O retorno ao fogar: crítica sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

6 Xuño 2011

Críticas,Narrativa,Reportaxes

O Diario de Pontevedra publicou esta fin de semana unha longa información sobre Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz, asinada por Ramón Rozas. Reproducímolo integramente e tamén pode descargarse en pdf:

O retorno ao fogar. A volta a un mesmo

Non hai noite tan longa é a última novela de Agustín Fernández Paz (Vilalba, 1947), unha extraordinaria obra que volta a mirada á grande literatura. A dos mitos gregos ou as obras de William Shakespeare, referentes para un relato que afonda na Galicia de finais do franquismo coa historia dun home que volta á súa casa tras trinta anos fóra dela co gallo da morte da súa nai. Nese retorno o protagonista abrirá as portas dun pasado cheo de feridas que lonxe de cicatrizar están aínda sen sanar. O lume da verdade será o seu facho para atoparse a si mesmo.

Monteverde é un pequeno concello no cal todos se coñecen. En 1972 un home, Gabriel Lamas, aínda rapaz, fuxiu daquel lugar afogado polos medos que os anos finais do franquismo propiciaron nas súas xentes. Tras pasar por Barcelona e tendo a súa vida en París, a chamada telefónica, trinta anos despois, da súa irmá anunciándolle a morte da súa nai propicia o seu retorno a aquel lugar ó que prometera non volver. A visión pantasmal da figura do pai faille revivir un lamentable suceso que aconteceu cando tomou aquela decisión de non volver mirar cara atrás. Atrapado polo recordo e a recuperación dun mesmo decide quedarse para coñecer a verdade. Esa búsqueda é a que move todo o desenvolvemento da acción, as pesquisas que o protagonista realiza entre aqueles veciños que puideron ter relación cos feitos. Ó ir tirando dos fíos que a investigación vai poñendo nas mans do protagonista condúcenos por unha trama engaiolante e que nos atrapa nunha sorte de ‘thriller’ no marco físico da aldea e co paso do tempo como testemuña do que fomos e tamén do que somos.

TEIMAS
A contraposición de tempos a través daqueles estertores do franquismo, con citas puntuais como o referéndum dos 25 anos de paz, ou a convulsa situación internacional coa Guerra Fría, a chegada do home á lúa ou os brotes de racismo en Estados Unidos, que tan ben se reflicten na fermosa imaxe que ilustra a portada do libro, coa actualidade é a que lle permite a Gabriel Lamas achegarse a súa propia familia, aquela da que se separou tras a súa marcha. Falar coa súa irmá ou manter longas conversas coa súa sobriña é o recurso que relaxa as situacións máis tensas como son as que se refiren ós sucesos que tiveron lugar nun pasado e que marcaron o futuro de toda unha familia.

Agustín Fernández Paz recupera nesta intensa novela os grandes mitos da literatura e é quen de inxerilos no discurso dun relato actual e moderno, con moitos acenos ó cinema. A hamletiana aparición da pantasma da figura do pai reclamando xustiza ó seu fillo, ou esa sorte de viaxe de retorno a casa como o Ulises da ‘Odisea’, ata o propio título da novela, saído dun diálogo de ‘Macbeth’ (“Reunide todo o ánimo que poidades. Que non hai noite tan longa que non remate en día”), danlle solidez á narración e permiten ó autor afianzar a historia personal do protagonista que é quen de facer dun xeito fluído e que sempre te vai mantendo en alerta ante os seus movementos. Porque se algo pode agradecer o lector nesta novela é a súa sinceridade literaria, a súa vocación de relato clásico que permite unha lectura sen atrancos afastada das complicacións que moitos escritores buscan de xeito premeditado para inscribir a súa novela dentro dalgunha corrente experimental.

Agustín Fernández Paz a estas alturas da película, e sendo esta a súa primeira novela adicada plenamente ó público adulto (aínda que lendo as súas obras adicadas ó público infantil e xuvenil un non entende esta di visión de ‘xéneros’) non xoga con experimentos. Senón que se adica a escribir, a facer dun relato a narración dunha xeración onde os medos e teimas do franquismo enchían todo da súa baixeza moral, onde os rumores, as desconfianzas e as delacións entre amigos, convertían as vidas en vidas marcadas a ferro quente sobre a súa pel polos propios veciños. Estes resquemores danaron de xeito irreparable a moitas familias que se viron esnaquizadas, como acontece coa de Gabriel Lamas.

Agora, cincuenta anos despois, é un deses simbólicos momentos que a vida nos ofrece para pechar o seu propio círculo, ou mellor dito, para fuxir dalgún deses labirintos no que a nosa existencia é quen de enredarnos, e como acontece tantas veces, a morte é o único desencadeante dese proceso terapéutico baseado na recuperación dun tempo, pero sobre todo na recuperación dun mesmo.

O escritor de Vilalba ofrécenos unha novela engaiolante para o lector que desexa pasar unha páxina tras outra para ver por cal deses fíos tira o protagonista na procura da súa propia historia, pero tamén na procura do que pasou en moitos recunchos desta terra.

Ramón Rozas

Crítica de Ramón Nicolás sobre Mary Wollstonecraft Shelley e a súa criatura artificial, de María Xosé Queizán

Críticas,Ensaio

O crítico Ramón Nicolás publicou no suplemento Culturas de La Voz de Galicia unha recensión de Mary Wollstonecraft Shelley e a súa criatura artificial. Reproducímola integramente:

SOBRE A CREADORA DO FRANKESTEIN

María Xosé Queizán Achégase á biografía de Mary Wollstonecrft Shelley, analizando o seu tempo e as claves que explican a xestación do seu famoso personaxe de ficción

Achegueime con interese a esta proposta de María Xosé Queizán, tanto por poder dispor, unha vez máis, da oportunidade de transitar pola fluidez e indiscutible pulsión literaria dunha das nosas mellores ensaístas como pola ocasión que supón para profundar nas dimensións biográficas e literarias  de Mary Wollstonecraft Shelley,  a creadora do Frankenstein orixinal, obxecto por outra parte de numerosas distorsións debido ás innúmeras versións de carácter cinematográfico que se realizaron desde o século XX ata hoxe.

Non dubido en cualificar como  brillante o resultado global do ensaio pois a autora combina a exposición de datos empíricos, que proveñen do manexo dunha  inxente cantidade de documentación e lecturas que se van incorporando con enxeño –cartas, notas, avisos, fragmentos de ensaios, poemas…-, cunha prosa ricaz que, interpelando a conciencia de quen le con numerosas preguntas, acada un rexistro que, a meu entender, cumpre as características precisas para obter un amplo espectro lector.

Este atractivo advírtese xa desde as primeiras páxinas nas que, empregando recursos propios dunha novela, coñécese un feito clave no modelado intelectual e humano da escritora como son os momentos previos ao suicidio frustrado da súa nai, Mary Wollstonecraft, quen tanto influíu nela en moi diversas facetas e que foi a responsable da Vindicación dos dereitos da muller, un texto fundacional do feminismo moderno.

De aquí en diante, esparexendo acaídas notas de carácter contextual que falan da sociedade, a literatura, a economía e a política deste tempo, vai construíndose a biografía da autora do Frankenstein, que se alicerzou sempre no racionalismo ilustrado alentando no contexto romántico; unha biografía marcada adoito por sucesos de carácter tráxico. Velaí, así pois, como se deseña a súa vida familiar ou a formación académica e literaria que gozou, proxectada nunha muller que exhibiu unha personalidade afastada  dos convencionalismos da sociedade vitoriana, como se amosa en determinados xestos da súa actitude vital ou naquelas vivencias máis persoais, entre as que non faltan capítulos de xorne autenticamente aventureiro, a carón das que reparan nas dificultades ou dramas vividos, nas ausencias ou presenzas experimentadas ou, por citar algún outro fragmento destacable, o que se nuclea arredor do seguimento dos lugares e países visitados e aquelas páxinas que se ocupan da súa relación co poeta Shelley e coa figura paterna.

E nun momento dado a autora conduce o ensaio a augas nas que prima a valoración literaria, internándose na xénese do “novo Prometeo” da escritora británica para o que ofrece unha lectura que repara nas claves da estrutura da obra, na relevancia desa obsesión que amosou pola creación de vida artificial autónoma ou no rastrexo das posibles influencias que exerceron un papel relevante na concepción da mesma como son os adiantos científicos da época, alén dun asunto central, que xa ocupara algunhas páxinas doutros libros da ensaísta viguesa, como é a reflexión sobre a maternidade.
Unha mostra máis, teño para min, da vitalidade dun xénero como é o do ensaio galego, sempre tan necesario e de indiscutible e celmosa proxección universal.

Ramón Nicolás

Unha semana de Salma en Galicia presentando «Despois da medianoite»

Blogs,Críticas,Narrativa,Traducións

Ramón Nicolás publica no seu blog un post valorativo da estadía de Salma en Galicia. Reproducímolo integramente:

Resultoume unha experiencia moi grata,  e mesmo emotiva,  poder coñecer á autora támil Rokkiah, que adoptou o nome literario de Salma. Escoitar o támil, esa lingua milenaria coa que titulo o post (con certeza erroneamente), e mais dialogar con ela logo de poder ler esa intensa e desacougante novela que é Despois da medianoite, e que tan acaidamente deseña un universo do que non saes, non podes saír, nunca, indiferente pois proxéctase con forza desde o particular ao universal e pertence ao grupo desas propostas, raras por escasas,  que envolven mainiño ao lector, á lectora, sen soltarte até o final.

Beizóns a Xerais pola súa publicación e  a María Reimóndez por posibilitar lermos este libro na lingua galega e por responsabilizarse, a través de Implicadas,  das singraduras da observadora Rokkiah, a das profundas conviccións que tan diafana e artisticamente traslada ao papel, unha muller de quen diría que parece rodearse dunha auréola conformada por un substrato de resistencia que semella distanciamento, mais que esfarela deseguida cun sorriso escintilante. Tomara que poidamos ler, axiña, outras novas achegas na nosa lingua.

Ramón Nicolás

Entrevista de Manuel Vidal Villaverde a Domingo Tabuyo, autor de «Svea Kött (carne sueca)»

Entrevistas,Narrativa

Manuel Vidal Villaverde publica no xornal Galicia Hoxe unha entrevista con Domingo Tabuyo, autor da novela Svea Kött (carne sueca). Reproducimos o parágrafo referido a esa novela:

A túa nova novela Svea Kött, é para ti a máis lograda polo de agora?
Svea Kött é a miña última novela e, polo tanto, a que incorpora máis e mellores elementos narrativos, recursos e tramas que fan dela unha novela que vai gustando e que recolle moi boas valoracións por arte de xente moi diversa. Estou moi satisfeito de como vai indo, e tanto na presentación en Santiago por parte de Francisco Caamaño, como na de Méndez Ferrín en Cambados, as diseccións que fixeron da obra e a valoración obtida foi altamente positiva. En calquera caso, un o que pretende é mellorar cada día e en cada obra e iso é o que pretendo e pretendín sempre, polo tanto sempre a seguinte será a mellor.

A entrevista pode lerse completa aquí.

Xerais editará o primeiro libro sobre o Novo Cinema Galego

Noticias

Reproducimos a información de Iago Martínez que publica hoxe Xornal de Galicia:

Xerais editará o primeiro libro sobre o Novo Cinema Galego

O volume combinará entrevistas con algúns dos creadores cunha análise do fenómeno

Os autores intelectuais do Novo Cinema Galego, en tanto etiqueta, a medio camiño entre o activismo e o exercicio crítico, preparan xa a primeira monografía dedicada ao fenómeno. Xerais publicará contra o final do ano un traballo de Martin Pawley, José Manuel Sande e Xurxo González, os tres críticos vinculados ao blog Acto de primavera, no que se combinarán entrevistas cos principais creadores e unha análise exhaustiva do movemento.

Un ano despois da participación de Oliver Laxe no Festival de Cannes coa súa primeira película, Todos vós sodes capitáns, o que se deu en chamar Novo Cinema Galego segue a confirmar as expectativas depositadas polos seus promotores e a gañar espazos de visibilidade. A pasada semana, o prestixioso Festival Internacional de Documental de Marsella (FIDMarseille) confirmaba que Vikingland, a primeira longametraxe de Xurxo Chirro –alcume artístico do propio Xurxo González– entraría este ano a concurso.

A falta de definir o novo papel de Xurxo González, os promotores coinciden: a publicación da monografía redunda na consolidación dos cineastas, os produtos e os modos de produción que acharon acubillo no paraugas do Novo Cinema Galego. A este proceso tampouco son alleos os ciclos dedicados a estes títulos polo CGAI, a Universidade de Vigo, o Culturgal 2010 e máis recentemente o CGAC, nunha iniciativa que terá continuidade o ano vindeiro.
A estrea de Vikingland en FIDMarseille, que se celebrará entre o 6 e o 11 de xullo, é a xuízo de Pawley o terceiro fito máis importante na historia do cinema galego tras a participación de Peque Varela en Sundance (1977) e de Oliver Laxe en Cannes (Todos vós sodes capitáns).

«Tucho Despistes», de Ana Santiso, novidade da colección Merliño do mes de xuño

Merlín,Novidades

Tucho Despistes, de Ana Santiso, é unha das novidades da colección Merliño do mes de xuño.

Tucho Despistes sempre anda despistado, fai os recados mal, perde as cousas e non sabe onde as deixa… A súa nai enfádase cada vez que se confunde e a el dálle medo, pero tamén rabia e pena. Coa axuda do peixe Pirucho, da Monstra Pena, da Monstra Rabia e do Monstro Medo, todo cambiará.