Ferreiro funda en Ourense, xunto a Víctor Campos e outros compañeiros, o efémero grupo literario Xente Nova, coa intención de «buscar camiños novos para unha Galicia sen complexos, máis aberta ó mundo e dona de si», como di o autor. En 1957, en Madrid, coñece a Méndez Ferrín e con outros traballadores e estudantes galegos crean o grupo Brais Pinto. Estes dous acontecementos enfían a narración de experiencias vitais do autor de Agosto do 36, que se converten nunha historia persoal da Galicia política e cultural da posguerra. «Brais Pinto foi un intento de poñer ó día a cultura galega nunha dirección de vangarda. Unha conxunción de intelixencias e sensibilidades que aspiraban a unha renovación total de Galicia, política, literaria e artística.» (X. L. Méndez Ferrín)

Chuzame! A Facebook A Twitter

As pegadas da revolución ideolóxica, artística e cultural viguesa. Artigo de Carla Faginas sobre «Vigo a 80 revolucións por minuto» de Emilio Alonso

3 Febreiro 2012

Artigos literarios,Crónica,Música

A revista Dot Magazine nº 41 (febreiro 2012) publica un artigo de Carla Faginas Cerezo sobre Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.

 

Un Vigo que dejó huella

POR CARLA FAGINAS CEREZO

Si hace unos días nuestro compañero Juanma Lodo hablaba sobre la movida viguesa vista a través de un cómic, hoy retomamos el tema conmotivo de la publicación, en noviembre del añopasado, del libro Vigo a 80 revolucións por minuto. El autor, Emilio Alonso Pimentel, no nos resulta desconocido. Entre otras cosas, su nombre comenzó a hacerse habitual en el panorama cultural gallego a raíz de su trabajo como guionista, colaborador en periódicos como Faro de Vigo, Atlántico Diario o La Naval y escritor de las obras ¡Po! Diario de un viaje a Palestina (Fundación Araguaney, 2003) y Mercurio (Xerais, 2009). Ahora, este madrileño con corazón de gallego(aunque nació en la capital, sus padres se mudaron a Galicia poco después de su nacimiento) nos ofrece en su último libro una crónica del Vigo de los años 80. La visión que nos ofrece Emilio Alonso en Vigo a 80 revolucións por minuto no es una mera labor de investigación plasmada en papel. Al contrario, el autor habla en este libro publicado por Edicións Xerais de un tema que no solo conoce bien, sino que vivió en primera persona. Todo empezó hace más de 30 años, cuando Siniestro Total ofreció su primer concierto en el cine del Colegio Salesianos de Vigo. A partir de ese momento, la música de esta banda, así como la de Golpes Bajos, Os Resentidos o Aerolíneas Federales, comenzó a sonar por toda España, y lo que empezaba a conocerse como la movida viguesa se hacía casi tan conocida como la de Madrid. Sin embargo, y tal y como expresa

Alonso, este movimiento no supuso solamente un importante acontecimiento en el plano musical, sino que contemplaba muchas otras disciplinas, como la poesía, la fotografía, la pintura, el cine,el teatro, etc. Lo que no nos deja de sorprender, al igual que ocurre con el propio autor, es la escasez de obras documentales que versan sobre este tema. De hecho, Vigo a 80 revolucións por minuto es el primer libro que se centra en la ciudad olívica como punto neurálgico de la movida. De este modo, Alonso se convierte en pionero y permite que el lector se introduzca en una obra que supone un pormenorizado repaso documental del Vigo de los 80, y en la que los propios protagonistas tienen la palabra. Entrevistas, artículos y fotografías son solo una parte de las muchísimas…

 Se hai uns días o noso compañeiro Juanma Lodo falaba sobre a movida viguesa vista a través dun cómic, hoxe retomamos o tema con motivo da publicación, en novembro do ano pasado, do libro Vigo a 80 revolucións por minuto. O autor, Emilio Alonso Pimentel, non nos resulta descoñecido. Entre outras cousas, o seu nome comezou a facerse habitual no panorama cultural galego a raíz do seu traballo como guionista, colaborador en xornais coma Faro de Vigo, Atlántico Diario ou La Naval e escritor das obras ¡Po! Diario de un viaje a Palestina (Fundación Araguaney, 2003) e Mercurio (Xerais, 2009). Agora, este madrileño con corazón de galego (aínda que naceu na capital, os seus pais mudáronse a Galicia ao pouco do seu nacemento) ofrécenos no seu último libro unha crónica do Vigo dos anos 80. A visión que nos ofrece Emilio Alonso en Vigo a 80 revolucións por minuto non é unha mera labor de investigación plasmada en papel. Ao contrario, o autor fala neste libro publicado por Edicións Xerais dun tema que non só coñece ben, senón que viviu en primeira persoa. Todo comezou hai máis de 30 anos, cando Siniestro Total ofreceu o seu primeiro concerto no cine do Colexio Salesianos de Vigo. A partires dese momento, a música desta banda, así coma a de Golpes Bajos, Os Resentidos ou Aerolíneas Federales, comezou a soar en toda España, e o que empezaba a coñecerse como a movida viguesa facíase case tan coñecida coma a de Madrid. Con todo, e tal e como expresa Alonso, este movemento non soamente supuxo un importante

acontecemento no plano musical, senón que abrangueu moitas outras disciplinas, coma a poesía, a moda, a fotografía, a pintura, o cine, o teatro, etc. O que non nos deixa de sorprender, ao igual que ocorre co propio autor, é a escaseza de obras documentais que versan s

obre este tema. De feito, Vigo a 80 revolucións por minuto é o primeiro libro que se centra na cidade olívica como punto neurálxico da movida. Deste xeito, Alonso convértese en pioneiro e permite que o lector se introduza nunha obra que supón un pormenorizado repaso documental do Vigo dos 80, e na que os propios protagonistas teñen a palabra. Entrevistas, artigos e fotografías son só unha parte das moitísimas …

… que uno puede encontrar entre las páginas de una obra que habla de un ciento de bandas, así como de la importancia que tuvieron para este movimiento los locales, la farándula, los fanzines y los cómics de la época. Con su presentación en La Casa del Libro a finales de 2011, seguida de una fiesta concierto en La Iguana Club de Vigo, se dio por comenzada la andanza de un libro que, esperamos, será todo un éxito. Pero eso no es todo, Vigo a 80 revolucións por minuto no termina con esta publicación, sino que tiene su continuación en un blog homónimo que el propio Alonso creó para que el lector tuviese acceso a la documentación que no se incluyó en la versión impresa. Si queréis conocer un poco más de un movimiento que dejó huella a nivel nacional y que supuso una auténtica revolución ideológica, artística y cultural, no dejéis de visitar www.vigo80rpm.blogaliza.org .

… cousas que un pode atopar entre as páxinas dunha obra que fala dun cento de bandas, así como da importancia que tiveron para este  movemento os locais, a farándula, os fanzines e os cómics da época. Coa súa presentación en La Casa del Libro a finais de 2011, seguida dunha festa concerto en La Iguana Club de Vigo, deuse por comezada a andanza dun libro que, esperamos, será todo un éxito. Pero isto non é todo. Vigo a 80 revolucións por minuto non remata con esta publicación, senón que ten a súa continuación nun blog homónimo que o propio Alonso creou para que o lector tivese acceso á documentación que non se engadiu na versión impresa. Se queredes coñecer un pouco máis dun movemento que deixou pegada a nivel nacional e que supuxo unha auténtica revolución ideolóxica, artística e cultural, non deixedes de visitar www.vigo80rpm.blogaliza.org

[Imaxes: 1. Cartel del festival de Castrelos de 1984, dieñado por Pedro Sardiña y Geno; 2.- Termitas:- Grupo liderado por Flechi en el que participaban ex-miembros de Los Culpables y los hermanos Suso y Pablo Ramallo.); 3.- Publicidad del pub Ruralex]

Chuzame! A Facebook A Twitter

Vigo, historia recente: autoestima e memoria da cidade

Álbums,Críticas,Crónica,Fotografía

O panorama de repaso de novidades de Dolores Vilavedra aborda Vigo, na súa historia recente, referíndose aos libros Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso e Vigo. A explosión dos ´80, de Víctor de las Heras.

 

Vigo segue a ser fonte de inspiración de novas interpretacións da nosa historia recente, e é boa cousa, tan necesitados como andamos de erguer a autoestima, que descubramos na nosa memoria que somos algo máis que o cemiterio do león de Vilalba. Se Emilio Alonso en Vigo a 80 revolucións por minuto dá argumentos que amosan o protagonismo da cidade na incorporación de Galicia ao discurso da posmodernidade, o libro de fotos Vigo, a explosión dos 80 de Víctor de las Heras revélanos outras caras desa década, como a proletaria ou a futboleira, se cadra menos epatantes pero imprescindibles para completar a imaxe dunha urbe convulsa que ás veces se asemellaba a Beirut (e róubolle a feliz imaxe a Fran Alonso).

Chuzame! A Facebook A Twitter

«O misterioso Dr. Saa», subtitulado «A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata», novidade da colección Crónica

Crónica,Novidades

O libro O misterioso Dr. Saa, subtitulado A historia do Conde de Waldemar, ilusionista, prestidixitador e telépata, de Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán é unha das novidades de Crónica no mes de febreiro.

O misterioso Dr. Saa recupera a historia de Manuel Rodríguez Saa, un lucense de Portomarín que, no primeiro terzo do século XX, acadou sona internacional como ilusionista. Algúns dos persoeiros máis relevantes da súa época (da política, a cultura, a aristocracia) presenciaron as habilidades máxicas do Dr. Saa, tamén coñecido como Conde de Waldemar. O seu itinerario vital e profesional levouno polos confíns do mundo, sendo testemuña directa de boa parte dos relatos da historia do seu tempo e colleitando numerosos éxitos nos escenarios máis destacados. A través dos recordos de parentes e amigos do Dr. Saa, así como das múltiples referencias ás súas actuacións na prensa da época, Xosé Díaz Díaz e Belén Fernández Guzmán recompilaron a información necesaria para render con esta obra unha cumprida homenaxe á memoria e lenda do home e do artista.

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

A memoria republicana: «Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948)». Crítica de Miro Villar en A Festa da palabra silenciada

30 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica

O escritor Miro Villar publica unha recensión do libro Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948) de Xesús Alonso Montero, no último número da revista Festa da palabra silenciada, recensión que tamen pode lerse no seu blog.

 

Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948)

Na nosa literatura non adoita suceder que chegue á segunda edición un libro de ensaio, mais produciuse co volume Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948) da autoría do profesor Xesús Alonso Montero. Non hai aínda estudos que fagan unha análise da recepción para entendermos o suceso dunha publicación, desta volta se callar terá a ver coa temática, pois nos últimos anos sobrancearon moitos libros referidos á Memoria Histórica (ou á Memoria Republicana como gusta de dicir sempre Alonso Montero para quen o primeiro termo ten moito de inapropiado e así o reitera máis unha vez nas páxinas da súa introdución). Ou talvez haxa algo de culpa do éxito nos premios xa que o volume, publicado por Xerais na súa colección “Crónica”, recibiu en 2009 o “Premio Ánxel Casal ao Libro de Non Ficción” da Asociación Galega de Editores (AGE) e en 2010 o “Premio de Ensaio” da Asociación de Escritores/as en Lingua Galega (AELG). Stricto sensu a obra non é un ensaio senón un epistolario anotado, e stricto sensu tampouco todos os documentos son cartas mais son textos escritos cara a uns destinatarios, de maneira persoal ou xeral.
Deste xeito, a 1ª edición xunta 120 textos (41 inéditos até o momento) que foron escritos por 57 persoas diferentes, condenadas a morte polas autoridades franquistas, e datados nos días ou incluso nas horas previas ao seu fusilamento, malia que nalgún caso o acusado non chegaría a ser executado ao chegarlle pouco antes a conmutación da pena capital. Na 2ª edición xúntanse 6 novas cartas (4 inéditas e 2 publicadas na mesma altura que saía este volume) escritas por outros 5 fusilados. Alén das cartas propiamente ditas, hai 9 testamentos ou derradeiras vontades (de Enrique Heraclio Botana, Xohán Xesús González, Agustín Pérez Rodríguez, Darío Álvarez Limeses, Rafael de Vega Barrera, dous de Manuel González Fresco, Cándido Sánchez Rodríguez e Eladio Rodríguez) e outra serie de textos con carácter testamentario como as 8 notas escritas ao pé ou ao reverso dunha fotografía ou dun retrato (velaí dous de Antonio Mojón Vázquez e cadanseu de Darío Álvarez Limeses, Modesto Pasín Noya, Manuel Fernández Sendón, Manuel Estévez Gómez, cuxo retrato no cárcere de Tui é a portada do libro, Manuel del Río Pampín e Andrés Nogareda). Alén diso tamén se compilan o texto dunha lápida deseñada por Alexandre Bóveda; dous testemuños orais “fiables” de palabras pronunciadas no fusilamento (por Enrique Heraclio Botana e Víctor Fraiz Villanueva); dúas cartas aos denunciantes, que son tremendas na súa redacción (de Arturo Briones Varela ao secretario do Concello de Frades e a outro veciño polos seus testemuños inculpatorios); outra inculpatoria ao crego confesor; unha con recoñecemento ao avogado defensor Manuel Casás Fernández, que había ser presidente da RAG; un diario; uns recordos da última hora; as impresións dun condenado a morte; a dedicatoria dun libro; unha acta de acusación ou un texto dramático na súa intensidade que foi escrito por César Rozas Bermúdez antes de se suicidar perante o acoso dos franquistas.
Ás veces o editor adxunta un texto complementario, útil para entendermos ou situarmos mellor a carta do condenado. Os documentos ofrécense por orde cronolóxica, precedidos dunha microficha que sinala lugar e data de nacemento do asinante; lugar e data da súa execución; profesión ou actividade laboral; partido político ou ideas políticas do fusilado. Os autores das cartas son todos homes, agás unha epístola de Josefa García Segret dirixida ao doutor Darío Álvarez Blázquez. Ambos os dous protagonizaron unha historia ben curiosa e digna de lembrar. Esta muller, condenada a morte en Tui, simulou estar preñada e coa axuda do doutor conseguiu a conmutación da pena, despois para que non se descubrise o engano e non culpasen ao doutor aínda argallou un aborto, xuntando panos e a súa mestruación e a doutra compañeira presa, sendo novamente o doutor Álvarez Blázquez quen certificou a morte do feto.
No tocante aos destinatarios a inmensa maioría son persoas do ámbito familiar, pois case medio cento van dirixidas á muller e aos fillos (Ramón Fernández Rico aos nove que tiña) ou a ambos a un tempo, seguidos dos pais en conxunto, da nai, dos irmáns ou as irmás, mais tamén de tías e tíos, curmáns e incluso os sogros, ou a de José Domínguez González á súa noiva Angelina Estévez. Malia seren moitas as que testemuñan o afecto, salientan as confesións de amor desta última e da primeira do volume, que dirixe ogobernador civil coruñés Francisco Pérez Carballo á súa muller Juana Capdevielle, que estaba preñada e cuxo corpo apareceu días despois nunha gabia de Rábade, asasinada pola Garda Civil, e cuxa traxectoria vén de ser novelada recentemente por Vicente Piñeiro González en Asasinos, asasinos, asasinos! (Toxosoutos). É evidente que todas estas cartas son as que achegan maior dose de emotividade e mesmo en varios casos ofrecen detalles precisos sobre como debe ser o soterramento, case sempre para desbotaren calquera cerimonia católica e para se afianzaren no seu ateísmo ou laicismo.
Tamén sobrancean aqueloutras que van dirixidas a amigos íntimos e aos compañeiros ou camaradas na loita política. No primeiro grupo é de salientar a que dirixe o deputado republicano corcubionés Pepe Miñones ao seu amigo Argimiro Guillén, de Cee, para que interceda na súa exculpación e na que aparecen os nomes dos seus inimigos políticos da burguesía ceense. No segundo grupo, que Alonso Montero sinala que están escritas para a Historia dunha maneira consciente, están a que Tomás López de la Torre dirixe a tres camaradas socialistas (Beade, Quintanilla e Santamaría); do galeguista Víctor Casas Rey a Manuel Gómez Román, secretario xeral do Partido Galeguista; de Ramón Fernández Rico aos seus “correlixionarios” da Unión Republicana; de Francisco Barreiro Barciela e outros ao Comité Central do PCE; de Segundo Vilaboy Fernández aos camaradas do Partido Comunista e de José Gómez Gayoso a un camarada cubano e de Antonio Seoane Sánchez e José Gómez Gayoso aos camaradas guerrilleiros da denominada “IV Agrupación Pasionaria”. Tanto a do galeguista Víctor Casas, que chama a unha viraxe esquerdista do seu partido, coma as dos militantes comunistas inclúen moitos parágrafos que inciden na reorganización da loita política contra o franquismo e as segundas falan moito do Partido (con maiúscula, que non é outro que o PCE). A importancia dos comunistas é obvia, pois a partir de 1942 todos os autores das cartas son militantes do Partido, agás unha que escribe José Antonio Fernández Vega, primeiro socialista e logo de Izquierda Republicana, que era gobernador civil de Málaga. Non era galego, senón asturiano, mais foi médico en Ponteareas durante moitos anos, de aí a súa inclusión neste volume.
Hai aínda outras dúas consideracións importantes sobre estes documentos. A primeira cuestión é o idioma, sexa cal sexa o nivel literario todos están escritos en castelán, mesmo as cartas dos galeguistas, agás todas tres que escribe Bóveda e unha das que escribe Víctor Casas, dirixida a Manuel Gómez Román, secretario xeral do Partido Galeguista, mentres que as familiares tamén as escribe en castelán. De todas as demais o profesor Alonso Montero explica na introdución a razón desta escolla lingüística e salienta os numerosos galeguismos que aparecen no castelán, nomeadamente no máis vulgar das persoas menos alfabetizadas. E a segunda cuestión ten a ver coa relixión, que enfronta aos que profesan a fe católica e mesmo perdoan aos seus verdugos e aqueloutros que reafirman o seu ateísmo militante mesmo ás portas da morte e reaxen iradamente contra os cregos que os visitan nas últimas horas mentres están “en capela”.
Compiladas durante décadas de investigación polo profesor Xesús Alonso Montero e dedicadas ao Castelao “que, nun ano tráxico, o de 1937, debuxou o terror e a dignidade de Galicia en dous álbumes inmortais: Galicia mártir e Atila en Galicia”, as 560 páxinas destas Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948) representan un documento histórico de primeira orde e enchen un baleiro na nosa historiografía. De feito, o propio autor sinala a tradición europea de publicar estes epistolarios, con libros fundamentais na Francia que sufriu o nazismo ou na Italia que padeceu o fascismo. Alonso Montero fai especial fincapé na que denomina “admirable colectánea” Lettere di condanati a morte della Resistenza europea (1954, 1ª ed.) volume prologado por Thomas Mann e editado por Einaudi.
A Memoria Republicana, como adoita dicir o profesor, está de noraboa con esta publicación que rende tributo á familia dun amplo espectro político conformado por anarquistas, comunistas, galeguistas, socialistas e republicanos de esquerda que foron condenados a morte por defenderen a legalidade democrática da II República, moitos deles convencidos da súa inocencia: “Eles, que nada fixeran a partir do 20 de xullo de 1936 ou que se limitaran a defender incruentamente o goberno legal non comprenden por qué os condenan. Ignoraban, na súa boa fe, que os alados acababan de imponer una legalidade encamiñada a considerar delicto, ademais de certas acción, o pensamento… Só así podemos entender o asombro ou desconcerto dos autores dalgunhas das presentes cartas”.
E concordamos co editor na súa reivindicación de que algúns destes documentos figuren en exposición pública nalgún museo, como sucede noutros países de Europa, para aprendermos que a historia da pena de morte, da represión e da tortura (descrita dolorosamente nalgunhas destas cartas) nunca debería repetirse. Nunca máis.

Miro Villar

Chuzame! A Facebook A Twitter

Presentación de “Como defenderes os teus dereitos lingüísticos” en Betanzos

27 Xaneiro 2012

Crónica,Presentacións

O venres, 3 de febreiro, ás 20:30 horas , no Liceo de Betanzos, terá lugar a presentación do libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos de Carlos Callón.

O acto está organizado pola Asociación Roxín Roxal e Eiravella coa colaboración da Deputación da Coruña.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Xurxo Martínez: «Luís Soto foi o gran ideólogo do nacionalismo galego de inspiración marxista»

26 Xaneiro 2012

Crónica,Entrevistas

A edición compostelá de La Voz de Galicia publica unha información sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González.

 

«A figura de Luís Soto foi clave no nacionalismo marxista»

No xantar da Rocha (1964) foi un dos creadores da Unión do Pobo Galego (UPG), o miolo do nacionalismo galego artellado arredor do Bloque Nacionalista Galego (BNG). Chamábase Luís Soto e a súa fi gura foi agochada porque decantouse do bando dos perdedores. Así o explicou onte o vigués Xurxo Martínez González —28 anos, licenciado en Filoloxía Galega— na presentación do seu libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega (Edicións Xerais, Vigo, 2012) na Libraría Couceiro. «A fi gura de Luis Soto é clave porque foi o gran ideólogo dun nacionalismo galego de inspiración marxista», di Xurxo Martínez, quen se refire a Soto como «vencido por partida doble: non só pola guerra civil senón tamén pola historia moderna do nacionalismo galego». De Soto sabíase que acompañou a Castelao no seu exilio de Cuba e Estados Unidos e que dirixiu Vieiros. «Pero foi moito máis: un loitador social toda a súa vida dende os tempos da República», di Xurxo Martínez.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilo Alonso: a profusa investigación da movida dos 80

24 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica

Xavier Valiño dá conta, na revista musical Ultrasónica, do libro Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.

 

Hace ahora 30 años, Siniestro Total daba su primer concierto en su ciudad. Poco después, su primera maqueta empezaba a sonora en toda España gracias a otro gallego, Jesús Ordovás. Poco a poco surgieron otras bandas en Vigo, lideradas por los propios Sinestro, Golpes Bajos, Os Resentidos y Aerolíneas Federales. A mediados de la década se hablaba casi tanto de la movida de Vigo como de la de Madrid.

¿Qué había pasado? Parece mentira, pero en estas tres décadas a nadie se le ha ocurrido documentarlo. Hasta ahora. Emilio Alonso estuvo allí, pinchando maquetas, escribiendo sobre ello en varios medios y siguiendo a los grupos. Aunque en su momento se mantuvo crítico frente a la dimensión que se le daba (refrendándolo con datos como que en uno de los años de esplendor solo llegó a haber 40 conciertos en la ciudad), ahora ha investigado profusa y amenamente aquellos años recogiendo todo tipo de información de los medios de entonces para desmenuzar cómo fue.

 Escrito en gallego, Alonso recuerda a casi 100 bandas, parándose en los locales, los fanzines, la farándula, las artes e incluso “aquella estupidez” que se llamó “Madrid se escribe con V de Vigo”, seguramente el principio de su final.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Presentación en Santiago de “Luís Soto. A xeira pola unidade galega”

23 Xaneiro 2012

Crónica,Presentacións

O mércores, 25 de xaneiro, ás 20:00 horas, na libraría Couceiro, Praza de Cervantes, 6 de Santiago, terá lugar a presentación do libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega de Xurxo Martínez González. No acto acompañarán ao autor Víctor Santidrián e Manuel Bragado.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Unha figura fundamental da nosa historia. «Luís Soto. A xeira pola unidade galega», de Xurxo Martínez González; crítica de Alfredo Iglesias

19 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica

Alfredo Iglesias Diéguez publicou no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González.

 

Na xeira Soto

Memoria dun comunista galego

Cando en 1983 sae do prelo Castelao, a UPG e outras memorias (Xerais), o seu autor, Luís Soto (1902-1982), xa non estaba entre nós; porén, quizais o seu falecemento non abonde para explicar que esa obra pasase desapercibida para a maioría da sociedade galega, pois era a obra dun home que dende a súa mocidade loitara a prol da dignificación do pobo galego, tanto no aspecto social como identitario.

Velaí está a súa traxectoria vital:a súa militancia activa no sindicalismo docente da Asociación de Traballadores do Ensino de Ourense (ATEO), primeiro, e despois na FETE; o seu compromiso coa II República, que o levou a militar, logo de fuxir das gadoupas de Atila dende a súa Galicia natal cara á zona leal á República, en Solidariedade Galega Antifeixista

e a percorrer durante o ano 1938 os EEUU e Cuba en defensa da causa republicana xunto a Castelao; a fundación de revistas da importancia de Vieiros; a participación en cantas iniciativas se promoveron a prol da defensa da identidade nacional de Galicia,como o Padroado da Cultura Galega…

Que pode explicar, daquela, ese inxusto esquecemento? Quizais a razón habería que buscala na súa militancia política. Efectivamente, dende os seus anos mozos, milita activamente no Partido Comunista de España, que na volta dos anos corenta recoñece o feito diferencial galego ao aceptar a fundación da Comisión Galega,pola que tanto loitara Luís Soto, quen xa en 1940 sostiña que a“solución da cuestión nacional e da cuestión colonial son inseparables da derrota do réxime capitalista”. Unha militancia que abandona para fundar, en 1964,a Unión do Pobo Galego, xunto aos rapaces de Brais Pinto, que malia ser doutra xeración “pensan o mesmo ca min”.

Porén, precisamente esa honestidade intelectual, é a razón que lle fai abandonar a UPG con algúns deses mozos para fundar a UPG-liña proletaria trala crise de 1976. Así,nos últimos anos da súa vida, Luís Soto andaba comprometido co artellamento dunha nova organización comunista: o Partido Galego do Proletariado, o primeiro partido independentista e de clase da Galicia contemporánea, do que Luís Soto foi elixido presidente no seu congreso fundacional celebrado en 1978.

Unha figura fundamental na historia recente do noso pobo que se caracteriza pola busca permanenteda unidade de acción fronte ao inimigo común e a procura dunha síntese entre marxismo e galeguismo que Xurxo Martínez González vén de recuperar nesta súa obra Luís Soto: a xeira pola unidade galega que edita Xerais.

Alfredo Iglesias Diéguez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Cuestionando o mito da Movida. Anotación de David Rodríguez a partir de «Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso.

17 Xaneiro 2012

Blogs,Críticas,Crónica,Música

David Rodríguez publica no seu blog O Funambulista Coxo unha anotación, titulada «Fraga, Díaz Pardo, Transición  e outros fracasos», sobre a Movida viguesa a raíz do libro Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.

[Vén de aquí]

(…) Se extrapolamos todo o dito até o momento sobre a contracultura ianqui ao periodo coñecido como a Transición da ditadura á democracia (un período no que as oligarquías do Estado tamén se adaptarían ao novo capitalismo consumista), vital para a comprensión do presente no Estado Español, poderiámonos cuestionar, agora que semella haber un certo revival dos anos 80 coa publicación por Xerais de dous libros sobre esa década (Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso e Vigo a explosión dos 80 do fotógrafo Víctor de las Heras), se toda a cultura xerada arredor da Movida non foi, máis ca a espontánea e xenial fructificación das prácticas culturais dunha xuventude farta dos corsés franquistas, o diamante en bruto que as elites político-mediáticas da época souberon elevar até conseguiren a narración perfecta do espírito xeracional domesticado que precisaban, e se non actúaba, tamén ela, como a gran sublimación das ideas de liberdade, hedonismo e transgresión que necesitaban aquelas elites que pilotaron a “ruptura-pactada” para conter o “desencanto” que logo se percibiu entre o que a democracia prometía e o que finalmente deu de si, un desencanto que hoxe que o mito da democracia española (Non-Real para boa parte da xuventude) está en aberta descomposición toma cada vez máis a forma de cuestionamento puro e duro. En relación con isto, un autodenominado Comité Robespierre escribía non hai moito, nun acedo artigo a propósito da Movida madrileña, que:

O primeiro do que debemos cerciorármonos ao abordar dito monstro cultural é que xunto á famosa transición democrática, é un dos poucos feitos ou períodos que gozan dunha visión positiva e incuestionable por parte dos media, existe unha unanimidade máis que sospeitosa á hora de valorar a movida. [...] A movida é canda á transición e a monarquía, un dos mitos mellor asentados no imaxinario colectivo español, moi poucas voces se atreven a cuestionala.

Ao cal engadían:

En España e como soe ser costume, subimos tarde e mal ao carro do posmoderno, salto ao baleiro que se percibía moi complexo tras corenta anos de escurantismo cultural e represión aberta. Guindarse ao pozo da fragmentación e o frívolo, mergullarse no lameiro nihilista do todo vale e cofarse co lema Non hai alternativa sen luxar as mans de merda e sangue, convertíase nunha tarefa difícil, pero fíxose, vaia se se fixo, da noite á mañán e ademais a golpe de subvención.

E isto é algo que nós, ao analizarmos a sucursal da movida madrileña que tivo sobre todo epicentro en Vigo, tamén deberiamos pensar. Cando un bota un ollo ao fantástico libro de de las Heras logo se decata de que aí hai dúas sociedades. Por unha banda estaba o Vigo traballador coas súas mobilizacións na rúa facendo fronte ás reconversións que a entrada na hoxe putrefacta UE exixía ao PSOE. Pola outra os rapaces, catro gatos segundo se desprende do libro do propio Emilio Alonso, epidermicamente transgresores, que vivían totalmente alleos á realidade circundante e que pululaban arredor duns cargos socialistas (ou estes arredor deles, tanto ten) desexosos por vencellárense a certa idea paifoca de modernidade.
Esta descripción parece ser corroborada polo propio Emilio Alonso, autor de Vigo a 80 revolucións por minuto, cando, nunha das múltiples entrevistas concedidas co gallo do libro, afirma:

Viñamos dunha época escura, estabamos cansados da loita antifranquista, dunha decepcionante construción da democracia e precisábase algo novo e fresco. Certo é que os problemas económicos e sociais seguían aí, pero ser conscientes diso e tentar solucionalos non era óbice para que tamén nos puidesemos divertir e tentásemos desenvolver unha actividade cultural nova ou diferente, posto que Vigo, nese aspecto, era un deserto. Aqueles tempos considerábase frívolo tocar rock and roll, facer fanzines ou debuxar cómics. O que exixían certos sectores a todo o mundo era a súa dedicación exclusiva á loita político-social, demonizando así a actividade cultural e consagrando a protesta na rúa como máximo expoñente de compromiso.

E nalgún punto do seu libro cando, cunha honestidade —por outra banda presente en todo ese traballo— que o honra, alerta contra calquera tentación de maquillar a historia para facela máis presentable agora que esa simbiose PSOE-Movida resulta tan evidente e vergonzante:

Hai quen insiste en considerar aquel patético desencontro “Madrid se escribe con V de Vigo” como o momento en que a movida pasou a mellor vida porque foi fagocitada polas institucións pero, como xa dixen, non estou de acordo con esa percepción. Desde os seus primeiros momentos de existencia, as institucións, o poder político, estivo moi preocupado por aproveitarse da movida. E parécenme absolutamente hipócritas os que din que foi esa intervención a que lle fixo perder os seus sinais de identidade.

Facendo un estudo sociolingüístico logo se obtería unha fotografía ben nítida do asunto. O que se daba no Vigo da época era a coincidencia nunha cidade dunha masa de proletarios como quen di recén chegados das aldeas expresándose en galego con —é unha hipótese miña non comprobada empíricamente que se apoia no sinxelo dato de que pouca xente nova no Vigo dos oitenta podía permitirse a compra de instrumentos musicais e que Emilio Alonso parece corroborar cando asegura que os chamados daquela PNN (Profesores non numerarios) eran maioritarios na noite chic viguesa— as vellas e as incipientes clases medias castelán-falantes cuxa visión provinciana (con todas as excepcións que queiramos) acabarán por seren hexemónicas no Vigo actual, pois desde entón o groso desas clases medias viguesas, e en xeral galegas por máis que sexa dunha parte dese estrato social do que se nutre maioritariamente o nacionalismo galego, nunca foron capaces de se desprenderen dun madrileñismo ideolóxico do máis pailarote (madrileñismo pailán, por certo, que aínda goza de moita saúde en certos ambientes musicais vigueses). Esta lectura sociolóxica da Movida viguesa tamén é corroborada por un documento da época —un artigo anónimo publicado, penso que non por casualidade en galego, na revista El Coyote— recollido no libro de Emilio Alonso que di cousas como esta:

O posmoderno non se caracteriza por tomar unha actitude crítica fronte ós problemas alleos: que haxa paro ou que vivamos nunha sociedade inxusta é algo que non lle interesa a “LA MOVIDA”. [...] O posmoderno é un burgués non pior sentido da palabra: a súa máxima é ter máis cartos e despreciar aos que teñen menos. Non é de extrañar que o Posmodernismo sexa o movimento máis apoiado polas institucións establecidas. Un exemplo claro estamos a vivilo na nosa cidade coa dichosa “movida”.

Pero existía realmente naquel contexto de loita obreira animadversión á loita cultural? O Comité Robespierre volve ser moi pertinente e a súa conclusión encaixa perfectamente co exposto máis arriba arredor da persistencia dunha esquerda viva e rupturista no País Vasco:

O máis gracioso do proceso é que, mentres a golpe de subvención se colocaba no mapa a artistiñas nenos de papá (a comezar por Berlanga, fillo dun famoso director de cine) que celebraban a frivolidade máis dantesca como símbolo inequívoco dunha xeración, noutro lugar xestábase unha verdadeira revolución músico-cultural, realmente urbana, transgresora e contracultural e de corte eminentemente independente: o rock radical vasco.

O cal parece contradicir a Emilio Alonso e probar que unha cultura fresca, transgresora e novidosa si era posible no Estado Español da época sen desprezar ao país no que se vivía e sen desentenderse dos seus problemas. O rock radical vasco, contemporáneo das diversas movidas, resultou un movemento que aínda hoxe nutre ás xeracións máis novas de músicos vascos sen ter sido asimilado en ningún momento, e foi, ademais, un referente que tamén habería exercer gran influencia no Vigo do punk politizado que arrincaría a finais dos oitenta e que terá o seu propio lugar de confluencia na vella Asociación de Veciños Val do Fragoso. Desvirgheitors, unha das primeiras bandas de punk alternativo de Vigo, cantaban sobre a Movida xa na súa maqueta de 1987 coa falta de circunloquios propia do estilo:

Pegatinas y carteles llenan toda la ciudad con el nombre de movida a todos engañarán, gente que se viene aquí buscando lo que no hay todo esto es un montaje que Bibiano pagará. [Refírense a Bibiano Morón un dos donos do mítico local Kremlin]

Neste sentido, se ben é posible trazar un paralelismo entre a lectura que fai Thomas Frank da contracultura americana dos sesenta e a Movida dos oitenta, máis difícil é meter nese mesmo saco a un movemento de raigaña auténticamente popular como foi o rock radical vasco pouco preocupado por lexitimar moralmente o cambio de réxime e que tamén nesta terra habería crear a súa pequena e pouco publicitada escola.

David Rodríguez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Desencanto e creación cultural en «Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso. Crítica de Manuel Rodríguez Alonso

16 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica,Música

Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.

 

 

Panorama dos oitenta

  Ao longo das cerca de catrocentos páxinas deste libro Emilio Alonso dános a historia da movida viguesa dos oitenta. Pero o libro é algo máis. É sobre todo unha socioloxía da década dos oitenta e dos cambios que, especialmente na xuventude, se produciron nestes anos e de como o compromiso político ou as formas de entretemento dos mozos dos sesenta e dos setenta xa non seguen vixentes na xeración dos oitenta. En certo xeito, Emilio Alonso actúa de cronista da chegada e triunfo do que por aqueles anos deu en chamarse a contracultura e o desencanto.

Como ben sinala o autor, na década dos oitenta prodúcese un certo esgotamento da xuventude, caracterizada nos anos sesenta e setenta, en gran medida, polo compromiso político e pola militancia antifranquista. O autor fala do cansazo que se produciu nesta loita polo que daquela se denominaba o Desencanto perante as expectativas que frustrou a Transición. O desengano libérase na expresión de gozo, individualismo e mesmo afán lúdico que amosa a movida, segundo acertadamente sinala Emilio Alonso.

Con todo, un proceso similar viviuse no noso contorno cultural. A mocidade inmediatamente posterior ao maio do sesenta e oito e á protesta dos campus estadounidenses experimentou unha evolución parella á da xuventude viguesa que nos retrata este documentado libro. Unha serie de pensadores que van desde Norman Brown a Marcuse, pasando por Paul Goodman, Abraham Maslow ou o propio Octavio Paz, sinalan nestes novos movementos xuvenís, como o da movida, unha recuperación do homo ludens. Fronte á sociedade capitalista ou socialista tan distintas, mais tan iguais ao condicionaren todo á eficiencia e ao rendemento, de tal xeito que ata o pracer sexual valía en canto posibilita ser máis produtivo, agora imponse a vida como gozo, como xogo. Mesmo a estética é parte dese xogo. Fronte á represión ou á pseudoliberdade que disfraza a represión dos órganos rectores da sociedade, estes mozos propoñen o ocio, o xogo, o relaxamento, o pracer. Ben é certo, como acertadamente sinalou Marcuse, que iso só é posible nunha sociedade avanzada e nos estratos que gozan dun certo nivel de privilexio. Os protagonistas da movida viguesa pertencen a esa sociedade avanzada e por iso é un movemento fundamentalmente urbano e mais en castelán. A presenza do galego na movida non é máis ca anecdótica.

Os mozos da movida non realizan ningunha revolución de tipo social, pero si  realizan, como moitos dos seus coetáneos do noso contorno cultural e económico, unha revolución individual e vitalista. Os principios do maior francés do 68 ou dos campus universitarios americanos do remate dos sesenta de ser felices e superar calquera tipo de represión son o obxectivo destes mozos, que buscan de xeito dionisíaco o pracer, o ocio, o xogo, en definitiva, non suxeitan a súa vida aos criterios de produtividade e rendemento económico. O espírito lúdico triunfa sobre a tecnocracia e mais sobre a economía. A liberdade e a realización persoal privan sobre o que ditan os aparatos ideolóxicos, sexan do signo que sexan.

Por outra banda, desaparece agora nestes mozos o característico espírito de sacrificio, tan propio tanto do capitalismo calvinista como da revolución socialista-comunista. As revolucións han de facerse, pero sen sacrificios. A verdadeira revolución é o gozo e a felicidade individuais, cada un a súa. Hai que gozar e divertirse tal e como pide o corpo de cada quen. Xa que logo, o espírito lúdico e de exaltación do gozo, dionisíaco e individualista da movida cómpre entendelo como un triunfo a nivel individual, que non social, de moitos dos principios do maio do 68.

Claro é que a movida vai ser instrumentalizada por un poder político que subliña o seu carácter desmobilizador, especialmente dos máis novos, como acontece coa utilización que da movida viguesa fai o PSOE, en plena reconversión naval e económica, como ben sinala Emilio Alonso ao estudar o encontro Vigo-Madrid do 86 auspiciado por Leguina e Soto.

Xa que logo, a movida supón unha nova forma de entender a vida onde prima o homo ludens e o gozo. O individualismo imponse a calquera dirixismo.

Emilio Alonso estuda polo miúdo como se produciu isto no Vigo dos oitenta e por extensión en toda Galicia e con referencia ao acontecido no resto de España, así como a súa incidencia non só na música, senón tamén na moda, no audiovisual e ata as súas implicacións coa literatura, con grupos como os sucesores de Rompente.

Especialmente acertado está o autor cando sinala que a movida non desapareceu, senón que o que aconteceu é que a forma de vida que comezou por ser propia de duns dous centos de persoas en Vigo, hoxe rematou por ser unha forma máis de diversión. O que era duns poucos, converteuse nunha opción máis de diversión para moitos.

O estudo amosa moi ben non só como os políticos, supostamente progresistas e de esquerdas, tratan de apropiarse da movida, como xa dixemos polo que ten de desmobilizador e de volta ao individualismo. Tamén acerta Emilio cando di que a movida existe no momento en que é sacralizada polo xornal madrileño El País, verdadeiro BOE da progresía oficial e filosocialista, que mesmo conta cos seus intelectuais, escritores e xornalistas orgánicos. A reprodución de artigos xornalísticos que realiza sobre o fenómeno da movida é impagable e axuda a comprender moi ben a evolución da nosa sociedade desde a Transición ata hoxe mesmo, así como o poder de órganos como El País.

O autor non cae na instrumentalización que da movida fixeron algúns políticos cando nas páxinas finais do libro sinala cal é a verdadeira movida destes nosos tempos: a insubmisión do movemento 15-M.

Para os interesados pola música, fanzines e demais aspectos da movida dos oitenta o libro é un verdadeiro tesouro de datos, ata cun índice alfabético dos grupos musicais dese momento.

En canto á lingua o autor opta por un rexistro xornalístico acaído para o tema, con parágrafos que non adoitan pasar das cen palabras significativas e onde non faltan a ironía nin moitas veces a meditación de fondo. Consegue un galego capaz para expresar o mundo da música ou do audiovisual co emprego de neoloxismos tan acertados como abreconcertos, picadiscos, xeracións postalfabéticas… Xa que logo, parabéns así mesmo para o tipo de lingua conseguido.

Manuel Rodríguez Alonso

Chuzame! A Facebook A Twitter

Unha ollada á movida vigues dos felices 80. Crítica de Vicente Araguas sobre «Vigo a 80 revolucións por minuto» de Emilio Alonso

11 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica

Vicente Araguas publicou unha recensión crítica de Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños.

 

A fume de carozo

Unha ollada á movida vigues dos felices 80

Paseino moi ben (foime moi útil, ademais, agora que estou artellando un volume de conversas con Bibiano Morón, un dos protagonistas dos anos lembrados por Emilio Alonso) co libro deste, “Vigo a 80 revolucións por minuto” (Edicións Xerais, Vigo 2011). Prestoume, digo, porque san eu ter vivido máis que moi tanxencialmente a chamada “movida” viguesa, aínda que cheguei publicar na mítica revista “Tintimán’, da que Alonso dá noticia polo miúdo, coñecín a moitos dos seus argalleiros, e admirei o que o movemento de marras tivera de transgresor, na música, na pintura, na moda ou en aspectos tan humildes (“ma non troppo”) como os relativos ao arranxo do cabelo.

E non esquezamos que “Tintimán” saeu precisamente deste sector. Emilio Alonso, quan andivera por el como xornalista de batalla e dimanizadocr ultural, colle con afouteza ben documentada o choio, e fai del apoteose de rigor e sensibilidade. De maneira que da súa man imos cofiecer a fondo os entobos dun panorama aberto e anovador, cando Vigo proxectaba o seu aire moderno (de sempre) en xermolo de moitas batallas aínda por librar. E é que neses anos Vigo foi a capital de Galicia, xogando un pouco o papel que Barcelona representara fronte a Madrid nos anos do tardofranquismo (e mesmoa ntes).

Loxicamente no caso vigués non era a proximidade de Portugal (no barcelonés a vecifianza francesa sei que semellaba decisiva) definitoria. Con todo o lema canoro de “Menos mal que nos queda Portugal’, de Siniestro Total, foi moito máis que unha “boutade”.

E neste aspecto tamén toma posición Emilio Alonso, para contamos o trato coa xente da cultura lusa implicada nos aires que vifian de Vigo. Máis a descripción, en clave irónica, dos que ían mercar a Valença as consabidas chilindradas.

O estudo de Emilio é tan exhaustivo que nel poucos dan liscado da ollada comprensiva, mais con certa retranca, por definición, distanciadora deste nachifio, nado en Madrid en 1958, mais tan vencellado a Vigo como a dona que vende ostras en “La Piedra”, onde me levara Bibiano Morón o último verán.

No que coñecín a Emilio Alonso a pé do concerto de James Blunt. E é que Alonso está ao prato e máis ás talladas, cun dominio do medio da que dá testemuña o aparato gráfico-testemuñal, completísimo e rigoroso. Xa non tanto o Utulo en inglés macarrónico do capítulo séptimo: “Vídeo doesn’t killed the radio star’. “Pataca minuta” que diría Caneda, outro clásico contemporáneo, porque aquí os acetros son moitos. De entrada o de adicar todo un libro a semellante fedello ou enxeño como aquel foi. Cando Vigo liberara a súa capacidade de furia urbana (dinme os que saben do tema que a “cidade olívica” é unha das máis agresivas de España no que se retire ao tráfico rodado) a prol da beleza posmoderna que dera callado eses anos riba do seu asfalto. Con aquel alcalde, Soto (que aquí está, como tamén o mítico Leri), alternando con Joaquín Leguina, cando este chegara a Vigo presidindo unha excursión da “movída” madrileña. Emilio Alonso conta esta historia con moita intención. Relatorio intenso o seu no que xa postos, tan soamente falta Karina Flanagan. Mágoa.

Vicente Araguas

Chuzame! A Facebook A Twitter

A movida dunha mocidade que se gardaba da chuvia. Crítica sobre «Vigo a 80 revolucións por minuto» de Emilio Alonso

10 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica,Música

A Revista Lecturas publica unha recensión crítica de Miguel Carreira sobre Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.

 

Una advertencia previa, algunos apuntes de esta reseña seguramente resulten innecesarios, por obvios, para el lector español, pero presumo que sí serán necesarios para los demás. Decir qué es la movida por ejemplo, será, en España, poco menos que redundante. Quizás no lo sea tanto explicar qué es la movida viguesa, sobre la que trata este libro de Emilio Alonso, e incluso quizás no sea del todo improcedente intentar contextualizar algunos puntos acerca de la propia ciudad y sus, digamos, particularidades dentro de Galicia.

Empezemos por la movida. Antes, otra advertencia: vamos a empezar a definir la movida viguesa por donde seguramente no deberíamos empezar jamás, por la movida madrileña. Esperamos que al final de este artículo se admita que había una cierta necesidad de ello.

A principios de los ochenta España vivía algo así como un segundo despertar. El primero, claro, había sido la llegada de la democracia. Después del franquismo, después de las luchas callejeras, las manifestaciones, la esperanza democrática, la incertidumbre; después de la democracia, España y, sobre todo, los miembros más jóvenes del país, empezaban a cuestionarse a dónde habían llegado. Pasado un lustro del final de la dictadura, en medio de una crisis económica creciente y desconcertante (por qué les pasan crisis malas los países buenos) alguien se dio cuenta de que aquella juventud estaba creando unas nuevas formas de arte, más conectado con las corrientes internacionales, más superficial, más consumista.

A esta sensación de desencanto juvenil hay que sumarle el hecho de que el arte se sentía liberado después de la dictadura. Con el final de la censura los artistas se encontraron, para su pasmo, con que todo era posible y la estética evolucionó de forma explosiva desde el “todo es posible” al “todo es valioso”. Si algo se podía hacer se debía hacer. El arte se tomaba su revancha y, sobre todo a nivel popular, se transformó en un arte alambicado, menos comprometido que el arte político de los setenta, también más divertido. Era un arte que apelaba al consumismo y al hedonismo, que se encontró, de sopetón, con toda una avalancha de influencias llegadas del exterior: el rock, el pop, el glam… lo que en Europa se había ido asimilando y a veces desechando en dos décadas se convirtió dentro de España en una copa rebosante que había que apurar.

En Madrid alguien consideró que estas coordenadas eran parámetros comunes, que se podía hablar de una generación. Se empezó a hablar de la movida madrileña y, casi en seguida, algunos empezaron a poner la etiqueta en cuestión. No estaba claro si la movida era realmente un movimiento y, si lo era, no estaba claro que fuese realmente un movimiento artístico y no un movimiento sincronizado, preparado. Los principales sospechosos, las clases políticas, interesadas en olvidar o, al menos, disimular la primera gran crisis democrática del país, la crisis de la reconversión industrial en la que los españoles vieron, por primera vez, cómo la izquierda se plegaba a las directrices del mercantilismo económico.

La movida también tuvo sus defensores, aunque, como idea, poco a poco empezó a ser abandonada precisamente por aquellos que eran considerados sus cabecillas. La mecha se quemaba por los dos extremos. A un lado, los que estaban fuera, los que no habían entrado en el epicentro del movimiento y que, por resentimiento o por convicción, lo atacaban como una mera superchería. Al otro extremo, desde el centro mismo del movimiento, quienes consideraban el término movida una etiqueta reduccionista, simplificadora, domesticadora de la efervescencia que reivindicaban.

Y a setecientos Km de todo Madrid, Vigo.

Volvemos a hacer notar que algunos comentarios aquí serán innecesarios para el lector español, que ya sabe que Vigo es una ciudad de Galicia, en la frontera misma con Portugal. Vigo es la ciudad más populosa de Galicia, aunque apenas llega a 300.000 habitantes. A pesar de su población Vigo no es la capital de Galicia (lo es Santiago) ni siquera la de su provincia (lo es Pontevedra). Vigo es una ciudad nacida y criada en torno a la actividad económica, en torno al puerto, lo que la convierte en toda una curiosidad dentro de Galicia donde las ciudades, son antiguas y, durante mucho tiempo, sobrevivieron como centros administrativos, religiosos o de articulación del entorno rural.

Dentro de la particularidad que Galicia supone para el estado español, Vigo supone una particularidad para Galicia. En primer lugar, por su situación geográfica. Limítrofe con Portugal, esta situación fronteriza siempre ha sido resaltada, tanto por los vigueses como por los habitantes de otras ciudades de Galicia en las habituales disputas internas. En una entrevista los integrantes del grupo vigués Siniestro Total declararon:

Portugal es laúnica reserva intelectual que le queda a Vigo, es lo único que tenemos firme como conciencia viguesa. Probablemente los portugueses nos rechace, al fin y al cabo ellos ya colonizaron Brasil, pero nosotros seguiremos luchando por la anexión.

No es que haya que tomar en serio todo lo que dicen los integrantes de Siniestro Total. En otra de las entrevistas aportadas por Emilio Alonso en su Vigo a 80 revolucións por minuto estos afirman que son percebes que han aprendido a tocar un poco la guitarra.

En cualquier caso, la situación geográfica es sólo uno de los elementos que da originalidad a Vigo. Otro, quizás más decisivo, es el hecho de que, por su origen y por su desarrollo es probablemente la única ciudad gallega de raíz capitalista. El crecimiento real de Vigo empezó gracias a su situación privilegiada de cara al océano atlántico y su gran catalizador moderno fue la instauración de la fábrica de Citroen.

A diferencia de Santiago, que se entiende a sí misma como una ciudad histórica, como una reserva espiritual de la galleguidad, o de Lugo, que se entiende a sí misma ligada a su tradición rural, Vigo se ve a sí misma menos como una ciudad que “ha sido” y más como una ciudad que “es”. Vigo es, seguramente, la ciudad de Galicia que vive menos en su pasado y más en su presente. Sin perder su chauvinismo -un sentimiento por lo general bastante arraigado en Galicia- los vigueses son los habitante de Galicia más abiertamente dispuestos a criticar su propia ciudad.

Todo esto sirve sólo para caracterizar la ciudad en la que, por alguna razón que al final es inasible, una serie de grupos musicales empezaron a despuntar a principios de los ochenta. Se trataba de jóvenes que, como en Madrid, habían sufrido una exposición súbita a todo tipo de influencias exteriores y un sentimiento acusado de liberación. Jóvenes que montaban grupos fugaces, que tocaban en varias formaciones a la vez, que escuchaban música anglosajona y descubrían las virtudes pseudoartísticas de la moda o la peluquería. A diferencia de otros grupos intelectuales de Galicia no estaban excesivamente influenciados por el galleguismo, pero tampoco reaccionaban contra él. Vigo sufría una reestructuración económica particularmente agresiva. En la ciudad empezaron a abrirse bares en los que se fraguaba una actividad inusual y, en algún momento, alguien pronunció la palabra. Había nacido la movida.

Si en Madrid el término era discutible, en Vigo no lo podía ser menos. Al contrario, no faltó quien vio en el apelativo una mera táctica para vincular de forma artificial dos movimientos que habían partido de condicionantes similares pero se habían desarrollado de forma independiente. ¿Hasta qué punto utilizar el mismo nombre no implicaba únicamente una vinculación, sino también un cierto vasallaje respecto a la capital?

Emilio Alonso acierta al no intentar buscar en su libro unas bases programáticas o un sustrato ideológico que cimentase la producción musical que se dio en Vigo por aquellos años. Se centra en lo que pasaba, en la efervescencia, en grupos que aparecían y desaparecían. En el mejor sentido de la palabra, el libro se centra en el periodismo y no en la historia. No intenta recomponer el rompecabezas, porque, sospechamos, sabe que al final no hay una figura reconocible. No merece la pena forzar las piezas para que encajen cuando se han montado por separado. Entre la galerna de actividades que se desataba una frase puede ser esclarecedora para entender lo que era aquella movida:

Llovía bastante cursi sobre la vanguardia y pusimos un ejemplar sobre nuestras cabezas para evitar la radioactividad de una época que se había convertido en un hipermercado.

Aquella movida seguramente fue, sobre todo, eso, jóvenes resguardándose de la lluvia. Los lectores españoles ya lo sabrán, pero, para los demás, puede ser necesaria una puntualización: en Galicia la lluvia no arrecia nunca.

Siniestro total
http://www.youtube.com/watch?v=xQCIU9Kp3Vc

Os resentidos
http://www.youtube.com/watch?v=pEB4XYXiSzs

Golpes Bajos
http://www.youtube.com/watch?v=RrqX7V6GOYY

Aerolineas Federales
http://www.youtube.com/watch?v=t_WF_AqK_Yc&feature=related

Bromea o qué?
http://www.youtube.com/watch?v=4TfaRtPQkCM&feature=related

Def con dos
http://www.youtube.com/watch?v=JC55_uUcWQM

Semen up
http://www.youtube.com/watch?v=s5J5QGP28ng

Los cafres
http://www.youtube.com/watch?v=u7PRo-Fu0DM

Moncho e mailos sapoconchos:
http://www.youtube.com/watch?v=awKVKIq2H6I

 

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Movida escríbese con V de Vigo. Recensión de Gustavo Hervella sobre «Vigo a 80 revolucións por minuto» de Emilio Alonso

4 Xaneiro 2012

Críticas,Crónica,Música

O soportal de literatura do Consello da Cultura Galega, LG3, publica unha recensión crítica de Gustavo Hervella sobre o libro Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.
 

Movida escríbese con V, de Vigo

Crónica da movida viguesa da década de 1980 realizada por Emilio Alonso, colaborador activo deses acontecementos que supuxeron unha renovación conceptual das artes nunha época convulsa en Vigo. Un movemento cultural que tivo na música a súa bandeira, aínda que tamén destacaron as artes visuais, o cine e a vídeo creación, o teatro, a banda deseñada, a arquitectura, o deseño ou a moda.

Gustavo Hervella. Santiago
Trala morte do ditador e a instauración da democracia, a sociedade española gozou dunha liberdade que outros países xa experimentaran na década de 1960: A concepción hedonista do mundo pasou a ser a filosofía vital da última xeración que naceu coa ditadura e que desenvolveu a súa adolescencia na década de 1980. Este proceso chegou con vinte anos de atraso, pero cunha forza sorprendente no noso país. Madrid, Barcelona ou Valencia apareceron no mapa cultural europeo e, xunto a elas, unha pequena cidade de provincias, nunha rexión periférica: Vigo. O libro de Emilio Alonso Vigo a 80 revolucións por minuto relátanos —coa experiencia de primeira liña do propio autor— o acontecido na cidade olívica nos anos 80 co proceso cultural que se veu en denominar como “a movida”. “O Vigo de finais dos setenta e comezos dos oitenta era un ermo cultural”, e deste deserto xurde un movemento cultural sen parangón na cidade que repercutiu en toda Galicia e cuxas últimas rabexadas aínda se notan nos inicios do século XXI.

E sobre este ermo ao que se refire Alonso, creceu un movemento cultural que tivo na música a súa bandeira, aínda que tamén destacaron as artes visuais co colectivo Atlántica, o cine e a vídeo creación con profesionais como Chano Piñeiro ou Antón Reixa, o teatro, a banda deseñada, a arquitectura, o deseño ou a moda. Mais foi a música a que abandeirou a cultura naqueles anos; de feito, se hai que buscar o momento de nacemento do que se veu chamar posteriormente “movida”, sería o concerto de Siniestro Total no colexio Salesianos en decembro de 1981. No primeiro número da revista Tintiman afírmase: “Lo de Vigo se articula en torno a la música y es casi estrictamente musical”. Aínda así, e arroupados pola música, foron moitos os creadores que comezaron a experimentar e a traballar en literatura, artes visuais, moda ou deseño. E isto foi así porque o público vigués desexaba coñecer, quería saber que era o que se estaba a facer fóra e como iso repercutía nas súas vidas. É unha urbe nova, que durante a década anterior experimentou un crecemento exponencial de poboación e foi o lugar elixido polos emigrantes retornados de Europa; traían cartos e fillos que foron crecendo na cidade chegando a ser, quizais, a primeira xeración que de verdade se sentiu viguesa. Ao tempo, a dura reconversión industrial que levou á ruína a moitas familias e que creou un espírito especial entre os novos; como afirmou a xornalista Merche Yoyoa en El País: “Ser joven en Vigo, una de las capitales de Galicia más urbana, ciudad en la que nadie es vigués, es algo grande [....] Paisaje obliga y crisis y reconversión naval acompañan”. Este é o espazo onde se desenvolve a “movida”.

A postmodernidade, onde o lema era vivir o presente, foi a filosofía de vida de toda esta xeración. Trala segunda guerra mundial en Europa occidental houbo un intento de renovación das formas tradicionais da arte, da cultura, do pensamento e das relacións sociais. A España este proceso chegou despois, e fíxoo para quedarse. A provocación é o principal leit motiv da xuventude inconformista que xa non quere saber nada do franquismo e que está cansa da mensaxe de reconciliación que se institucionalizou na transición. En Vigo un neto e sobriño de asasinados en 1936, Javier Moreda, patrocina unha galería de arte, é produtor musical e axuda economicamente a todos aqueles que teñen algo que amosar culturalmente. Isto é o que se vivía en Vigo, tal como afirma o propio Emilio Alonso, “Pero o certo é que, finalmente, a todos poderían meternos nun único saco: o dos posmodernos”. E neste xeito de ver a realidade inscríbese o movida viguesa. Baste con lembrar algúns dos nomes con que se denominaron moitos: Golpes Bajos, Semen Up, Os Resentidos, Mari Cruz Soriano y los que afinan su piano (como grupos musicais), Escupe, Tintiman ou Pharo the Bego (como publicacións alternativas) ou Kremlin e Ruralex (como lugares de encontro músico-social). Tamén a forma de vestir, de peitearse ou, simplemente, de vivir o día a día; como sinala o actor Antonio Durán Morris, “Ir a maquearse a Mara Costas te imprimía un sello de calidad” foron síntomas de diferenciación. Por que iso era o que se pretendía, amosarse no lado oposto á maioría. Deste xeito, vestir, falar ou traballar de forma distinta converteuse nun sinal de identidade dunha xeración para a que vivir o presente e rexeitar por igual o pasado e o futuro se converteu no seu principal axioma, “[...] despois da explosión dos primeiros anos da década, onde a diversión era o obxectivo primordial [...]”.

A política, aínda que era rexeitada polos que protagonizaron a movida, estivo moi presente en todas as súas facetas. Lembramos os discursos, mitins e fotografías de Tierno Galván nos concertos da movida madrileña. Vigo tampouco se quedou atrás; “Desde os seus primeiros momentos de existencia, as institucións, o poder político, estivo moi preocupado por aproveitarse da movida”. Manuel Soto, alcalde “progresista” de Vigo tamén tentou converterse no protector e fomentador de todo este movemento cultural. As instantáneas xunto a Joaquín Leguina, Alaska ou os compoñentes de Gabinete Caligari en 1986 con ocasión do evento Madrid se escribe con V de Vigo —e do que deixou testemuño gráfico, entre outros, Víctor de las Heras— dan fe do afán protagonista duns políticos que, certamente, estaban aprendendo a marchas forzadas o seu traballo. Xunto a el, Antonio Nieto Figueroa Leri, propulsor dun “viguismo” que competía co “coruñesismo” do entón alcalde da cidade herculina Francisco Vázquez.

Compre sinalar que a cultura daquel momento era en castelán. O galego quedou relegado a uns poucos, os menos, que escribían e cantaban nesta lingua. Unha xeración creceu culturalmente como monolingüe, o que, por outra parte, nos axuda a comprender a realidade actual a respecto da cultura en galego: Vigo e A Coruña, as cidades da vangarda nos oitenta tiveron como lingua vehicular de cultura o castelán.

A Galicia actual é a que se xerou na década de 1980 tanto desde o punto de vista político —o estatuto autonómico foi aprobado o 21 de decembro de 1980— como social e cultural. Vigo deixou de ser só a cidade dos que traballan, a partires dese momento tamén soubo divertirse. Galicia deixaba atrás o atraso e mergullouse de cheo na postmodernidade europea e Vigo tivo moito que ver neste feito. O traballo que nos presenta Emilio Alonso así o corrobora. Sendo fundamental no estudo a presenza da música, non se esquece das outras artes así como tampouco da política e da loita obreira. Certamente, o proceso desenvolto naquela década hai que entendelo no seu conxunto e esta visión é a que se nos ofrece neste traballo. Xunto a este libro, a publicación fotográfica Vigo. A explosión dos ’80 (Edicións Xerais, 2011) de Víctor de las Heras —o reporteiro gráfico oficioso da movida— supoñen un chanzo máis nos estudos que sobre a década dos oitenta están a aparecer nos últimos anos —lembremos, entre outros, o libro-memoria de Víctor Coyote Cruce de perras y otros relatos ou, noutras latitudes, a exposición e libro do CCCB Quinquis dels 80—.

Agardamos que non sexa o último estudo sobre esta temática e que, amais de empregar nas investigacións as arquivos persoais, se poida ir máis alá e comezar a contextualizar os acontecementos con outra documentación, aínda que isto presente notables dificultades xa que, como non podía ser doutro xeito, os posmodernos non se caracterizaron especialmente polo seu afán conservacionista.

Gustavo Hervella

Chuzame! A Facebook A Twitter

Entrevista con Xurxo Martínez: «Soto é unha peza fundamental para comprender o nacemento da UPG»

2 Xaneiro 2012

Crónica,Entrevistas

A web Letra en Obras publica unha entrevista con Xurxo Martínez González sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega.

«Coñecer o traballo feito no exilio é un xeito de recoñecérmonos»

Xaneiro 2, 2012 | Filed under: Novas,Portada | Posted by:

Xurxo Martínez está de actualidade por causa da súa recente elección como gañador do Premio Díaz Jácome de poesía, que chega cando acaba de saír do prelo, aínda quentiño, o estudo sobre unha das grandes figuras escondidas até agora na dispensa da nosa historia política: Luis Soto. O texto Luis Soto. A xeira pola unidade galega, editado por Xerais, pódese atopar xa na librarías do país. No medio das festas, este habitual colaborador de Letra en Obras que xa tiña participado no volume colectivo 17 letras sen día, róuballe minutos ao tempo para responder ás preguntas sobre o libro mencionado.

Como enfocaches, no que se refire tanto á escolma de datos como á súa organización, a exposición deste texto tan necesario para seguir construíndo a historia cultural de Galiza?

O primeiro foi acudir ás fontes orais de persoas que trataron a Soto. Despois consultei os fondos de Luís Soto no Arquivo Histórico Provincial de Ourense. Con toda esa cantidade de datos, á hora de redactar a obra, optei por dividila en grandes bloques con capítulos curtos, para facilitar a lectura. Tamén pretendín fuxir das biografías “canónicas” procurando unha redacción novelada, sendo fiel ao rigor dos datos.

Podemos situar Vieiros (revista editada polo Padroado da Cultura Galega de México, que tirou catro números entre 1959 e 1968) como un dos grandes proxectos da recuperación cultural galega na posguerra, ao nivel por exemplo de Galicia Emigrante ou Grial?

Abofé. Vieiros non tirou máis de catro números pero foron moi relevantes. A achega que fixo fronte as outras revistas que nomeas está no seu concepto de revista cultural. Aquí hai un deseño gráfico vangardista (debido á man do pintor Arturo Souto), hai unha liña editorial comprometida politicamente, prodúcese o encontro das vellas xeracións (Otero Pedrayo, Ramón Piñeiro, García-Sabell…) coas novas (Ramón Lorenzo, Méndez Ferrín, Neira Vilas…), etc.
Luís Soto foi un dos seus directores (xunto a Carlos Velo e Florencio Delgado Gurriarán, e Arturo Souto no apartado artístico). Denantes da súa morte, en 1981, pretendeu sacar varias veces o número 5 de Vieiros chegando a acumular distintas colaboracións, hoxe inéditas.

Cal foi a orientación do resto de iniciativas que Luís Soto desenvolveu no exilio, como Loita, Boletín Galego de Información ou Saudade?

Boletín Galego de Información é o primeiro xornal comunista monolingüe en galego, que aparece en 1940. O seu director foi Luís Soto. Era o voceiro da Comisión Galega do Partido Comunista de Hespaña, da cal Soto era secretario xeral. Representaba o xermolo dun vindeiro PCG, aspiración que tiña e que non se concretaría até moitos anos despois, xa coa UPG fundada. Temos que considerar o Boletín como o primeirísimo xornal nacionalista cunha óptica nitidamente de esquerdas.
Loita foi a segunda xeira do Boletín. Continuaba a liña nacionalista e comunista con Soto na súa dirección.
Saudade ten dúas fases. Na primeira Soto non participa mais si na segunda. Aínda así temos que considerar esta revista como un proxecto dos grupos galeguistas de México. Tamén como o prólogo a Vieiros.
Poderíamos citar outras iniciativas xornalísticas como España Popular ou Nuestra Bandera, onde Luís Soto foi redactor en ambas. Destacamos a segunda porque era o órgano de formación dos cadros do PCE no exilio e aí Soto participa na explicación, dende a esquerda, das aspiracións das nacións sen estado.

Cales foron as relacións entre o grupo de exiliados no que participaba Soto dende México e os galeguistas

Fotografía dunha presentación do libro (Picar na imaxe para ampliar o tamaño)

ou, de xeito máis xeral, antifascistas afincados en Bos Aires (Seoane, Dieste, Cuadrado, etc.)?

O grupo liderado por Luís Soto, agrupado até 1949 dentro do PCE, mantivo relación cos nacionalistas de Bos Aires. Soto foi moi amigo de Castelao (viviron intensamente as xeiras pola República entre 1938 e 1939) deica á morte. Mais isto non impediu a crítica que Soto, a nivel persoal por carta como a nivel público, se posicionase contra o Consello de Galiza por consideralo incompleto e porque rachaba coa idea de frentepopulismo (daquelas Unión Nacional) que Soto pregoaba dende o PCE. De feito hai que analizar polo miúdo o nacemento do Bloque Repubricán Nazonal Galego (BRNG) como un xesto dos comunistas de contrarrestar o Consello de Galiza. Porén, xa fundada a UPG e reformulado o Consello de Galiza, Luís Soto integraríase neste organismo na súa delegación en México. Claro, a UPG fora recoñecida polo Consello como o o seu representante no interior.
Logo tamén tiveron contactos co grupo arredista da vella Sociedade Nacionalista Pondal. Na segunda xeira d´A Fouce podemos ler algún artigo nesa liña de empatar nacionalismo con marxismo. E aparecen artigos de militantes da Comisión Galega do PCE. Pero iso non frutificou porque os arredistas se foron arrimando a Castelao e os comunistas continuaban coa súa defensa da Unión Nacional.

Un aspecto importante da biografía de Soto foi a súa relación co cineasta Carlos Velo, con quen mantivo un intenso intercambio intelectual dende o exilio mexicano. Que retrato fai Luís Soto. A xeira pola unidade galega desta relación?

Carlos Velo naceu na bisbarra de Celanova, ao igual que Soto. Coñecíanse ben e tiñan unha sintonía ideolóxica case perfecta. Xa en 1939 Soto lle pide axuda a Velo (daquelas secretario xeral do Comité Técnico de Axuda os Refuxiados Españois) para tramitar o pasaporte e permiso de entrada de Castelao en México, feito que finalmente non conseguirían. Despois vivirían a súa etapa máis intensa na fundación e dirección do Padroado da Cultura Galega. O propio Velo fará unha fiel defensa de Luís Soto como secretario xeral do Padroado cando o PCE pretende afastalo, contra o 1963.
Ambos participan dende o inicio na UPG, sendo os seus dirixentes no comité de México e responsábeis da edición dos dous primeiros número do Terra e Tempo. Xuntos militaron nestas siglas, nas do Padroado, en Vieiros e en toda actividade a prol de Galiza. Facía un gran tándem.

Como ti ben dis, ambos tiveron un grande protagonismo na fundación da UPG. Que rol cumpriu Soto nos anos seguintes, dentro do intenso debate que remataría coa mudanza na dirección do partido?
Carlos Velo publica en Vieiros “Carta ao fato Brais Pinto” que é unha arenga a esa mocidade a asumir o protagonismo político de Galiza dende a esquerda. Soto, na súa primeira visita ao Estado español, ten unha xuntanza cos Brais Pinto no bar “Los Mariscos”. É sabido que Soto participa na fundación da UPG, sendo a persoa con maior formación teórica e militante dos alí presentes. Dende que puido entrar no Estado español, en 1960, non deixou de percorrer a nación mantendo conversas e xuntanzas. El é un dos artífices da homenaxe a Celos Emilio Ferreiro en 1966, en Ourense, que supuxo un acto de afirmación nacionalista dentro do contexto do conflito de Castrelo de Miño. De feito, a policía deterá a Soto uns meses despois acusado, entre outras, de participar neste acto tendo unha “conduta inaxeitada”. Custoulle a expulsión e a prohibición de entrar (até que lle foi levantada en 1969).
Mais Soto tamén estaba detrás da organización dos labregos de Castrelo de Miño sendo un dos contactos de Eloy Sobrino, mestre da bisbarra e antigo afiliado á ATEO republicana (Asociación de Traballadores do Ensino de Ourense, do cal Soto fora líder). A partir de 1969-1970 hai un cambio na dirección da UPG onde pasan a tomar o protagonismo unha nova xeración. Ao meu entender será este grupo quen afiance a teoría nacionalista e, sobre todo, cree as estruturas (Comités de Axuda á Loita Labrega, 1971; Comisións Labregas, 1973; Sindicato Obreiro Galego, 1975; Asemblea Nacional-Popular Galega, 1975; Consello de Forzas Políticas Galegas, 1976).
Luís Soto tomou partido polo referente desta xeración, Pepiño de Teis (Xosé González Martínez) cando en novembro de 1976 é expulsado, e en solidariedade con el acompáñao García Crego. Nunha entrevista en Teima Soto acusa á dirección da UPG de purgas, burocratización e de desviación dereitista. Soto acabará a súa vida como militante do arredista Partido Galego do Proletariado e de Galicia Ceibe-oln.

Tendo en conta o papel que os primeiros partidos galegos na posguerra (PSG e UPG, os dous creados no 1963) cumpriron nas décadas seguintes ata hoxe, era Soto ata agora un dos grandes esquecidos da nosa historiografía política máis moderna?

Non teño ningunha dúbida. Soto é unha peza fundamental para comprender o nacemento da UPG. Esquecelo representa un exercicio difícil de ocultación histórica. A tarefa teórica de Soto, de argumentar a nación galega dende postulados marxistas (seguindo o rastro de Joan Comorera e o PSUC catalá, que fora considerado pola Internacional Comunista como o único partido comunista para Cataluña; isto é, non era o PCE, era o PSUC) desemboca na UPG. Algúns dos lemas da Comisión Galega do PCE en 1940 podería ser perfectamente da UPG.
A elaboración dese corpus ideolóxico era necesario para explicar que o nacemento da UPG era lexítimo, que non ía na contra do internacionalismo, que representaba un paso necesario para a defensa da causa das clases populares galegas. Insisto, de todos os que participan na fundación da UPG, Soto é que ten unha formación e experiencia política moi por riba do resto. Como, entón, non se ten traballado antes esta figura, as súas achegas, a súa participación e interpretación da súa actividade política dende a República? Apenas hai artigos de difusión que mantiveron viva a súa memoria. Pero, que resposta ten? Teño claro que a súa decisión de situarse en 1976 na beira dos escindidos é determinante.

Pensas que afondar na historia da actividade de recuperación cultural realizada dende o exilio é unha asignatura pendente das nosas historias (tamén artísticas) para facer unha cartografía máis precisa da fenda aberta polo golpe de estado do 36 na historia de Galiza?

Esta obra arredor de Luís Soto representa, dalgún xeito, a inxente tarefa que fixeron milleiros de exiliados e exiliadas galegas en México para defender a legalidade republicana, a autonomía de Galiza e as arelas de constituír unha sociedade xusta, igualitaria e fraternal. Soto pode ser un espello de todos eles.
Téñense feito congresos e traballos arredor do exilio galego. Ás veces excesivamente orientados cara a Bos Aires, dalgún xeito tamén comprensíbel pola colectividade que había ao carón de Castelao. Pero tamén estaban un Suárez Picallo en Chile, un Xosé Velo en Venezuela-Brasil, un Xesús Canabal en Uruguai, un Xerardo Álvarez Gallego en Cuba ou un Soto en México. En todos eses lugares houbo expresión cultural e social.
O que resulta evidente, e disto xa se ten escrito, é que a vangarda, a cabeza máis lúcida, máis capaz, máis preparada na historia de Galiza foi asasinada ou perseguida tras o 1936. Coñecer o máis que poidamos o traballo que realizou o exilio, fose en América ou en Europa, é un xeito tamén de recoñecérmonos.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Emilio Alonso Premio Maketón Estrella de Galicia

29 Decembro 2011

2011,Autores,Crónica,Música,Noticias,Premios

Tras o éxito rotundo da publicación de Vigo a 80 revolucións por minuto, Emilio Alonso recollerá mañá, 30 de decembro, o Premio especial Maketón Estrella de Galicia, pola súa atención á música galega dos anos oitenta. O Premio será entregado nunha festa que se celebrará a partir das 10:30 horas na sala Mondo Club, na que haberá música en directo de Belöp e Phantom Club. Pódense recoller convites en Radio Vigo ((Rúa Areal 8  ) e na cervexaría Estrella de Galicia (Praza de Compostela).

Emilio Alonso asinará exemplares do seu libro, hoxe xoves, á partir das 18:30 horas, nas instalacións de El Corte Inglés de vigo (rúa Gran Vía)

Chuzame! A Facebook A Twitter

“Luís Soto. A xeira pola unidade galega”

2011,Críticas,Crónica,Xerais nos blogs

Ramón Nicolás publica no seu blog esta anotación sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega de Xurxo Martínez:

Lin, hai xa algún tempo, e teño que dicir que con moito interese, o que se presentaba como un traballo biográfico arredor da figura de Luís Soto, personaxe que sempre me interesou desde aquel -xa histórico- libro de memorias que publicara Edicións Xerais nos tempos de Luís Mariño, se non estou errado. Por outro lado, nos últimos tempos, a figura de Luís Soto converteuse para min nunha referencia que sempre aparecía, tanto ao achegarme a Manuel Luís Acuña -con quen compartiu labores organizativos no seo da A.T.E.O. ourensá e, en xeral, no ámbito da docencia republicana sindicada-  como a Celso Emilio Ferreiro, con quen mantivo lazos de intensa amizade e a quen os vinculou unha mutua colaboración política durante moitos anos.  A forte personalidade de Soto e o seu intenso traballo a prol da nosa singularidade identitaria, vertebrado no desenvolvemento dunha intensísima actividade de carácter político, coido que quedan extraordinariamente reflectidos neste libro dun xove investigador que se manexa con solvencia nestes ámbitos da esculca e interpretación dunha figura que até hoxe resultaba dolorosamente desatendida pola investigación.

Velaquí, así pois, contida e case diría que esencializada, a memoria dunha vida de acción alicerzada na idea de compromiso político con Galicia, onde se devorca unha apreciable cantidade de información e documentación inédita que vai desde os primeiros días de Soto,  pasando polas innúmeras actividades políticas na II República e na posguerra ata o seu pasamento. Socalcos biográficos entre os que salientan as iniciativas que protagonizou no seo do Consello de Galiza, no Padroado da Cultura Galega en México, na revista Vieiros ou nas fundacións de dúas institucións políticas como foron a UPG e o PGP.

Un anaco da nosa historia política e cultural arestora máis próximo mercé ao rigoroso traballo de Xurxo Martínez. Parabéns.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Emilio Alonso e Víctor de las Heras asinan exemplares dos seus libros en El Corte Inglés de Vigo

28 Decembro 2011

Asinatura,Autores,Crónica,Fotografía,Música

O xoves, 29 de decembro, a partir das 18:30 horas en El Corte Inglés de Vigo, Emilio Alonso asinará exemplares do seu libro Vigo a 80 revolucións por minuto e Víctor de las Heras de Vigo, a explosión dos 80.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Vigo a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso, no programa La noche en Vela de RNE

22 Decembro 2011

Crónica,Entrevistas,Música,Radio

O programa La noche en Vela, de Radio Nacional, dedicoulle un programa ao libro Vigo a 80 revolucións por minuto, do xornalista vigués Emilio Alonso.

O programa pode escoitarse neste enlace.

 

La noche en vela – Vigo a ochenta revoluciones por minuto

19 dic 2011

Algunos todavía no se han enterado, pero la famosa movida, la de las lentejuelas, los peinados imposibles y las hombreras tuvo, en realidad, dos capitales. Sobre una de ellas, Madrid, se ha escrito muchísimo, pero sobre la otra, Vigo, hemos tenido que esperar hasta hoy para tener un libro. Se titula Vigo a 80 revolucións por minuto, y como de momento sólo se ha publicado en gallego, hemos contactado con su autor para que nos adelante qué se cocía en su ciudad allá por los maravillosos años ochenta.

Volvemos al presente de la mano de Mario Luna, que después de varios meses impartiéndonos un taller de seducción, nos somete a un examen final para medir nuestras habilidades en terreno amoroso.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Entrevista a Emilio Alonso (II): «O único absolutamente orixinal dos 80 foi Golpes Bajos»

21 Decembro 2011

Crónica,Entrevistas

A revista «paramusical» La Inercia, de Cataluña, publica a segunda parte da longa entrevista con Emilio Alonso con motivo da saída do libro Vigo a 80 revolucións por minuto.

 

Emilio Alonso (II): «Lo único absolutamente original de los ochenta fueron Golpes Bajos»

Por canogarfunkel

Continuamos con la segunda parte de la entrevista a Emilio Alonso, autor del libro ‘Vigo a 80 revolucións por minuto’ (Xerais 2011). Después de dejarnos en vilo con las peripecias de los magníficos miembros de la movida madrileña tras su visita lúdico-sangrante a Vigo en 1986, Alonso comete ahora la osadía de analizar el formato de su obra, la evolución de los grupos y el papel de los medios de comunicación. Asimismo, empieza una búsqueda desesperada del camino de la transgresión y la innovación musicales…

La gran mayoría de grupos de la movida viguesa no ha sobrevivido con los años, a excepción de Siniestro Total…

Siniestro Total ha sobrevivido como grupo -aunque de la formación original sólo permanezca Julián Hernández-,  pero componentes de otras bandas siguen hoy en ejercicio. Algunos ejemplos: Nicolás Pastoriza trabajó en los 80 con Stéreo, Los Buzos y Bromea o Qué?, y continuó luego con La Marabunta y Ectoplasma para desarrollar ahora carrera en solitario; Pablo Novoa, de Golpes Bajos, nunca ha dejado de tocar y producir, y ahora mismo trabaja con Mastreta;  Josele Santiago, ha sido el director musical del último disco de la en estos días polémica Bebe;  Germán Coppini, aunque sin mucha suerte, nunca ha dejado los escenarios; Teo Cardalda formó Cómplices y sigue triunfando con ese proyecto y desarrollando mil y uno más; Miguel Costas, tras su abandono de Siniestro, desarrolla carrera en solitario; Def Con Dos siguen en escena, aunque casi no se le pueda considerar un grupo vigués, y Los Currichos, un grupo creado en los 80 por músicos de diversas formaciones con la única intención de divertirse haciendo versiones, todavía siguen actuando. Y en estos últimos meses Aerolíneas Federales y Los Cafres han anunciado su vuelta a los escenarios para realizar una pequeña serie de conciertos. Y otros muchos músicos desarrollan mostos proyectos en solitario para ‘calmar’ su necesidad de escenario. Por ejemplo, Javier Soto, de Siniestro Total, y Pedro Díaz, que fue guitarrista de Moncho e mailos Sapoconchos y otras bandas, actúan todos los miércoles en el pub La pecera, tocando rock and roll.

Concierto de los zaragozanos Mas Birras en ‘El Manco’, con
CésarStrawberry (Def con dos), en el centro, en pleno éxtasis

En cambio, los locales siguen siendo, en muchas ocasiones, templos musicales…

De los ‘templos’ de los 80 no queda ni uno, al menos con su nombre original a excepción de El Manco, que cuelga en su puerta un letrero de ‘se alquila’. El resto -Ruralex, La Kama, Kremlin…- han desaparecido o se han transformado. Pero desde los 80 en Vigo han proliferado los locales que acogen música en directo. Hoy el panorama es casi abrumador y algunos fines de semana se celebran casi medio centenar de actuaciones. La diferencia es muy notable con respecto a aquella década: en 1984 hubo en Vigo, en todo el año, 42 conciertos… y se hablaba de movida. Hoy los templos son La Iguana Club, La Fábrica de Chocolate, Mondo Club, La Pecera, Contrabajo, Playmóvil… y un larguísimo etcétera.

¿Qué papel jugaron los medios de comunicación en la evolución del movimiento?

El papel de los medios fue fundamental, sobre todo de los madrileños. El hecho de que Diario Pop programase la primera grabación de Siniestro Total fue fundamental para la difusión de lo que estaba sucediendo en Vigo, poco, a nuestro parecer, pero quizá mucho si se comparaba con otros lugares. Por otra parte, creo que Siniestro Total tiene otro mérito: descubrió a miles de jóvenes de toda España que se podía salir en la radio tocando cuatro acordes y cantando unas letras absolutamente alejadas de la corrección política. No olvidemos que Miguel Ríos se llegó a lamentar diciendo algo así como ‘¡a dónde ha ido a parar la música, ahora que se pueden grabar canciones como ¡Me pica un huevo’!’ .

Aerolíneas Federales, en 1986 en los estudios Doubletronics,
durante la grabación de su primer disco, con Nino Martínez

¿Cuál era exactamente el panorama comunicativo?

En Vigo se preocuparon del fenómeno de la movida, con interés y asiduidad, el periódico existente, Faro de Vigo, y Radiocadena Española, absorbida a finales de la década por Radio Nacional. En 1986 aparece Atlántico Diario, que también dedica espacio en sus páginas al asunto, mientras que La Voz de Galicia lo hace muy puntualmente. En las emisoras citadas fue donde yo trabajé y donde realicé el programa ATrincheira, un espacio que no sólo se preocupaba de lo que sucedía en el ámbito de la movida sino de todo tipo de actividad creativa con aires nuevos. En unas declaraciones que hice al Faro decía que ‘en la radio viguesa hace falta más competitividad’. Y era cierto: el éxito de mi programa se debió a que el resto de las emisoras pasaban muy de puntillas por el fenómeno de la movida, dedicándole raquíticos espacios semanales de corta duración. La llegada de los medios públicos autonómicos, en 1985, posibilitó que la música tuviese nuevo canales para su difusión y para su potenciación, ya que tanto la radio y la televisión realizaron concursos y facilitaron la grabación de maquetas. Pero, de todas formas, la clave de todo fue el hecho de que Vigo se pusiese de moda y todos los medios de comunicación españoles hablasen de la ciudad y sus circunstancias.

Resulta curioso que nadie hasta este momento haya pensado en realizar una recopilación de historias sobre aquella época…

Sobre la movida madrileña hay cosas escritas y en ellas se habla de Vigo, muy brevemente y con datos incluso erróneos. Y sí que es extraño que hasta ahora no se haya hecho un trabajo literario amplio sobre la movida, aunque sí que se han realizado algunos documentales. Curiosamente mi libro nace tras la frustración de no haber podido hacer un programa de televisión. Se lo propuse al director de la Televisión de Galicia, Suso Iglesias, en 2005. Suso fue un hombre importante de la movida gallega como agitador de la escena coruñesa donde, entre otras cosas puso en marcha una magnífica revista llamada La Naval, además de ser el organizador de la Semana de las Fuerzas Atroces del Noroeste que se celebró en la Universidad Internacional Menéndez Pelayo de Santander en el verano de 1986. Con estos antecedentes, y también teniendo en cuenta las buenas relaciones que mantuvimos entonces, le propuse preparar una serie de programas para repasar la movida gallega de los 80 en una serie de programas para emitir en 2006, cuando se cumplirían 25 años del nacimiento de Siniestro Total.  Rechazó la idea, que yo convertí en proyecto de documental para intentar conseguir una subvención de la Xunta de Galicia. También sin suerte.

Reixa en la presentación del mítico disco ‘Fai un sol de carallo’, en 1986

¿Qué pasó finalmente?

Finalmente, como mucha gente casi me lo había pedido y mis archivos andaban revoloteando por delante de mis narices porque se los había prestado a dos amigos para distintos proyectos, me puse al trabajo. Se lo propuse a Edicións Xerais en marzo de 2010 y el 15 de junio de 2011 se lo entregué. Fue un trabajo muy intenso -muy divertido también- que no podría haber realizado si no llego a estar en paro debido a las horas de investigación que tuve que dedicarle. Porque mis archivos y mi memoria no son malos, pero no abarcaban todo lo que yo consideraba que había que contar.

En alguna ocasión, has estado a punto de deshacerte de mucho material sobre esa época…

Sí,  en cada mudanza que hice desde que en el 90 me fui a Coruña, que no fueron pocas, estuve a punto de tirar las cajas con mis papeles y mis cintas de cassette. Pero me daba rabia, pensando que quizá alguna vez tuviesen algún valor, no económico sino documental. Ahora no me arrepiento nada de haberme deshecho del material, no sólo porque pude escribir el libro sino también porque me doy cuenta de su valor documental. Es curioso que algunos grupos vigueses no hayan hecho sus propios archivos y ahora se alegran muchísimo cuando les digo que yo tengo recopilada y guardada aquella parte de su vida. Y me la piden para fotocopiar o escanear, claro.

The Bebra Brothers, una banda con miembros de
Siniestro Total, Antón Reixa i el poeta Manolo Romón

¿Por qué huyes de la narración o incluso de cierta ficción?

Sólo utilizo un estilo cercano a la ficción en el capítulo dedicado a Madrid se escribe con V de Vigo porque aquel episodio tan surrealista se merecía ese tratamiento. Por lo demás, lo que intenté –y creo que conseguí- es que cada lector pudiese sacar sus propias conclusiones d lo que fue la movida viguesa. ¿Cómo? Leyendo lo que se decía en aquel tiempo, lo que contaban los cronistas, lo que opinaban los escritores, lo que reflexionaban los intelectuales, lo que decían los protagonistas. Podría haber hecho esta crónica entrevistando a los protagonistas, con los que aún mantengo buenas relaciones, pero creo que eso habría dado un libro repetitivo y lleno de opiniones subjetivas que impedirían al lector sacar su impresión personal. Me atrevo a decir que quien lea el libro estará haciendo un auténtico viaje al pasado, viviendo en primera persona lo que entonces sucedió.

Con el paso del tiempo, ¿Qué te han aportado esos años personalmente?

Para mí fue una época durante la cual desarrollé, a lo largo de más tiempo consecutivo, un trabajo que me satisfacía plenamente, en la que  me divertí mucho -tengamos en cuenta que yo en 1980 tenía 22 años- y cuando conocí a más gente y a menos gentuza, gente con la que hoy en día aún mantengo una relación casi de camaradería. Pero, repito, no soy nostálgico y aquello fue bonito mientras duró.

En la Inercia creemos que de la misma forma que los ochenta han estado de moda durante los últimos años, ahora llega el turno de los noventa… ¿Significa que es imposible seguir innovando en la música?

En la música es difícil innovar, y mucho más ahora, en la era de Internet, cuando tenemos acceso inmediato a todo lo que se está haciendo en cualquier lugar del planeta. Pero precisamente esa accesibilidad está dando opciones a una serie de mezclas y de fusiones cuyos resultados hacen olvidar las fuentes de las que bebieron y las convierten en originales. Y es ley de vida la imitación sea ahora, en los 80 o en los 90. En la música, sea el año que sea, siempre habrá, para algunos, referentes eternos como, por ejemplo, los Beatles, los bluesmen o Elvis. Y otros sacralizarán a The Clash, Police o a Nirvana… y así década tras década. ¿Qué los 80 fueron originales? A mi modo de ver lo único absolutamente original que hubo en aquella década fueron Golpes Bajos, un grupo que creó su propio estilo y que nadie fue capaz de imitar.

Voces de Ultratumba, primer y único grupo unicamente
femenino que nació en el Vigo de los 80

¿Dónde andan la libertad musical y la transgresión?

Ahora hay que ser muy políticamente correcto… si se quiere triunfar. Hoy en día a nadie, ni al más neo-punk, se le ocurriría cantar ‘las tetas de mi novia / tiene cáncer de mama…’, o ‘has perdido eso, mi dulce gatita / has perdido eso, mi mala zorrita…’, o ‘me gusta ser una zorra…’. De todas formas, creo que esas y otras letras de aquellos tiempos se hacían no como manifestación de una actitud vital sino por el simple hecho de transgredir o molestar a los bien pensantes. Hoy en día ya nadie se escandalizaría al escuchar esas y  otras cosas, fundamentalmente porque los grandes medios de comunicación, sean radios o televisiones, se encargan de programar cosas absolutamente correctas que no molesten ‘a la gran mayoría de los españoles’, que diría Rajoy. Las pretendidamente transgresoras se mueven en circuitos más limitados, casi íntimos, donde no molestan a nadie. Además, hoy no se transgrede cantando determinadas canciones o haciendo performances en la calle: hoy se transgrede acudiendo a presentaciones de libros. Cuando dices que vas a asistir a una, la gente te mira como si fueras un bicho raro.

 Parece muy improbable que algo cómo la movida se vuelva a repetir actualmente…

Por supuesto… ¡y afortunadamente! Si se repitiese es que viviríamos exactamente en las mismas circunstancias. Ahora volvemos a tener una crisis tremenda o, mejor dicho, continuamos con la crisis. Pero no venimos de una época políticamente oscura. A pesar de que cada vez se maltrata más a la cultura -y a la sanidad, y a la enseñanza pública- los recursos para los creadores, sean del ámbito que sean, están a años luz de los de los 80. Creo que los que añoran los tiempos de la movida son los que entonces fueron figurantes y mirones, los que no tuvieron protagonismo y, por lo tanto, no salieron en la foto. Esperan que vuelva para ver si esta vez se pueden poner delante de la cámara.

Por último, recomienda tres canciones de la movida y otras tres de la música en general.

Voy a ser muy localista en lo que se refiere a la de la movida: ‘La piscina’, de Bromea o Qué?; ‘No mires a los ojos de la gente’, de Golpes Bajos,  y ‘Bailaré sobre tu tumba’, de Siniestro Total.  Y en cuanto al resto de la música: ‘L.A. woman’, de The Doors; ‘Houses in motion’, deTalking Heads, y el fado ‘Lágrima’, en la interpretación de Dulce Pontes.

Chuzame! A Facebook A Twitter

O nacionalismo plural de Luís Soto centrou a presentación do libro de Xurxo Martínez

Críticas,Crónica,Noticias,Presentacións

Manuel Bragado publica hoxe en Brétemas unha crónica da presentación onte en Vigo de Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González.

 

Sinalárono tanto Xosé González como Xurxo Martínez no acto de presentación de Librouro: «Luís Soto traballou por construír unha arquitectura plural, unha polifonía política que permitise a autoorganización da sociedade en diversos partidos nacionalistas.» Sei que esta primeira e interesantísima biografía sobre Luís Soto, un dos creadores do sindicalismo galego do ensino, unha das figuras do exilio galego, un dos promotores da anticipatoria revista Vieiros, unha das persoas claves na fundación da UPG, un marxista republicán que conciliou co pensamento nacionalista, pon en cuestión moitas das interpretacións que até agora se teñen feito da historia do nacionalismo galego. Unha biografía esencial, documentadísima, desmitificadora, concibida para rehabilitar unha figura clave na historia do galeguismo do século XX inxusta e interesadamente esquecida. Recoméndoa moi vivamente.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Non hai noite tan longa» e «Como defenderes os teus dereitos lingüísticos», mellores libros de ficción e non ficción de 2011 para os usuarios de Redelibros

Crónica,Narrativa,Premios

Os usuarios/as de Redelibros, a rede social galega do libro, votaron nestes últimos días para elixir os mellores libros e iniciativas deste 2011. Logo dunha primeira selección das obras finalistas e un período para votar entre as candidaturas, a rede social fixo públicos os gañadores.

Tanto o mellor libro de ficción e como o mellor libro de non ficción deste 2011 son de Xerais.

Mellor obra literaria en galego:
Non hai noite tan longa
, de Agustín Fernández Paz

Obra non literaria en galego:
Como defenderes os teus dereitos lingüísticos,de Carlos Callón

 

Ademais, os usuarios e usuarias de Redelibros elixiron tamén ao crítico Armando Requeixo, Urco editora, Meubook, Culturgal, a revista Retranca ou o ilustrador Iván

Valladares, que resultaron gañadores noutras categorías.

Desde Xerais querémoslles dar os nosos parabéns aos usuarios e usuarias de Redelibros e aos seus promotores.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Emilio Alonso, con «Vigo a 80 revolucións por minuto» e Suso de Toro, con «Polaroid» no Eirado da TVG

20 Decembro 2011

Crónica,Entrevistas,Narrativa,Televisión

Reproducimos o programa do Eirado, presentado por Pemón Bouzas, que contén unha entrevista con Emilio Alonso, centrada no seu libro Vigo a 80 revolucións por minuto. Na segunda parte do programa (minuto 37:12) a entrevista é con Suso de Toro, centrada nos 25 anos da publicación de Polaroid.

Chuzame! A Facebook A Twitter

A crónica fotográfica dun Vigo convulso: creatividade, movida e reconversión naval. «Vigo. A explosión dos ’80», de Víctor de las Heras

Crónica,Fotografía,Reportaxes

Antonino García publica en El Mundo unha reportaxe titulada «Vigo y sus movidas»que se centra no libro Vigo. A explosión dos ’80, de Víctor de las Heras.

 

FOTOGRAFÍA | En la época de la reconversión naval

Vigo y sus movidas

  • Repaso fotográfico de Víctor de las Heras a la ‘creatividad’ de los años 80
  • Golpes Bajos, Siniestro Total, Cicciolina y la conflictiva reconversión naval
  • Un libro con 334 imágenes de actividad musical, movilizaciones y reporterismo
  • ‘Todo el mundo quería ser artista, fue muy buena época para los fotógrafos’

Antonino García | Vigo

“Vigo se escribe con ‘M’ de Madrid y Madrid con ‘V’ de Vigo”, rezaba el famoso lema que en 1986 fusionaba ambos nombres y pretendía hermanar los emergentes movimientos culturales que se respiraban en ambas ciudades. Era la década de los 80 y las calles viguesas respiraban una actividad frenética, las batallas campales enfrentaban a trabajadores del sector naval con la policía y dejaban paso durante la noche a una efervescencia de grupos que pronto saltaron a la fama.

Golpes Bajos, Siniestro Total, Aerolíneas Federales, Os Resentidos, Semen Up o Bromea o Qué? fueron algunos de los más conocidos, pero otros muchos que no alcanzaron tanta repercusión nacieron en la época creativa más fértil que se vivió tras la dictadura. “Todo el mundo quería ser artista. La reconversión naval era portada en toda España, por la mañana había manifestaciones y por la noche, conciertos. Era un momento muy bueno para ser fotógrafo de prensa”, El sindicalista 'Sandokán', ante un policía.recuerda Víctor de las Heras (Vigo, 1953).

Iniciado en su gran pasión profesional en un tiempo “de cambios” en el que existía “cierta euforia por lo nuevo”, 30 años después ha visto la luz ‘Vigo, la explosión de los 80′ (Ediciones Xerais), una retrospectiva fotográfica en la que se muestra cómo era la ciudad a través del objetivo del fotógrafo vigués.

‘Cóctel de política, deporte, cultura y sociedad’

El sindicalista ‘Sandokán’, ante un policía.

Licenciado en Ciencias de la Información en la Universidad Complutense, Víctor de las Heras comenzó como reportero gráfico en revistas como ‘Informe Gallego’ o ‘Tiempo’ y de aquellos tiempos en los que “la fotografía era un oficio” han salido 334 imágenes que dan fe de la proyección que Vigo se ganó en aquella convulsa etapa.

“Fue todo un cóctel de política, deporte, cultura y sociedad”, explica el periodista Fernando Franco en el prólogo de la sección de Crónica (1983-1987). Dividida en tres partes bien diferenciadas, el autor dedica sus primeras páginas a reportajes e imágenes de actualidad. “Uno de mis primeros trabajos fue sobre una granja de desintoxicación. Me impresionó mucho, igual que la cárcel de Vigo. Tienen mucho de emocional porque Cicciolina, en descapotable. | V. H.compartí vivencias y quizás lo más importante era la experiencia vivida”, destaca De las Heras.

El primer alcalde socialista de la ciudad, Manuel Soto, es uno de los principales protagonistas. “Era muy fácil, muy expresivo y con muchos gestos”, afirma el fotógrafo. Entre las reliquias se puede encontrar a un jovencísimo dirigente socialista Carlos Príncipe dando un fuerte abrazo al ‘popular’ Carlos Mantilla, pero también las fiestas de ascenso del Celta a Primera (1985 y 1987) o la última nevada en Vigo (1987).

Cicciolina, en descapotable. | V. H.

Actriz porno y diputada

El paso por la ciudad de famosos como Felipe González, Camilo José Cela o Enrique Tierno Galván también copan parte de un libro en el que destaca la convulsión que vivió la ciudad con la llegada de Cicciolina, actriz porno y diputada italiana. Su recorrido en descapotable mostrando sus pechos quedó grabado en el subconsciente de muchos vigueses.

Las movilizaciones laborales ocupan otra sección destacada y en ella Víctor de las Heras recuerda con cariño a Antonio Sangabriel, el mítico líder sindicalista que por su aspecto era apodado ‘Sandokan’. “Lo invitamos a la presentación del libro y tengo con él mucha amistad y cercanía por todo lo que vivimos en aquellos enfrentamientos”, señala el fotógrafo.

Y como colofón, un rosario de actuaciones musicales. En el auditorio de Castrelos o en salas como ‘Kremlin’ o ‘El Manco’, donde nacieron los grupos más famosos. “Quizás a quien más disfruté fotografiando fue a Germán Coppini (vocalista de Golpes Bajos), no solo por su estética, sino también porque te ponía las cosas fáciles y te daba buenas fotos”, rememora.

Antonino García

 

Chuzame! A Facebook A Twitter
Older Posts »