Iago Martínez en Xornal de Galicia: «Lois foi un autor máis reivindicado que lido»

18 Maio 2011

Biografía,Crónica,Entrevistas

O Xornal de Galicia publicou unha entrevista de Alberto Ramos con Iago Martínez, autor do libro Lois Pereiro. Vida e obra. Reproducímola integramente:

«Lois foi un autor máis reivindicado que lido»

O xornalista e xefe de Cultura de Xornal Iago Martínez (Vigo, 1979) vén de publicar Lois Pereiro. Vida e obra (Xerais, 2011), unha biografía do escritor monfortino construída a partir dunha ampla base documental formada por máis de trinta testemuñas que Martínez entrevistou ao longo de cinco anos para desenvolver, xunto a Alexandro Cancelo, o filme sobre Pereiro titulado Contra a morte. O autor reconstrúe a traxectoria vital e literaria de Pereiro nun volumeque Xornal ofrecerá por 11,95 euros aos seus lectores o próximo martes para celebrar o Día das Letras Galegas.

Como se reconstrúe a vida de Lois Pereiro a través de trinta voces?
Eu sempre pensei que era imposible reconstruír a vida de ninguén. Escribir unha biografía ten algo de absurdo e algo de suicida. Nós non fomos exhaustivos no documental porque pensásemos que ao selo tivésemos garantido o éxito. Buscamos ser exhaustivos porque quixemos selo, queriamos ter o mapa máis completo posible. Entrevistamos a escritores do grupo de amor e desamor, a xente que fundara Loia nos setenta en Madrid, persoas que colaboraron en La Naval, pero tamén quixemos incorporar a xente que a historiografía non vai lembrar. Son os seus amigos, os que non teñen que ver coa literatura. Na biografía, eu tratei de construír un relato humano. Con humano  non me refi ro a unha cuestión emocional, refírome a unha escala humana. Que tivera unha estatura na que me recoñecese eu. Ao fi nal pulvericei todos os límites. O libro comeza cunha cita de Bourdieu que advirte da ilusión biográfica e con outra de Tomas Bernhard, que é unha da derrota. Iso demostra a miña vocación e a sensación que teño de que, ao fi nal, teño renunciado a certas cautelas para conseguir un relato con aura de fábula. Acabei construíndo un relato redondo, que comeza e acaba. Unrelato que aparece pechado aínda que a vida nunca o é. É unha biografía para ser lida, ten o valor da documentación. Son anos de investigación, con testemuños distintos e mesmo contraditorios, sintetizados nun relato.

Poeta maldito, poeta existencialista, poeta punk… A Lois Pereiro puxéronlle moitas etiquetas. Como biógrafo pensa que son só tópicos?
Todas as etiquetas son inxustas. De todas esas, hai unhas que son máis inxustasca outras. Ademais, cando se fala de poeta punk ou poeta maldito, fálase d etiquetas vellas, que son indisociables do constructo que chamamos Lois Pereiro. Son previas a esta lectura que se fai despois da elección para o Día das Letras. Por exemplo, o de existencialista penso que é algo recente. As comparacións con Rosalía, por outra banda non son recentes, pero agora repítense moito máis. Todas as etiquetas son inxustas e, ademais, eu penso que Lois foi un poeta máis reivindicado e citado que lido e coñecido. Non é miña, pero a frase da contraportada da biografía di que Pereiro é un mito contemporáneo das letras galegas. Probablemente sexa certo, tiña moito de mito por moitas razóns. Afortunadamente agora hai máis coartadas para volver ler a Lois Pereiro, hai achegas biográfi cas que permiten rescatar a complexidade da súa vida, que é tan complicada como a vida de calquera. Rescátanse ademais os seus textos.

Que significa para a Academia a elección de Lois Pereiro?
Para a Academia, non o sei. A Academia neste caso funciona máis como catalizador e desencadeante que como escenario. Non me arriscaría a facer unha lectura en clave orgánica de decisión. Si que me arrisco, en cambio, a sinalar a Rivas como un dos cómplices necesarios desta historia. Pereiro, ademais, é un poeta contemporáneo, eu creo que desmarcado incluso da súa propia xeración, con conexións moi claras coa cultura popular, co cine, coa música. Ademais, servía como arma arreboladiza contra as estruturas de poder e os discursos hexemónicos. Na literatura galega, como me dicía Antón Figueroa, hai moi poucas posicións como as de Lois Pereiro. Posicións críticas, distanciadas de escritores da que se pode chamar da estirpe dos escritores libres, da estirpe de Manuel Antonio. Entón, cando un quere emitir un discurso sobre a literatura galega ou quere manter unha postura distante coa literatura galega, ten pouco onde escoller e unha desas escollas sempre foi Lois Pereiro. Por iso digo que é unha figura máis reivindicada e citada que lida e coñecida.

Alberto Ramos

Marcos Calveiro en La Región: «Lois era un santo, todos falan ben del»

Autores,Entrevistas,Fóra de Xogo

O xornal La Región publicou onte unha entrevista de Rosé Carrera con Marcos Calveiro a raíz do seu libro Lois Pereiro. Náufrago do paraíso. Reproducímola integramente:

Marcos Calveiro, escritor. Autor de Lois Pereiro. Náufrago do paraíso

«Lois era un santo, todos falan ben del»

Marcos Calveiro recibiu hai pouco máis dun ano a encarga de escribir un libro sobre Lois Pereiro, o poeta que o marcara na súa mocidade, cando andaba á procura doutras literaturas que o conectasen coas súas inquedanzas, propias dun rapaz que viña dunha cultura urbana e cosmopolita. O traballo de biógrafo, confesa, non foi doado. Ao final, o resultado foi un libro, “Lois Pereiro. Náufrago do paraíso”(Edicións Xerais, 2011. Colección Fóra de Xogo) no que mostra escenas da vida de Lois Pereiro, reais e ficcionadas, a xeito de guión de filme imaxinario. Marcos Calveiro, nado en Vilagarcía en 1968, aínda que afineado en Vigo dende a súa infancia, é autor de libros coma” O Carteiro de Bagdad” ou “O pintor do sombreiro de malvas” e obtivo, entre curros, o Premio da Crítica 2008 e o Premio Irmandade do Libro 2009 por “Fest’malente”. Como escritor de literatura xuvenil, o que máis me atraeu foron as escenas do Lois neno”, sinala. Comezamos a entrevista coma el, tamén a xeito de guión. Interior. Café. Día. A cita con Calveiro ten lugar nun café de Vigo onde adoitan xuntarse coñecidos intelectuais á hora do vermú. O ruido constante do caír de moedas dunha máquina comecartos obrigaa un cambio de mesa para que o acto de comunicación tmnscorra de vagar, sen interferencias.

Vostede non coñeceu en vida a Lois Pereiro. Como foi o seu achegamento a súa vida?
Pois foi un problema. Eu era un admirador da súa poesía, da dúa obra. Tiña algunhas referencias da súa vida, pero moi xustiñas. Eu fago ficción, normalmentee, esta era a primeria vez que me enfrontaba a un libro de non ficción, o que me obrigou a andar e unha gravadora a costas, entrevistando a amigos, familiares, visitanto lugares… Un traballo de meses no que problema foi como organizar o material porque non quería facer unha biografía ao uso.

Un traballo e un labor que roza ás veces a liña co xénero xornalístico.
Ese era curro problema. Eu non son xornalista, non estou afeito a preguntar e meter o dedo na chaga. Ao final, non me atrevín a sacar a gravadora, por pudor de biógrafo, supoño. Non me atrevín a sacala no medio dunha conversa coma se fose unha arma de destrueión masiva. Así que cando estaba só tratabade transcribir todo o que me comentaran antes. Un día en que debía estar inspirado, viume a ilumación de construír, xa que el era un gran cinéfilo, unha especie de guión de cine imaxinado que non se rodara xamais. Son pezas soltas, recreando cousas da súa vida, algunhas que parten dunha anécdota real e que eu ficciono e outras que son pura ficción miña, tratando de respectar ese Lois que todo o mundo me retratara nas súas conversas.

E como e a ese Lois do quel lle falaron?
Era un santo, un santo en vida. De verdade, todo o mundo fala moi ben del nas súas lembranzas. A memoria a constrúe un na súa cabeza, é algo moi mentireiro, pero os ollos da xente non minten. Todo o mundo falaba del coma un ser excepcional, xeneroso, boa persoa, encantador e moi retranqueiro.

Que opinan de resultado as persoas coas que falou e que saen reflectidas no libro?
Curiosamente o único que se queixou foi Xosé Manuel (irmán de Lois Pereiro), que me dixo que el quedaba como o malo da pelicula coma irmán maior. Pero claro, eu fun tamén o máis vello e sei o que representa iso cando tes irmáns pequenos. Pero, en principio, á xente gustoulle. Moitas cousas son ficción, pero mantendo e representando o espírito do Lois que eles coñeceron. Para min é motivo de orgullo. Pero non fago outra biografia. Nunca digas… Nunca xamais. Pero bueno, eu o fixen porque fun un dos que reivindicara este Día das Letras para Lois.

Os epítetos de poeta maldito, poeta punk.., quedan confirmados ou hai que ir máis aló do mito Lois Pereiro?
O malditismo é moi relativo. Era un poeta que estaba en boca de moita xente nova, que comezabamos a escribir en galego e nos gustaba a literatura galega, como alguén de referencia. Iso de maldito vai máis ben unido aco fatalismo da súa vida. Eo que ten de punk, pois tamén é moi relativo. Foi punk porque naquel momento había punk. Pero logo deixou de selo e coidaba moito a súa apariencia. Era un dandy, coma Bandelaire.

Está o Lois poeta, o Lois prosista, o Lois guionista, o letrista. Con quen se queda?
Todos nos quedamos co Lois poeta. “Poesía última de amor e enfermidade” é un libro de poesía obscena no sentido de que el se abre e conta a súa historia toda, o amor, a súa relación cos demais, coa súa adicción. Pero logo ten un texto como “Modesta proposición” que se adianta a panfletos dos que se está falando agora, como o “Indignádevos: A novela (“Náufragos no paradiso’) dun tipo que non se estilaba moito na literatura galega. É unha novela máis de estirpe europea, moi influenciada por Thomas Bernhard. A1gúns dos párrafos mellores de Lois están na novela. Prosa poéica, con imaxes moi potentes, expresionistas. Todo o mundo o asocia aos poemas e ao famoso “Narcisismo” que cantou Radio Océano (o grupo de música do seu irmán). Son poemas nos que se nota a pegada das linguas que dominaba e da música, do rock. É moi contemporáneo.

Todo iso marcou aos escritores que viñeron despois, como é no seu caso?
Creo que si. É unha referencia, da cidade, do mundo urbano e das súas propias referencias, que son cultísimas.

Rosé Carrera

Crítica de Xosé Feixó sobre «Poesía completa», de Lois Pereiro

Clásicos,Críticas

O Faro da Cultura, de Faro de Vigo, e o xornal La opinion incluíron onte unha recensión de Xosé Feixó dedicada á Poesía completa de Lois Pereiro, en edición de Ana Acuña. Reproducímolo integramente:

Completo poeta

O gozo dunha escrita apaixonada

Cúmprense quince anos do pasamento de Lois Pereiro, e dedícaselle o Día de las Letras.Con este motivo,moitas das nosas editoriais publican as obras do poeta e mais biografías e ensaios ao seu redor,como Xerais, Galaxia, Espiral Maior, Ouvirmos, Zouma, Positivas ou Toxosoutos. Unha delas é Lois Pereiro. Poesía completa, edición de Ana Acuña publicada por Xerais, que comprende os dous poemarios publicados en vida do autor (Poemas 1981/1991 e Poesía última de amor e enfermidade (1992–1995)) e o libro póstumo, Poemas para unha Loia –de 1996–, escritos en Madrid entre 1975 e 1978. A edición, non obstante,é cronolóxica, polo que os textos do libro póstumo aparecen en primeiro lugar. Rescátanse, ademais, outros textos, como“Nostalxias siamesas”, publicado en Luzes de Galicia. Os textos de Manuel María e de Manuel Rivas –“Xustificación” e “O viaxeiro que non se detivo na derradeira estación”–, que abren e presentan o libro póstumo, déixanse aquí para o apéndice. A vontade da editora foi a de non facer unha edición excesivamente anotada –o que é un acerto neste momento–, non obstante estar tentada, dado que ao redor da obra abondan as referencias culturais, explícitas e implícitas.Talvez esa tentación deba ser seguida e publicarse noutra ocasión,cousa que sen dúbida tamén hemos de agradecer. Con todo, o feito é suficiente para coñecermos o conxunto da produción do poeta, que, ao ser presentada a un tempo, permite percibila dun xeito global, podendo visualizarse a súa evolución creativa. Ao longo dos poemas descubriremos un autor enraizado no mundo, nas creacións culturais do seu tempo (arte,música, literatura, cine…), de brazos abertos a todas as inquietudes, e que, aínda así, seguíu camiño propio, singular e independente. A pesar de ter sido incluído dentro da xeración dos oitenta, el sempre negou pertencer a grupo ningún, negando incluso a existencia de grupos. Descubriremos tamén ata que punto as propias circunstancias vitais se fan patentes nos seus poemas, sobre todo nos derradeiros. E, por enriba de todas as cousas, descubriremos o gozo dunha escrita apaixonada, profunda, sincera, sensible como poucas. E desde o principio, como en Nada: “Cun saúdo ó corpo/ á terra/ e Nada/ déronlle terra estraña/ á frol maldita/ da súa peor imaxe/ ó seu cadavre/ en plena posesión do seu futuro/ aduviñándose na súa pel/ o alento envolto en seda dunha amante/ presente na súa ausencia/ asmans xeadas/ un perfumo mortal/ e outra vez nada”. Para o lector moito. Unha edición ben preparada, para ler e reler, limpa e acertada, perfecta para coñecer este gran poeta.

Xosé Feixó

Artigo de Dionisio Pereira sobre «Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo», de Xesús Alonso Montero

Artigos literarios,Críticas,Crónica

O historiador Dionisio Pereira publica en Faro de Vigo un longo artigo sobre o libro Aníbal Otero. Lingüística e política en España na Guerra Civil e no franquismo de Xesús Alonso Montero. Reproducímolo integramente:

Aníbal Otero e a Terra de Montes: lingüística e represión

O pioneiro lingüista, importante para o estudo dos arghinas, reencóntrase no cárcere de San Simón con xentes da Terra de Montes

O pioneiro da lingüística galega, Aníbal Otero Álvarez, tivo unha bfeve pero intensa relación coa Terra de Montes, un vincallo lembrado máis que nada polas súas achegas ao estudo do verbo, a lingua dos arghinas, pero que conta con outros episodios esquecidos. Estivo en Cerdedo para cubrir o cuestionario do Atlas Lingüístico da Península Ibérica. Tras ser detido e acusado de espía pola policía portuguesa ignorante do significado das transcricións fonéticas dos seus cadernos, reencontrouse nos penais con xentes de Terra de Montes. Deles recolleu palabras tan esquecidas hoxe como “a memoria dos vencidos” cerdedenses por parte dos actuais mandatarios municipais.

Como é sabido, no presente ano celebrase o centenario do nacemento, alá polas terras lucenses do Concello de Ribeira de Piquín, de Anibal Otero Álvarez (Barcia, 1911-1974), pioneiro da linguística galega ao tempo que unha magoada vítima máis do funesto golpe de estado do 18 de xullo de 1936. Non é moi coñecida a breve pero intensa relación de Anibal coa Terra de Montes, un vincallo lembrado máis que nada polas súas achegas ao estudo do verbo, a lingua dos arghinas, pero que conta con outros episodios esquecidos dos que pretendemos dar conta eiquí e agora.
Tal e como o recolle Xesús Alonso Montero na súa recente obra Aníbal Otero. Linguística e política en España na Guerra Civil e no franquismo (Edicións Xerais, 2011), a devandita relación comeza, que nós saibamos, coa presenza daquel peripatético e concienciudo linguísta no Concello de Cerdedo no outono de 1935, coa teima de cubrir o cuestionario do Atlas Linguístico da Península Ibérica impulsado polo Centro de Estudios Históricos, dependente do Ministerio de Instrucción Pública da IIª República. Naquela altura, Otero xa levaba máis de un ano percorrendo Galicia de norte a sur, enchendo en cada localidade das 53 que elixiu dous cadernos de feitura oficial, un de fonética e outro de vocabulario.
Daquela, no 23 de outubro do ano en cuestión, o investigador achegouse á case que illada parroquia de San Pedro de Parada para entrevistar a un dos seus 125 habitantes, o señor Severino Vidal Beiro, de 63 anos, labrego e antigo emigrante en Brasil, Cuba e no Concello leonés de Cabrillanes, onde traballara canda outros conveciños cerdedenses nas minas de carbón da conca do Laciana. E naquela exhaustiva enquisa, que hoxe está custodiada con agarimo polo filólogo Antón Santamarina no Instituto da Lingua Galega, o Sr. Severino agasallou a Otero non só cunha chea de verbas e frases propias da contorna, tal que a expresión “corren os surros” empregada noutrora cando chovía a cachón e as augas pluviais limpaban os camiños inzados de estrume, senón que engadiu informacións de relevancia etnográfica tal que as lambetadas propias da zona, caso da vincha, as filloas de sangue e as torradas de manteiga molladas en viño.
Nove meses despois, virá o trebón. Nese intre, Anibal Otero, que remataba os derradeiros cuestionarios do Norte de Portugal, foi detido en Valença do Minho, acusado de espía pola policía portuguesa ignorante do significado das transcricións fonéticas recollidas nos seus cadernos e devolto ás novas autoridades españolas pola Ponte Internacional de Tui. Condenado a cadea de por vida nun Consello de Guerra, Otero comezará o seu calvario por distintos penais: Tui, Vigo, Illa de San Simón, Burgos e, ao cabo, a Prisión Central de Figueirido, de onde sairá mediado o ano 1941.
Precisamente na Colonia Penitenciaria do antigo Lazareto de San Simón, na que ingresará o 27 de setembro de 1937, terá Anibal Otero o seu reencontro con xentes da Terra de Montes. Alí, como apunta Antón Santamarina , no transcurso do mes de outubro Otero aproveitou o tempo estancado dos penados para encher un sinxelo caderno escolar cun vocabulario do verbo dos canteiros de Presqueiras composto por 414 entradas, acompañadas por dous textos redactados en arghina. Naquel improvisado soporte, Aníbal non deixou constancia de quen fora o seu informante, mais agora sabemos polas listaxes de presos naquel illó fornecidas polo investigador Gonzalo Amoedo, que o único veciño de Presqueiras alí encanfurnado non foi outro que o canteiro Alfredo Iglesias Álvarez, senlleiro cadro do PSOE pontevedrés e antigo tenente de Alcalde do Concello de Forcarei, natural de Alfonsín, lugar de Santa Mariña de Presqueiras. Alfredo, que fora condenado a reclusión perpetua tras testemuño de cargo do párroco da Magdalena e zafara da morte mercé ao apoio doutro crego, o lembrado abade da súa parroquia e canteiro vocacional Manuel Fraíz Garrido (alcumado “O Morrón”, debido ao seu devezo polo arghina), estivo naquel presidio dende marzo ata mediados de outubro de 1937, polo que con toda seguridade coincidiu un tempiño con Aníbal Otero; o xusto para servirlle de guieiro nos segredos do latín dos canteiros. Despois, Alfredo continuou o seu adoecido roteiro penitenciario: o Cuartel de San Cristóbal, perto de Pamplona; o sinistro Penal do Dueso, en Santoña; un batallón de traballadores en Villablino e de novo Santoña, de onde sairá en liberdade vixiada en agosto de 1943 á idade de 60 anos, sen traballo e case na miseria. Non merecería tan sequera un recordo e unha homenaxe pola vindeira Corporación municipal de Forcarei?. Facemos votos por que así sexa.
Aínda habería un terceiro e último acto do itinerante vencello de Aníbal coa Terra de Montes: en marzo de 1941, perante a súa estancia no Cuartel de Figueirido transmutado en penal, recolleu en tres cadernos un Vocabulario gallego comparado, froito das súas enquisas entre compañeiros de prisión orixinarios de 43 localidades galegas, entre elas Cerdedo. Da quincena de veciños deste Concello que daquela aínda penaban en distintas cadeas, descoñecemos cal deles informou a Aníbal Otero de expresións tal que “alto coma un laral”, ou adxectivos coma reberte para definir rapaces travesos e fedellos. Son palabras que hoxe están case que tan esquecidas pola veciñanza, coma a “memoria dos vencidos” cerdedenses por parte dos actuais mandatarios municipais; recuperalas, ten un significado compartido: enfeitar a nosa lingua ao tempo que dedicarlles un librepensamento aos que arelaron liberdade e riqueza compartida para as súas vidas e, só por iso, foron represaliados de maneira inxusta e despiadada.

Dionisio Pereira

Crítica de Xosé Manuel Eyré sobre «Non hai noite tan longa», de Agustín Fernández Paz

Críticas,Narrativa

O crítico Xosé Manuel Eyré publicou en A Nosa Terra unha recensión sobre Non hai noite tan longa, de Agustín Fernández Paz. Reproducímola integramente:

O pouso de mestría do Fernández Paz para adultos

Non puido ser con Aire negro, nin tampouco con O único que queda é o amor. Agustín Fernández Paz tiña ganas de ofrecer discursos para adultos e nesas obras fica ben patente. E é agora, con esta Non hai noite tan longa acabada de chegar aos escaparates das librarías.

Quen nos seguira a pasada semana na Ferradura, xa puido ir degustando os adiantos que nela deixamos, onde demos conta do dramatis personae e tamén do universo cultural da novela. Como se pode comprobar, o segundo é especialmente amplo (máxime tendo en conta o gran número de autores), e queremos comezar esta crónica libresca precisamente por este asunto que tan poucas veces merece moito comentario. É unha necesidade e Fernández Paz déixo ben claro: todo momento ten a súa propia cultura e non hai segundo na historia que non o teña, prescindir dela é precisndir de parte da historia, dunha parte especialmente vinculante porque detrás da cultura están os sentimentos, as esperanzas, un universo afectivo cosido coas palabras de tantas lecturas. Queremos comezar así porque o autor é persoa seriamente comprometida coa cultura galega, inclusive a custo de rexeitar honores dados por quen belixera todo canto pode contra a nosa cultura. De ningunha maneira debe pasar desapercibido, non sería xusto que pasase diante dos nosos ollos sen unha mínima reflexión, porque este tempo de recastados a tirar pedras contra o propio tellado merece leccións coma esta.

Preguntarase agora o lector: hai diferenzas entre o Fernández Paz para mozos ou nenos e este para adultos? Pois si, hainas. Quen queira que as procure, tamén é outro motivo para ler a novela. Mais que sexa consciente de que a pouco que pase páxinas se sentirá abducido por unha historia particularmente intensa e contada por un narrador de sobrada experiencia.

Unha historia, como ben pode agardar quen coñeza a obra anterior e as inquedanzas culturais do autor –pois é un erro crer que as historias novelescas non forman parte da vida– que apela directamente á necesidade de redención dos inocentes, que padeceron un conflito bélico indesexado e posteriormente unha brutal represión diante da cal unha parte da sociedade opta por pechar os ollos (ou negala descaradamente) como única solución reparadora a tanto sangue, a tanta vida perdida en nome do odio e o fanatismo dos que non quixeron aceptar a legalidade vixente.

Mais nin todos nin sempre estamos dispostos a pechar ollos, porque a noite non é eterna, porque cando un segue coas orelleiras postas e os ollos pechos aparécense inevitabelmente os fantasmas. Como a Gabriel, protagonista central e termo metafórico desta Non hai noite tan longa. A novela nace da necesidade de Gabriel de erradicar os seus propios fantasmas, da necesidade de axustar contas cunha hitoria da que fuxira había algo máis de 30 anos, pois resulta errado crer que o tempo estiña todas as feridas, que por non falar delas estas deixan de supurar. A inxustiza que Gabriel ha de reaparar acontecera no remate da década dos 60 do pasado século e inicio dos 70, cando os “inimigos da patria” tuberculosos morrían porque non se ía gastar un medicamento tan precioso con semellantes detritos humanos, cando para ser “inimigo da patria” abondaba con non meterse con ninguén, non ir á misa, escoitar radio Pirenaica e votar non a Franco se había oportunidade… Entón xa eras un anarquista indesexábel como o pai de Gabriel, e había que acabar contigo; despois sempre aparecería algún morto de fame (intelectualoide) que loara os que “extirpan as malas herbas”, que aquí se chama Sebastián Antúnez e que ti, lector, podes atopalos, hoxe, entre as “insignes” asinaturas que crean e fomentan opinión nos medios de comunicación.

Na novela están especialmente coidadas as descricións, convidando sutilmente o lector para que estabeleza as diferenzas entre aqueles anos da ditadura e os de hoxe, varias décadas despois de morto Franco. Hoxe, cando parte da sociedade fai gala dunha intransixencia especialmente berrante, reverdecendo os preconceptos que cumpran con tal de que sigan existindo “apestados”, seres inferiores que xustifiquen a superioridade dos de sempre.

Malia a súa contundencia, e como vimos vendo, a novela está contada cunha sutileza que contrasta coa burda ideoloxía dos facciosos prepotentes. Sutilmente, diafanamente, contudentemente na novela vanse sucedendo comparativas sociais entre “o que foi” e “o qué”, ficando o lector na responsabilidade de engadir “ o que debería”. E a novela en conxunto repite ese mesmo esquema, coidando con moita delicadeza fornecer os datos pertinentes para que o lector estabeleza o termo que falta. Pois, sendo Fernández Paz narrador clásico, o discurso está milimetricamente coidado con esa finalidade e para que a intriga vaia medrando sen desfacerse. Finalmente, o lector agradecerá inmensamente tanto a delicadeza como o convite, ese ofico de narrador que sabe exactamente o que ten que dicir, cando e como para que a comodidade da lectura (porque ler é cómdo) non diminúa o nivel de implicación do lector na lectura nin na vida.

Xosé Manuel Eyré

Crítica de Armando Requeixo sobre «Svea kött. Carne sueca», de Domingo Tabuyo

Críticas,Narrativa

Armando Requeixo publicou unha recensión crítica sobre Svea kött (carne sueca), de Domingo Tabuyo, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños. Reproducimos algúns parágrafos:

Co bilingüe título de Svea kött (carne sueca) o pontevedrés Domingo Tabuyo publica a súa segunda novela e recunca no xénero do policial e a intriga investigadora, tamén caracterizadoras da que fora a súa primeira aposta narrativa, Carmín (2002).

Nesta nova obra Tabuyo decídese por crear un comisario ao estilo dos grandes do xénero, Sindo Romero, cambadés de nación pero madrileño por adopción laboral, adornado con todos os tópicos e lugares comúns adoitos.

Sindo Romero acabará por ver enguedellados os seus días nunha trama que deberá desenlear e que o ha de levar dende a Arousa ata Madrid pasando por Toledo e Barcelona. No intermedio sucédense as máis inesperadas reviravoltas investigadoras, nas que, a bandazos, se pasa dunha hipótese resolutoria a outra ata o desenlace final, que se deixa en mans da pura e simple casualidade, dando por rematada a intensa procura policial grazas a unha iluminación repentina que experimenta o protagonista mentres ve a televisión e se lle ocorre unha explicación fantástica para o caso. Unha solución, amais, que desvela nada máis e nada menos que unha confabulación a escala planetaria, na que a policía de noso salva o mundo grazas á súa perspicacia.

(…)

Ler a recensión completa.

Crítica de Lupe Gómez sobre «As palabras que move o mar», de Xaime Toxo

Críticas,Narrativa

A escritora e xornalista Lupe Gómez publicou en Galicia Hoxe unha recensión crítica sobre As palabras que move o mar, de Xaime Toxo. Reproducímola integramente:

O brillo narrativo

Sentimos a necesidade de que nos conten historias, porque temos unha infinita sede de palabras. O alento narrativo nace no misterioso compás da noite. Pouco a pouco van nacendo os relatos que conforman –e reinventan– o mundo. É grandísimo o pracer de construír contos para abandonalos no mar. Moitas cousas están afogadas pero as historias e as cancións non están en crise. Un paxariño díxome que ler unha novela é como tomar vitaminas.

Creo que descubrín por primeira vezo brillo das narracións cando escoitei falar o meu mestre Víctor Freixanes na facultade de Xornalismo. El falaba e contaba as cousas dun xeito que facía que os alumnos quedasemos totalmente engaiolados. Producíase un proceso de verdadeiro encantamento. Aquel mestre tiña o don da palabra. A verba exacta que furaba a luz e os silencios para crear unha atmosfera de verdadeira maxia.

Tamén na aldea se contaban historias de mouros e tesouros agochados na terra, que conseguían poñerme a pel de galiña. Había lugares, montes, chousas, que estaban atravesados polo misterio da Historia. Eu tiña medo, e ao mesmo tempo buscaba e imaxinaba tesouros que nunca cheguei a ver. Despois da lectura dunha novela quedamos transformados por unha variña máxica. Nos libros están agochadas toda a sabedoría, todas as viaxes, todas as transformacións. Teño a sensación de que un poema non nos transforma tanto como unha novela. Na narrativa existe un desexo de profundar na condición humana, para chegar a límites invisibles, soñados, irreais.

A narración oral ten un brillo distinto –que non aparece na escrita-. Por iso ás veces temos que ler os libros en voz alta, para comprendelos profundamente e imaxinar as súas verdades. O poder da oratoria é un dos grandes logros da humanidade. Construír, coa voz, un lugar confortable. Imaxinar un río que corre, e sobe, e baixa, e fai filigranas no aire. Modular o ritmo da voz como se fose unha escaleira chea de tesouros. Aprender a dicir e contar cousas para soster coas mans a esperanza triste do mundo.

Cartografías vitais

O novo libro de Xaime Toxo, titulado As palabras que move o mar e publicado na editorial Xerais, sorpréndenos porque está escrito cunha intensidade especial. As palabras teñen unha forte enerxía vital, unha plasticidade absoluta que se corresponde e se relaciona perfectamente coa ilustración da súa portada, feita polo pintor Antón Sobral. Son catro relatos, catro cartografías vitais, catro viaxes sentimentais. Están escritos con toda a precisión do mundo, con toda a poesía agochada nos misterios do mar.

No primeiro relato asistimos á desaparición dun ser querido, que é como a desaparición dun barco ou dun horizonte vital. Perdemos as coordenadas que nos unían ao mundo e buscamos o alimento –básico e primordial- das palabras. No segundo relato vivimos unha ruptura amorosa que nos leva a afastarnos do mundo. Despois do amor sempre se produce un afastamento, un sentimento de mutismo, unha desaparición física e mental.

No terceiro relato a morte dun fillo aparece como a escenografía dun fracaso emocional. Morren os barcos, morren os mariñeiros e morren as ilusións. O cuarto relato fala dos torturadores da liberdade. O feito de sentir que os demais son libres produce, nalgunhas persoas, auténtica rabia. Son historias escritas con verdadeira paixón. Queren celebrar o sentimento de amizade. Esa familiariedade e tranquilidade absolutas que sentimos cando estamos entre xente amiga. Esas conversas íntimas que brillan profundamente e nos fan ser menos solitarios, máis humanos.

Lupe Gómez

Crítica de Manuel Rodríguez Alonso sobre «O misterio das badaladas», de Xabier P. DoCampo

Críticas,Infantil,Sopa de Libros,Xuvenil

O crítico Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog unha recensión sobre O misterio das badaladas, de Xabier P. DoCampo. Reproducimos os principais parágrafos:

Reedición dun clásico da literatura xuvenil

Hai xa vinte e cinco anos Xabier P. Docampo publicou esta narración destinada a un público xuvenil e converteuse nun dos clásicos xa non só da narrativa infantil e xuvenil galega, senón mesmo da literatura infantil e xuvenil en xeral. Centos de nenos da antiga EXB e hoxe de Primaria leron esta obra e a través dela familiarizáronse coa lectura en galego. Xa que logo, benvida sexa esta nova edición.

Non imos, por tanto, descubrir aquí o libro. Mais cómpre salientar algún dos seus acertos para cativar o público infantil e xuvenil . Así, por exemplo, ese protagonista colectivo do grupo de rapaces e rapazas amigos que procuran o misterio de por que, ás doce da noite, soan no campanario da igrexa no canto das preceptivas doce badaladas, trece. Os personaxes tamén están trazados dentro do que se espera neste tipo de literatura. Acerto é tamén que o relato se mova entre o marabilloso e o realista, así como o final aberto. As mensaxes para descubrir o misterio fan que o lector poida participar tamén el como investigador. Pero xa digo, non imos agora descubrir un clásico do noso relato infantil e xuvenil.

Quero comentar, en xeral, o acerto na corrección e enxebreza da lingua desta edición. O autor usa adecuadamente o infinitivo conxugado, emprega unha fraseoloxía enxebre, utiliza formas que hoxe non adoitan aparecer especialmente na fala dos máis novos (cadanseu/cadansúa, onda/xunta, connosco, convosco…). Elixe así mesmo as colocacións do pronome átono que se apartan do castelán coas formas amodotemporais con preposición: trataría de se fixar (páx. 17), non é cousa de lle dar pistas (páx. 16)…

En canto ao léxico elixe moitas veces o termo que non é común co castelán. Así aparecen ouvido, fiestra, xantar…

Cómpre gabar este desexo de calidade lingüística no autor. A lectura en galego debe sobre todo constituír un pracer para os alumnos, mais tamén debe familiarizar o alumnado cun galego identificado e descastelanizado. O profesorado, na lectura en común, debe salientar estes trazos propios do galego e descastelanizar os alumnos. Velaquí outro motivo para propor a lectura deste libro nos cursos do derradeiro ciclo de Primaria.

(…)

Neste día das Letras Galegas só nos queda, como galegos, sentirnos orgullosos da nosa literatura infantil e xuvenil e pedir que algún dos creadores deste tipo de literatura acade axiña algunha cadeira da Real Academia Galega, onde posiblemente sobran filólogos e faltan creadores, como é o caso dos representantes da literatura infantil e xuvenil.

Manuel Rodríguez Alonso

«O meu gato é un poeta», de Fran Alonso: xogar coas palabras ensina que a poesía é un globo

Animación á lectura,Críticas,Infantil,Sopa de Libros

A pasada fin de semana, Agatha de Santos publicou no Faro de Vigo unha crónica sobre O meu gato é un poeta, a raíz do espectáculo poético-musical que están realizando Fran Alonso e Xurxo Souto sobre o libro. Reproducimos a información:

Fran Alonso y Xurxo Souto editan su primer poemario musicado

O meu gato é un poeta propone a los niños poemas lúdicos, reflexiones y juegos de palabras que pueden continuar en la Red

Los libros no acaban ya en el papel, sino que prolongan su vida en la Red de redes. Un ejemplo de ello es el último poemario para niños de Fran Alonso (Vigo, 1963), “O meu gato é un poeta” (Xerais), un libro-CD que el escritor y poeta presentó ayer en la librería viguesa Libros para Soñar en un espectáculo poético-musical acompañado al acordeón por Xurxo Souto, autor de la parte musical, y que ofrece poesías nuevas y varios juegos en una web de enlace a la que se accede por medio de una clave.
“Los niños tienen muy buena disposición a usar las nuevas tecnologías y la Red está imponiendo nuevas formas de lecturas a las que no podemos dar la espalda”, explicó ayer el escritor.
Este es el segundo libro de poemas que Alonso escribe para el lector infantil, tras “Cidades” (1997), que obtuvo, entre otros el Premio Rañolas al mejor libro infantil y juvenil y el accésit del Lazarillo. “Los niños muestran una gran capacidad para entender la poesía porque sus primeras referencias literarias son las canciones de cuna, que son poemas musicados”, explicó.
“O meu gato é un poeta” es, en palabras de su autor, un libro sobre todo lúdico, donde se juega con el sentido de las palabras y propone al pequeño lector reflexiones sobre distintos aspectos de la vida. “Lo que predomina en el libro es el juego de palabras. Yo siempre digo que la lengua es como un globo, que hay que hinchar para que adquiera forma, y la poesía es la palabra que más que hay que hinchar”, aseguró. Ilustrado por el propio escritor empleando recursos tipográficos configurados a través de programas informáticos, “O meu gato é un poeta” se presenta como un libro “global”, donde palabra, música e imagen forman un todo en el que el gato es el narrador.
“He elegido el gato porque es un animal que gusta especialmente a los niños y porque es un referente constante en la literatura, asociado a cuentos de miedo y de misterio”, explicó.
“O meu gato é un poeta” nació a partir de la experiencia de Alonso como narrador para niños pequeños. “Me retaron a recitar poesía a niños de tres años y comencé a usar recursos y de esta experiencia surgió la idea del libro”, añadió.
El músico Xurxo Souto es el responsable de la parte musical de este poemario, ya que ha compuesto los temas que acompañan a los poemas recitados y también le acompaña en alguno de ellos.

Agatha de Santos

«Cara B» de Ignacio Silva: tres novelas de personaxes ao límite

Narrativa,Noticias

O xornal La Voz de Galicia recolle a información sobre a presentación de Cara B, de Ignacio Silva, a pasada semana en Carballo:

El escritor carballés Ignacio Silva Regueiro consiguió ayer lo que muchos narradores envidiarían, una doble crítica (muy positiva en ambos casos) que dejó con la miel en los labios a aquellos que todavía no hayan leído su primer libro, Cara B. La presentación de su novela (en realidad son tres relatos multipremiados, Cela aberta, Vertixes y Escintileos) llenó el salón de actos del Pazo da Cultura, donde el director de Xerais, Manuel Bragado, fue el encargado de lanzar el primer cebo: «Igual que nos discos, nesta Cara B están os temas de maior calidade, as sorpresas». Sorpresas, dijo, con algo en común, presonajes «sempre ao límite, que atrapan ao lector».

Y por si no bastase, como si eso no fuese más que suficiente para invitar a leer añadió: «Ignacio é un narrador nato, cun brillante futuro e as tres novelas desta Cara B son de lectura absolutamente engaiolante».

Más directo fue Rober Bodegas, quien hizo un resumen que provocó las primeras carcajadas. «É un libro que está guay, mola lelo, se entiende fácil», aseguró. Cualquiera, después de decir eso hubiese sido incapaz de añadir nada más, pero Rober Bodegas, fiel a su estilo, fue capaz de ir más allá. «Síntome na obrigación de dicir parvadas porque é a máscara que uso para non abrazarme a el e dicirlle que escribe moito mellor ca min», aseguró, al tiempo que recordó que el libro de Ignacio Silva «está na mesma colección que os de Manolo Rivas e iso xa demostra que xoga na primeira división».

Rober Bodegas animó además a los futuros lectores a escoger Cara B porque, dijo, «é perfecto para a xente que ten preguiza á hora de ler, porque ten ritmo de película e un estilo directo co que conta boas historias e describe moi ben as obsesións, tics e inseguridades que todos temos».

«O importante non é o analise, senón que cando o leades vos guste. Este é un libro cunhas historias que empezaron sendo só miñas, pero que confío en que tamén as fagades vosas», dijo Silva invitando a leer un libro muy apetecible.

Espectáculo poético-musical «O meu gato é un poeta» na Coruña este venres 20, con Fran Alonso e Xurxo Souto

Animación á lectura,Infantil,Presentacións,Sopa de Libros

Este venres 20 de maio, ás 18,30 h da tarde, na Biblioteca da Asociación de Veciños de Monte Alto (Campo de Marte s/n) da Coruña terá lugar o espectáculo poético-musical O meu gato é un poeta dirixido a nenos e nenas de 4 anos en diante e tamén a adultos, no que participarán o escritor Fran Alonso e o músico Xurxo Souto. O acto está organizado por Xerais e pola Librería Sisargas da Coruña. Durante a sesión, a poesía convertirase en máxia, convertirase en música, convertirase en xogo e soará o acordeón.

Grazas aos versos malbaristas do gato poeta, que inspirou o libro escrito por Fran Alonso e o disco composto por Xurxo Souto, poderemos visitar o mar, coñecer o amor, adentrarnos na noite, xogar coa lingua e ver como a poesía se converte nun globo.