Crítica de Xosé Manuel Eyré sobre «Un dedo manchado de tinta», de Manuel Portas

12 Xullo 2011

Críticas,Narrativa
Xosé Manuel Eyré publica en A Nosa Terra unha recensión crítica sobre Un dedo manchado de tinta de Manuel Portas.

Un dedo manchado de tinta e os títulos alternativos

Gonzalo é condutor de autobús en Santiago, ex profesor de instituto, home con criterio mais sen cartos, de fértil imaxinación e capacidade de observación. Quere escibir un libro sobre xente normal, eses que non merecen a atención dos medios e cruzamos todos os días. Gonzalo Salgueiro, autor dos “Prolegómenos para unha lectura axeitada”, onde confesa que non sabe se o que escribirá/se lerá é unha novela ou outra cousa, que tamén mantén unha opinión polémica na que os libros se asemellan moito aos somníferos.

Así comeza a nova e moi suxestiva achega narrativa de Manuel Portas. Para un lector avezado e curioso, pararse nas interseccións entre autor, autor implícito, narrador e personaxe supón un apaixonante reto, apaixonante e infrecuente. Porque Gonzalo Salgueiro, o narrador, o autor implícito, remata sendo parte da ficción que escribe, remata e comeza, realmente, aínda que segundo se van pasando páxinas é moi probábel que o lector tenda a esquecer isto. O cal non é descoido ou casualidade, senón estratexia necesaria para que as palabras/ideas autoriais atopen lugar e filtren no texto. Dicimos lector avezado porque o lector común non adoita deterse nestes pormenores, porén é este un aspecto complementario á lectura tradicional que queremos sinalar e defender como un aliciente máis.

Sabemos que non estamos falando da lectura máis frecuente, mais é que Un dedo manchado de tinta posúe múltiplos niveis de lectura e cómpre abstraerse minimamente para decatarse da viaxe ou mergullo duplo que o texto contén. Reivindícase, a través da ficción, a vida dos que non merecen atención, a vida varia e desesperada dos que aturan unha vida que saben que non foi feita para eles seren felices, as xentes da vida real, de xeito que o texto é un mergulllo nesa vida. Mais, despois do dito, iso supón que o mesmo autor rematará por descender ao plano da ficción e que, polo tanto, tal sexa a mellor homenaxe/imbricación ao plano do real.

Merece tamén ser salientado, na voz narradora, o feito de que esta acabe facendo uso dun plural inclusivo que ten a misión de selar a compliciade entre narrador e lector, de coller de ganchete o lector nesta viaxe. Un narrador que sempre se esforzou no descritivismo para que o lector non perda detalle, tal como se estivese lendo un filme de encontros e desencontros, tal como se a voz narradora fose un sensíbel e locuaz ollo de cámara cinematográfica.

A novela, porque novela é, malia as dúbidas de Gonzalo Salgueiro, asenta por unha banda nestes xogos ou estratexias que vimos de mentar… e por outra banda nas personaxes. Sendo novela coral, tamén é coral cada relato ou capítulo, mais dentro desa coralidada adoita haber unha personaxe reitora, directora ou central. É ocaso do funcionario que busca a familia de Eduardo Maquieira Diosdado, home que se viu forzado a emigrar para non seguir pasando humillacións e vergoñas por culpa dun fillo de casa ben. É o caso de Malulú, emigrante do Senegal ao que a vida se lle encabrona cando coñece unha muller branca, resultando acusado de asasinato. Este encabronamento tamén é o caso dos pequenos delincuentes de “Expediente 324/10”. Ou de Cristina, empregada dun súper, muller afeita á loita que precisamente por iso, porque non transixe, se verá mergullada e afectada polo despedimento dunha compañeira. E tal encabronamento tamén se produce en esferas máis altas, como testemuña Chus/Ana Avelenda, investigadora cun asunto de subornos, prevaricacións, estafas, corrupción na recualificación de terra. Inclusive tamén este penúltimo relato, no cal a acción é a verdadeira rexente, a verdadeira directora central e as personaxes son bonecos nas súas mans como nós, lectores, o somos nas da vida, e, polo tanto iso supón irmandar personaxes literarias e reais, facelas cómplices.

Deste xeito, cada un dos capítulos ou relatos (relatos longos) semella como unha sección vital, un pedazo de vida novelada como se fose o inicio dunha novela, a novela desa personaxe en particular e a de todas as que conflúen na súa vida particular. E todas esas novelas empezadas, todos eses capítulos, confluén no episodio final, cando coinciden todos no aeroporto de Lavacolla e alguén, non Gonzalo, vai decidir o destino de Chus. Cuestionamento da autoridade narratatorial, o narrador tampouco é Deus, que tamén é cuestionamento da autoridade divina de todo Deus. Ficando a orfandade humana totalmente á luz.

Velaí, pois, unha novela intelixente, escrita cun mar de sensibilidade humanística que tamén inclúe un evidente e permanente amor á palabra, que se manifesta na locuacidade narratatorial. Novela intelixente para todos os públicos lectores. Para o lector común, que mesmo atopará relatos moi vencellados á narrativa xenérica, e sempre relatos nos que a análise social resulta fonda e preocupante; mesmo o lector máis apegado á narrativa como fonte de curiosidades animadas en palabras atopará no texto de Portas unha moi boa oportunidade de reflexionar a partir del, sendo esta reflexión unha moi importante parte da novela e a súa finalidade. Porque o lector, calquera lector, é sempre un lector intelixente e preocupado, e non só aqueles capaces de operacións abstractas (lectores máis avezados) a partir do texto.

Porque a tinta da vida mánchanos a todos, vivir de costas a esa realidade é como querer suicidarse sen que doia… demasiado complicado e moi estúpido.

Xosé Manuel Eyré

A novela «Vía secundaria», de An Alfaya, Premio de Novela por entregas La Voz de Galicia 2010, é unha das novidades do mes de xullo

Narrativa,Novidades

Vía secundaria, a novela de An Alfaya que foi Premio de Novela por Entregas La Voz de Galicia 2010, é unha das novidades da colección Narrativa do mes de xullo.

Na vía secundaria que conduce ao polígono industrial prodúcese un atropelo nun día de choiva. Ese desafortunado incidente marcará un punto de inflexión nas vidas das persoas que participan no suceso até situalas nunha calella con poucas saídas. Nora e Ramón, un matrimonio cada vez máis afastado por mor das súas adicións; Obdulia e o seu pai, Anselmo, que viven na solitaria casa da curva; Hilario, mecánico nun taller do polígono, desconcertado pola súa incapacidade para dar explicacións atinadas sobre os feitos. Vidas en vía secundaria sometidas ás faenas do destino. Vidas anónimas, tecidas por perdedores do noso tempo que agardan polo seu paquete de felicidade. Un relato de vidas cruzadas sobre a soidade e a incomunicación, ese virus silencioso, mais moi estendido, que asolaga os nosos días. Unha emocionante novela coral, escrita e construída con mestría e precisión, capaz de arrebatar o interese dos lectores e lectoras en todos e cada un dos seus capítulos.