Quedar sen durmir pola lectura: «Os fillos do mar», de Pedro Feijo. Artigo de Ramón Rozas

4 Xuño 2012

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Ramón Rozas publica no Diario de Pontevedra un artigo sobre Os fillos do mar de Pedro Feijoo.

 

Entre dous

Un só desexa pasar páxinas e máis páxinas para saber o que se agocha tras esa moeda de ouro atopada nunha caixiña, coñecer máis desas dúas persoas atrapadas nun vieiro inesperado da vida, asomarse a unha cidade como Vigo apalpando a súa forza, e rastrexar o que a historia, e a nosa memoria común, nos deixou como herdanza dos séculos pasados.

Un desexo que só a literatura é quen de ofrecer. Toda unha ledicia, e máis se falamos dunha novela galega, clave na miña falta de sono e abofé que tamén clave en moitas outras cousas das nosas letras.

‘Os fillos do mar’, escrita por Pedro Feijoo, fai latexar no seu interior todo aquilo que supón o goce da literatura. Unha lectura que non te deixa durmir pero, en troques, te leva a soñar, a sentir outras vidas; en definitiva, a non botar en falta toda unha noite de soños.

Ramón Rozas

Chuzame! A Facebook A Twitter

Suso de Toro fala de «As rapazas de Xan» e de «Os fillos do mar» no seu artigo de El País

1 Xuño 2012

Artigos literarios,Narrativa

O escritor Suso de Toro aborda no seu artigo de El País a aparición en Xerais de dous libros de autores que publican por primeira vez: As rapazas de Xan, de Manuel Iglesias Turnes,  e de Os fillos do mar, de Pedro Feijoo.

 

Literatura de aldea e ‘best sellers’?

(…)

Mais eu quería falar doutro libro e doutro escritor. Manuel Iglesias Turnes, que sabe ben de vacas leiteiras, apareceu de súpeto armado cunha novela enteira sen avisar a ninguén de que tamén sabía escribir. Coñecino hai ben anos, do sindicalismo agrario, e como o Balbino e Neira Vilas é un rapaz de aldea. A súa novela As rapazas de Xan é exactamente unha novela de aldea, a protagonista é a aldea galega nos anos cincuenta retratada sen idealización ningunha, mais con todo o cariño e lealdade. Protagonistas as mulleres sobre todo (cousa tan rosaliana). Outra protagonista é a lingua falada, a graza da fala. Literatura popular en todos os sentidos da palabra. Historias, emocións e os praceres da narración. A curiosidade miña é se aínda existen aqueles lectores que se emocionaron e se recoñeceron na historia do Balbino ou se xa secou aquela fontela que levaban dentro. Non existen xa aqueles lectores? É distinta a nosa literatura?

E pregúntome tamén se a nosa literatura é tan outra que pode xurdir nela un best seller. Tense dito veces dalgún libro que era un best seller, máis con ánimo de denigrar o seu valor estético que por recoñecer verdadeiramente un fenómeno literario que si existe en literaturas normalizadas. Os fillos do mar de Pedro Feijóo Barreiro é un verdadeiro artefacto best seller, cos mesmos ingredientes que La sombra del viento, O código Da Vinci, La catedral del mar… Un libro escrito en lingua galega que conscientemente procura ese gran público que non sei se existe na nosa literatura. E logo existirá? A xente que leu esoutros libros achegarase a el?

Suso de Toro

Chuzame! A Facebook A Twitter

A «Poesía completa» de Valentín Paz Andrade. Artigo de Gregorio Ferreiro Fente

18 Maio 2012

Artigos literarios,Clásicos,Críticas,Letras_galegas,Poesía

Gregorio Ferreiro Fente, editor da Poesía completa de Valentín Paz Andrade. publicou onte en Faro de Vigo e La Opinión un artigo sobre a poesía de Valentín Paz Andrade (pode lerse completo aquí) no que tamén falaba especificamente da edición da Poesía completa.

Poesía completa

En edición literaria ao meu coidado, Xerais acaba de publicar a Poesía completa de Valentín Paz–Andrade nun groso volume no que se inclúen, amais dos textos xa coñecidos, unha copiosa obra inédita conformada por sete poemarios completos, outros dous máis fragmentarios, así como por varios poemas soltos. Entre estes textos destacan, pola súa transcendencia dentro do noso sistema literario, os tres libros de poemas que escribiu durante a Guerra Civil (A serra: cantos do desterro branco; Sangue na neve: etopea da serra e Cantos da aguia e do lobo), xa que se trata do maior corpus individual coñecido ata a data de poesía en galego deste período tan ermo da literatura de noso.

Constitúen auténticas xoias igualmente os tres títulos posteriores cuxo núcleo temático é a emigración, unha saga poética que un Paz–Andrade moi influenciado polo Canto general (1950) de Pablo Neruda inicia

con Canto do pobo disperso (1955),continúa con Canto reuncial de Galiza (1980) e que culmina,en 1984,con Áurea ora de Galiza.

Os tres cantos poden ser considerados un intento delongado no tempo de compor un himno á historia social de Galicia no que non faltan elementos épicos.

Concorren estes achados á homenaxe tan merecida que este ano a Real Academia Galega e, con ela, toda Galicia, lle tributa no Día das Letras Galegas a este escritor nado en Lérez, pero que construíu todo un universo poético ollando o mar desde a súa casa de Pousa Nova do Mar en Samil,Vigo.

 

Ler o artigo completo.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Iria», de Anxo Angueira: homenaxe á lingua nacional, por Francisco Martínez Bouzas

Artigos literarios,Blogs,Narrativa

Francisco Martínez Bouzas rende no seu blog Nove noites unha homenaxe a  Iria a nova novela de Anxo Angueira.

 

«Iria», homenaxe á lingua nacional

Non é isto recensión nin comentario valorativo ningún –ocasión haberá para facelo- de Iria, a novela de Anxo Angueira que, moi ben enfornada, acaba de editar Xerais. É  a reprodución dalgúns fragmentos onde o galego estoura con todos os seus bríos, que están aí, nas súas entrañas, no seu xenio, na súa cerna desde que foi unha lingua prerromana, latina e medieval. Lingua literaria e lingua popular dunha nación con dous mil anos de memoria. A lingua de Iriaé unha lingua xenerosa, ricaz e farturenta, que recupera a lingua oral, o rexistro familiar, dialectal, a toponimia secular e que as mans do escritor converte en galego literario, en transgresión, secasí, da norma estándar, á que, porén, respecta enriquecéndoa co emprego das variantes gramaticais, coa morfoloxía verbal da banda de Laíño e doutros lugares que xa resoaban entre os nosos clásicos.

Un festival, xa que logo da lingua, do idioma milenario, alleo ás deturpacións e castelanismos. Unha ferventía de topónimos, léxico labrego e mariñeiro, que nos asolaga, xaora, nun alto mar avalado de sensacións, figuras imaxinais  de embriangante fascinación.

Velaquí pois neste 17 de maio unha homenaxe á lingua de noso na escrita de Anxo Angueira.

……….

“Agora na proa, Lens e o mariñeiro envergan e arman a trinqueta e o foque nos estais do caperol e no da punta do bauprés. Largan escotas por couse para a empopada. Miguéns caza a escota da maior. O patrón, agora xa no leme, sen abadona-la paipa, corre  a argola cara a couse no varón. Miguéns repasa aparellos, cabos e nós. O rapaz asubía. Renxen táboas e relingas. O Iria por fin colle aire e respira, subindo na devalante e no nortiño. Foise a néboa e maila noite. Faise día, un chumbo fusco, arrefriado, que tingue de gris os lenzos do galeón, as chemineas das fábricas de Catoira, o esteiro do Ulla. E o Iria colle aire e unha reprise entrecortada, camiño do mar da Arousa, camiño do barro ou da madeira ou do sal ou do que non se sabe. Camiño dun infinito de illas, insuas e illotes, de cons e morosas, de agullas, aguillóns, aguiúnchos e angueiros, de areas, arnelas, arnosas, areosos, areais, ríos, regatos, vaos, bancais, bicos, bois, cabalos, bolos, cabezos, lombos, carreiros, castelos, castros, comboas, concheiros e conchidos, cousos, cruces, cubertos, fontes, esteiros, forcadas, fuciños, furados, navallas, novas, laxes, lobeiras, ostreiras, polbeiras, mesas, pombeiros, pateiros, praias, pedras, pedriñas, petóns, covas, baixos, abrigos, puntas, puntais, pragueiros, peiráns, portos, pozos, ribeiras, saltos, santos, seixos, sinais, torres, touzas, remexedoiros. Camiño dunha infinita, enferruxada, revirada rede de rías dentro da ría labirinto Arousa”.

……….

 

“A dorna Maruxa fica entre as estrelas apagadas do ronsel do Iria que a Xa está ben vai amatando. O mozo rema de meo e muda a vela de banda pasando a escota a proa do mastro. Sentado na tilla, lombo contra o pau, iza na verga e morde a driza na ichama de couse. Busca a escota rebulideira, pásaa por tras do banco do cufiño, caza e vira pola caverna de couse. Nunha man o leme e noutra a escota, o mozo bolina cara ó Chufre bricando entre os salseiros. María camiña cara á proa do galeón por agacharse.

-Seica se acabou o barro de Dena?

-Caza, Miguéns!

-Ou andades noutro contrabando?

-En que andas ti, María?

María bole, abre o zapón e métese no tambuche de proa. A Marquesa ergue a testa, busca de novo o conchego  e olla para outro lado”

 

……….

 

“Hai afogamentos que ceban a súa crueldade, se é do caso, nunha mesma familia. A min vénseme ás mentes neste tema a acordanza dos de Merino, os de Merino da Arousa. Os de Merino deste afogamento foron o pai, Ramón Núñez Suárez, de corenta e catro anos, e os seus fillos Sergio Ramón, de vinte e dous, e Mariano,de vinte e un. Patroneaba o barco que era de seu, José dios Outenda, vinte e catro anos, o Ferreiriño. Afogano os catro.

O barco era do mexillón, que foran levar unha boa carga del ó Caramiñal. Pois cando viñan de volta para a Arousa, alí pola Ostreira, que é un illote que xa ten dado ben de sustos, o barco afundiu e os catro tripulantes, os catro da Arousa, afogano…”

 

……….

 

“Maña de día limpo do verán primeiro. A maré está no socheo. Cabalos ceibos pacen na herba, nas flores e nos lirios, no toxo cativo da insua das isuas, a insua de Bexo e  da Vacariza. As dornas e os mecos de Porto, Cesures, Requeixo e da Ponte soben polo lombo da Rubia regresando, a bolinar, cheos os paneis e as cadeiras de robaliza, solla e muxo. De muxo batalleiro e franco, que ten a cuncha dourada na cabeza, e do muxo de fondo e lama, o galludo e bocacho, menos apreciado. Regresan dos lances de luzada por tramallo de balar e tallada de canas. O norte da mañá enche as relingas e o ollado do remo do temón nos mecos canta no tolete de popa coas viradas. Por riba dos mecos e das dornas soben do mar carráns e pardelas. Apegada á ribeira de Vilar, unha frecha rasante de corvos mariños adianta lambendo o canaval de xuncos e canivelas. Corvos do monte pousan nos brazos dos cruceiros e no bico das cavernas dun costal, afundindo entre a lama e a herba da ribeira na punta dos Paxaros, ósos negros dun vello galeón de antano, brillantes ó sol limpo da mañá”

 (Anxo Angueira, Iria, Edicións Xerais, Vigo, 2012, páxinas 20-21, 80-81, 226- 227, 253-254)

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Valentín Paz-Andrade: ¡poeta!», por Xesús Alonso Montero. Artigo sobre a «Poesía completa»

17 Maio 2012

Artigos literarios,Letras_galegas,Poesía

O profesor Xesús Alonso Montero publicou en La Voz de Galicia un artigo literario no que valora a aparición da Poesía completa de Valentín Paz Andrade.

 

Valentín Paz-Andrade: ¡poeta!

Antonte tiven o privilexio de ler a Poesía completa de don Valentín, a quen homenaxearemos, coas gabanzas debidas, o 17, día maior da República das Letras Galegas. Débolle a copia mecanográfica das 750 páxinas a Manuel Bragado, director de Xerais, que porá nas mans do común, en forma impresa, o próximo 14, este volume que vai sorprender e confortar aínda os lectores máis atentos da obra poética édita de Paz Andrade. O editor literario, prologuista e anotador deste volume é o profesor Gregorio Ferreiro Fente, que xa no ano 2001 fixera un útil e pioneiro achegamento dos “poemas escritos na guerra” polo polifacético escritor.

De don Valentín, os eruditos literarios (e, quizais, pouco máis) coñecen, e recoñecen, tres poemarios, os únicos publicados: Pranto matricial (1955), Sementeira do vento (1968) Cen chaves de sombra (1979). Teño a impresión de que o título máis gabado é Pranto matricial, un epicedio sobre Castelao construído con moita arte e digno de ser recitado por rapsodas un pouco épicos. Pois ben, Paz Andrade, moito antes, en 1937, escribiu tres libros de poemas que o día 14 deixarán de ser inéditos: A serra. Cantos do desterro branco, Sangue na neve. Etopea da serra e Cantos da aguia e do lobo. O que Paz Andrade conta e canta nestes tres poemarios é a xeografia e a antropoloxía cultural de Serra da Queixa, na que o autor estiro desterrado (ou confinado) en datas moi desacougantes da Guerra civil. Repárese nos títulos de moitas composicións: Claro sangue da terra, Paisaxe, 0 carro, A fouce, A fornada, As casas da serra son tobos da xente, 0 lobo, A partida, 0 cabalo, Noite de lobos… Don Ramón Otero Pedrayo, poeta da xeografía, gustaría destas composicións, moitas das cales ilustrarían moi axeitadamente os estudos do profesor Augusto Pérez Alberti sobre a Serra de Queixa. Hai, ás veces, romances, como Noile de sangue na aldea, nos que o autor non se subtrae dos modos poéticos de García Lorca.

O 17 lerei nos fastos literarios do día un breve estudo no que argumentarei que estes tres libros converten a Valentín Paz Andrade nun poeta de notable entidade, nun poeta superior do coñecido ata o de agora.

Xesús Alonso Montero

Chuzame! A Facebook A Twitter

Unha maneira natural e estraña de sentir: «transmuta», de Xabier Cordal. Artigo de Miguel Sande

8 Maio 2012

Artigos literarios,Críticas,Poesía

Miguel Sande publicou no Culturas de La Voz de Galicia un artigo literario sobre transmuta, de Xabier Cordal.

 

Canso de ler textos moi correctos

Non sei que é o que contén e agocha o poema á nai morta co que se inicia o poemario; non son eu moito de adxectivar, para nada, pero nesta ocasión hei dicir que me parece extraordinario sobre todo por distinto, sendo como é ese un tema repetido. Debe ser por esa maneira simple, natural e estraña á vez (de tan normal e espontánea) de sentir. Ata resulta algo frío pero un frío asentido, que queda como pouso e é o que nota o lector nesas palabras del. Só por ese poema a min xa me pagou a pena dar con este novo poemario de Xabier Cordal, Transmuta, editado por Xerais. A poesía é iso.

É tempo este de incerteza e desesperanza. De necesidades, ata das máis básicas, e desorientación; non é fácil falar de poesía ou cando menos debe facerse con certo tino. Hai xente que non chega a fi n de mes, moita; hai xente que ten un obxectivo fundamental: comer. Con fillos. Eu coñezo algunhas desas persoas e algunha le poesía. Tamén sei despois de manter varios encontros con clubs de lectura que quen le, por ampla, amplísima maioría, son as mulleres.

En fin, nesta difícil e complexa situación actual eu —non sei vostedes, vós— é cando máis preciso da alta literatura, non para que me entreteña, senón para que me axude a tratar de entender a vida, tamén a miña.

Que toda axuda é pouca. Canso de ler textos moi correctos, moi ben escritos e perfectamente ensarillados nos canons establecidos, opto por Dark Butterfl y (novela), Repeat to Fade, (ensaio), Caderno do mendigo (poesía) ou este Transmuta, de Xabier Cordal, que non é alleo a todo isto que veño de referir nunhas poucas liñas contidas. A discoteca do Hermo, o centro comercial As Termas, a reforma laboral, o posfranquismo, o maltrato, unha tertulia radiofónica nunha emisora da Conferencia Episcopal, as folgas, ata a Cidade da Cultura, para a que tamén propón uso, centran os poemas deste libro en apenas 75 páxinas. Volve despois de dez anos de silencio cunha presada de versos comprometidos e non sei, dígoo de verdade, se con iso rozamos o ridículo hoxe ou procuramos unha ousadía; xesto en calquera caso, ignorado probablemente de aquí a uns días, e non demasiados.

Miguel Sande

Chuzame! A Facebook A Twitter

Intriga, achádegos, misterio: «Os fillos do mar», de Pedro Feijoo. Artigo de Xavier Castro Rodríguez

7 Maio 2012

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Xavier Castro Rodríguez publica en Galicia Hoxe un artigo sobre Os fillos do mar de Pedro Feijoo.

 

As xeografías do mar e dos seus fillos

Hai nesta novela de Pedro Feijoo, -que abre unha dimensión de entusiasmo no autor (finalista do Premio Xerais e esgotada a primeira edición) e nos lectores, unha sorte de débeda coa memoria, persoal (da que o novelista extrae e fusiona lembranzas dun pasado familiar e íntimo) e colectiva, onde a urbe, Vigo como motivo recorrente e base poderosa, claro está, mantén a pulsión do acontecido no discurso narrativo ofrecendo unha singular visión de verosimilitude e unha perspectiva novidosa que agradecemos en cada capítulo.

Os fillos do mar’ (Editorial Xerais), unha novela de máis de catrocentas páxinas nas que o lector observa, debruzado na varanda dun tempo e nos balaústres dunha realidade social ben identificada, espazos e personaxes que van cicelando a historia, mellor as historias, cosidas e enleadas: guerra civil, narcos, nazismo, Rande, o galeón Santo Cristo de Maracaibo… As partes, coma elos con nomes propios (Simón, Mariña, Daniel, Eneas e Troia), marcan tempos e limitan narracións que van do presente ao pretérito en constantes reviravoltas coa historia onde Simón (con trazos de antiheroe e marcas na epiderme do que somos todos) entra no protagonismo logo de recibir un traballo, un proxecto de reforma arquitectónica: “Resucítanos, amigo Simón. Baixa até as orixes, e fai que o son das augas rideiras nos traia novas músicas de vida a esta familia…”.

Intriga, achádegos, misterio… na procura das chaves agochadas que abran silencios e paixóns (co mar como pano de fondo) desde a xeografía olívica que configura unha proxección cinematográfica diante da nosa lectura.

E sempre o tempo á espreita e o mar golpeando cada recanto da narración: “E eu teño os mapas destas augas, as vías que levan ao tesouro /…/ Escoitade agora, e habedes comprender por que estades aquí…”.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Xosé Carlos Caneiro: «Os fillos do mar é unha das mellores novelas galegas que levo lido no último ano»

27 Abril 2012

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

A pasada fin de semana, Xosé Carlos Caneiro abordou, nun artigo en La Voz de Galicia, a súa lectura da novela Os fillos do mar de Pedro Feijoo.

 

 

(…)  E gozosa tamén, ou máis, foi para min a lectura de Os fillos do mar, unha novela asinada por Pedro Feijoo. Foi finalista no premio Xerais, e logo de lela, e logo tamén de ler a gañadora, e logo de falar ben da gañadora, e logo de pensalo, quero dicir e digo que se eu fose xurado do premio o meu voto había de ser outro. E non lle quito mérito a Queipo, reitero, porque a súa Extramunde é obra marabillosa, senón porque Os fillos do mar é unha das mellores novelas galegas que levo lido no último ano. Novela que atrapa ao lector dende a primeira poética páxina ata a última. Novela que non é negra, senón mistérica e intriguesca. Escrita dende o humor fino, dende a intelixente ironía. Novela de Vigo, diferente, que cartografía a olívica encrespada intensa caótica terra de Nós. Aquel Amor de tango de María Xosé Queizán, Ferrín, Cid Cabido, Fran Alonso, o detectivesco Domingo Villar, son algúns dos contemporáneos que escribiron deste territorio; Feijoo traza co seu pincel outro mapa, diferente, insisto. Novela que leva película dentro, con personaxes que ben puideran ditar unha lección teórica do diálogo. Novela ampla de célere lectura. Na páxina 419 leo epítome: «Un arquitecto mediocre envolto sen querer nunha viaxe pola historia dunha familia estraña…». Un tesouro, galeón. Un tesouro de novela.

Xosé Carlos Caneiro

Chuzame! A Facebook A Twitter

Venturoso debut. Crítica de Francisco Martínez Bouzas sobre «Os fillos do mar», de Pedro Feijoo

26 Abril 2012

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Francisco Martínez Bouzas publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre a novela Os fillos do mar de Pedro Feijoo.

 

Venturoso debut

Amenidade e lixeireza

Cunha novela de longo alento debuta Pedro Feijoo na narrativa, sacado un relato galardoado no ano 2011. Un debut venturoso non só porque Os fillos do mar foi finalista do último Premio Xerais, senón seguramente porque a súa novela vai satisfacer moitas ansias lectoras que buscan, por riba de calquera outra consideración, entretemento e lixeireza. En efecto, Os fillos do mar é una proposta narrativa cuxa composición a converte nunha amálgama de elementos tirados de distintos subxéneros e núcleos temáticos (historia, narcotráfico, asasinatos, fuxidos da represión franquista, nazis, os galeóns de Rande, leas familiares, persecucións, detectives e a presenza protagónica das rúas e dos edificios de Vigo), mais cunha tonalidade que a conforma, non nun rodopío de acontecementos, senón nunha trama habilmente construída, aterraplenada de aventura e moita acción que a achegan ao territorio do thriller. Na novela, en efecto sucédese unha manchea de accións, unhas primarias, outras secundarias que, ganduxadas entre si, forman o corpo do relato e na que se deixan ver dous centros da trama: o aparente ou o que semella mover a acción dos protagonistas: a procura do suposto tesouro procedente dos galeóns afundidos en Rande; e outro máis profundo e decisivo: a pescuda da identidade e da orixe familiar dos dous protagonistas principais.

Un arquitecto mediocre vese mergullado nunha herdanza ateigada de inquéritos, leas familiares, asasinatos, droga, o ouro de Rande, a furna do Buraco do Inferno na Illa de Ons, resaibos da Guerra Civil, historias de nazis. Todo isto ganduxado con habilidade, botando por veces man de oportunos flashbacks, dá lugar a unha proposta narrativa cuxa principal virtude é a amenidade.Tamén a facilidade da súa lectura, grazas ao emprego dun galego coloquial, á lixeireza dunha trama desenvolvida sen reviravoltas experimentais, aínda que, na miña estima, Os fillos do mar gañaría enteiros cun mesurado enfraquecemento da súa longura. Outros manxares más exquisitos ou espiñentos non son propios desta caste de literatura. Pode asemade cuestionarse algúns elementos de dubidosa veromilitude, como tal, algunhas circunstancias do desenlace: as reaccións dos protagonistas que dificilmente encaixarían no concepto de mímese ou no pacto narrativo.

Francisco Martínez Bouzas

Chuzame! A Facebook A Twitter

Alfredo Conde fala de «Os fillos do mar», de Pedro Feijoo, no seu artigo de opinión

12 Abril 2012

Artigos literarios,Narrativa

O escritor Alfredo Conde fala de Os fillos do mar, a novela de Pedro Feijoo, no seu artigo de opinión de El Correo Gallego: «Un paseo ameno e fresco, vivificante. Rara avis.», di.

O artigo completo pode lerse aquí.

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

Noites insomnes cos «Relatos de terror» de Lovecraft. Artigo de Jaureguizar

26 Marzo 2012

Artigos literarios,Xabaril,Xuvenil

Jaureguizar publicou en El Progreso un artigo de opinión sobre os Relatos de terror, de H. P. Lovecraft

 

O regresista Lovecraft

Foron noites de terror insomne, de botar horas deitado agardando a que un deus extraterrestre esvarase por baixo da cama e se presentase no medio da habitación. Daquela, na adolescencia contra a fin dos 70 ler a Lovecraft era unha necesidade para calquera candidato a ser o máis moderno da vila. Eu mercara ‘Los mitos de Cthulhu’ (Alianza) e non me perdoei unha noite sen visitar os desertos e os mares dos que, a volta de calquera páxina, xurdía un enxendro que rachaba con calquera mínima norma estética occidental. O que me restaba era o espanto de ollos abertos. Canda esa sensación anuladora, nacíame o acougo de sentirme conectado con alguén que vivira medio século antes ca min en Providence.

No fondo, eu era un pailán de Ribadeo identificándose cun pailán de Estados Unidos, que aturara en Nova York durante dous anos e reparara, coma Paco Martínez Soria, en que a cidade non era para el. Curiosamente, o máis avanzado dos autores, a lectura máis elitista para os rapaces de clases medias en economía e cultura era un regresista a conciencia, alguén que combatía o progreso con criaturas imaxinarias e terribles. O resto da súa existencia pasouna no seu ámbito de orixe entregado a recrear as historias de horror gótico que lle contaba o entrañable do seu avó. Durante os seus anos, Lovecraf non deu máis ca publicado contos nalgunhas revistas profesionais, sendo Xerais a que recupera agora algúns deles en ‘Relatos de terror’.

Andados os anos, os amigos lograron convertilo nun pailaroco autor do máis famoso dos libros que nunca se escribiron: O Necronomicón. O soño de calquera autor, evidentemente; un‘adelgace sen privarse de nada’ literario.

Jaureguizar

Chuzame! A Facebook A Twitter

A intimidade coa terra. Artigo de Xavier Castro sobre «Cita en Fisterra», de Luís Rei Núñez

7 Febreiro 2012

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Xavier Castro Rodríguez publica un artigo de opinión en Galicia Hoxe obre Cita en Fisterra, de Luís Rei Núñez.

 

Andar a terra cativo da súa cerna

A literatura sempre foi permeable á temática e aos tópicos dos camiños percorridos como tránsito, evolución ideolóxica e humana, metáfora.. e todos os xéneros teñen intensificado a esencia da natureza e da paisaxe como trazos inherentes ao camiñante.

Esta ‘Cita en Fisterra’ (Ed. Xerais) de Luís Rei Núñez congrega todas as pezas que se poden agardar arredor da exposición, narración e lírica dos espazos coñecidos en primeira persoa. É un libro da intimidade coa terra, en realidade coas terras dun amplo territorio, que, máis aló dos tópicos representa un tránsito, un final, un epílogo no que o camiñante (ou andante) convive e fusiona o que é coa realidade da matria vizosa que estala en vida nas congostras, camiños e paisaxes. E todo adobiado coa experiencia da historia e das xentes que agroman como parte dese manancial paisaxístico que Rei Núñez ofrece aos lectores como unha tentación para a descuberta de quen ignore esa natureza. “Unha natureza que ten a súa unidade de medida na paisaxe”. Cita para os encontros en sete xornadas, tal unha creación da divindade, para que o lector fique cativado e se transforme nas esencias dun espazo ricaz e, desde agora, algo máis coñecido. “Non son infrecuentes os pazos, de hai uns centos de anos, nin os dolmens, cunha antigüidade que se mide en milenios, pero o máis valioso de Fisterra son os outeiros, que xa estaban a quí cando o mundo quedou feito”.

Pedra chantada e pedra cicelada transformada en faro, casa reitoral, en igrexa e nas esculturas de Manfred de Camelle. Pedra, vento e terra, a tríade que cativa a quen experimenta a paixón do camiñar mudo e cego.

Xavier Castro Rodríguez

Chuzame! A Facebook A Twitter

As pegadas da revolución ideolóxica, artística e cultural viguesa. Artigo de Carla Faginas sobre «Vigo a 80 revolucións por minuto» de Emilio Alonso

3 Febreiro 2012

Artigos literarios,Crónica,Música

A revista Dot Magazine nº 41 (febreiro 2012) publica un artigo de Carla Faginas Cerezo sobre Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.

 

Un Vigo que dejó huella

POR CARLA FAGINAS CEREZO

Si hace unos días nuestro compañero Juanma Lodo hablaba sobre la movida viguesa vista a través de un cómic, hoy retomamos el tema conmotivo de la publicación, en noviembre del añopasado, del libro Vigo a 80 revolucións por minuto. El autor, Emilio Alonso Pimentel, no nos resulta desconocido. Entre otras cosas, su nombre comenzó a hacerse habitual en el panorama cultural gallego a raíz de su trabajo como guionista, colaborador en periódicos como Faro de Vigo, Atlántico Diario o La Naval y escritor de las obras ¡Po! Diario de un viaje a Palestina (Fundación Araguaney, 2003) y Mercurio (Xerais, 2009). Ahora, este madrileño con corazón de gallego(aunque nació en la capital, sus padres se mudaron a Galicia poco después de su nacimiento) nos ofrece en su último libro una crónica del Vigo de los años 80. La visión que nos ofrece Emilio Alonso en Vigo a 80 revolucións por minuto no es una mera labor de investigación plasmada en papel. Al contrario, el autor habla en este libro publicado por Edicións Xerais de un tema que no solo conoce bien, sino que vivió en primera persona. Todo empezó hace más de 30 años, cuando Siniestro Total ofreció su primer concierto en el cine del Colegio Salesianos de Vigo. A partir de ese momento, la música de esta banda, así como la de Golpes Bajos, Os Resentidos o Aerolíneas Federales, comenzó a sonar por toda España, y lo que empezaba a conocerse como la movida viguesa se hacía casi tan conocida como la de Madrid. Sin embargo, y tal y como expresa

Alonso, este movimiento no supuso solamente un importante acontecimiento en el plano musical, sino que contemplaba muchas otras disciplinas, como la poesía, la fotografía, la pintura, el cine,el teatro, etc. Lo que no nos deja de sorprender, al igual que ocurre con el propio autor, es la escasez de obras documentales que versan sobre este tema. De hecho, Vigo a 80 revolucións por minuto es el primer libro que se centra en la ciudad olívica como punto neurálgico de la movida. De este modo, Alonso se convierte en pionero y permite que el lector se introduzca en una obra que supone un pormenorizado repaso documental del Vigo de los 80, y en la que los propios protagonistas tienen la palabra. Entrevistas, artículos y fotografías son solo una parte de las muchísimas…

 Se hai uns días o noso compañeiro Juanma Lodo falaba sobre a movida viguesa vista a través dun cómic, hoxe retomamos o tema con motivo da publicación, en novembro do ano pasado, do libro Vigo a 80 revolucións por minuto. O autor, Emilio Alonso Pimentel, non nos resulta descoñecido. Entre outras cousas, o seu nome comezou a facerse habitual no panorama cultural galego a raíz do seu traballo como guionista, colaborador en xornais coma Faro de Vigo, Atlántico Diario ou La Naval e escritor das obras ¡Po! Diario de un viaje a Palestina (Fundación Araguaney, 2003) e Mercurio (Xerais, 2009). Agora, este madrileño con corazón de galego (aínda que naceu na capital, os seus pais mudáronse a Galicia ao pouco do seu nacemento) ofrécenos no seu último libro unha crónica do Vigo dos anos 80. A visión que nos ofrece Emilio Alonso en Vigo a 80 revolucións por minuto non é unha mera labor de investigación plasmada en papel. Ao contrario, o autor fala neste libro publicado por Edicións Xerais dun tema que non só coñece ben, senón que viviu en primeira persoa. Todo comezou hai máis de 30 anos, cando Siniestro Total ofreceu o seu primeiro concerto no cine do Colexio Salesianos de Vigo. A partires dese momento, a música desta banda, así coma a de Golpes Bajos, Os Resentidos ou Aerolíneas Federales, comezou a soar en toda España, e o que empezaba a coñecerse como a movida viguesa facíase case tan coñecida coma a de Madrid. Con todo, e tal e como expresa Alonso, este movemento non soamente supuxo un importante

acontecemento no plano musical, senón que abrangueu moitas outras disciplinas, coma a poesía, a moda, a fotografía, a pintura, o cine, o teatro, etc. O que non nos deixa de sorprender, ao igual que ocorre co propio autor, é a escaseza de obras documentais que versan s

obre este tema. De feito, Vigo a 80 revolucións por minuto é o primeiro libro que se centra na cidade olívica como punto neurálxico da movida. Deste xeito, Alonso convértese en pioneiro e permite que o lector se introduza nunha obra que supón un pormenorizado repaso documental do Vigo dos 80, e na que os propios protagonistas teñen a palabra. Entrevistas, artigos e fotografías son só unha parte das moitísimas …

… que uno puede encontrar entre las páginas de una obra que habla de un ciento de bandas, así como de la importancia que tuvieron para este movimiento los locales, la farándula, los fanzines y los cómics de la época. Con su presentación en La Casa del Libro a finales de 2011, seguida de una fiesta concierto en La Iguana Club de Vigo, se dio por comenzada la andanza de un libro que, esperamos, será todo un éxito. Pero eso no es todo, Vigo a 80 revolucións por minuto no termina con esta publicación, sino que tiene su continuación en un blog homónimo que el propio Alonso creó para que el lector tuviese acceso a la documentación que no se incluyó en la versión impresa. Si queréis conocer un poco más de un movimiento que dejó huella a nivel nacional y que supuso una auténtica revolución ideológica, artística y cultural, no dejéis de visitar www.vigo80rpm.blogaliza.org .

… cousas que un pode atopar entre as páxinas dunha obra que fala dun cento de bandas, así como da importancia que tiveron para este  movemento os locais, a farándula, os fanzines e os cómics da época. Coa súa presentación en La Casa del Libro a finais de 2011, seguida dunha festa concerto en La Iguana Club de Vigo, deuse por comezada a andanza dun libro que, esperamos, será todo un éxito. Pero isto non é todo. Vigo a 80 revolucións por minuto non remata con esta publicación, senón que ten a súa continuación nun blog homónimo que o propio Alonso creou para que o lector tivese acceso á documentación que non se engadiu na versión impresa. Se queredes coñecer un pouco máis dun movemento que deixou pegada a nivel nacional e que supuxo unha auténtica revolución ideolóxica, artística e cultural, non deixedes de visitar www.vigo80rpm.blogaliza.org

[Imaxes: 1. Cartel del festival de Castrelos de 1984, dieñado por Pedro Sardiña y Geno; 2.- Termitas:- Grupo liderado por Flechi en el que participaban ex-miembros de Los Culpables y los hermanos Suso y Pablo Ramallo.); 3.- Publicidad del pub Ruralex]

Chuzame! A Facebook A Twitter

2012: Ano Celso Emilio Ferreiro

2 Xaneiro 2012

Artigos literarios,Autores

Reproducimos o artigo que Manuel Bragado, director de Xerais, publica hoxe no Faro de Vigo sobre o Ano Celso Emilo Ferreiro.

 

Ano Ferreiro

Este ano 2012, que agardamos sexa ventureiro e sereno, será o do poeta Celso Emilio Ferreiro. Celebraremos o centenario do seu nacemento, o 4 de xaneiro 1912 en Celanova, e o cincuentenario da publicación na colección Salnés da editorial Galaxia da primeira edición de Longa noite de pedra, o seu poemario esencial e libro insignia da memoria cívica e literaria de varias xeracións. O poeta que reclamou “voz e voto”, o grande poeta político e social da Galicia contemporánea, o poeta galego do século XX, probablemente, máis querido e popular volverá ser lembrado e apupado en Galicia e fóra dela.

O primeiro obxectivo da celebración de ambas as dúas efemérides debe ser ampliar a divulgación e o estudo da obra ferreiriana. Tras a reedición anotada de case todos os seus libros en lingua galega dentro da Biblioteca das Letras Galegas de Xerais, de varias antoloxías ilustradas dedicadas ao público infantil e das novas edicións en Xerais da súa obra poética e narrativa en galego completas, así como parte da xornalística, aquela que inclúe os artigos publicados na sección “La jaula de los pájaros raros”, recuperada no volume titulado Semblanzas, crónicas e artigos, ao longo deste 2012 publicaranse os seus textos literarios no xornal ABC e unha edición bilingüe galego e castelá de Longa noite de pedra por parte de Auga edicións. No entanto, será a agardada publicación da monumental biografía literaria do poeta, que está preparando Ramón Nicolás, tras unha minuciosa consulta dos arquivos familiares, a que probablemente desvele aspectos até agora privados do autor de O soño sulagado. A descuberta recente por parte de Nicolás de dous poemas inéditos en libro, “Mozo” (un texto que data nos anos 60) e “O atraco” (publicado na revista “Correo de Galicia” de Buenos Aires en 1969), adianta algunhas das novidades que coñeceremos dun autor insuficientemente estudado do que faltan aínda por descubrir cuestións relevantes na súa actividade política ou no seu traballo como editor e promotor cultural.

Unha ferramenta esencial para a popularización da figura de Ferreiro no centenario será a nova páxina web na que por vez primeira se presenta cos recursos hipertextuais (arquivo fotográfico e fonoteca incluídos) a súa traxectoria biográfica e cronoloxía literaria. Un recurso didáctico moi valioso para achegarse a unha figura sempre moi valorada no eido educativo, que contará, ademais, cunha exposición multimedia que percorrerá centros escolares e bibliotecas e coa fermosa iniciativa didáctica “Cen anos, cen poemas en Celanova”, apoiada pola asociación de comerciantes da súa vila natal. Os concertos que se están preparando axudarán a poñer en valor os textos dun autor presente en máis de trescentas cancións, traducidas a máis de vinte linguas e musicadas por autores das máis diversas procedencias e estéticas. Non se pode esquecer que Ferreiro –o letrista máis prolífico da música de noso– continúa presente na conciencia da sociedade actual por medio dos ritmos rap de Dios ke te crew, como noutrora o fixera da man de Voces Ceibes, Benedicto, Bibiano, Fuxan os Ventos, Pucho Boedo, Luís Emilio Batallán, Amacio Prada, Jei Noguerol, Xocaloma, Aquenlla, Astarot, Pilocha ou Suso Vaamonde, entre outros.

Coa maior parte da obra traducida ao castelán, a celebración do centenario debería contribuír a proxección internacional de Celso Emilio. O goberno da municipalidade de Caracas aprobou colocar unha placa co texto “El poeta que sintió a súa pueblo” na Cuarta transversal, a rúa onde Ferreiro viviu os sete anos da súa estancia en Venezuela. A publicación da edición en inglés de Longa noite de pedra, traducida por Jonathan Dunne, coincidindo no mes de agosto cos actos de celebracion en Vigo do cincuentenario da publicación deste poemario, suporá outro pequeño milagre nesa difícil estratexia de visibilizar a literatura galega no mundo.

Con todo, presinto que o máis importante deste centenario será volver a comprobar a actualidade dos poemas de Celso Emilio Ferreiro. Mergullada nas incertezas tremendas desta crise do capitalismo financeiro, sometida a retallazos dolorosos que amplían inxustamente as desigualdades, a cidadanía galega do século XXI precisa enxergar luces. Aí reside unha das funcións desa poesía necesaria, a que alenta na loita contra a inxustiza, o paro, a emigración, a guerra, a destrución da natureza ou a defender o tesouro da lingua de todos, temas fulcrais na obra deste noso poeta clásico, indignado e rebelde. Coma a de Rosalía, coma a de Curros ou a de Pondal, a de Ferreiro é a voz perenne do escritor nacional. Sei que neste seu centenario, a súa voz afouta continuará poñendo o dedo na chaga, investigando no coñecemento da verdade do seu tempo, do noso tempo.

Manuel Bragado

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Cita en Fisterra», de Luís Rei Núñez, libro delicioso. Artigo de opinión de Jaureguizar

21 Decembro 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Jaureguizar publicou en El Progreso un artigo de opinión sobre Cita en Fisterra, de Luís Rei Núñez.

 

Fisterra para andar en casa

Bruce Chatwin tiña por amuleto un anaco de pel parda e reseca coma a pantalla dun cine abandonado. Recibiuno dunha avoa á que lle chegou en agasallo de voda nunha caixiña de pílulas. Pertencera a un antergo de ambos os dous, fillo dun pastor evanxélico. O rapaz rodou no circuíto da reprensión moral ata que un día aburriuse e marchou dar unha volta polo mundo. Finou nun naufraxio na Patagonia. Chatwin herdou o espírito e máis a reliquia atea e viaxeira. Luís Rei Núñez fai uns preciosos libros que anglofalantes e pedantes chaman de non ficción –lembro con ledicia ‘O señor Lugrís e a negra sombra’ (Xerais)–. Para o último,‘Cita en Fisterra’, andou polos ámbitos que os nórdicos din Fins Stern (Estrela Escura). Resulta de- licioso e divertido ler os sete días que botou ao longo dos camiños que desembocan no mar. Ás veces encerállase nos campos de batallas das nosas vindeiras derrotas –ecoloxía e idioma–, pero non lle sobra unha liña. Fascinoume o encontro en Corcubión con Álvaro de la Vega, o escultor térreo. Álvaro bota en falla as estacións do ano, ese calendario policromado que nunca se mira nas pantallas de plasma. Advirte o artista de que a necesidade de experimentar as mudanzas climáticas vai tomando corpo «e non descarto volver a Paradela». Sebald, que publicou libros de percorrer a liña do horizonte coma o de Rei Núñez, conta en ‘Camposanto’ (Galaxia) a perenne morriña da viaxe que pousou no ánimo infantil de Napoleón pola fuxida que houberon de facer os pais: eran nacionalistas corsos que andaban escapándolle ao invasor francés. Como tamén gustaba de estar na casa acabou conquistando Europa.

Jaureguizar

Chuzame! A Facebook A Twitter

Dicionario Xurídico Galego: unha obra imprescindible. Artigo de Xosé González sobre a galeguización da Xustiza

12 Decembro 2011

Artigos literarios,Dicionarios,Noticias

Xosé González publica en Galicia Confidencial un artigo centrado na publicación do o Dicionario Xurídico Galego, coordinado por Luciano Varela Castro e Xosé Xoán Barreiro Prado e o movemento galeguizador no ámbito da Xustiza.

 

Galeguismo xurídico en Chantada

A Irmandade Xurídica Galega segue a celebrar actos en cidades e vilas de Galicia para dinamizar o fomento da lingua galega aos usos xurídicos. O que semellaba unha tarefa imposible –nada o é se media a constancia e unha boa estratexia-, hoxe son moitos os profesionais do Dereito receptivos á proposta regaleguizadora.

Este movemento principiou hai trinta e catro anos nun encontro celebrado no concello de Rois. Naquela xuntanza convocada pola Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística deseñáranse as liñas de actuación que haberían  conducir o proxecto da galeguización xurídica. Pouquiños anos antes a Sala do Contencioso-Administrativo da Audiencia Territorial da Coruña, presidida polo maxistrado Claudio Movilla, ditara a primeira sentenza en lingua galega, despois de catro séculos de silencio, a instancias da Asociación de Funcionarios. O exemplo axiña tivo seguidores, e hoxe  podemos falar dunha cifra relativamente numerosa de funcionarios xudiciais e profesionais do Dereito que se sumaron a este proceso normalizador.

Segundo os datos estatísticos, na área xeográfica do partido xudicial de  Chantada sabe falar a lingua galega o 90, 52% da poboación; enténdeo o 97,89%, e fálao habitualmente o 81%. Estas cifras porcentuais revelan unha realidade sociolingüística maioritariamente galego-falante. Por iso consideramos que as prestacións dos servizos xurídicos nun ámbito territorial con tal censo lingüístico deben ser realizadas en lingua galega.
As sinerxias históricas, e o descoñecemento dunha longa tradición xurídica galega que debería ser obxecto de estudo nas facultades de dereito,  son os alicerces de moitos prexuízos lingüísticos.Coa única excepción do Colexio de Avogados de Santiago de Compostela, os demais e as súas escolas prácticas xurídicas nada fan por mudar os hábitos lingüísticos dos seus colexiados.

Malia estas eivas que tolleron a conciencia de xeracións de profesionais do dereito, hoxe albíscase un futuro que comeza a ser prometedor. Dun tempo a esta parte están a agromar novas fornadas de xuristas dispostos a dispensarlle á lingua galega un futuro mellor. Mágoa que os programas informáticos que teñen que utilizar os funcionarios xudiciais non fagan máis doada a normalización do noso idioma nos procedementos procesuais.Por esa razón saudamos a aparición do Dicionario  Xurídico Galego da autoría dos maxistrados Luciano Varela Castro e Xosé Xoán Barreiro Prado, e do  profesor e académico da Real Academia Galega, Manuel González González. Unha obra imprescindible para espertar o interese dos profesionais do dereito polo noso idioma.

Para dar pulo a este proceso galeguizador no dereito, a Irmandade Xurídica Galega, a titular do Xulgado Único de Chantada, Elvira Cangado Cibeira, e o alcalde do Concello, Manuel Lorenzo Varela, convocan o próximo día 10 a todos os rexedores municipais, xuíces de paz, avogados e procuradores do partido xudicial a participaren no acto e ritual de compromiso individual coa  lingua galega e os seus obxectivos que se recollerán na “Declaración de Chantada a prol da normalización lingüística”.

Xosé González

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Trece noites trece lúas», de Antonio Reigosa: un libro que namora. Artigo de Helena Villar Janeiro

Álbums,Artigos literarios,Críticas

A escritora Helena Villar Janeiro publicou en El Correo gallego un artigo de opinión sobre o libro de Antonio Reigosa  Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal, ilustrado por Noemí López.

 

Antropoloxía do Nadal

PUNTUALMENTE oportuno chega ás miñas mans Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal (Xerais, 2011), da autoría de Antonio Reigosa con ilustracións de Noemí López, un deses libros que namora con velo e follealo e prenda cando se le.

O Nadal é unha festa que, cristianizada, dura trece días e trece noites pero que ten raigame na cultura desde os inicios da historia. Empezou coa celebración do solsticio de inverno, tivo relación con vellos deuses, como Osiris (Exipto), Dionisio (Roma oriental) e Mitra (Roma occidental) e con el coincidían os días das Saturnalia na capital do Imperio. Leva moitos séculos cristianizada pero os pobos conservaron, aínda estando prohibidos pola Igrexa, restos das antigas celebracións. No presente, o tempo de Nadal é unha suma de ideas, crenzas e prácticas moi complexa nas que non están ausentes o Sol, a Lúa, o Lume, as árbores e unha serie de vellos ritos dos que parece necesario recuperar o seu sentido inicial.

Este libro, fermoso como un agasallo para a infancia e coa sabedoría e as lembranzas que cómpren á xente adulta, leva aínda outro subtítulo: Mitos, ritos, lendas e tradicións do Nadal en Galicia e no mundo de arredor. Desde o punto de vista formal, está dividido en dez capítulos que van repasando o que ocorre arredor desta celebración e os seus antecedentes. O obxecto de celebración. Os antecedentes do Nadal cristián. Os preparativos, cos ritos, a arte e mesmo a gastronomía. A Noiteboa e os seus símbolos e lendas dando outra volta polos costumes culinarios. O día de Nadal cun repaso polas artes e as lendas. A Noitevella coas diversas maneiras de celebrar o cambio do ano. O Aninovo e a variedade antropolóxica de celebrar o tempo novo. As felicitacións, os agasallos e os distintos regaladores. Os Reis Magos de Oriente, onde volven entrar as preparacións culinarias. E os cantos, xogos e representacións do Nadal con todas as súas modalidades.

Coa testemuña de varios escritores e escritoras e a achega bibliográfica que permite aprofundar no coñecemento deste apartado do calendario, remata coa idea da gran renovación: “Como cada ano, ao final do tempo de Nadal, os mortos regresan ao seu escuro mundo mentres o novo sol (os crentes poden chamarlle Xesús) nos recarga de enerxía suficiente para que a natureza, e nós con ela, revivamos outra volta”.

Helena Villar Janeiro

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os libros de Víctor de las Heras e Emilio Alonso centran o artigo de Manuel Bragado «Vigo a explosión dos 80»

5 Decembro 2011

Artigos literarios,Crónica,Fotografía

Manuel Bragado, director de Xerais, publica en Faro de Vigo un artigo de opinión centrado en Vigo a partir de dous libros publicados recentemente por Xerais: Vigo. A explosión dos ´80, de Víctor de las Heras e Vigo a 80 revolucións por minuto.

O 27 de decembro de 1981 o cine Salesianos, que rexía Salvador Penín, acolleu un dos concertos do Nadal Rock, organizados pola Concellaría de Cultura do Concello de Vigo, que rexía Francisco Santomé. Ao escenario subiron catro grupos: os portugueses Arte e Oficio, os madrileños Nacha Pop e dous vigueses, Trenvigo e Siniestro Total. O primeiro formado polo cantautor Bibiano Morón, que decidiu mudar de estilar e fichar aos membros do grupo Druída, Teo Cardalda, Pablo Novoa e Javier Martínez. O segundo, unha formación que se estreaba aquela noite formada polos membros de Mari Cruz Soriano y los que afinan su piano, Alberto Torrado, Miguel Costas e Julián Hernández, ao que se engadía como cantante Germán Coppini. Para Emilio Alonso, responsable do programa de información cultural A Trincheira, de Radio Cadena Española en Vigo, aquel festival constituíu a epifanía do movemento cultural e social que se desenvolveu en Vigo ao longo da década dos 80, bautizado, quizais non do xeito máis afortunado, como “a movida”.
Dous libros recentes de Xerais, Vigo a 80 revolucións por minuto, do citado Emilio Alonso e Vigo a explosión dos ´80, do fotógrafo Víctor de las Heras, retratan dende perspectivas complementarias un fenómeno cultural e social, unha euforia creativa moderna, de interpretación complexa que tendo o seu eixo vertebrador na música (un centenar de grupos de pop-rock) desenvolveuse tamén noutras disciplinas das artes (poesía, teatro ou plástica), da moda, do comercio, da hostelería ou da comunicación. Unha axitación artística que se produciu probablemente máis de noite ca de día. Unha sorpresa que convertíu a unha cidade de tradición industrial e portuaria nun referente de modernidade capaz de atuar a aquel Madrid de “la movida” e de “la nueva ola” de Alaska do que fachendeaban o alcalde Enrique Tierno Galván e o presidente da comunidade Joaquín Leguina, políticos que chegaron a visitar ambos os dous a nosa cidade.
Aquel Vigo foi tamén o da reconversión naval, anos dunha durísima pelexa sindical para salvar o futuro de Ascón e logo de Vulcano, no que a cidade tirou todo o seu carácter revolcado e os metalúrxicos toda a súa afouteza para defender na rúa con impresionantes manifestacións (como se ve nas fotos de Víctor de las Heras) o carácter de cidade industrial e identidade obreira. Anos nos que as feministas saíron a rúa para pelexar polos dereitos da muller e polo aborto libre na Seguridade Social e as mobilizacións contra os verquidos nucleares na fosa atlántica e as manifestacións anti OTAN, diante do xiro atlantista de Felipe González, forxaron os alicerces do movemento pacifista, ecoloxista e de educación para a paz. Anos nos que os estudantes de BUP e COU dos institutos vigueses se mobilizaron de forma contundente, como se facía case todo naquel tempo, esixindo pases para o Vitrasa. Década na que a heroína e a aparición da sida comezou a facer estragos sobre unha xeración de mozos desencantada tras anos de mobilización antifranquista dos seus maiores e de expectativas non satisfeitas no proceso de Transición e Reforma Política.
Os oitenta foron, tamén, os do “compañeiro” Manoel Soto como alcalde, gobernando en fráxil minoría, nalgún caso co apoio daquela elegante Esquerda Galega de Camilo Nogueira, sempre cun compromiso firme coa lingua galega e co protagonismo de Vigo no proceso de modernización iniciado pola Autonomía. Foi o tempo de maior protagonismo de Antonio Nieto Figueroa “Leri” na corporación, mais tamén dos seus campionatos de praias e dos seus “felices en Vigo”. Foron os da inauguración da ponte de Rande e da loita polo derrube do escalestri (a icona dos 80), os da colmatación urbana da aba do Castro cara ao Val do Fragoso e do polígono de Coia, convertido na sexta cidade de Galicia, sen contar apenas con servizos sociocomunitarios. Foi a década de dous ascensos a primeira do Celta e daquel mundial de Balaídos no que xogaron Italia, Polonia, Perú e Camerún. Tamén a da inauguración do Teatro e do Auditorio García Barbón da Caixa de Aforros (1984), a do primeiro Festival Internacional do Mundo Celta en Castrelos, a da apertura da Universidade Popular de Vigo na Escola de Artes e Oficios, a do Museo Laxeiro. Como tamén da publicación de Tintimán (a revista obxecto), do suplemento Pharo the Bego de “Faro”, da primeira concesión do Premio Xerais de Novela no Hotel Bahía ou do comezo da publicación de “Atlántico diario”.
Probablemente, aquela explosión dos 80, como ten sinalado o xornalista Fernando Franco, “aquel cóctel de política, deporte, cultura e sociedade”, contribuísen a conformar o Vigo que agora somos, esa cidade que, a pesar de crises brutais de emprego (como a que agora vivimos) e da febleza das súas élites económicas e políticas, non desiste no seu dinamismo e na súa vontade disruptiva.

Manuel Bragado

Chuzame! A Facebook A Twitter

Acción política e Galicia en «Luís Soto. A xeira pola unidade galega». Artigo de opinión de Eduardo Gutiérrez

1 Decembro 2011

Artigos literarios,Críticas,Crónica

El Progreso publica un artigo de opinión de Eduardo Gutiérrez  sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González

Un libro sobre Luís Soto

XURXO Martínez González é un mozo, investigador histórico de vocación, rigoroso e perspicaz, que paseniñamente se vai especializando na biografía de figuras galegas que desenvolveron unha parte da sua vida no exilio. No ano 2007 ocupouse de Fuco Gómez e agora ven de publicar, en Edicións Xerais, ‘Luis Soto. A xeira pola unidade galega’. Tal e como se sinala na obra, Soto é unha figura un tanto descoñecida, pero con implicacións importantes mesmo na historia recente de Galiza, particularmente de aquela propia do que o autor chama “o primeiro partido arredista e de clase contemporáneo”, da que fora elexido presidente.

Pero a traxectoria vital de Soto pasa por moi variados e accidentados pasaxes: emigrante moi novo na Arxentina, mestre con grande actividade sindical antes da guerra e despois, e sempre militante moi activo do Partido Comunista de España. En calidade de tal, acompaña a Castelao na sonada viaxe a Estados Unidos e Cuba nunha xeira de propaganda a prol da República. De aí procede tamén, aquela especie de título, que se lle apuña nalgunha clandestinidade, de ‘secretario’ do lider nacionalista. O propio autor deste libro destaca tamén as retesias que había no eido galeguista de posguerra pola excesiva proximidade de Castelao aos comunistas.

Mais aparte desa colaboracióne amizade cordial co rianxeiro, unha das tarefas máis importantes de Luis Soto foi a actuación no seo do Padroado da Cultura Galega de México, entidade editora da prestixiosa revista ‘Vieiros’, un verdadeiro fito na historia hemerográfica de Galiza, tanto en contidos como en deseño e impresión lembramos que foi unha das nosas primeiras adquisicións na benemérita ‘Librouro’, daqueles envios que recibía Patiño procedentes de alénmar. A estudar este período e en xeral importantes aspectos da vida política no exilñio, dedica Xurxo Martínez unha parte importante da sua obra, empregando material praticamente inédito, procedente do fondo Luis Soto que se conserva no Arquivo Provincial de Ourense. Capítulo igualmente decisivo é o consagrado á fundación da UPG, á crise do ano coa expulsión de militantes históricos e á fundación da UPGLiña Proletaria.

O autor sinala no prólogo da obra, que non se deixou engaiolar polas teimosas indicación recibidas de xente afín ao biografiado, e que procurou manter “unha certa distancia”. Temos as nosas dúbidas sobre o particular, porque é tarefa sempre extraordinariamente complicada, e máis ainda logo de meses de intenso traballo de pescuda e análise, co risco de converter a convivencia en connivencia.

Con todo, ao noso xuízo Xurxo Martínez realizou unha completa e interesante biografía máis centrada na actuación política de Luis Soto que na sua peripecia vital, valor que nós aprezamos, ainda que quizais porque se trata, ao noso xuízo, dunha perxonaxe non especialmente atractiva.

Eduardo Guitiérrez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Alfonso Vázquez-Monxardín sobre a tradución dos «Sonetos de Shakespeare»

23 Novembro 2011

Artigos literarios,Poesía,Traducións

Alfonso Vázquez-Monxardín publicou en La región un artigo de opinión sobre a tradución dos Sonetos de Shakesperare, feita por Ramón Gutiérrez Izquierdo. Pódese ler completo en pdf.

Shakespeare, desde Ourense

Falamos dunha obre cume da nosa grande cultura –da europea occidental– que son os Shakesperar’s sonets, os Sonetos de Shakespeare. (…)

Si, o profesor Gutiérrez Izquierdo ispe o proceso do seu traballo e debulla nas noitas, soneto a soneto, verso a verso, o significado concreto das palabras daquel vello inglés e os entendmenotos que tras delas se acochan, para darnos, finalmente, as escollas romances. Estamos, pois, perante un esforzo lingüísitoc e estético enorme -levoulle dez anos- para que poidamos saborear co calma soneto a soneto. (…)

Ler o artigo completo en pdf.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Os 25 anos de «Polaroid», de Suso de Toro. Artigo de Manuel Bragado

16 Novembro 2011

Artigos literarios,Eventos,Narrativa

Manuel Bragado publicou en Faro de Vigo un artigo sobre a celebración dos 25 anos da publicación de Polaroid de Suso de Toro.

Polaroid 25

Hai algúns libros e autores marcantes, capaces de permanecer e de representar as preocupacións ou o imaxinario colectivo dun tempo. Esa capacidade referencial é a que permite utilizar as efemérides literarias como mecanismo para volver a visibilizar a libros e autores no mercado editorial, nos medios de educación ou no propio sistema educativo. Foi o caso deste 2011 no que lembramos ao poeta Lois Pereiro, con motivo do Día das Letras Galegas, e ao escritor Álvaro Cunqueiro, con ocasión do centenario do seu nacemento. Celebracións ás que se uniron senllos aniversarios bibliográficos de dous títulos emblemáticos: o cincuentenario da publicación de “Memorias dun neno labrego”, a novela de Xosé Neira Vilas, publicada en 1961 en Buenos Aires pola editorial Follas Novas; e o vinte e cinco aniversario da edición de “Polaroid”, o libro narrativo coa que Suso de Toro iniciaba en 1986 as súas publicacións en Xerais. Efemérides literarias que terán a súa continuidade en xaneiro de 2012, coa celebración do centenario do nacemento de Celso Emilio Ferreiro e no mes de agosto co cincuentenario da publicación na colección Sanlés de Galaxia da súa “Longa noite de pedra”; sen esquecer a lembranza do polígrafo e empresario Valentín Paz Andrade, figura á que se lle dedicará o futuro 17M. Nin tampouco que en 2013, Galicia deberá preparar un ano rosaliano con motivo dos cento cincuenta anos da publicación no prelo vigués de Compañel da primeira edición de “Cantares gallegos”.
Tras un ano Pereiro moi exitoso e renovador, despois do éxito da recuperación das memorias de Balbino e das numerosas publicacións e actos sobre a figura de Cunqueiro, afortunadamente tampouco pasou desapercibido o aniversario da publicación de “Polaroid”, un libro que, coincidindo co inicio da Autonomía e a oficialización da lingua galega nas administracións e no sistema educativo non universitario, supuxo unha profunda ruptura estética no decorrer da narrativa galega. Un feito que xa acontecera no eido da poesía xusto unha década antes, en 1976, coincidindo coa publicación de “Mesteres” de Arcadio López Casanova, “Con pólvora e magnolias” de X.L. Méndez Ferrín e “Seraogna” de Alfonso Pexegueiro, tres libros de poemas que enxergaron un novo horizonte.
“Polaroid” foi un lóstrego, un acto de rebelión cunha tradición mansa, unha revolución literaria, que en palabras do crítico José Manuel Estévez Saa sinalou “o inicio do tránsito da narrativa galega cara á modernización e as posibilidades de versatilidade da nosa lingua”. Un texto no que Suso de Toro, tras o seu debut con “Caixón desastre”, asumía unha tarefa artística por facer, a de inserir a narrativa en galego na tradición contemporánea universal. Un proxecto que continuará en textos posteriores, como “Tic-Tac”, “A sombra cazadora”, “Calzados Lola”, “Non volvas”, “Trece badaladas”, e que desenvolverá até, polo momento, na súa última peza, “Sete palabras”.
“Polaroid” foi unha aposta moi arriscada do inesquecible editor Luís Mariño, cando abría os vieiros da colección “Xerais Narrativa”. Un libro que rompía cunha forma de entender a narrativa galega, un libro que non se pode explicar, xa que continúa sendo moi difícil saber se estamos diante dunha novela extravagante e bizarra –quizais, tamén “romántica”, como a definíu o académico Xosé Luís Axeitos, que destrúe practicamente todo–, dun monllo de relatos punkies e irreverentes ou apenas dun compendio de momentos epifánicos. Suso de Toro declarou no acto no que se lembraron estes vinte e cinco anos: “a publicación deste libro foi un acto estético e político, daquela era, como son hoxe, moi crítico coas ideas establecidas na cultura galega, mesmo co propio país”. En cada unha das páxinas de “Polaroid”, e non só nos capítulos iconoclastas presentados como “Apocalipse do churrasco”, late a insatisfacción, a necesidade de mudar o país, a vontade de saír desas páxinas de papel superando calquera intención de autocomplacencia sobre un devir coletivo do que somos os únicos responsables.
Cunha fasquía formal anticlásica, Suso de Toro amosa nas páxinas de “Polaroid” unha confianza radical na literatura como unha ferramenta para mudar a realidade, para esculcar nos límites, mais tamén na posibilidade de ser moderno e radicalmente galego. Eis capítuliños memorables, epifanías como as de “¡Móvanse, que é un vídeo!”, auténticos textos manifesto, que amosan o carácter anticipatorio dunha obra escrita coa audacia de quen reivindica a precariedade, a inmediatez, o que non é perfectible, o que se pretende aberto para que poida ser radicalmente modificado. Tras vinte e cinco anos, semella que o tempo non envelleceu as páxinas de “Polaroid”, un libro que radicalmente actual, coa capacidade de permanencia dos textos importantes. Recomendo vivamente revisitalo nestes tempos difíciles de incerteza.

Manuel Bragado

Chuzame! A Facebook A Twitter

Onde se meteron? Artigo de Jaureguizar sobre Suso de Toro e Manuel Rivas

15 Novembro 2011

Artigos literarios,Autores,Narrativa

Jaureguizar cabrodou n o seu artigo de opinión desta fin de semana en El Progreso os 25 anos de Polaroid e os incios de Suso de Toro e Manuel Rivas.

Onde se meteron?

Suso de Toro ten morriña de si mesmo hai 25 anos. Co gallo da feliz exhumación de ‘Polaroid’ (Xerais) polo seu cuarto de século recoñeceu que sinte envexa daquel autor que o escribiu, nunca terei a graza que el tiña. A sentenza é parricidamente certa. Tampouco é que se lle pida outra cousa porque o compostelán agrandou tanto o perfil que nunca se moverá tan lizgairo. O mesmo que lle acontece a Manuel Rivas. Un clásico, obviamente. Como consecuencia nunca máis leremos a frescura do mariñeiro contando que no barco «había un calendario cunha vaca e sentábame ben (…) a imaxe conducíame a un mundo do alento, o fume e o espertar na casa» A escea tireina de ‘Unha partida co irlandés’, estupendamente rescatada en ‘O máis estraño’ (Xerais), que me acouga como cando baixas a discografía de The Smiths. Ignoro en que quince horas relerei/lerei estes relatos, pero o libro pousado na mesa de lectura condúceme a un mundo de alento, cando a literatura me era ancha e allea, e aprendín paraxes enteiras con ‘Un millón de vacas’ e ‘Polaroid’. Dous másteres de escritura creativa que me esforzo por atopar novamente. Os novos autores galegos describen coma un paisaxista holandés, metaforizan con máis retranca que Sabina, pero naceron consagrados a xeito do Benjamin Button de ‘scottfi tzgeraldino’. Debe de ser unha sorte chegar a palpar o potencial escuro da novela e, de vez, descubrir que o espírito de Hemingway se aparece na pantalla do teu PC, mais boto en falta o risco. Parece coña, pero veño de atopalo nun escritor sarriao en español. Ninguén pode negarlle vertixe a ‘El año del terremoto’(Alrevés). Leo Coyote xa cumpriu 23 anos dúas veces.

Jaureguizar

Chuzame! A Facebook A Twitter

Conrad, Hergé e a novela «Extramunde», de Xavier Queipo, no artigo de opinión de Jaureguizar

7 Novembro 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa,Premios_Xerais

Jaureguizar centrou o seu artigo de opinión de El Progreso en Extramunde, de Xavier Queipo., en relación co Conrad, Hergé e Theordor Roosvelt. Extramunde foi Premio Xerais 2011.

Traizoar para ser pirata

XABIER QUEIPO vive no corazón da escuridade, no centro de África. A causa soamente o coñecen Conrad e máis el. Conrad xa nos conta en‘Tifón’ (Sotelo Blanco) as súas motivacións para navegar lonxe das augas xurisdiccionais de Polonia, que non son diferentes ás de Theordor Roosvelt. O expresidente norteamericano percorreu e cartografou ‘El Río de la Duda’, como conta na crónica homónima que nos regalan agoran as Ediciones del Viento. Roosvelt navegou o Mato Grosso e máis o Amazonas. Queipo é todo o moreno que se pode saír de Samil, pero non ten problema en tomarlle o café a un negro, comprarlle pan a un negro ou mercarlle un voo a un preto. Hergé non era tan recatado na diatriba racial, como hai quen intúe en ‘Tintín en el Congo’ (Juventud), agora denunciado. Queipo está avencidado no Matongué, o barrio senegalés da Bruxelas pálida e cristiá polo seu traballo nas institucións europeas, pero preferiría estar empadroado na liña do horizonte, como ben demostra en ‘Extramunde’ a novela co que gañou outro premio, o Xerais desta volta. O Nosa Señora das Augas Santas cruza o Atlántico e o Índico coa mesma forza que Tintín percorre o mundo na procura de emocións e dun tesouro en ‘El secreto del unicornio’, a obra mestra de Spielberg e Jackson. No fondo, o motivo da aventura nolo resume Antón Coello en Extramunde: «Estou certo de que máis dun oficial me traizoaría só para se embarcar nunha aventura de piratería». O importante é a aventura por riba das razas, porque, como refire Roosvelt «a nosa expedición está composta de branco, negros e indios; todo eles espidos e berrando coma salvaxes».

Jaureguizar

Chuzame! A Facebook A Twitter

Eduardo Rolland: A Movida está de moda. Artigo sobre «Vigo, a 80 revolucións por minuto», de Emilio Alonso

4 Novembro 2011

Artigos literarios,Crónica

O xornalista Eduardo Rolland publica en La Voz de Galicia un artigo de opinión no que fala da publicación de Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso, e do retorno da Movida.

(…)

Por eso no es extraño que se haya puesto de moda la Movida. El escritor y guionista Emilio Alonso acaba de publicar en Xerais un libro capital, el compendio definitivo para entender aquel fenómeno: Vigo, a 80 revoluciones por minuto. Con rigor, dejando hablar a los protagonistas, Alonso nos recuerda aquellos años nebulosos. Y se pone él mismo como ejemplo de que la crisis y la cultura se llevan bien: «Lo escribí porque tenía el material y, ahora que soy un pobre parado, tenía tiempo». Además de ser brillante, este tipo tiene coña, lo que le hace doblemente bueno.

La Movida está de moda porque todos sospechamos que los tiempos que vienen se parecen a aquellos. Vamos camino de un colapso económico y de una crisis de modelo como los que se vivieron en aquellos años de pobreza e incipiente democracia.

Así que no es raro que haya vuelto a editarse Tintimán, el lujoso fanzine que publicaba Javier Moreda. O que el realizador Luís Montenegro haya triunfado esta semana en Barcelona, en el festival In-Edit, con su documental Galicia Caníbal, sobre la movida viguesa. Y tampoco extraña que se hayan vuelto a reunir Aerolíneas Federales y que mañana sábado ofrezcan un concierto en la sala Razmatazz, en la ciudad condal.

En realidad, no es que recordar la Movida se haya puesto de moda. Sino que incluso parece que vivamos dentro de la Movida misma. Que, por un extraño fenómeno cuántico, los temporales de estos días sea el huracán Hortensia, que ha venido como un viento del Oeste a devolvernos al pasado. Viajamos hacia los años ochenta, en libro, en documental, en grupo y en fanzine. Y puede que sea esa época, de hace treinta años, donde nos dejará la actual crisis. Eso si no volvemos derechos a la Edad de Piedra.

Eduardo Rolland

Chuzame! A Facebook A Twitter

Truman Capote e «Ninguén», de Fran Alonso no artigo de opinión de Jaureguizar

2 Novembro 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Jaureguizar centrou  o seu artigo de opinión desta fin de semana en El Progreso en Truman Capote e o libro Ninguén, de Fran Alonso.

Un zume que non estaba só

Truman Capote almorzaba zume de laranxa. Tomaba varios máis ata o xantar. E tamén despois. O seu avogado, Alan Schwatrz, sabía que a laranxa ía emparellada con vodka. Non dubidaba porque se citaban decotío. Hai que ser tan peculiar como Capote para que un dos teus mellores amigos sexa o teu avogado. Esa relación permitiunos gozar dunha noveliña pícara como ‘Cruceiro de verán’ (Galaxia). Partindo dunha versión orixinal de 1943 e de centos de apuntamentos con rehabilitacións e melloras que se demoraron dez anos, varios expertos deron fi xado un texto en 2004. A historia é a historia

que sempre escribía Capote: unha persoa soa no páramo

edifi cado da metrópole. Reescribiuna relacionando unha

prostituta e un gigoló en ‘Almorzo en Tiff any’s’, que cumprirá medio século cadrando coa Feira de Santos de Monterroso. Fran Alonso tamén narra a soidade. Xa o fixera no clásico ‘Silencio’ e retoma o asunto máis ou menos onde o deixou en ‘Ninguén’ (Xerais). Os ruídos dos veciños xa non se filtran polas paredes, senón polo Facebook. Un dos seus personaxes recoñece que «non lembraba que a súa nai recease da soidade» porque ela vivía nunha aldea e emigrara á cidade levando canda si

«a alegría da vida comunal». En nunca lle atopei ao chiste

á vida permanente na aldea, pero si é certo que a soedade é unha sensación de factura recente na Historia humana. Capote non a padeceu –atendía colas de amigos– ata os últimos tempos por mor de que se volveu punzante. Acabou tan desacougado que, cando Alan Schwartz o convenceu para facer testamento, houbo de remontarse a un vello amante, Jack Dunphy, para deixarlle todo.

Jaureguizar

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de opinión de Roberto G. Méndez sobre Manuel Rivas e «O máis estraño»

Artigos literarios,Narrativa

Roberto G. Méndez publicou un artigo de opinión en El Correo Gallego a partir das declaracións de Manuel Rivas na presentación de O máis estraño.

«Escribir un cuento es como sostener una cerilla encendida hasta que te quema los dedos»

Y aquí es donde yo acostumbro a colocar el chiste. A marear. A decir, por ejemplo: una novela ya sería como llevar linterna. Algo así. Lo que me ocurre hoy es que querría, pero que no me sale. Que Manuel Rivas tiene razón. Escribir un cuento es como sostener una cerilla encendida hasta que te quema los dedos, pero ni un segundo más. Si no la sueltas enseguida te puede salir cualquier cosa. Una tesina. Un episodio nacional. Un tratamiento secuenciado. No vale soplar, tampoco. Si soplas sale un haiku. Esto es casi seguro. Conozco yo a personas que te hablan en haikus como Sánchez Dragó te habla en japonés: como si entendieses algo. También hay haikus y japoneses que molan, perdón por el vulgarismo, pero no serían esos.

Lo cual que Manuel Rivas no va desencaminado, creo yo, cuando dice, a Carmen Alonso, se lo dijo, el otro día, en El Ideal Gallego, que escribir un cuento es como sostener una cerilla encendida hasta que te quema los dedos, aunque a Manuel Rivas mi opinión, naturalmente, le dará lo mismo. Si uno se guiase por lo que importa por ahí su opinión sobre las cosas, se quedaría en la cama. Incluso Manuel Rivas, estaría durmiendo, a lo mejor, a estas horas. Pero uno debe levantarse como decía Truman Capote que se levanta casi todo el mundo, lo habré contado cincuenta veces en otros tantos sitios: no porque importe que lo haga, sino porque no importaría que no lo hiciese. Un poco por incordiar, o sea. Por decir lo que apetece. Que escribir un cuento es como sostener una cerilla o como sostener el mundo. Que hablar es un esconjuro o una estupidez. Que un cuento es como un círculo o como un dodecaedro. Lo que sea.

Pues bien: Manuel Rivas escoge círculo. Se lo dijo a Carmen Alonso, también el otro día. Le dijo, aprovechando que publica sus cuentos completos, Lo más extraño, O máis estraño, en Alfaguara y Xerais: “Escribir un cuento es un andar intenso en el que se entrelazan la casualidad y la causalidad, como si estuviéramos en un ring, en un ring circular. Los surrealistas decían que en el círculo es donde se dan cita los antónimos: la luz y la oscuridad, la vida y la muerte… Un cuento es como un círculo”. Un cuento es como un círculo, yo voy a aceptar barco, y un cuento perfecto su cuadratura.

Y es que yo lo he visto cuadrarse, al círculo, al menos una vez. Fue con Juan Rulfo. Con aquel cuento que empezaba: – “¡Diles que no me maten, Justino! Anda, vete a decirles…”. Etcétera. Que terminaba: “Se les afigurará que te ha comido el coyote, cuando te vean con esa cara tan llena de boquetes por tanto tiro de gracia como te dieron”. Demasiado redondo, me parecía a mí el cuento de Rulfo, para ser redondo. Por eso concluí que era cuadrado, tan circular. Que era un milagro. Claro que tenía quince años. Que la literatura está llena de cuentos así lo descubriría después, al ir leyéndolos, como que la vida iba en serio, que uno lo empieza a descubrir más tarde, si no se lo dice antes Gil de Biedma.

Si el cuento perfecto, en realidad, no existe, es para que lo escribas tú.

Con todo, hay uno que se acerca. Es de Fredric Brown, plagiado de Thomas Bailey Aldrich, seguramente. Dice: “El último hombre sobre la Tierra está sentado a solas en una habitación. Llaman a la puerta”. Y es perfecto porque empieza aquí.

Roberto G. Méndez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Emilio Alonso sobre o seu libro «Vigo a 80 revolucións por minuto», de próxima saída

27 Outubro 2011

Artigos literarios,Crónica

Emilio Alonso publica en Fanzine León un artigo onde explica as orixes e contidos do seu libro Vigo a 80 revolucións por minuto, de próxima saída en Xerais.

Una crónica de la movida viguesa

Vigo a 80 revolucións por minutos es un extenso trabajo -casi 400 páginas- que repasa todos los aspectos que dieron forma a la famosa movida viguesa de los años 80. Su autor es Emilio Alonso que, en aquellos años, estuvo muy implicado en aquellos “sucesos” por su trabajo como director de programas de radio, coordinador de la famosa revista Tintimán, corresponsal en Galicia de Rock de Lux, colaborador en prensa “oficial” y alternativa, etc. El libro viene a cubrir un hueco importante ya que, hasta el momento, las pocas cosas publicadas sobre la movida de Vigo son pequeñas referencias en textos referidos a la movida madrileña y siempre referidos a su aspecto musical. Este libro nos descubre que en la movida viguesa hubo mucho más que música, aunque esta fuese su eje vertebrador. Como no podía ser menos, la música tiene especial protagonismo en el libro, que dedica un amplio capítulo a relatar el surgimiento de los grupos, a partir de los primeros happenings musicales que se realizaron en el pub Satchmo, llegando hasta el año 87, momento en que la proliferación de bandas es enorme. Aunque para la historia han quedado cinco grupos vigueses -Siniestro Total, Aerolíneas Federales, Golpes Bajos, Os Resentidos y Semen Up- el autor incluye un apéndice con fichas relativas a 95 grupos que estuvieron activos en aquellos años en la escena viguesa. La música también protagoniza otro capítulo dedicado a los grandes eventos que se celebraron a lo largo de los años: los festivales de Castrelos -auténtico termómetro de la vida musical de la ciudad-, los concursos de pop-rock, los festivales provocados por los hermanamientos con otras ciudades, la Semana de las Fuerzas Atroces del noroeste celebrada en la UIMP de Santander, etc. Tratamiento especial, un capítulo entero, le merece al autor Madrid se escribe con V de Vigo, un “encuentro de las vanguardias” organizado por el Ayuntamiento de Vigo y la Comunidad de Madrid y celebrado el 21 y 22 de septiembre de 1986, hace exactamente 25 años. Aquel hermanamiento entre las movida de Madrid y Vigo -un encuentro en el que corrieron ríos de alcohol pagado por los organizadores- fue uno de los despropósitos más grandes de la historia de Vigo, tanto es así que, como señala el autor, en los archivos del Ayuntamiento no se encuentra ningún documento relativo a aquellos “sucesos”. Otros aspectos que trata el libro, y que conformaron la movida viguesa, son los templos de la modernidad, los fanzines y otras publicaciones alternativas, la videocreación, la moda y la peluquería, la radio, la plástica y la fotografía. En suma, un gran repaso a la movida viguesa de aquellos años en el que cada lector, aunque la viviese en primera persona, encontrará abundantes datos que desconocía. El libro contiene también 123 ilustraciones: fotografías, carteles, cómics, fanzines, entradas de conciertos, dibujos, etc.

Emilio Alonso

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Poñente», de Pere Tobaruela, e o temor ante o Penalti que suxire Jaureguizar

24 Outubro 2011

Artigos literarios,Narrativa

Jaureguizar centrou  o seu artigo de opinión desta fin de semana en El Progreso nun determinado momento e actitude da historia de Galicia e na novela Poñente, escrito polo escritor catalán afincado en Galicia Pere Tobaruela.

O temor ante o penalti

GALICIA tivo un momento idóneo na súa historia. Como esa tarde no que os adolescentes acertan a coordenar piercing e montura de gafas. Perfecto Saavedra, o catedrático de Historia Moderna, situoume naquel tempo próspero: o textil no interior, as ferrerías nas montañas do Leste, as curtidurías na bisbarra de Santiago, a pesca en todo o litoral. A nosa achega demográfica era do 13% estatal. Iamos sobrados a respecto de Cataluña. As condicións eran inmellorables para sermos un país dos que galopan nos séculos. Pero algo fallou. Representamos‘El miedo del portero ante el penalti’ (Alianza), coma no libro de Peter Handke. Saavedra sabe excesivas cousas sobre o século XVIII como para explicarmas. «Hai moitos factores», foi o seu xeito educado e humilde de facermo ver. A conclusión é que Galicia no se atreveu a chutar con furia, a artellar unha influencia en Madrid consonte ao seu potencial. Talvez por non molestar, que sempre fomos ben mandados. E viñeron outros a axitar o país por nós, como sempre acontece na realidade e nunca nas novelas. Os homes chegados do nacente foron os fomentadores cataláns que puxeron a andar a industria. Eles salvá- ronos a pesca, pero o demáis marchou canda a desidia dos que apañaran capitais e deron en erixir igrexas e pazos. Pere Tobaruela tamén procede do mesmo punto cardinal, pero hai so uns anos. Aprendeu o noso idioma, tanto como para escribir novelas, que lle saen como ‘Poñente’ (Xerais). O industrial catalán Josep Sarduní ocupa unha das tramas, a histórica, co seu empeño por quitar adiante unha salgadura. O sal servía para conservar; ata para emprender, teimamos en conservar.

Jaureguizar

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Sonetos de Shakespeare»: a ilusión dun Shakespeare que escribe en galego

20 Outubro 2011

Artigos literarios,Poesía,Traducións

Rosa Tedín publica, no Diario da Universidade de Vigo, unha crónica sobre a tradución dos Sonetos de Shakesperare, feita por Ramón Gutiérrez Izquierdo.

O profesor Ramón Gutiérrez realizou a tradución dos 154 sonetos do escritor inglés

A ilusión dun Shakespeare que escribe en galego

O seu obxectivo foi facer unha versión fiel á letra e ao espírito do orixinal

Rosa Tedín | Ourense
“Entre as miñas escasas virtudes creo que figura a de ser un bo lector. E, non obstante, cando lía as traducións ao castelán dos Sonetos de Shakespeare non entendía como aqueles xeroglíficos inextricables e abstrusos podían gozar de tanta fama. En realidade, sería máis preciso que dixese que cando os lía non entendía nada, simplemente”. Así explica o profesor da Universidade de Vigo Ramón Gutiérrez Izquierdo como comezou un traballo que se prolongou durante unha década e que o levou a traducir e publicar, primeiro en castelán e recentemente en galego, os 154 sonetos do escritor William Shakespeare. As súas son as primeiras traducións dos Shakespeare´s Sonnets, referente da literatura universal, en lingua hispánica acompañadas de comentarios de todos e cada un dos sonetos. Son ademais unha tradución na que o autor intentou “non engadir nin suprimir nada do orixinal, dicilo todo de forma clara e dotar ao verso e aos poemas da musicalidade propia e inherente á lírica”.

“O que pretendín foi facer a tradución en verso que fose fiel na letra e no espírito e que resultase intelixible, conservando, asemade, as ambigüidades e alcances alternativos do orixinal”, explica Gutiérrez Izquierdo. Para acadalo, as súas versións en galego e en castelán, editadas respectivamente por Edicións Xerais e Visor Libros, procuran a musicalidade da poesía mediante a rima (consonante nos versos pares e asonante nos impares), a medida (versos alexandrinos) e a regularidade rítmica (atendendo aos acentos internos de cada verso). Deste xeito, apunta o autor, as súas traducións son relevantes na medida en que abordan e procuran resolver todas as dificultades interpretativas, creativas e musicais e crean “a ilusión dun Shakespeare que escribe en galego e en español”.

A importancia fundamental da tradución

Os Shakespeare´s Sonnets constitúen a secuencia de sonetos máis famosa en lingua inglesa e unha das obras que máis influíu e segue influíndo na literatura universal contemporánea, non só na lírica. Non obstante, explica Gutiérrez Izquierdo, esta e outras obras mestras son pouco coñecidas polo gran público e mesmo polos críticos e estudosos da literatura. “Tal descoñecemento débese en parte ao feito de que non gozaron ou non gozan aínda de traducións capaces de reflectir noutra lingua todo o seu potencial semántico e a súa altura musical, pois é esta última a que converte en poesía o que doutro xeito non sería máis que verso torpe e estéril”, resalta o tradutor.

Con obxectivo de rachar esta situación, o profesor enfrontou o proceso da tradución mergullándose no inglés de finais do século XVI e comezos do XVII, que presenta en moitos termos acepcións distintas das usuais hoxe en día, e na riqueza lingüística de Shakespeare, cos seus xogos de palabras e dobres sentidos. Nun segundo momento, salienta o tradutor, a dificultade do seu traballo estribou na comprensión plena do soneto, que “case sempre presenta máis dun alcance e cómpre que na lingua de chegada manteña polo menos un dos sentidos entre os varios posibles”. Por último, chegou o momento no que tivo que “forxar o verso coma se fose unha espada, procurando darlle a forma e a musicalidade de maneira que o resultado final fose claro, intelixible e, se é posible, elegante e musical”.

Sobre o resultado final do seu traballo, salienta Gutiérrez Izquierdo que o maior eloxio que puido recibir foi o de John Rutherford, profesor do Queen’s College da Universidade de Oxford e director do seu Centro de Estudos Galegos, que o felicitou asegurándolle que lograra “unhas traducións semanticamente exactas, conservando a forma do soneto”. No persoal, está ademais a satisfacción de que “cando lle pedín a miña filla, que domina á perfección o inglés nos diversos niveis da lingua, que contrastase as traducións co orixinal, a fin de matizar e mellorar canto fora preciso, confesoume que, en varios versos e sonetos, alcanzaba a comprender mellor o orixinal despois de ler a miña versión”.

Rosa Tedín

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Pablo Vaamonde sobre «Guerra Civil. Que pasou en Galicia e en España», de Federico Cocho

19 Outubro 2011

Artigos literarios,Críticas,Crónica

Pablo Vaamaonde publica en Galicia Confidencial un artigo sobre o libro  Guerra Civil. Que pasou en Galicia e en España, do xornalista Federico Cocho.

Que pasou na Guerra Civil

O meu amigo Federico Cocho ven de publicar un libro necesario e oportuno: “Guerra Civil, que pasou en Galicia e en España” (Xerais, 2011). O texto está ordenado en trinta capítulos nos que o autor relata cronolóxicamente, en forma de crónica xornalística, a sucesión de feitos que levan desde as debilidades da II República e os movementos conspirativos (o que Azaña cualificou como unha “carreira cega cara a catástrofe”), ata os principais episodios da guerra, a cruel persecusión dos derrotados na postguerra e a lenta e sistemática eliminación dos maquis, despois de anos de estéril resistencia polos montes.

É un libro honesto e rigoroso, froito de catro anos de intenso traballo e do estudio de numerosa documentación. O autor fai un excelente labor de síntese e constrúe un texto con vocación divulgativa e de gran valor educativo, que debería ser lectura obrigada en todos os centros de ensino de Galicia. Despois de anos de medo e silencio é preciso contar a historia con honestidade para evitar que se repitan os erros do pasado. “Honrar aos que sufriron. Rehabilitar a memoria dos asasinados naquel baño de sangue. (…) Interiorizar a lección contra a intolerancia, contra os salvapatrias, contra os extremistas. Aprender da historia para manter sempre viva a chama da liberdade e da paz”, tal como reclama o propio autor.

Cando ocorre unha catástrofe natural (Haiti, Fukushima) queda unha pegada de destrucción e morte. Máis cando se produce unha confrontación bélica permanece, ademáis, un rastro de temor, de xenreira e de contas pendentes que fai que as feridas permanezan abertas durante xeracións. Hai pouco estivemos en Mostar –conteino noutra crónica-, e alí puidemos ver o medo nos ollos da xente, o silencio receloso e a emoción asomando nos ollos. Tamén vimos os parques da cidade sementados de túmulos.

Nunha guerra, e máis nunha guerra entre irmáns, hai sempre un traballo previo para alimentar o odio, para afondar na crispación que leva á construcción das barricadas e o uso das armas. Nos preámbulos da Guerra Civil houbo unha extensa confabulación civil e militar que preparou o terreo para provocar e xustificar o derramento de sangue.

O hispanista Paul Preston (El holocausto) preguntábase, nunha recente entrevista, como puido chegar tan lonxe o odio. A súa muller atopouno algunha vez chorando sobre os documentos que lle serviron de base para contar esta historia, que él mesmo cualifica como inhumana. “Os franquistas –decía o historiador- vían España como un corpo donde se incrustara unha especie de veleno en forma de comunismo, anarquismo ou liberalismo, un veleno que compría quitar exterminando físicamente ás persoas portadoras”. Foi unha guerra cruel, na que morreron milleiros de inocentes, seguida dunha longa postguerra na que os vencedores practicaron unha represión sistemática e continuada sobre os vencidos.

Despois de tantos anos de medo e silencio, a Guerra Civil comezou, nos últimos anos, a ser tema literario para diversos autores (Rivas, Muñoz Molina, Mendoza), e hai historiadores e grupos de traballo que están a facer unha grande labor de investigación para procurar a verdade histórica. Débese mencionar o rigoroso traballo realizado polas universidades galegas (“As vítimas, as voces, os nomes e os lugares”), baixo a dirección do profesor Lourenzo Prieto. Tamén hai numerosas asociacións para a recuperación da memoria histórica que procuran a restauración da honra das víctimas do franquismo.

Pero era preciso un libro coma este, con afán divulgativo e coa pretensión de achegar unha lectura honesta da historia a quen queira comprender as causas e as consecuencias terribles desta guerra, que marcou o século XX deste país e mesmo de Europa. O propio autor explicaba nunha entrevista a orixe deste texto: “Foi por unha cuestión de interese persoal. O meu pai, Ángel Cocho, foi secretario das Mocedades Galeguistas e logo militante do Partido Galeguista. Nun proceso de busca de información atopei que faltaba un libro de síntese, que contase a guerra desde unha óptica galega”. Tamén afirma: “Galicia quedou axiña na zona nacional, e daquela moitos galegos foron mobilizados porque ‘lles tocaba`. Pero o mito da Galicia fascista é mentira: así o proban os 14.000 represaliados que contabilizou ´Nomes e Voces`. (…) O que pasou en Galicia é unha proba de que o golpe tiña unha intención exterminadora, pois non era para nada necesario. A guerra só durou uns días, pero houbo 5.000 fusilados ou ´paseados`”.

O xeneral Mola, que exerceu como “director” da conspiración enviou instruccións por escrito (maio do 36): “Se tendrá en cuenta que la acción ha de ser en extremo violenta para reducir lo antes posible a un enemigo fuerte y bien organizado”. Os militares sublevados empregaron o terror de xeito sistemático. Contaron, ademáis, coa cobertura ideolóxica da Igrexa: “Houbo complicidade e aberta colaboración represora para o que definiron como “Cruzada”. Foi un apoio clave na ultracatólica España do momento”.

En Galicia non houbo campos de batalla: os nosos mozos foron morrer noutras xeografías. Pero houbo unha represión cruel contra dos vencidos, durante e despois da guerra, e houbo campos de concentración que acolleron a miles de presos en condicións infrahumanas, milleiros de cidadáns honestos perseguidos e humillados, e outros que fuxiron de España para salvar a vida ou evitar a prisión…

Como dí o autor no prólogo do libro: “Bágoas, moitas bágoas. Dor e sufrimento inimaxinables na Galicia de hoxe. Milleiros de mozos levados a morrer nunha guerra da que tamén foron vítimas. Vidas estragadas en plena mocidade. Moreas de crimes impunes por todos os recunchos do país. Viúvas, orfos e nais desgarradas pola perda dos fillos. Cárcere e penalidades sen conto para milleiros de familias. Esa é a nosa historia e convén coñecela. Para eso serve este excelente libro de Federico Cocho.

Pablo Vaamaonde

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Vicente Araguas sobre a tradución dunha escolma poética de Bob Dylan que está a preparar para Xerais

18 Outubro 2011

Artigos literarios,Noticias,Poesía,Traducións

El Ideal Gallego publicou un artigo de Vicente Araguas en que fala da tradución dos textos poéticos de Bob Dylan que formarán parte dunha escolma que está a preparar para Xerais.

Telón

Remato o prólogo para a escolma de Dylan (sesenta e dous textos en galego) que andiven preparando nos últimos meses para Xerais. Sesenta e dúas rosas bravas no búcaro que conmemora, en 2012, o cincuentenario do primeiro disco do de Duluth (Minnesota). Chamado, precisamente, “Bob Dylan”. Con este libro poño un telón momentáneo aos meus traballos de amor perdidos no mundo dylaniano. Telón brevísimo porque o

show must go on, e agota agarda por mín esa tese doutoral que debo finiquitar xa, sobre o mundo poético de Bob Dylan, que tivera antecipo na memoria de licenciatura, defendida en Alicame en 1998, so da dirección de Bfian Hughes. Lembro que Brian era tan pouco receptivo á obra de Dylan como a Academia Sueca, que non o quere nobelizar de ninguna maneira. Maior mérito, pois, ao aceptar Brian a mifia opción como materia de doutorado. Bob Dylan, como saben os moitos dylanófilos que

compoñemos a súa seita, engancha ou prende. Non sei se de máis, que as parcialidades non son mensurables. En todo caso eu levo a miña vida adicada ao vello mestre ou raposo de Minnesota. Desde aquel encontró que rivera con “Blowin ’In The Wind”, na versión edulcoradamente harmónica de Peter, Paul and Mary. Si, esa canción que se cama, con outra letra, claro, no ofertorio da misa. Polo que Dylan non cobra un centavo de “royalty’. Como o saiba aínda lle vai doer un pouco. ¡Que o de Duluth ten fama de coreño! No interín eu sigo con el. Tan contento.

Vicente Araguas

Fotografía: Bob Dylan no Azkena Rock Festival, Vía Wikipedia, licencia Creative Commons Attribution 2.0 Generic


Chuzame! A Facebook A Twitter

X. L. Méndez Ferrín recomenda «Guerra Civil. Que pasou en Galicia e en España», de Federico Cocho

17 Outubro 2011

Artigos literarios,Críticas,Crónica

O escritor X. L. Méndez Ferrín recomendoulle, na súa Caixa Postal do Faro de Vigo, o libro Guerra Civil. Que pasou en Galicia e en España, do xornalista Federico Cocho., a un dos seus comunicantes.

Acabo de ler un libro recentemente publicado: Federico Cocho, Guerra Civil. Que pasou en Galicia e en España, Xerais,Vigo, 2011.A min, persoalmente, serviume para ordenar os meus coñecementos sobre a materia e para adquirir outros novos.Trátase dun relato claro aínda que non neutral, porque para aquela terríbel realidade non cabe a posibilidade de non escoller bando. Todos o fan, por moi neutrais que se proclamen algúns. O libro conta o ocorrido en Galicia entre 1936 e 1939 e ponno en relación cos acontecementos políticos e militares de España. Precisa cal foi a participación dos galegos no exército sublevado e no exército leal á República. Desde o meu criterio o relato que nos ofrece Federico Cocho é verdadeiro e amosa, máis unha vez, que a Historia de España non é a Historia de Galicia. Trátase dun libro moi valioso, no que certamente se inclúen unhas poucas inexactitudes. Eu recoméndollo vivamente ao meu comunicante.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Víctor Freixanes sobre os «Sonetos de Shakespeare»

3 Outubro 2011

Artigos literarios,Críticas,Poesía,Traducións

O escritor Víctor Freixanes publicou en La Voz de Galicia un artigo sobre sobre a tradución dos Sonetos de Shakesperare, feita por Ramón Gutiérrez Izquierdo.

Shakespeare Love

O profesor Gutiérrez Izquierdo vén de publicar en Xerais a súa versión galega dos 154 sonetos de William Shakespeare (edición bilingüe), unha das obras máis enigmáticas, frecuentadas e difíciles da literatura universal, documento excepcional para coñecer a biografía íntima do autor inglés e un dos grandes cumes dese xénero marabilloso e ás veces inescrutable que é a poesía. Os Sonetos de Shakespeare, publicados contra o final da vida do poeta (1609), considéranse un dos grandes desafíos de gozo e interpretación tanto para lectores como para críticos e tradutores.

A proposta do profesor Gutiérrez Izquierdo é dobre. A través de Xerais chéganos a versión en galego: pulcra, esixente, requintada, mesmo con vacilacións e solucións arriscadas que os especialistas han de saber xulgar. Complementariamente, o mesmo tradutor publica en Visor a súa versión en castelán, tamén en edición bilingüe, de xeito que os lectores temos nas mans os tres idiomas: inglés, castelán e galego, guiados pola mesma autoría. Hai tempo que non chega a nós un traballo tan meritorio.

Non vou entrar nas versións que se nos ofrecen. O meu coñecemento do inglés, e máis concretamente do inglés de Skakespeare, é limitado. O que me interesa salientar é a significación da versión galega: fito importante da nosa produción editorial e da nosa madurez, na traxectoria dos grandes desafíos que, ao longo da nosa historia contemporánea, veñen producíndose para dar a coñecer de primeira man, sen intermediacións, as grandes obras da literatura universal. ¿Como non lembrar a aposta de Otero Pedrayo, cando en 1926 presentou na revista Nós os primeiros textos do Ulises de James Joyce, que agora están a concluír en galego, por certo, Eva Almazán, Xosé María Sainz e Xavier Queipo, obra na que veñen traballando dende hai anos e que esperamos poder ofrecer aos lectores en breve? ¿Ou a tradución de Heidegger que no seu día (1956) nos deron Celestino Fernández de la Vega e Ramón Piñeiro? Por non citar fitos históricos como a Crónica Troyana, no século XIV, ou outros máis próximos: a versión de O principiño de Saint-Exúpery publicada por Carlos Casares en 1972; a tradución de El Quijote que coordinou no seu día Valentín Arias, o cancioneiro italiano e occitano, ou a Divina Comedia, de Darío Xohán Cabana, a Ilíada e a Odisea de Evaristo de Sela, a colección de clásicos greco-latinos que dirixiu durante anos o profesor Manuel Díaz… Camino Noia ten publicado traballos importantes sobre a historia das traducións ao galego.

Non é a primeira vez que aparece a obra de Shakespeare no noso idioma. Penso nos traballos de Miguel Pérez Romero, por exemplo. Non se trata de ser exhaustivo. Estou a citar de memoria. A tradución de obras universais e contemporáneas á nosa lingua é unha das conquistas dos últimos anos, proba de madurez da nosa literatura. Esta nova achega, unha auténtica xoia, non merece pasar desapercibida.

Víctor Freixanes

Chuzame! A Facebook A Twitter

O lugar íntimo onde escribe Manuel Rivas

26 Setembro 2011

Artigos literarios,Autores,Narrativa,Noticias

El País publicaba o sábado unha reportaxe de José Luis Estévez sobre o íntimo lugar que escolle Manuel Rivas para escribir.

Manuel Rivas, “a la manera de Chaplin”

“El escritor debe hacer dos cosas: escribir y andar”, afirma el autor, que trabaja en soledad en su casa de A Coruña

Si Manuel Rivas (A Coruña, 1957) tuviera que elegir un lugar para escapar del mundanal ruido no elegiría la isla desierta o el rincón bucólico de la montaña en el que muchos pueden pensar, él escogería una pequeña sala del Museo del Prado en la que se encuentran cuadros de pequeño formato de pintores como Corot, Degas o De Nittis. Seguramente hay algún vínculo entre esa elección y la búsqueda del escritor por lugares especialmente íntimos para trabajar. “Me gustan mucho los rincones y por eso incluso dentro de mi propia casa tengo un pequeño espacio, una especie de cueva en la que suelo refugiarme para escribir”, explica Rivas, quien vive en un piso alto cercano a la céntrica plaza de María Pita en A Coruña. Sin embargo, ese refugio no le impide moverse para conocer otros lugares y realidades. “El escritor debe hacer dos cosas: escribir y andar, pero hacerlo a la manera de Chaplin, como un vagabundo”, señala. Frente al tópico que indica que el escritor y sobre todo el poeta encuentra la inspiración en la naturaleza o en las personas y cosas que le rodean, Rivas prefiere la soledad de un espacio íntimo para construir sus libros y artículos. Eso no significa que no aproveche la cercanía de su casa a la costa para escaparse en cualquier momento a los acantilados cercanos y respirar el perfume del mar. Su vida y su obra siempre tienen en el paisaje costero una de sus referencias, de ahí que esa cueva en la que se refugia para escribir tenga también cosas que recuerdan al camarote de un barco: “Ahí tengo libros y maletas, y también guardo pequeños objetos, fotos, dibujos, conchas marinas…”. Aunque no le ha quedado más remedio que familiarizarse con las nuevas tecnologías, a Rivas sigue gustándole escribir a mano y tiene muchos cuadernos abiertos con apuntes. El autor, cuyo guión Todo é silencio se rueda estos días en Galicia dirigido por José Luis Cuerda, confiesa un cierto fetichismo con los elementos relacionados con la escritura. Usa distintas tintas y a veces recurre a la máquina de escribir, sobre todo para componer poesía: “Me gusta la resistencia que ofrecen las teclas a los dedos”. Rivas, escritor y también activista que siempre se ha distinguido por su compromiso con las causas en las que cree, considera que el oficio de escribir es también “un espacio de lucha” y que el papel puede llegar a convertirse en un cuadrilátero. “Nunca he tenido miedo a la página en blanco, pero hay momentos en que el papel puede llegar a convertirse en el rival al que el boxeador se abraza a pesar de que ha recibido de él un duro castigo”.

José Luis Estévez

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Agustín Fernández Paz: na cerna da palabra», artigo literario de Armando Requeixo

19 Setembro 2011

Artigos literarios,Autores,Premios

O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños un artigo literario sobre a concesión a Agustín Fernández Paz do Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil.

Agustín Fernández Paz: na cerna da palabra

Agustín Fernández Paz é un neno grande de San Simón da Costa, aló polas terras chairegas de Vilalba. E aínda que por cousas dese nordés tolo que tira de nosoutros cara abaixo ande agora a contemplar a prata dos soños dos galeóns afundidos en Rande, polas noites, cando o silencio cae encol das lombas viguesas e o lusco fusco se rende nos piñeiros das Cíes, el volta decote ao rego de Rocamonde, da Ribeira, de Laxoso, ás pedras vellas de Samarugo, ao intenso ulido do soro no prensado e as alindadas collendo castañas polos soutos, á feira grande vilalbesa, que, semana si semana non, percorren os xateiros da contorna e os cegos romanceadores, que lle traen airexas de mundos ignotos e sorprendentes.

E velaí que un día o pícaro de San Simón vén a grandiño e o seu maxín privilexiado demanda retos maiores nos que se ocupar. Fórmase como perito industrial e tamén como mestre, pois descobre ben cedo que contar é o seu, así sexan saberes mil ou imaxinacións sen número, o caso é dicir pola arte da palabra o universo todo.

Daquela, as aventuras que no seu interior ían, as peripecias dos personaxes de Stevenson, Salgari, Poe, Twain ou Verne, as fazañas do Capitán Trueno ou Flash Gordon que imbaba devecido aquel rapazolo que non vira televisor ningún ata feitos os trece anos, pero que oía aglaiado as historias que seu pai, carpinteiro e músico moi ledor, lles contaba a el e a seus irmáns, acabarían por pousar dondamente no papel e agurgullar como fonte manancial.

Eran tempos nos que a introdución da lingua de noso no ensino atoutiñaba malamente. Pero Agustín decidira xa o seu compromiso cunha terra, cun idioma, cun pobo, e comezara a traballar a prol destes en colectivos como Avantar ou Nova Escola Galega. Moitos dos textos ficcionais que naqueles setenta e primeiros oitenta se multicopiaban anonimamente para traballar nas aulas, para pór en común coas compañeiras e compañeiros que cada final de curso se achegaban ata aquela mítica escola de verán de Mugardos, eran cousa del e houbo algúns que, convenientemente reescritos, foron parar, pouco máis tarde, a varios dos seus primeiros libros.

O que veu despois xa é de todos sabido: máis de medio cento de libros, páxinas e páxinas de corredores, de sombras, de aires mil e, antes que cousa ningunha, a firme convicción de que todos e cada un dos seres que habitamos o planeta, que nel foron e serán algún día, son únicos e irrepetibles e por iso a súa historia merece ser contada.

Porque Agustín Fernández Paz é único e irrepetible, porque co lentor da súa maxia de palabras leva máis de vinte anos recordándonos que non hai noite tan longa e que, á fin, o único que queda é o amor, que acabe de se lle conceder o VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil, a el, que tantos e tan merecidos galardóns atesoura xa, non fai senón confirmalo como un dos máis grandes escritores galegos vivos. Por iso, dende esta plana, co ánimo entusiasta ancorado no corazón do seu bosque de verbas, enlevado da espiral ilusionante que se desprende dese centro do labirinto mistérico que a súa mensaxe desprende cadora, vaian para aquel pícaro grande da Costa as beizóns máis sonoras, co desexo de que tras deste novo recoñecemento veñan moitos máis para gozo e admiración das lexións de lectores e lectoras fieis que temos a sorte de ver polos ollos da súa escrita.

Armando Requeixo

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Ramón Nicolás sobre a concesión do VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil a Agustín Fernández Paz

13 Setembro 2011

Artigos literarios,Autores,Premios

Ramón Nicolás publicou en La Voz de Galicia un artigo sobre a concesión do VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil a Agustín Fernández Paz.

Fernández Paz: esperanza

Outra vez cómpre recoñecer o que significa Agustín Fernández Paz para a literatura galega e mais para a literatura infantil e xuvenil especialmente. Que un galardón de proxección internacional como o Premio Iberoamericano SM de Literatura recaia nun autor da literatura de noso que tanto fixo por gañar lectores, por abrir con talento novos horizontes de ficción e por normalizar a lingua na que se expresa literariamente é, sen dúbida, un motivo de enorme satisfacción.

Animo a ler e a reler as súas obras. Comparto a ledicia dos que admiramos a súa traxectoria e dos que nos sentimos preto do autor como visitantes dun corpus literario solvente, que non parou de medrar e que adquire novas irisacións a cada entrega, como testemuña o seu recente Non hai noite tan longa. Porén tamén penso que, sen que Fernández Paz o sospeite, este galardón enche de esperanza aos que cremos nas posibilidades das nosas editoriais e dos nosos libros e autores: rebate, con feitos, ese suposto ensimesmamento das nosas letras. Grazas, Agustín!

Ramón Nicolás

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Juan Antonio Pinto Antón sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

9 Setembro 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Juan Antonio Pinto Antón publicou no xornal El Progreso un artigo sobre Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz.

Viaxes con Agustín Fernández Paz

UNHA biblioteca é como a cova de Alí Babá, chea de tesouros pero sen ladróns. Nestes días longos, en Lugo, hai tempo para todo aínda que incriblemente xibaricen o horario da biblioteca. Algúns deciden viaxar, outros abren un libro para ir máis aló de Lanzarote, dos fiordos noruegueses, de Cancún.

Atento ás novidades descobres xoias. Cae nas túas mans a novela ‘El ruido de las cosas al caer’, do colombiano J.G. Vásquez. Les, ergues a vista dis: este tipo é bo. Tiras das cereixas do cesto e saen ‘Os informantes’,’Historia secreta de Costaguana’. Colles ‘Todo é silencio’ de Manuel Rivas e les todo de quen escribe tan ben. Polos longos días de verán pasaron ‘Obertura francesa’, ‘El rombo’ de Michaelis, ‘El arte de la resurrección’.

A biblioteca de Ramón Ferreiro ten uns setenta mil libros mal contados. Non é a de Alexandría. Nin a excesiva da Cidade da Cultura: concibida para un millón de ejemplares, de momento colecciona as Obras Completas do Po e do Aire. Tampouco é a de Heidelberg [Alemaña], cidade de estatura similar a Lugo pero con dous millóns e medio de libros e onde a biblioteca é o embigo da universidade.

Volvemos á Cova de Alí Babá. Outro día atopas a un tal Serra i Fabra. Les un e acabas lendo todos. Cae nas túas mans ‘Hypatia’ de Pedro Gálvez e devoras ‘El maestro del emperador’ ou ‘Nerón, diario de un emperador’. Dun novelista tan bo hai que lelo todo. Desde o expositor reclama a atención ‘Después de la crisis’ de Alain Touraine, ‘La sociedad de la ignorancia’, entre os autores recoñeces a Marina Subirachs. Hai libros que como os melóns nos os descobres ata que os catas, ata que empezas a ler. Daquela segues os consellos de Daniel Pennac, os dereitos imprescriptibles do lector. Ler o que me pete, reler, dereito a saltar páxinas, a volver cara atrás, a deixar de ler. En definitiva, dereito a viaxar.

A última viaxe con Agustín Fdez. Paz foi engaiolante. En tan boa compaña les a última obra deste escritor admirable: ‘Non hai noite tan longa’. A trama tira de ti. Queres chegar ao final pero enfada ir tan rápido. Tentas frear, degustar a trama. Coñeces xa polo nome e polo rostro aos personaxes. Este Agustín escribe ben. Entéraste que é un tipo sinxelo, novelista de valía, tan coherente que tivo a ousadía de rexeitar, despois de agradecer, o Premio da Cultura Galega, considerando que os responsables actuais non defenden a galeguidade desa cultura. Home bo e xeneroso cargado de dignidade, puntal da nosa literatura, escribe en galego, valor engadido nestes tempos de desolación lingüística. Este creador sensible e comprometido, con xenes literarios da Terra Chá, vén de parir unha obra fermosa que cómpre degustar. Hai que ler a Agustín Fernández Paz. ‘Non hai noite tan longa’. Un apaixonante compañeiro de viaxe.

Juan Antonio Pinto Antón

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de María Xesús Nogueira sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

24 Agosto 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

María Xesús Nogueira publicou un artigo de opinión en El Progreso no que aborda o tema do regreso na novela Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz. O artigo, titulado «Volver», pode descargarse aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Rubén Eyré sobre «Luz de Tebra», de Ánxel Vázquez de la Cruz

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Rubén Eyré publicou un artigo de opinión sobre Luz de Tebra, de Ánxel Vázquez de la Cruz, en La Voz de Galicia.

Ao amparo das robustas pólas desta devesa, rematei o libro Luz de Tebra. Trátase dunha ducia de suxestivos relatos cuxo autor é Ánxel Vázquez de la Cruz, médico de profesión. A obra publicouna Edicións Xerais, ten prólogo de Manuel Rivas e está apadriñada por Eduardo Galeano.

Tan axiña nos mergullamos neses contos aparece o nome do excelente periodista e escritor Xavier Costa Clavell. Nárrase como un merlo, de D. Faustino Rei Romero, lle foxe da gaiola torácica cando lle praticaban unha operación de urxencia en Barcelona. Xavier non morreu ese día. Quizais a súa nobre arte pola vida e o amor a Chantada fixo que aínda voltara á súa terra por uns anos máis. Un tempiño antes da súa morte, lembro que fomos os dous a esa grande Devesa. Levamos libros, chourizos, pan, viño e xamón. Despois de ler e merendar na sombra, con ollos pillabáns, dixo el: oiches, para vivir así é mellor non morrer nunca.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«A Veiga é como un tempo distinto», de Eva Moreda, por Dolores Vilavedra

1 Xullo 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

O suplemento Luces de El País publica un artigo de Dolores Vilavedra en que, baixo o título de «O mundo dende outras perspectivas», realiza unha panorámica crítica sobre os últimos títulos publicados. Reproducimos o referido a A Veiga é como un tempo distinto, de Eva Moreda.

Velaí Eva Moreda, quen se achega en A Veiga é como un tempo distinto a un tema pouco aproveitado aínda na nosa literatura, e cuxo potencial intúen as xeracións creadoras máis novas -no esquezamos o precedente de Xesús Fraga: a emigración galega a Europa nos sesenta. O interesante da novela de Moreda é que pon o foco na vida das rapazas galegas no Londres daquel tempo, e aínda o é máis o feito de que a fórmula enunciativa empregada nos permita descubrir como vían esa vida -entre estupefactos e admirados- os galegos do seu entorno, pois a autora escolle como punto de vista o dun paisano da protagonista que elabora todo o seu discurso dirixíndose a ela, a amiga da infancia, un personaxe no que superpoñen o pasado e o presente, Galicia e Europa, os soños e a realidade.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz, por Dolores Vilavedra

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

O suplemento Luces de El País publica un artigo de Dolores Vilavedra en que, baixo o título de «O mundo dende outras perspectivas», realiza unha panorámica crítica sobre os últimos títulos publicados. Reproducimos o referido a Non hai noite tan longa de Agustín Fernández Paz.

E, por fin, podemos desfrutar de Agustín Fernández Paz nas coleccións de literatura supostamente para públicos adultos ou formados. A decisión de Xerais de incluír Non hai noite tan longa, a nova novela do vilalbés, na emblemática colección Narrativa pon en cuestión de facto a artificiosidade de moitas fronteiras literarias e chama a subvertelas. Tomándolle prestado o título a Shakespeare e ao seu Macbeth, o escritor propón, a partir da inxusta atribución dun delito no clima de enfrontamento social da posguerra, unha acaidísima reflexión sobre a memoria nas sociedades contemporáneas, sobre a necesidade de coñecermos o noso pasado e sobre o poder terapéutico da xustiza. Con Mladic por fin no cárcere e con Bin Laden non se sabe moi ben onde, Non hai noite tan longa apela a nosa conciencia ética e pode ser unha estupenda lectura familiar no verán, desas que alimentan o debate.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Un dedo manchado de tinta», de Manuel Portas, por Dolores Vilavedra

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

O suplemento Luces de El País publica un artigo de Dolores Vilavedra en que, baixo o título de «O mundo dende outras perspectivas», realiza unha panorámica crítica sobre os últimos títulos publicados. Reproducimos o referido a Un dedo manchado de tinta de Manuel Portas.

Manuel Portas sae airoso da súa segunda novela, esa que a miúdo permite á crítica xulgar un primeiro acerto literario (no seu caso, a celebrada Denso recendo a salgado) como froito da casualidade. Portas demostra n’Un dedo manchado de tinta non só competencia narrativa senón tamén ambición creativa, ao poñer en diálogo historias e cancións, e ao rematar a novela cun pinchacarneiro metaliterario que pecha admirablemente un feixe de historias aparentemente inconexas. Unha proposta para explorarmos o lado oculto do cotiá, para descubrirmos o que de singular hai nas vidas que nos rodean, e unha chiscadela ao vello mito do autor demiurgo, se cadra non tan demodé como pensabamos.


Chuzame! A Facebook A Twitter

Antonio García Teijeiro fala de «Non hai noite tan longa» na súa columna de A Nosa Terra

24 Xuño 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Antonio García Teijeiro fala de  Non hai noite tan longa de Agustín Fernández Paz na súa columna de A Nosa Terra. Reproducimos o parágrafo:

Gocei moitísimo co libro de Agustín Fernández Paz, Non hai noite tan longa. Coa súa prosa limpa, o seu estilo pulcro, o compromiso de poñer o dedo na ferida, conseguiu emocionarme cunha historia moi ben contada. Posúe a novela moitos valores literarios e, estou seguro, valores didácticos que nos permiten conxugar literatura-vida-periodo histórico dunha maneira maxistral sen rebaixar, en ningún momento, a súa calidade literaria. O escritor vilalbés, coa súa mestría, non nos deixa esquecer o valor da literatura con esta novela, todo un canto á dignidade do ser humano. Case nada nesta época  de mediocridade social tan acusada.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de David Balsa sobre a escritora Teresa González Costa

21 Xuño 2011

Artigos literarios,Autores

David Balsa dedícalle un artigo de opinión a Teresa González Costa. Pode lerse aquí. Reproducimos un fragmento:

Pero hai unha obra especialmente significativa, e tamén vencellada o ámbito do Circo, na escrita da autora grovense da que xa tiven ocasion de falar brevemente e recomendar ardorosamente aos nosos leitores. Estou a falar, coma non, de A filla do ladrón de bicicletas (Xerais, 2010) que se alzou co XXV Premio Merlín de Literatura Infantil e na cal Serafina, unha nena inqueda e soñadora, e a sua bicicleta Celerifera pasan por múltiples e engaiolantes aventuras a pesares da sua tía Dona Perfecta, a antítese dos valores da meniña Serafina. Nesta ocasión, outro xurado destacou “a perfecta combinacion de tenrura e humor” do libro.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Lupe Gómez sobre «Recendos de aire sonoro», de Antonio García Teijeiro

7 Xuño 2011

Artigos literarios,Infantil,Sopa de Libros

A escritora e xornalista Lupe Gómez publicou un artigo no Galicia Hoxe sobre Recendos de aire sonoro, de Antonio García Teijeiro. Reproducímolo integramente:

Hai, en tendas de antigüidades, verdadeiras cousas doutro tempo que nos fan soñar con momentos únicos. Hai gramófonos que teñen vida propia na noite romántica das cidades. Soamente poden escoitar música as persoas moi ricas? A sensibilidade musical pertence a todas as persoas, a todas as culturas. Unha orquestra de gramófonos celebra un concerto para todos os animais da cidade.

A música, por ser un produto humano, é algo artificial. Pero nese artificio hai tantas marcas de naturalidade! Os desexos sempre son artísticos, sentimentais e musicais. O mundo das emocións é un tractor pequeniño que avanza para chegar a ser, no futuro, un piano. Non sei como será agora a educación musical dos nenos e adolescentes. Cando eu era pequena non aprendiamos case nada de música. Só nos ensinaban a tocar, malamente, a frauta. Semellaba que a música era un reino que a nós non nos pertencía, que nunca nos pertencería. Agora os gramófonos están nas tendas de antigüidades e antes estaban agochadiños en lugares aos que os nenos non podiamos chegar. Cantar, bailar e aprender música aínda estaba prohibido. As cousas mudaron e agora os nenos bailan e cantan todo o día. Os pentagramas saíron do seu cárcere pechado e atoparon os músicos de Bremen nese camiño de insubornable beleza. A editorial Xerais ofrécenos a obra Recendos de aire sonoro de Antonio García Teijeiro, incluída dentro da colección Sopa de libros e ilustrada por Fino Lorenzo. Son pequenos poemas para celebrar a sensibilidade musical dos gramófonos. Son pequenas xoias feitas con palabras sinxelas, emocionantes, sinceras. O autor convértese nun neno que se sorprende con todas as marabillas dos instrumentos
musicais.

A vida é unha sorpresa continua, interminable. Nunca deixamos de abrir máis e máis os ollos ante os gramófonos secretos da noite. Este libro desprende unha luz única e pode axudar os nenos a querer profundamente a música que está escondida debaixo das camas, dentro dos armarios e na roupa que poñemos sobre os nosos corpos. Un zapato podería ser unha melodía transparente.

Partitura de fantasía

Un grandísimo mar de fantasía poética percorre este libro convertendo a vida nunha partitura íntima, democrática. A trompeta fala así: “¡Que trompeta tan sincera tan humilde tan sinxela! Voz dourada voz marela voz que sempre trompetea”. Alguén debuxa no aire unha caricia para as árbores. “Violín e piano unha sonata sonata doce chea de calma”. As ilustracións son colaxes que falan moitísimo sen diciren ren. Son imaxinativos debuxos que enchen o libro con cores doces, sentimentos luminosos, unha dourada fantasía. Lendo este libro dannos ganas de ser nenos outra vez para redescubrirmos os tesouros ocultos.

Se nos volvesemos totalmente racionais, pechando completamente os ollos á fantasía, estariamos un pouco mortos dentro da vida. Se os gramófonos se detivesen quedariamos sen nada nas mans. Se Antonio García Teijeiro deixase de imaxinar sinfonías lindísimas para os nenos, estariamos un pouco mudos, un pouco cegos. El constrúe, con palabras limpas, torres íntimas de cristal. Neste novo libro achégase á esencia da poesía pois a palabra poética sempre é un canto puro e libre. “Piano e violín e un violoncelo forman un trío morno e sereno”. A música segue sendo, e será sempre, un misterio para os nenos, e tamén para os adultos. Nesa dimensión misteriosa García Teijeiro ofrécenos un mapa para que non nos perdamos, e sobre todo esperta a nosa sensibilidade, a nosa curiosidade intensa, o noso amor pola fantasía branca dos
gramófonos.

Lupe Gómez

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Salma e a fe nas palabras», artigo de María Reimóndez sobre a escritora india editada por Xerais

2 Xuño 2011

Artigos literarios,Narrativa,Traducións

A escritora María Reimóndez, tradutora da novela la Despois da medianoite, da escritora india Salma, publicou un artigo en Xornal de Galicia sobre a novela e a súa autora. Reproducímolo integramente:

Salma e a fe nas palabras

A nosa sociedade hai tempo que perdeu a fe nas palabras. Só así podemos entender a restra de descricións benevolentes dun ditador nun suposto libro de historia ou o insultante uso da palabra liberdade que día si, día tamén, temos que escoitar por boca de quen busca seguir impoñendo os seus privilexios por enriba dos dereitos das demais persoas. Se cadra é por iso máis vital ca nunca recordar de cando en vez a importancia de falar en público e a responsabilidade que implica. Haberá quen reaccione cun risiño sarcástico cando algunha de nós, amantes da palabra, afirme que ter voz é vital para a xustiza pensando que que terá iso que ver co material e cos problemas importantes.

Haberá días nos que nos sintamos esgotadas de que as palabras semellen non chegar a ningures, unha sensación que as miñas compañeiras de Implicadas no Desenvolvemento e máis eu temos a miúdo, por exemplo nestes meses de campaña 1 de 200 (www.200implicadas.com) cando a pesar da claridade da mensaxe (200 nenas morren polo infanticidio feminino no distrito támil de Salem por cada 1000 nenos nacidos, nós precisamos 200 persoas que cunha cota de 12 euros ao mes nos axuden a deter esta situación), dos esforzos realizados (accións, actividades, escola feminista, clubs de lectura, mesas informativas, información na web…) e dos resultados obtidos con moito esforzo polas traballadoras e activistas do proxecto a cifra continúe estática e moi lonxe das 200 (83 neste momento).

Entón, no medio de todo isto, aparece algunha persoa que nos amosa coa súa vida a importancia de ter voz. Unha desas persoas é Salma, a escritora támil que esta semana nos visita para presentar a súa novela Despois da medianoite, que tiven o luxo de traducir para o galego. Xerais publica estes días un textiño chamado A miña vida no que explica o proceso de sufrimento que implicou para ela tomar a palabra pública.

A Salma quitárona da escola antes de rematar a primaria e obrigárona a casar nunha familia que tentou por todas as formas posibles reprimir a lectura e a escrita porque non eran algo decente para unha moza. Ante as ameazas e mesmo violencia física da súa familia, ela seguiu escribindo os seus poemas agochada no baño, cun pseudónimo que axiña había coller fama nos círculos literarios támiles. Para asistir á presentación do seu primeiro poemario Salma tivo que finxir unha enfermidade para poder achegarse á capital sen que a familia o soubese, so pretexto de ir á médica e nin sequera se atreveu a gardar un exemplar do libro.

Mais ante todas estas dificultades nunca perdeu a fe nas palabras e seguiu escribindo convencida de por que é tan fundamental que as mulleres tomemos a palabra. “Ningunha sociedade patriarcal está disposta a facer exercicios de introspección e por iso a escrita e as escritoras temos que loitar moito para reter o espazo”.

Non se pode dicir con maior claridade. E o esforzo paga a pena, como pode comprobar calquera que lea Despois da medianoite. Esta semana contamos ademais co privilexio, grazas a Implicadas no Desenvolvemento, de escoitar a súa voz en primeira persoa nas presentacións da súa novela en Santiago e en Vigo e tamén a través do obradoiro literario e o recital con poetas galegas que realizará nesta última cidade.

Ás veces cómpre só mirar algo cara a fóra para recuperara a tan necesaria fe nas palabras. Como di Salma: “A pesar de todas as cousas fun quen de labrar un espazo para a miña escrita. O tempo, que estivo parado e conxelado ao meu arredor coma un penedo de xeo na miña aldea ata que fixen os trinta e tres anos, comeza a desconxelar. Agora lévame coa súa corrente que me trae ata vós”. É de xustiza estar á altura.

María Reimóndez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Iago Martinez sobre a «Modesta proposición e outros ensaios»: para ler politicamente a Lois Pereiro

20 Maio 2011

Artigos literarios,Clásicos,Críticas

Iago Martínez, autor de Lois Pereiro. Vida e obra, reflexiona neste artigo, publicado no Xornal de Galicia, sobre Modesta proposición e outros ensaios, de Lois Pereiro. Reproducímolo integramente:

Modesta proposición para ler politicamente a Lois Pereiro

A lectura política de Lois Pereiro está en marcha. Quixo a Academia –a historia– que o mercado das Letras Galegas se abrise para o poeta de Monforte neste tempo de obscenidade capitalista e chamados á revolta. A consigna callou decontado: Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia, o panfleto que escribira por encarga de Manuel Rivas para a revista Luzes de Galiza en 1996, é o noso Indignádevos!. Mellor escrito, en galego, e máis eficaz que o libriño de Stéphane Hessel, malia á inxenuidade, o texto vive unha segunda idade nas librarías. Xerais rescatouno das hemerotecas para poñelo en circulación nun volume que se completa con varios artigos dispersos en publicacións dos oitenta.

Foi o poeta e xornalista Daniel Salgado quen ensaiou, a tal hora, a máis política das lecturas de Lois Pereiro. Na introdución á antoloxía que preparou para Galaxia, non por casualidade titulada “Lóbregas figuras do século da febre”, despacha así a posición do poeta no seu contexto: “Trazou unha vía paralela ás tendencias dominantes na literatura do seu tempo, enfrontouse á morte e aos poetas profesorais, incorporou as tebras postindustriais á súa escrita, desprezou a indolencia política dos seus pares e denunciou a quen pretenden allear o poema do sangue e da carne”.

Modesta proposición era, na súa orixe, a resposta a unha pregunta: e ti de que parte estás? “Da mesma que crin estar sempre”, responde Pereiro. “De parte da Beleza, dos que nos sentimos na obriga de loitar, desde que o mundo é mundo, polo que sempre nos resultou moralmente xusto e evidente”. Na altura na que escribiu ese ensaio de título imposíbel de memorizar, entre A Modest Proposal de Jonathan Swift e a Historia universal da infamia de Borges, o de Monforte estaba moi enfermo. Así e todo, regateáballe horas aos médicos para dedicarllas ao seu manifesto. Escribía e escribía, entre o hospital e a súa casa da Coruña, coma se cada páxina fose unha república. “Se as vítimas de antes pretenden ser verdugos á súa vez, ¿de que parte que non sexa a das novas vítimas, dos novos vencidos doutras guerras, podemos estar xa?”.

O lugar dende o que escribe estaba trazado nun poema uns meses antes. Titúlase “Amor e sangue en Chiapas” e vai precedido, en Poesía última de amor e enfermidade, dunha reescritura de Octavio Paz: “A Revolución que ven é a de Chiapas, as víctimas maias do principio que se rebelan, regresando a un futuro desexado… Todos somos Marcos! Todos EZLN, nas selvas Lacandonas do que nos foi prohibido!”. O poema dicía así: “Ando á procura dunha ollada súa / que me confirme a fé que teño nela / e avanzo a cegas coa maior firmeza / noutra rebelión xusta que interna / nunha urxente existencia de certezas / para este corazón rebelde e zapatista / obrigado a loitar polo evidente / cunha serea furia / antiga e sabia. / Desde o amor que resiste ó que oprime / con ela por compaña como antes / ou eu só ben armado de nostalxias / deixareime invadir de sangue maia / para que retorne á súa propia terra / ou consiga vivir outras mil vidas / en loita contra o mundo / se é preciso / crebándolle o pescozo / e desviando / á historia do seu curso / xunto coas mesmas víctimas / de sempre”.

Nese poema, datado en xullo de 1995, están os contornos da Modesta proposición. A “serea furia” de ascendencia gramsciana: “Intentando equilibrar co voluntarismo do meu optimismo, o pesimismo ó que me leva a razón”. A amarga lucidez de Dürrenmatt: “Sigao a estar de parte (…) dos que nos sentimos obrigados a loitar, desde que o mundo é mundo, polo que sempre nos resultou xusto e evidente”. E a actitude benxaminiana fronte á historia: “¿De qué parte que non sexa sempre a das novas víctimas podemos estar xa?”.

Pereiro nada contra a marea e reconstrúe, partindo das lecturas da súa adolescencia en Monforte, a súa propia xenealoxía política. Inventa, en realidade, unha tradición libertaria imposíbel: Kropotkin, Castelao, Bóveda, Bakunin, Ricardo Mella, CNT-FAI, Engels, Marx, Trotski, Lenin, Voltaire, Fourier, Lafargue, Ho-Chi-Minh, a I Internacional, a Internacional Situacionista, o simbolismo, Alfred Jarry, Leonard Cohen, Lour Reed, Esquilo, Chekhov, Shakespeare, os aborixes australianos, os chamáns, o rock, Alicia no país das marabillas.

Hai algo de confesión nese ensaio: “Coñezo moi ben a xeografía mental do cinismo imperante, porque o levo asentado en cada célula, alimentadas co máis triste e errado discurso dos meus anos, e podería acudir a el se fose necesario”. Non trata de xustificarse. Non é unha declaración de inocencia, senón todo o contrario. É un incendio. Escribe pra inxectar a paixón da resistencia “no imperio zombie de Microsoft e as autoestradas da información”. Ao cabo, nunca é peor o momento para levantarse de vez. “¿Que tempos serían menos sombríos e fatais para os vencidos, para as víctimas, os oprimidos, os débiles, os nobres, os escravos, os negros deste mundo?”.

A un ano de irse, Lois Pereiro propón tomar partido. Iniciar a sabotaxe. “Canto peores sexan os tempos que vivamos, máis false será esa inxenuidade, menos inocente a indiferencia, e máis cómprice non comprometerse”. A tal hora, o arco que traza a súa escrita está a piques de encaixar fatalmente co das súas constantes vitais. Se Poemas 1981/1991 estaba escrito con follas de afeitar sobre a barbarie, como unha acta da devastación, en Poesía última de amor e enfermidade –e en paralelo, nun código diferente, na Modesta proposición– o poeta parece acometer a reconstrución. A súa, contra o cinismo e a distancia, e a dos fíos que o unen aos outros, esgazados polo poder. O colectivo. Como naquela carta de Gramsci á súa irmá Grazietta en 1916: “Durante un par de anos vivín fóra do mundo, case coma nun soño. Deixei que se fosen rompendo un a un todos os fíos que me unían ao mundo e aos homes. Vivín exclusivamente para o cerebro sen deixar nada para o corazón”. Amor, resistencia, dinamita. Emancipación. Contra a morte e contra o poder. Como deixou escrito Uxío Novoneyra, “a forza do noso amor non pode ser inútil”.

Iago Martínez

Chuzame! A Facebook A Twitter

Á utopía pola sabotaxe: a «Modesta proposición e outros ensaios», de Lois Pereiro

19 Maio 2011

Artigos literarios,Clásicos

O suplemento Culturas de La Voz de Galicia publicou un artigo de Héctor J. Porto sobre Modesta proposición e outros ensaios, de Lois Pereiro. Reproducímolo integramente:

Á utopía pola sabotaxe
Pereiro deixou un manifesto a favor da insubmisión, da crítica, un manual para tentar superar o pesimismo ao que o levaba a razón

Semella que un poeta de inclinación confesional, entregado ao amor e á enfermidade, ás tensións da vida e a morte, letraferido coma Lois Pereiro non ten por que ter conciencia política. Nada máis lonxe da realidade: aínda que o escritor prefi ra o underground neoiorquino ao folk de raíz céltica, ou Carver a Castelao, aínda que fuxa de axitar cobizadas bandeiras e consignas trilladas, Pereiro é todo compromiso, conciencia cívica, insubmisión, xa mesmo no seu verso. Non só coa defensa do idioma, a terra, a cultura –e a pesares do seu sentido do fatalismo–, senón, e sobre todo, coa ansia dun mundo máis xusto e a perspectiva tímida de melloralo.
Proba indeleble diso tópase no seu ensaio Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia, que apareceu en 1996 na revista Luzes de Galiza –foi a súa última publicación en vida–, recuperou en 1997 Espiral Maior –como posfacio aos poemas de Loia– e agora encabeza a escolma Modesta proposición e outros ensaios preparada por Xerais.
Houbo quen quixo lexitimar o seu carácter visionario emparentando este texto co ¡Indignádevos! de Stéphane Hessel ou coas revoltas que axitan o mundo árabe. Pode ser. Pero o manifesto de Lois Pereiro non precisa dun novo fito sociolóxico que o actualice porque tanto dende o punto de vista íntimo como do político o seu berro vitalista e rebelde «contra un mundo inxusto, homicida e cruel» –a metade de camiño entre o punk e Kropotkin, entre Lou Reed e Orwell– segue a ser válido. Pereiro chama ao lector a elevar «o nivel da súa propia e durmida conciencia e a súa capacidade de indignarse e sentir noxo», a se levantar en favor das vítimas, da utopía, da verdade, da beleza. «Quen desexe realmente facer algo, a medida das súas forzas, talento ou infl uencia, que se poña xa mans á obra e axude a exercer a sabotaxe». Por iso, contra a tentación da indolencia volve advertir: «Non nos poden coller desprevenidos, nin inxectarnos filosofías light, ben asumibles e absorbibles coas que seguir apacentando as nosas conciencias xenerosas e sentimentais». Así, ¿renderse?, nunca. Fronte aos golpes, as desilusións, as traizóns, as decepcións que colecciona a vida, confesa: «Nuncaperdín despois de tantos anos esa necesidade de sentirme molesto e radical». Si, unha necesidade fondamente subversiva que xa fi xera patente naquela peza a modo de epitafi o que pecha o volume Poesía última de amor e enfermidade 1992-1995: «Cuspídeme enriba cando pasedes / por diante do lugar no que eu repouse / enviándome unha húmida mensaxe / de vida e de furia necesaria». Porque «a verdadeira Poesía nunca minte, por ferinte que sexa», Loisón, coma un gozoso Boris Vian calquera, cuspirei sobre a túa tumba.

Héctor J. Porto

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Dionisio Pereira sobre «Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo», de Xesús Alonso Montero

18 Maio 2011

Artigos literarios,Críticas,Crónica

O historiador Dionisio Pereira publica en Faro de Vigo un longo artigo sobre o libro Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo de Xesús Alonso Montero. Reproducímolo integramente:

Aníbal Otero e a Terra de Montes: lingüística e represión

O pioneiro lingüista, importante para o estudo dos arghinas, reencóntrase no cárcere de San Simón con xentes da Terra de Montes

O pioneiro da lingüística galega, Aníbal Otero Álvarez, tivo unha bfeve pero intensa relación coa Terra de Montes, un vincallo lembrado máis que nada polas súas achegas ao estudo do verbo, a lingua dos arghinas, pero que conta con outros episodios esquecidos. Estivo en Cerdedo para cubrir o cuestionario do Atlas Lingüístico da Península Ibérica. Tras ser detido e acusado de espía pola policía portuguesa ignorante do significado das transcricións fonéticas dos seus cadernos, reencontrouse nos penais con xentes de Terra de Montes. Deles recolleu palabras tan esquecidas hoxe como “a memoria dos vencidos” cerdedenses por parte dos actuais mandatarios municipais.

Como é sabido, no presente ano celebrase o centenario do nacemento, alá polas terras lucenses do Concello de Ribeira de Piquín, de Anibal Otero Álvarez (Barcia, 1911-1974), pioneiro da linguística galega ao tempo que unha magoada vítima máis do funesto golpe de estado do 18 de xullo de 1936. Non é moi coñecida a breve pero intensa relación de Anibal coa Terra de Montes, un vincallo lembrado máis que nada polas súas achegas ao estudo do verbo, a lingua dos arghinas, pero que conta con outros episodios esquecidos dos que pretendemos dar conta eiquí e agora.
Tal e como o recolle Xesús Alonso Montero na súa recente obra Aníbal Otero. Linguística e política en España na Guerra Civil e no franquismo (Edicións Xerais, 2011), a devandita relación comeza, que nós saibamos, coa presenza daquel peripatético e concienciudo linguísta no Concello de Cerdedo no outono de 1935, coa teima de cubrir o cuestionario do Atlas Linguístico da Península Ibérica impulsado polo Centro de Estudios Históricos, dependente do Ministerio de Instrucción Pública da IIª República. Naquela altura, Otero xa levaba máis de un ano percorrendo Galicia de norte a sur, enchendo en cada localidade das 53 que elixiu dous cadernos de feitura oficial, un de fonética e outro de vocabulario.
Daquela, no 23 de outubro do ano en cuestión, o investigador achegouse á case que illada parroquia de San Pedro de Parada para entrevistar a un dos seus 125 habitantes, o señor Severino Vidal Beiro, de 63 anos, labrego e antigo emigrante en Brasil, Cuba e no Concello leonés de Cabrillanes, onde traballara canda outros conveciños cerdedenses nas minas de carbón da conca do Laciana. E naquela exhaustiva enquisa, que hoxe está custodiada con agarimo polo filólogo Antón Santamarina no Instituto da Lingua Galega, o Sr. Severino agasallou a Otero non só cunha chea de verbas e frases propias da contorna, tal que a expresión “corren os surros” empregada noutrora cando chovía a cachón e as augas pluviais limpaban os camiños inzados de estrume, senón que engadiu informacións de relevancia etnográfica tal que as lambetadas propias da zona, caso da vincha, as filloas de sangue e as torradas de manteiga molladas en viño.
Nove meses despois, virá o trebón. Nese intre, Anibal Otero, que remataba os derradeiros cuestionarios do Norte de Portugal, foi detido en Valença do Minho, acusado de espía pola policía portuguesa ignorante do significado das transcricións fonéticas recollidas nos seus cadernos e devolto ás novas autoridades españolas pola Ponte Internacional de Tui. Condenado a cadea de por vida nun Consello de Guerra, Otero comezará o seu calvario por distintos penais: Tui, Vigo, Illa de San Simón, Burgos e, ao cabo, a Prisión Central de Figueirido, de onde sairá mediado o ano 1941.
Precisamente na Colonia Penitenciaria do antigo Lazareto de San Simón, na que ingresará o 27 de setembro de 1937, terá Anibal Otero o seu reencontro con xentes da Terra de Montes. Alí, como apunta Antón Santamarina , no transcurso do mes de outubro Otero aproveitou o tempo estancado dos penados para encher un sinxelo caderno escolar cun vocabulario do verbo dos canteiros de Presqueiras composto por 414 entradas, acompañadas por dous textos redactados en arghina. Naquel improvisado soporte, Aníbal non deixou constancia de quen fora o seu informante, mais agora sabemos polas listaxes de presos naquel illó fornecidas polo investigador Gonzalo Amoedo, que o único veciño de Presqueiras alí encanfurnado non foi outro que o canteiro Alfredo Iglesias Álvarez, senlleiro cadro do PSOE pontevedrés e antigo tenente de Alcalde do Concello de Forcarei, natural de Alfonsín, lugar de Santa Mariña de Presqueiras. Alfredo, que fora condenado a reclusión perpetua tras testemuño de cargo do párroco da Magdalena e zafara da morte mercé ao apoio doutro crego, o lembrado abade da súa parroquia e canteiro vocacional Manuel Fraíz Garrido (alcumado “O Morrón”, debido ao seu devezo polo arghina), estivo naquel presidio dende marzo ata mediados de outubro de 1937, polo que con toda seguridade coincidiu un tempiño con Aníbal Otero; o xusto para servirlle de guieiro nos segredos do latín dos canteiros. Despois, Alfredo continuou o seu adoecido roteiro penitenciario: o Cuartel de San Cristóbal, perto de Pamplona; o sinistro Penal do Dueso, en Santoña; un batallón de traballadores en Villablino e de novo Santoña, de onde sairá en liberdade vixiada en agosto de 1943 á idade de 60 anos, sen traballo e case na miseria. Non merecería tan sequera un recordo e unha homenaxe pola vindeira Corporación municipal de Forcarei?. Facemos votos por que así sexa.
Aínda habería un terceiro e último acto do itinerante vencello de Aníbal coa Terra de Montes: en marzo de 1941, perante a súa estancia no Cuartel de Figueirido transmutado en penal, recolleu en tres cadernos un Vocabulario gallego comparado, froito das súas enquisas entre compañeiros de prisión orixinarios de 43 localidades galegas, entre elas Cerdedo. Da quincena de veciños deste Concello que daquela aínda penaban en distintas cadeas, descoñecemos cal deles informou a Aníbal Otero de expresións tal que “alto coma un laral”, ou adxectivos coma reberte para definir rapaces travesos e fedellos. Son palabras que hoxe están case que tan esquecidas pola veciñanza, coma a “memoria dos vencidos” cerdedenses por parte dos actuais mandatarios municipais; recuperalas, ten un significado compartido: enfeitar a nosa lingua ao tempo que dedicarlles un librepensamento aos que arelaron liberdade e riqueza compartida para as súas vidas e, só por iso, foron represaliados de maneira inxusta e despiadada.

Dionisio Pereira

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Daniel Ameixeiro sobre o «Dicionario dos seres míticos» en Redelibros

25 Abril 2011

Artigos literarios,Dicionarios

O escritor Daniel Ameixeiro publicou en Redelibros un longo artigo sobre a xeografía do imaxinario colectivo galego a partir do Dicionario dos seres míticos galegos, de Xoán Cuba, Antonio Reigosa e Xosé Miranda. Reproducímolo a continuación:

Este artigo pretende ser un pequeno percorrido a través do noso imaxinario colectivo, unha viaxe feita tomando como guía o Dicionario dos seres míticos galegos, de Xoán Cuba, Antonio Reigosa e Xosé Miranda.

Abelurios, Abeluiro: ser semellante ao trasno. Trátase, sen dúbida, dunha familia de trasnos xa extinguida e da que só sabemos o nome, e iso aínda non moi seguro.

Non sei a vós, pero a min, cando lin esta definición, déuseme por pensar que non é posible que estean realmente extinguidos, en todo caso (seguín matinando eu) puidera ser que marchasen a outras terras. Un pouco aquelado polo feito de que os trasnos tamén emigren, fun pasando páxinas ata que, atraído por un son que semellaba de auga pero que era tremendamente harmonioso e engaiolador, encontrei…

Ana Manana: moura encantada que vive nunha fonte que leva o seu nome, nuns penedos próximos ao Pozo Meimón, no río Miño.

As mouras, segundo se explica neste dicionario, son uns seres que viven baixo terra ou baixo a auga e que, ademais de lavar, tecer, fiar e peitear os seus cabelos, gostan de gardar tesouros. Os que viron a Ana Manana dan fe de que é fermosísima e viste de branco, e aínda que houbo intentos de desencantala, fracasaron sempre. Cóntase que nunha ocasión un home lle preguntou a un galego que viña da sega de Castela:

—¿Ti queres ser rico?

—¡Home!

—Pois verás, vas onda o Meimón, achégaste á fonte que hai ao lado e berras por tres veces: ¡Ana Manana!

Ben, como é de supoñer, non é tan fácil facerse rico, sobre todo cando tratamos con seres que teñen as súas regras e as súas normas e que gustan de poñer condicións que os humanos as máis das veces non somos quen de cumprir (dáme a impresión de que as mouras coñecen a nosa psicoloxía e os nosos puntos febles mellor ca nós).

Seguindo a viaxe a través deste dicionario, e sen esquecer os tesouros que nos prometía Ana Manana, chego ao libro de referencia no que se refire a buscar tesouros…

Ciprianillo: libro máxico que lle permite, a quen o interprete, descubrir tesouros, levitar, conxurar perigos e demiños ou nubeiros, etc. Existen múltiples versións deste libro, pero ningunha é a verdadeira.

Non é que anime moito iso de que “ningunha é a verdadeira”, pero, certamente, é mellor sabelo pois así non habemos perder o tempo buscando en balde. A non ser, claro, que deamos coa obra orixinal…

Circulou a especie de que un exemplar singularísimo do Libro de San Cipriano, probablemente o orixinal, estaba nunha sala especial, moi reservada, da Biblioteca da Universidade de Santiago. Para maior seguridade, o libro estaba fortemente amarrado con cadeas e metido nunha gaiola de ferro. Ninguén puido corroborar ese dato apuntado por Risco e xa antes por Bernardo Barreiro.

Un libro desas características, que inclúe a descripción exacta dos lugares onde atopar tesouros, os máis deles encantados, é tan perigoso que é lóxico que estivese nunha gaiola e amarrado cunha cadea. E digo perigoso porque xa causou os seus problemas…

É un feito constatado a enorme difusión do libro en Galicia e que “algúns chegaron a desatender as terras e os traballos para atender só á súa dedicación a buscar tesouros, circunstancia da que se queixou Curros nos seus coñecidos versos, onde chega a pedir a intervención dos bispos”.

Os galegos temos unha especial querenza polos tesouros. E non o digo soamente por esa especie de “febre do ouro” á que se refire Curros, senón tamén pola grande cantidade de lendas relacionadas con tesouros recollidas en numerosos libros. Un deses libros é: Mouras, serpientes, tesoros y otros encantos. Mitología popular gallega, de Buenaventura Aparicio Casado, no que se nos subministra información sobre 525 localizacións. Unha desas localizacións é o Con das Sete Pías, situado en San Andrés de Vilariño, en Cambados. Algunhas das testemuñas recollidas asegúrannos que nese lugar:

Hai unha cadea de ouro desde o Con ao Monte de Lobeira.

Hai un túnel hastra A Toxa e por el unha cadea de ouro.

Á parte destas, que fan referencia ao ouro, hai outras testemuñas que nos subministran información moi interesante sobre a xente que moraba no Con das Sete Pías:

Cando vivían alí os mouros e tiñan que mandar algún mensaxe aos que vivían en Lobeira, ataban un papel escrito a unha flecha e lanzábanlla, a flecha sempre iba dereita.

Sabemos, pois, que os mouros tiñan frechas e que había liortas entre eles (¿e por que serían?). E sabemos que eran excelentes tiradores e que usaban as frechas tamén para mandaren mensaxes, talmente ao estilo Robin Hood.

Neste mesmo libro de Buenaventura Aparicio Casado atopamos información moi interesante respecto á natureza e o motivo desas liortas que ás veces había entre os mouros. Refírome á testemuña sobre outra das localizacións: o monte da Siradella, situado no Grove. Dísenos que nese lugar hai un pozo que era a saída secreta dos mouros da Siradella, e tamén se nos di que aí houbo unha cidade de mouros, con tres castelos. Engade o relato recollido de Petronila Mascato no ano 1960 que unha princesa moura estaba en amores cun mouro dos que vivían na illa de Ons e que eran inimigos deles; os pais da princesa, que se opoñían a eses amores, convocaron aos sabios da Siradella que lles dixeron que, segundo unha profecía escrita en libros moi antigos, se casaban, desaparecerían os mouros de todo o mundo.

O final é talmente como o que poderiamos atopar nas traxedias clásicas ou nunha obra de Shakespeare. Dísenos que os pais minaron toda a Siradella e destruiron a cidade, morrendo eles e a princesa e todos os mouros que alí habitaban. Sacrificáronse eles e a cidade e os tres castelos para salvar o mundo dos mouros, pois sabían que eran incapaces de impedir o amor da princesiña e o mouro de Ons.

Unha cidade con tres castelos, amores fatais, un consello de sabios, unha profecía escrita en libros moi antigos… Perante historias coma esta, un non pode senón quedar marabillado…

Eu, que estiven bastantes veces na Siradella, podo dar testemuña de que o que se ve alí son os restos da desfeita: na aba dun dos tres outeiros aínda se pode ver unha morea grande de pedras, sen dúbida o que queda dun dos castelos. E se a un se lle dá por remexer, non sería de estrañar que debaixo desas pedras encontrásemos unha carta de amor da princesiña despedíndose do seu namorado (unha carta preparada para ser mandada cunha desas “frechas que van dereitas”). E se seguimos a remexer entre os cachotes, quén sabe, mesmo poderiamos atopar o libro de profecías no que consultaron os sabios…

Segundo ía pasando as páxinas do dicionario, ía viaxando no tempo e tamén no espazo, volvendo agora de novo á provincia de Ourense:

Antela: lagoa coa que lindan oito concellos da comarca da Limia. Nesta lagoa ou lago Beón viven acuáticos os habitantes da cidade asolagada de Antioquía. Por veces vense as torres máis altas e escóitase o badalar das campás. Entre as torres de Pena e Sandiás hai un túnel ateigado de tesouros e todo o vixían, transformados en mosquitos, os cabaleiros do rei Arturo.

Se cadra (pensei) a lagoa de Antela é a mesma de onde, tal como nos conta sir Thomas Malory no seu libro Le Morte D’Arthur, saíu a Dama do Lago para lle entregar Excalibur ao rei Arturo. Nesa lagoa, segundo explicou Merlín, hai unha cidade (“e dentro do lago hai un gran penedo, e nel un fermoso palacio como non existe outro na terra, e ricamente enfeitado”). ¿Será acaso Antioquía a cidade na que vive a Dama do Lago? Poida que si, e que desa lagoa saíse a famosa Excalibur. Ademais, como ben sabedes, o mesmo Merlín foise retirar moi pretiño, ás terras de Miranda, que todo iso e moito máis nolo contou moi ben don Álvaro Cunqueiro.

E así, páxina a páxina e entrada a entrada, seguín a ler o Dicionario dos seres míticos galegos e seguín a descubrir novas marabillas (souben da existencia de libros que se poden ler e desler; descubrín que Ith, fillo de Breogán, divisou a fermosa terra de Irlanda dende a Torre de Hércules, e que foi alá e atopouna chea de verdor, leite e mel…).

E cando cheguei á última páxina, despois desa fermosa viaxe (acompañado por Ana Manana, o Ciprianillo, a lagoa de Antela, o Con das Sete Pías, a Siradella), sentín que a miña capacidade de mergullarme nese mundo marabilloso era moito maior, tan grande que teño o convencemento de que se os abelurios volven algún día (e estou convencido de que si, de que han volver) eu hei ser quen de recoñecelos e heilles dar a benvida a unha Terra que sempre foi, e que sempre será, tamén, deles.

Daniel Ameixeiro

Chuzame! A Facebook A Twitter

Olivia Rodríguez fai un repaso das letras galegas do 2010 na revista Ínsula

14 Abril 2011

Artigos literarios,Críticas

A revista Ínsula do mes de marzo inclúe unha longa recensión crítica de Olivia Rodríguez sobre os libros publicados en galego no 2010. Nela, refírese moi eloxiosamente a Xuvia-Neda, de Vicente Araguas; o Coitelo en novembro, de Marilar Aleixandre; e Luz de tebra, de Ánxel Vázquez de la Cruz. De xeito demorado, destaca Todo é silencio, de Manuel Rivas, ao que se refire como un libro «dificilmente imitable». Na recensión refírese tamén a Periferia, de Iolanda Zúñiga, Settetento, de Marcos Calveiro, O grito do Ipiranga, de Luís García Mañá, e Asasinato no Consello Nacional, de Diego Ameixeiras. En canto á poesía, destaca Lapidarias, de David Rodríguez e no teatro, Flores de Dunsinane de Manuel Lourenzo.

Pode descargarse en pdf.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de opinión de Alfredo Conde sobre «Xuvia-Neda», de Vicente Araguas

18 Marzo 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

O escritor Alfredo Conde dedicoulle a súa columna de onte en El Correo Gallego ao libro Xuvia-Neda, de Vicente Araguas. Reproducímolo integramente:

Xuvia-Neda

ÁS VECES fálolles de libros. Hoxe tamén. O que dixemos onte verbo das comidas, dos sabores que as definen, dos arrecendos que liberan e de cómo, todo elo conxuntado, fai de nós a xentiña que somos, sen remedio, todo elo, é aplicable ós nosos libros. Eles son como son gracias a nós, pero nós somos como somos tamén gracias a eles. ¿Ou é que pensan que sen Cunqueiro ou Valle-Inclán, sen Otero Pedrayo ou Rosalía non seriamos outra xente algo distinta da que somos? Pois non lles caiba a menor dúbida. O nosos escritores nútrense do común imaxinario colectivo, pero este depende de cómo os escritores o reinterpreten ou mesmo axuden a crealo a forza de verdades que, antes de seren consideiradas por eles, permanecían agachadas nos máis íntimos interiores da nosa alma colectiva. Espero que os convencidos da existencia dunha alma individual non nos han negar a existencia destoutra e colectiva que, malia que a moitos lles doa, se manifesta sempre, na historia dos nosos literatos, ben nunha lingua, ben noutra, pois as dúas xa son nosas e, quen pense o contrario, o mesmo está a negar a realidade. En todo caso, alá el. Pois ben, ó regresar de poir aí adiante, din en facer o que lles contei onte, como primeira medida; e máis en botar man dun libro, como segunda. E isto é o que me propoño lles contar agora.

O libro é Xuvia-Neda, da autoría de Vicente Araguas. Crín que xa lles falara del e resulta que non, que non o fixen, senón que avisei que ía facelo pero incumprín o con tanta alegría afirmado. Non estou moi certo de que isto sexa así exactamente pero, como o libro é moi bo, non vai pasar nada por que o afirmemos de novo. Outra cousa sería se fose malo, xa me entenden e non fará falla que me explique.

Araguas é dos poucos escritores vivos que escribe dun xeito inconfundible. A isto antes dicíaselle ser dono dun estilo propio e era moi valorado. Agora éo menos. Dende que é a masa, na súa versión mercado, quen dicta os gustos e os estilos a xentiña só ten un e así anda a cousa. Araguas ten o seu e é tan de agradecer como estes textos cheos de ironía e sarcasmo, si, pero tamén de lúcida tenrura; tamén dun lirismo que pode dar fin co ruido dunha banqueta arredada non se sabe se dun couce tremendo ou dunha evidencia ocultada.

Xuvia-Neda é un libro como aqueles cos que antes se estreaban non poucos escritores galegos e que nesta ocasión serve pra que Araguas nos dea unha lección de sabedoría literaria levándonos a través de sentementos que críamos definitivamente arrumbados no interior de nós mesmos pero que, coa lectura demorada do seu libro, aboian tal cal a idade nolos fora depositando nas nosas instancias e estancias íntimas. Quen xa o limos faremos ben en tornar á súa lectura e quen non lera nunca este Xuvia-Neda editado por Xerais fará moi ben en lelo por primeira vez. Seguro que, á volta duns anos, tamén ha facer ben se o retira do andel da biblioteca pra relelo a modo, tal e como acabo de facer eu, agora mesmo, antes de me poñer a lles escribir a vostedes coa recomendación que xa queda feita.

Alfredo Conde

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Xavier Castro sobre «Fundación Libélula», de Yashmina Shawki

15 Marzo 2011

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Xavier Castro Rodríguez publicou en Galicia Hoxe un artigo de opinión sobre o libro Fundación Libélula, de Yashmina Shawki, que se pode descargar en pdf e reproducimos a continuación:

Mulleres como libélulas

De Yashmina Shawki coñeciamos as colaboracións na prensa escrita e nas ondas radiofónicas sobre asuntos de actualidade e sabiamos do seu labor como narradora grazas á novela en castelán “Kurdos, destino libertad” editada hai catro anos e que relataba a situación de mozos kurdos diante da arelada fuxida do estado totalitario e ditatorial de Saddam Hussein. Unha novela histórica nunha atmosfera de aventuras na que se nos presentan o trauma, o castigo, a dor, a persecución… como camiño na procura dos anhelos de liberdade dun pobo representados no mozo protagonista.

Agora ofrécenos esta nova entrega literaria, “Fundación Libélula” (Editorial Xerais), primeira achega en galego que se adentra no universo feminino desde a figura da avogada protagonista arredor da que se van arremuiñando outras, con vidas complexas, escuras e dramáticas. O fío condutor lévanos cara un final onde a Fundación é unha realidade-esperanza que se sintetiza no brinde do acto de inicio da devandita institución: “A Fundación Libélula, para que dea moitos empurróns a moitas libélulas e enchan o ceo de cor coas ás da esperanza e a liberdade”.

É que “os que resisten gañan sempre” malia que “nunca é doado comezar unha nova vida”, dúas afirmacións deste libro de historias encadeadas onde agroma a resistencia e a esperanza das mulleres protagonistas, vítimas tamén -aínda que non exclusivamente- doutras mulleres que mesmo feren e maltratan. Unha esperanza que nace d”O punto e final” co que comeza a novela e que remata c”O comezo”, á beira dunha morte próxima e presentida que se equilibra co baile e o futuro da Fundación. Mulleres na soidade, na crueza do labor cotián, procurado ou obrigado, que en xeral fican descritas no bosquexo, nas pinceladas básicas coas que os lectores compoñerán as imaxes duns lenzos que nos resultan ben coñecidos: maltratamento, prostitución, secuestro, trata de brancas, frustración, violencia… un feixe de trazos caracterizadores que son como a baloira que abanea as conciencias de quen se pousa nestas páxinas.

Xavier Castro Rodríguez

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Agustín, a difícil sinxeleza», por Marica Campo

8 Marzo 2011

Artigos literarios,Autores

A escritora Marica Campo publicou, a pasada fin de semana, un artigo en El Progreso sobre Agustín Fernández Paz baixo o título «Agustín, a difícil sinxeleza». Reproducímolo a continuación:

SEN SE RESOLVER aínda o Premio Astrid Lindgren de Literatura (Alma) no que Agustín Fernández Paz se atopa entre os 175 candidatos procedentes de 62 países, chega a nova de que o escritor de Vilalba foi escollido pola Asociación Española do Libro Infantil e Xuvenil (Oepli) para optar ao Premio Hans Christian Andersen. Ambos os dous premios se equiparan ao Nobel no eido da literatura destinada á xente nova.

Independentemente do resultado que coñeceremos o 29 de marzo deste ano para o caso do primeiro, e o segundo en 2012, Agustín Fernández Paz é merecente destes galardóns como o foi algunha vez en todos cantos certames hai no país destinados a premiar obras deste xénero, incluído o Nacional de 2008 por ‘O único que queda é o amor’. Non en van é autor dunha extensa obra, máis de dúas ducias de libros que, aínda estando destinados a un público concreto, resulta gratificante ler pasadas a infancia e a xuventude. E se afirmo isto non é só pola miña propia experiencia, senón porque o puiden comprobar na tertulia literaria da Uned-sénior de Guitiriz. Seleccionei, xunto con outros títulos sobranceiros da nosa literatura, o libro antes citado, e dou fe do entusiasmo que espertou entre as persoas de máis de 55 anos que participan no faladoiro. (Á fin e ao cabo, literatura infantil e xuvenil é a que vale’tamén’ para nenos).

Coido que un dos maiores méritos da obra de Agustín é a sinxeleza. E sei que a sinxeleza é unha das cousas máis difíciles de conseguir. Unidos como as doas dun colar polo dobre fío do amor e a poesía, os dez relatos que integran ‘O único que queda é o amor’, son historias cotiás, aparentemente vulgares, mais o tempo irá demostrando como marcaron a vida dos seus protagonistas. Velaí o mérito do autor. Non precisa de artillaría para facer que estoure en nós un mundo de asociacións e lembranzas que nos transportan á nosa propia historia, marcada tamén pola épica das cousas pequenas dos días da nenez.

Se a isto lle sumamos a maxistral dosificación de certos elementos fantásticos, moi fondamente arraigados no noso imaxinario, xunto co misterio que crea o seu xeito de xogar coas sombras, atoparemos a explicación do engaiolamento que produce a lectura dos libros de Agustín Fernández Paz.

Mais, sobre todas as cousas, eu destacaría a tenrura con que este autor trata temas e personaxes. Tampouco isto é doado de facer sen esvarar en sentimentalismos baratos. Un exemplo do que digo é ‘Lúa de Senegal’, outro fermoso libro da súa autoría no que se mete na pel dunha nena inmigrante que, a relatarnos a súa peripecia, nos ensina que a señardade do que deixa unha terra é algo universal. Así a empatía é posíbel e a fantasma da xenofobia afástase.

Decidan o que queiran os xurados, Agustín xa ten o mellor dos premios: a devoción incondicional de milleiros de lectores.

Marica Campo

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Franco Grande sobre «Anibal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo», de Xesús Alonso Montero

7 Marzo 2011

Artigos literarios,Crónica

Xosé Luis Franco Grande publica en La Voz de Galicia un artigo en torno ao libro Anibal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo, de Xesús Alonso Montero. Reproducímolo integramente:

O caso Aníbal Otero

O caso da prisión e condena do lingüista Aníbal Otero (1911-1974) é unha das páxinas máis abraiantes, miserables e mesmo arrepiantes da represión franquista. Discípulo de Navarro Tomás e de Menéndez Pidal, colaboraba no Atlas Lingüístico de la Península Ibérica cando en 1936 foi detido -ou máis ben secuestrado- pola policía portuguesa en Valença do Minho, que o entregou ás autoridades militares de Tui.

Pareceulle sospeitoso a aquelas e un delincuente a estas (consígnase no sumario que falaba pouco e tiña textos en alfabeto fonético, logo era un espía), ábrenlle un proceso xudicial e acúsano de traizón, pídenlle pena de morte e é condenado a reclusión perpetua por rebelión militar. Pasaría na cadea cinco anos.

Un recente libro do profesor Alonso Montero (Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo, Edicións Xerais 2011) pon de manifesto aquela epopea e en el expón e analiza a documentación do extravagante proceso xudicial a que foi sometido. ¡Non en van temen algúns tanto ao pasado!

Non podo resumir libro tan cheo de contido e de documentación alucinante: quen o lea terá unha idea cabal do que foi aquela barbarie, da brutalidade das autoridades sublevadas e de como calquera presunción (sempre que fose en contra do reo) era preferida a probas concluíntes. Ou como a sentenza procuraba confirmar a propaganda dos sublevados e non a verdade.

Tampouco temos sido moi xustos con Aníbal Otero. Porque somos un país que prefire honrar pantasmas e pantasmadas. Pero este libro de Alonso Montero, logo de tantos anos, é un moi fermoso acto de xustiza para quen en vida tanta inxustiza padeceu, aínda que sexa certo que xustiza tardía xa non é xustiza.

Xosé Luis Franco Grande

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Guía ilustrada da Galicia invisible», mapa dos lugares que non existen

20 Decembro 2010

Artigos literarios,Literatura_tradición_oral

A Nosa Terra faise eco, na súa sección de Un libro para cada día, da Guía ilustrada da Galicia invisible, de Antonio Reigosa, ilustrada por Noemí López. Reproducimos o texto:

Vén no Google Maps Trambelosríos? E Cachiquimbra? Buscamos Gaifar? Todos son topónimos que non teñen constancia nos mapas normais senón naqueles que se deseñan coa imaxinación.

Agora Antonio Reigosa úneos nun só volume, Guía ilustrada da Galicia invisible, que se acompaña das ilustracións de Noemí López. O autor, especialista en cultura oral e popular, percorre esa Galiza máxica seguindo os pasos das moitas lendas que sobre lugares míticos se espallaron de boca a boca durante milenios.

Nomes como Antioquía, a cidade asolagada embaixo da Lagoa de Antela (na Limia), que logo da desecación de hai décadas pasou a ser unha cidade mito dentro dunha lagoa mito.

Lugares como Duio, que supostamente estaba na praia Lagosteira, en Fisterra. Os seus habitantes seica tiñan moitos pecados e acabaron convertidos en pedra logo de que Xesús Cristo pasou por alí.

Paisaxes míticas como a illa de San Barandán, que parecía feita de terra e penedío pero en realidade era o lombón dunha balea.

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Os periféricos de Iolanda Zúñiga», artigo de Xosé Lois García

15 Decembro 2010

Artigos literarios,Narrativa,Premios_Xerais

Baixo ese título, «Os periféricos de Iolanda Zúñiga» publica Xosé Lois García en A Nosa Terra un artigo literario sobre a novela Periferia, coa que Iolanda Zúñiga gañou o Premio Xerais de Novela 2010. Reproducimos os principais fragmentos:

A novela de Iolanda Zúñiga (Vigo, 1975) Periferia, publicada por Edicións Xerais de Galicia e galardoada co “Premio Xerais de Novela 2010”, representa un enorme vencello, por parte dunha escritora en lingua galega e desde Galiza, que nos leva ao centro desas convulsións extremas onde a pobreza crea mundos nada improvisados na súa resistencia existencial. Na proeza das favelas de São Paulo, onde Iolanda Zúñiga tece esas historias tan crueis como inconcibíbeis para que esa realidade puntual non deixe de ser materia narrativa; crónica dun territorio privado no que fica normalizado ese exceso cotián de rebasar límites de miseria e delincuencia. Unha novela na que se mastiga o sabor acedo de millóns de persoas confinadas na periferia do grande e populoso São Paulo, onde se articula a desigualdade e a falta de xustiza social nun Brasil onde predomina a minoría de ricos explotando a maioría de pobres de solemnidade.

Á marxe dese tecido harmónico e suculento que nos ofrece esta novela, cos seus persoeiros principais e con tantos outros nada secundarios, a proposta narrativa concede esoutro interese para que a literatura galega vire cara ao escenario da lusofonía; cara aos acontecementos dos nosos irmáns na lingua. Nesta novela mestúranse as expresións galega e brasileira. A autora desexou a convivencia de dous universos bastante descoñecidos apelando ao idioma común. Ela entrou nas mesmas entreteas das diversas miserias e contradicións sociais dos favelados que viven nesas colmeas de barraquiñas, onde os seus habitantes respiran po e limo das estrumeiras fedentas e malsás. (…)

Así, con «olhos embotados de cimento e lágrima» os favelados respiran bafo marxinal onde os códigos predominan e están regulados dunha maneira solidaria para que a vida, áspera e fráxil, acuñe portento e resistencia alén dos límites que trazan as barraquiñas de pau e lata e dos que enarboran riqueza nas áticas terrazas dos edificios de metal cemento e cristal da Avenida Paulista. Dous desafíos potenciais con olladas cruzadas, desenvolvidas nas longas distancias entre miseria e opulencia.

Iolanda Zúñiga esclarece moi ben ese universo descoñecido e tantas veces rodeado de tópicos, nunha narración densa, puntual e fecundante dun novo evento literario sen retorno.

Xosé Lois García

O artigo pode lerse integramente aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Xosé Carlos Caneiro aplaude a novela «Randea do alento», de Herta Müller

29 Novembro 2010

Artigos literarios,Críticas,Narrativa,Traducións

O escritor Xosé Carlos Caneiro aplaudiu, no seu artigo de La Voz de Galicia, a publicación de Randea do alento, de Herta Müller, sinalando que: «aquí, dende a voz dun personaxe magnífico (pola súa perfección dende óptica literaria), entramos e sentimos a voz da dor máis extrema, das ausencias que marcan a pel e os adentros, das palabras que nos seguen a definir e salvar, incluso, da sevicia e a enaxenación dos perversos. Müller traslda á súa prosa unha sorte de salvaxe confesión, de testemuño epidérmico e visceral (vida e morte), que nos solivianta e en ocasións afoga. A este efecto contribúe, sen dúbida, a tradución de Marga do Val. Libro imprescindible. Descorazonado e pleno de corazón».

O artigo completo pode lerse aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Herminio Barreiro e o seu libro «Recordar doe», na lembranza de Xesús Alonso Montero

Artigos literarios,Autores

O profesor Xesús Alonso Montero publicou o pasado sábado, no suplemento Culturas, de La Voz de Galicia un artigo literario no que fai lembranza da figura do seu amigo Herminio Barrreiro, recentemente falecido, a partir das súas memorias Recordar doe. O artigo pode lerse aquí.

Chuzame! A Facebook A Twitter

Artigo de Ramón Reboiras sobre «Todo é silencio», de Manuel Rivas

22 Novembro 2010

Artigos literarios,Críticas,Narrativa

Ramón Reboiras publicou o pasado venres na edición galega de El País un artigo literario, a modo de recensión crítica, sobre Todo é silencio, de Manuel Rivas:

He leído, tengo la sensación, algo griego, una tragedia clásica en este libro y por más que reconozco las rías y los cines, los automóviles y los ritos de paso, los acentos nativos y el trullo universal, atisbo en lontananza el libro que se abre sobre una cultura arcaica y sagrada que entra en la edad de la razón, en el siglo de las luces, a lomos de una planeadora de dos mil caballos.

Seguir lendo.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Older Posts »