O desconcerto social e individual en «Orlando pendurado», de Goretti Fariña. Crítica de Xosé Manuel Eyré

30 Maio 2012

Críticas,Narrativa

Xosé Manuel Eyré publicou en Galicia confidencial unha recensión crítica sobre Orlando pendurado, de Goretti Fariña, novela gañadora do Premio Cidade Centenaria.

 

A toupa e a luz pendente

 

Chámanlle “mercado” ao que non é senón un cúmulo (compra, venda, financiamento…) de actividades a redor da especulación. Chámanlles “axustes” ao que son recurtamentos, desenvestimentos para afogar o estado de benestar; e aínda por riba din que son “necesarios”, “imprescindíbeis”, e que a “austeridade” será a fonte da que mane a futura riqueza ( cando son imprescindíbeis para o capital, necesarios para eles, os políticos gobernantes, e, se da austeridade nacera riqueza xa seriamos todo ricos…). Semellante é a perversidade aboiando na atmosfera que nos alimenta. E non se faga raro, pois, que este Orlando recuperado non estea namorado (Matteo Maria Boiardo) nin se manifeste furioso (Ariosto) senón pendurado dun arnés, boca abaixo, aínda que no remate o total desquiciamento o empurre á canella da violencia froito da cegadora luz da impotencia.
Porque así é o Orlando pendurado de Goretti Fariña, tan simple e á vez tan complexo. Premio Cidade Centenaria de Riveira 2011.
Preséntase baixo a fórmula da novela breve e constitúe unha desculpa para explorar as relacións entre dúas personaxes que confluiron os seus destinos a pesar da dispar natureza de ambos. Orlando e Alexandra son dous caracteres opostos. El, Orlando, nado na montaña, renunciou ao seminario e preferiu deixarse arrastrar pola proximidade dos praceres mundanos porque non é quen de non facer caso aos avisos, eses sinais que a vida ofrece para que guiemos os nosos paso, mais non é bon lector seu. Ela, encarnación da mundanidade melosa que o atraeu a el, evoluíu deica converterse nunha creadora de conceptos, soubo desapegarse do concreto e elevarse nun mundo máis puro, ambicioso e descontaminado da curtedade mundana, na procura do alimento definitivo.
E, como tal novela breve, mandan os cánones que debería contar cun número reducido de personaxes. Cousa que aquí non sucede, hai moitas, mais non pasan de decorado humano preciso na exploración das relacións entre Orlando e Alexandra, e tamén axudan na caracterización das personaxes así como na creación de ambientes humanos ( o alcalde construtor; a voraz reporteira da tv. local; o padre Bernaldino; a proximidade con Karim, un emigrado, e non cos coterráneos…)
O comezo da novela non é do mellor, formalmente falando, e dá a impresión de que non se tiveron en conta os precedentes clásicos. Mais todo cambia, todo muda, e na mudanza está a explicación da vida. Velaí que, desde a segunda ocasión en que as personaxes dialogan, a novela ten outro ar e os diálogos constitúen o principal recurso; uns diálogos intelixentes, profundos, naturais (malia todo) e áxiles, onde a adxectivación está moi estudada. Aínda que, xa andada a novela, rebaixen nalgunha ocasión as caractrísticas antes expostas, será puntualmente, como un aviso, como os avisos que Orlando cre observar e o levan a equivocarse. Uns diálogos, que, curiosamente e, se se quer, loxicamente despois do dito deles, teñen un claro pouso de novela negra, se cadra a única novela que aos tempos de hoxe fai xustiza, como portadora do desconcerto, do desnortamento social e individual.
Por iso Orlando está pendurado, boca abaixo, como unha forma de subverter a posición normal das persoas e obrigalo a contemplar(se) desde arriba. En tentativa de botar luz sobre a vida, sobre ese espazo de tempo e lugar e tamén da non esperanza.Tamén cun chisco de humor, que sempre vén ben nestes trances serios. Que a vida non entende de bromas. Dá avisos mais hai que saber lelos, como non soubo facer Orlando, como non soubo facer tampouco Alexandra ou non remataría sendo agredida, cada un desde o seu particular xeito de se enfrontar á vida ( o concreto e conformista, o abstracto e inconformista, un pouco como os Pedriño e Rañolas de Castelao) fracasan ( tamén como Rañolas, Alexandra non ten fe no futuro, velaí a súa condena).

Entrevista con Elvira Riveiro Tobío en Parlamento das Letras, de Armando Requeixo

Entrevistas,Merlín,Poesía

O blog Criticalia, de Armando Requeixo, publica unha entrevista con Elvira Riveiro Tobío. Reproducimos as primeiras preguntas. A entrevista pode lerse completa aquí.

 

Parlamento das Letras

Elvira Riveiro Tobío

Elvira Riveiro Tobío pertence á vella tribo de Cerponzóns, estirpe antiga que en tempos formou parte do moi literario concello de Alba, hoxe anexionado pola veciña Boa Vila.

De por parte, esta poeta, ensaísta e ocasional narradora tomou corpo na excelente colleita do 71, o que a converte en natural compañeira de angueiras dunha xeración de autoras e autores que constitúen o melloriño da nosa escrita última de entre séculos.

Indócil por definición, a biopoética de Riveiro Tobío —Naia Oubel para os sabedores— non desairou nunca o compromiso da voz entregue ás nobres causas, agromasen estas da Burla Negra chapapotemáquica ou das libertarias e subversivas Redes Escarlata. E tanto soubo darse ao enxeñoso ludismo monovocálico das PAlAbrAs brAncAs como ao erotismo máis matérico dos Carnia Haikai.

Agora ben, alén destas fías e aínda doutras que anoaron no poético visual e obxectual e mesmo na textualidade cibernética e a videocreación, ata o de agora o máis substantivo da súa produción cómpre descubrilo en títulos como Andar ao leu, Arxilosa ou Biografía da Multitude, este último en coautoría con Silvia Penas. É nestas obras onde desprega as mellores bazas dunha estética do sensual a carón doutros versos xenericamente identificados e civicamente solidarios, onde o intimismo da revelación convive coa reflexión metapoética, todo nunha formulística multiforme que igual ancora na sonetística máis clásica que no verso graficamente máis arrichado e transharmónico, amalgamando o mítico e o onírico, o filosófico e o (neo)surreal, o ínfimo e o transcendente.

Ousada, independente e transgresora, a palabra de Elvira Riveiro Tobío respira en ardentías de clarividencia que convén non desoír.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Se conta a publicación dixital, os primeiros poemas difundinos en diferentes páxinas web (andar21, Biblioteca Virtual Galega, Redes Escarlata etc). A publicación en papel veu da man de Luís Rei Núñez, que estaba ao cargo da colección Tambo e, por outra parte, de Sabino Torres, editor de Hipocampo Amigo. En ambas as dúas coleccións viron a luz os meus primeiros poemas impresos ao xeito tradicional. Foron dous libros de poemas no mesmo ano: 2005.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

A obra máis difundida e máis coñecida dáme que é PAlAbrAs brAncAs, un libro de poesía para crianzas. Creo que isto ten que ver probablemente con que foi finalista do Premio Merlín, publicouno unha editorial prestixiosa que conta cunha distribución moi boa dos seus títulos, e supoño que tamén influiría o feito de tratarse dun libro para cativos/as.

En cambio, sorprendeume un pouco o silencio que houbo arredor de Biografía da Multitude, un conxunto de textos escritos a catro mans xunto coa poeta Silvia Penas. Tal silencio pode deberse a que a publicación levouna a cabo unha entidade cultural, coas eivas na distribución que leva consigo. Tamén con que Silvia e eu non nos preocupamos demasiado (mellor dito, nada) de ir “paseando” o libro por aí (non fixemos presentacións, nin llo enviamos a ninguén, nin lle fixemos ningún tipo de publicidade). É o único libro que publiquei do que non vin ningunha recensión nin crítica na prensa, non houbo tampouco ningunha entrevista en ningún medio de comunicación: nada. Só o esforzado labor do Instituto de Estudos Miñoranos, cuxas notas de prensa relativas ao certame de poesía Victoriano Taibo de 2009 aínda se poden rastrexar na Rede. Tampouco é que me preocupe moito isto, o libro está aí para quen o queira ler, pasar desapercibido non lle quita nin dá valor aos textos, aínda que tamén é certo que sempre che pica a curiosidade de saber como se reciben entre os lectores, sexan críticos literarios ou non.

(…)

A entrevista pode lerse completa aquí.