«Xoa», de Antonio Yáñez Casal, e «A filla do ladrón de bicicletas», de Teresa González Costa, Premios Frei Martín Sarmiento

8 Maio 2012

Infantil,Merlín,Premios

Logo de que Dragal, de Elena Gallego resultase gañadora do Premio VIII Premio Frei Martín Sarmiento nas categorías de 1º e 2º da ESO, dous novos libros de Xerais acaban de ser distinguidos co premio.

Xoa, de Antonio Yáñez Casal, fíxose co galardón na categoría de 3º e 4º de Primaria, e A filla do ladrón de bicicletas, de Teresa González Costa, fíxose co galardón  na categoría de 5º e 6º e Primaria. Ambos os dous premios foron entregados esta pasada fin de semana no Museo da Cidade da Cultura coa presenza do Secretario Xeral de Cultura, Anxo Lorenzo.

Xoa conta a historia dunha xoaniña. Cando Xoa naceu, houbo festa rachada. Ninguén acordaba outra igual no campeiro. Os seus habitantes bailaron e bailaron ata non poder máis, contentos coma carricantas. E é que había tempo que naquel lugar non viña ao mundo unha xoaniña. Os veciños foron un por un darlle os parabéns á nai, que acoleiraba a Xoa con dozura. Todos coincidiron en que nunca unha xoaniña tan feita e tan garbosa adornara o campeiro, e iso celebrárono rillando nuns pulgóns moi sabedeiros escollidos para a ocasión.

A filla do ladrón de bicicletas conta a historia de Serafina, que é filla dun ladrón de bicicletas e vive coa súa tía, dona Perfecta, nunha vila mariñeira. A súa máxima aspiración é ser equilibrista nun circo con Celerífera, a bicicleta coa que consegue abraiar, e cara a iso van enfocados todos os seus esforzos, aos que non serán alleos nin a axuda do vello Elías nin as dificultades que lle ocasionan a panda de Martiño o Bravo. O xurado da XXVª edición do Premio Merlín de Literatura Infantil outorgou o seu recoñecemento a esta primeira novela de Teresa Gonzalez Costa salientando “a perfecta combinación de tenrura e humor dunha historia cuxo fío condutor é unha bicicleta que se converte en personaxe, á beira da protagonista, e que guía con eficacia o desenvolvemento da historia”. A filla do ladrón de bicicletas foi ilustrada por Jacobo Fernández Serrano e recomendada para lectores de 11 anos en diante.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

«Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía», de Charo Portela. A interesante vida dun home. Crítica de Vicente Araguas

Biografía,Críticas,Letras_galegas

Vicente Araguas publicou unha recensión crítica de Valentín Paz Andrade. Biografía e antoloxía, de Charo Portela, ilustrado por Jaime Asensi, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños.

 

Todo un home

Portela fai un repaso á vida do autor homenaxeado 17 de maio

 Dicíame un amigo que de Valentín Paz Andrade, o noso ‘heroe’ do Día das Letras deste ano, o que máis lle intresa é a vida. Eu cadraba con el en que si, que o percorrido biográfico dun home que se fixo galeguista nos anos da grande ilusión previso á desfeita bélica, que que andivo a través do franquismo coa meirande dignidade, que chegou á democracia con folgos e actitude belixerante, ten o seu aquel. Sobre todo se ven adobiado, como é o caso, con cárceres, atentados, desterros, arrestos e (sobre todo) a posición económica dun home que en canto de limitarse a facer medrar os seus cartos soubo facer deles actitude filantrópica.

Na liña do galeguismo benemérito de Isaac Díaz Pardo, Gómez Román, Álvaro Gil, Fermín Penzol, Irmáns Fernández, e bótalle fío ao papaventos dun tempo cada vez máis lonxano no que o diñeiro podía ser alibi ou coartada de utopías e quimeras. Cal certa idea de Galicia. Ora, non nos n’abuquemos, Paz Andrade é moito máis que un señor a quen lle corrrespondeu vivir tempos de confusión, nos que todo un burgués e diletante (e nun principio home de prensa básicamente, ademais de avogado) podía aparecer, en foto memorable detrás da reixa nun presidio.

Traxectoria. Iso fora na dictadura de Primo de Rivera, que logo a de Franco levaría a don Valentín de novo ao cárcere. Por negarse a dar o nome de quen, na revista “Industrias Pesqueras”, por el dirixida, criticaba a quen lora comandante militar de Mariña de Vigo. De maneira que en Paz Andrade atopamos un home por enteiro, dono dunha vida que non debera agachar a súa obra. De galeguista comprometido, de cando compría andar na misa e repinicando. De maneira que o home de empresa (máis ben de empresas, que van da edición de xornais á industria pesqueira, e o nome da revista citada non engana) camiña en paralelo co ensaísta (de temas económicos, políticos, literarios), o biógrafo (de Castelao), o poeta (autor dunha poesía dignísima, moi ben feita, emotiva).

Todo isto, e máis cousas, moitas máis, podémolas atopar na Biografia de Valentín Paz-Andrade (Editorial Galaxia, Vigo, 2012), de Xan Carballa. Trátase dunha análise biográfica mol axeitada, que contextualiza con acerto o papel xogado polo protagonista do Día das Letras desm ano. Estudo escrito en clave divulgativa, mais que non rexeita a fondura analítica. E que sitúa a Paz- Andrade no seu pomo de equidistancia. Nel está na forza do claroscuro a famosa foto do cárcere.

E para que a figura do noso “heroe” deste ano teña espallamento máis polo miúdo eu quero loar Valentín Paz-Andrade. Biografía e antoloxía. (Edicións Xerais, Vigo, 2012), da autora Charo Portela Yáñez.

A colección que a insire, Merlín, fala dun público diferente ao do libro anterior. Máis popular, se cadra, en todo caso, máis novo.

De aí o interese das espléndidas ilustracións de Jaime Asensi, da distribución do libro, en cadros e mini doses e, sobre todo, da antoloxía que fecha o volumen. E que nos fala dun escritor en paralelo co home. Por iso o Día das Letras Galegas a el adicado. Naturalmente.

 Vicente Araguas

Chuzame! A Facebook A Twitter

«As rapazas de Xan», de Manuel Iglesias Turnes: as memorias dun neno da aldea, por Pablo Vaamonde

Blogs,Críticas,Narrativa

Pablo Vaamonde publica no seu blog  o limiar que escribiu para As rapazas de Xan, de Manuel Iglesias Turnes.

 

As memorias dun neno da aldea

Coñezo a Manuel Iglesias Turnes desde hai corenta anos. Mantemos unha boa relación de amizade, coas inter­ferencias e arredamentos impostos polo decorrer da propia vida. Sempre destacou como un home culto, comprome­tido e atento á realidade. Por iso foi, nos anos setenta, o primeiro presidente da Asociación Cultural Afonso Eans de Negreira, que puxemos daquela a andar un feixe de mozos con inquedanzas e desexos de mellorar a nosa rea­lidade. Logo dedicouse a diversas actividades relacionadas coa agricultura e coa modernización do agro e a gandería. Desenvolveu un extraordinario labor, dende a Asociación de Criadores de Gando de Raza Frisoa, na formación dos gandeiros e na expansión e mellora da raza Holstein en Galicia. Pero tivo que chegar a preto dos sesenta anos para acordarse da súa vocación de escritor. E velaquí o seu pri­meiro libro.
Envioume o texto de As rapazas de Xan (Xerais, 2012) no mes de agosto do ano pasado. Fixen unha lectura demorada  e dese­guida, dende as primeiras páxinas, tiven a certeza de que esta narración tiña que ser publicada. Porque alén dos seus méritos literarios, que os ten en abundancia, este libro é a memoria fiel, escrita por unha testemuña presencial, da vida interior dunha aldea de Galicia nos anos cincuenta do século XX. O autor era daquela un neno, pero un neno esperto, curioso e atento, que gardou na súa memoria todo o relacionado coas formas de vivir, de falar e de relacionarse das xentes daquel tempo, xa fenecido.
Neira Vilas escribiu as súas Memorias dun neno labrego dende a mesma perspectiva que fai o noso autor: dende den­tro. Nese caso o autor identifícase con Balbino, o neno prota­gonista que se refire a si mesmo deste xeito: «Eu son Balbino. Un rapaz de aldea. Coma quen dis, un ninguén. E ademais, probe.» Alonso Montero avisa no prólogo que o libro é «a autobiografía infantil dun rapaz labrego probe e que vive nun marco de moi poucos horizontes.» Houbo outras achegas ao mundo rural galego. Reimóndez Pórtela publicou Un médico na aldea, no que recolle un feixe de relatos sobre as súas peri­pecias como médico nas terras da Estrada durante décadas. Mariño Ferro publicou Autobiografía dun labrego, que vén ser, como di o autor, un estudo novelado de antropoloxía, no que, mediante o artificio dun relato vai describindo os costumes do mundo rural galego sobre o noivado, o sexo, o casamento, a morte, as aparicións etc.
De seguro que hai moitas obras de narrativa que abordan a vida na aldea e que eu non coñezo. Pero teño por certo que hai poucas que teñan a condición deste libro: a autenticidade. Porque neste caso non se trata da ollada dun visitante asombrado polas rarezas dos nativos, nin do profesional que realiza o seu labor na aldea e volve ao seu, nin da perspectiva etnográfica que observa os comportamentos humanos como faría un entomólogo. Neste caso, o mesmo que Balbino, hai un neno cos ollos ben abertos que está a ollar o que pasa darredor, o que fan os seus maiores, e grava na memoria todo canto ve. Neste caso non hai documentación bibliográfica nin falta que fai, porque o autor estaba alí. Está a falar dos seus: dos seus pais, dos seus avós, dos veciños. Non conta a súa historia persoal senón a dos seus maiores. Trátase dunha obra de ficción e o que relata é froito da imaxinación do autor. Pero tamén é texto autobiográfico porque o que conta é verdade aínda que sexa imaxinado.
Estou vendo aquel neno de ollos grandes, agochado nun curruncho, escoitando as conversas arredor da lareira, aprendendo os cantares (nas ruadas, nas romarías, no entroido), correndo polas eiras no tempo da malla, axudando aos maio­res cando chegaba o tempo dos traballos duros. Esa aprendizaxe, esa experiencia está aquí, neste texto, recollida con fidelidade e afecto. Non cae o autor nunha visión bucólica da vida rural, nin na ensoñación nostálxica dun pasado feliz; pola contra, nesta novela hai envexas, murmuracións e abu­sos. Tamén hai vida en común, axuda mutua, festas e picar­días, a busca dun futuro mellor e unha mocidade ilusionada que soña co amor e a paixón nun mundo sen miserias.
 O contorno xeográfico onde se desenvolve o relato é recoñecible, polas descricións da paisaxe e pola toponimia: Cabanelas, Serramos, Rebordáns… Recordan os nomes dalgunhas aldeas do Val de Barcala onde o autor pasou a súa infancia. A acción desenvólvese nos primeiros anos da pos­guerra, nunha parroquia atenazada pola miseria e pola falta de horizonte para os seus habitantes máis novos, que contem­plan, como saída máis favorable para o seu futuro, a emigra­ción a Montevideo.
Trátase dunha novela coral, na que hai dous personaxes principáis, Carmela e Manuel, e darredor deles outros moitos que participan en diversas tramas que van describindo o complexo tecido de relacións que compoñen a vida dunha aldea, unha vida marcada pola pobreza, pola forte presenza da Igrexa que exerce unha notable influencia na vida cotiá, e pola ausencia de futuro na propia terra. Case todos os mozos soñan un futuro ao outro lado do Atlántico.

Hai un descoñecemento moi grande, nas novas xeracións, sobre a vida dos seus pais e dos seus avós. Sempre é saudable saber da nosa orixe. Por iso eu non dubidaría en reco­mendar este texto para os alumnos de Secundaria. Moitos habíanse sorprender ao saber que os seus pais e os seus avós tiveron vidas semellantes ás que aquí se relatan.

Pablo Baamonde

Chuzame! A Facebook A Twitter

Unha maneira natural e estraña de sentir: «transmuta», de Xabier Cordal. Artigo de Miguel Sande

Artigos literarios,Críticas,Poesía

Miguel Sande publicou no Culturas de La Voz de Galicia un artigo literario sobre transmuta, de Xabier Cordal.

 

Canso de ler textos moi correctos

Non sei que é o que contén e agocha o poema á nai morta co que se inicia o poemario; non son eu moito de adxectivar, para nada, pero nesta ocasión hei dicir que me parece extraordinario sobre todo por distinto, sendo como é ese un tema repetido. Debe ser por esa maneira simple, natural e estraña á vez (de tan normal e espontánea) de sentir. Ata resulta algo frío pero un frío asentido, que queda como pouso e é o que nota o lector nesas palabras del. Só por ese poema a min xa me pagou a pena dar con este novo poemario de Xabier Cordal, Transmuta, editado por Xerais. A poesía é iso.

É tempo este de incerteza e desesperanza. De necesidades, ata das máis básicas, e desorientación; non é fácil falar de poesía ou cando menos debe facerse con certo tino. Hai xente que non chega a fi n de mes, moita; hai xente que ten un obxectivo fundamental: comer. Con fillos. Eu coñezo algunhas desas persoas e algunha le poesía. Tamén sei despois de manter varios encontros con clubs de lectura que quen le, por ampla, amplísima maioría, son as mulleres.

En fin, nesta difícil e complexa situación actual eu —non sei vostedes, vós— é cando máis preciso da alta literatura, non para que me entreteña, senón para que me axude a tratar de entender a vida, tamén a miña.

Que toda axuda é pouca. Canso de ler textos moi correctos, moi ben escritos e perfectamente ensarillados nos canons establecidos, opto por Dark Butterfl y (novela), Repeat to Fade, (ensaio), Caderno do mendigo (poesía) ou este Transmuta, de Xabier Cordal, que non é alleo a todo isto que veño de referir nunhas poucas liñas contidas. A discoteca do Hermo, o centro comercial As Termas, a reforma laboral, o posfranquismo, o maltrato, unha tertulia radiofónica nunha emisora da Conferencia Episcopal, as folgas, ata a Cidade da Cultura, para a que tamén propón uso, centran os poemas deste libro en apenas 75 páxinas. Volve despois de dez anos de silencio cunha presada de versos comprometidos e non sei, dígoo de verdade, se con iso rozamos o ridículo hoxe ou procuramos unha ousadía; xesto en calquera caso, ignorado probablemente de aquí a uns días, e non demasiados.

Miguel Sande

Chuzame! A Facebook A Twitter