«Randea o alento», unha obra «impoñente» de Herta Müller, na crítica de Xesús González Gómez

13 Xaneiro 2011

Críticas,Narrativa,Premios,Traducións

O crítico Xesús González Gómez publica en A Nosa Terra unha recensión sobre Randea do alento, da premio Nobel alemana Herta Müller, calificándoa como unha obra «impoñente». Ademais, a novela, traducida pola escritora Marga do Val, será presentada mañá venres na librería Andel de Vigo. Reproducimos algúns fragmentos da recensión de Xesús González Gómez, que se pode ler completa en A Nosa Terra:

No 2001, Enzo Traverso avisaba, para despistados, que “non hai xerarquía do horror nin vítimas máis dignas que outras de memoria e de compaixón”. O politicólogo italiano matizaba esta importante cuestión cando se dispuña, no longo prólogo que lle puxo a unha importante escolma de textos sobre o totalitarismo (A Nosa Terra nº 984, 26 abril 2001, pp. 27-29), distinguir entre stalinismo e nazismo. As vítimas do stalinismo (se se quere, do que se deu en chamar comunismo) son igualmente dignas de memoria e de compaixón que as vítimas do nazismo: os dous réximes que inauguraron, ou levaron ao máximo punto, a chamada “Era dos campos”. E nesta memoria e compaixón cara ás vítimas do stalinismo non valen, como aínda pensa algún despistado, as “escusas”: a da contra-revolución, inimigos do pobo, etc., aos que hai que “reeducar” mediante o traballo, como se pode ler nalgunha novela galega moi progre que mellor é esquecermos.

(…)

Vaia este pequeno prolegómeno para entrar a falarmos dunha impoñente novela que, a pouco máis dun ano da súa aparición en alemán, acaba de ser publicada en galego: Randea do alento, de Herta Müller, premio Nobel de literatura 2009, excelentemente traducida por Marga do Val, que lle pon un pequeno mais clarificador limiar.

En 1945, acabada a II Guerra Mundial, o goberno soviético esíxelle ao goberno romanés a deportación de cidadáns romaneses de orixe alemá que vivían no seu territorio. Considerados como seguidores, ou posíbeis seguidores, de Adolf Hitler, debían axudar, co seu traballo, á “reconstrución da URSS”. Todo súbdito romanés, de orixe alemá, de 17 anos en diante, era susceptíbel de ser deportado. Así foi. Entre eles, Oskar Pastior. A partir de conversas con este poeta, Herta Müller quixo escribir un libro conxunto, mais Pastior morreu e o libro non foi posíbel. Müller, tomando como referencia as notas de Pastior, compuxo a “novela”.

(…)

Randea do alento propón unha cousa tan difícil como é un mergullamento no universo terríbel dos campos soviéticos, a través dun narrador, Leo Auberg (que pode ser Oskar Pastior, mais tamén pode ser calquera mozo romanés, de orixe alemá), de 17 anos. Leo, Leopold, abandona a Transilvania cunha vella maleta na que, ademais de algo de roupa e outros obxectos, introduce catro libros: un Fausto, un Zaratustra, unha escolma de Weinheber, e unha antoloxía: Oito séculos de poesía. (“Nós non estiveramos en guerra ningunha, mais para os rusos, por sermos alemáns, eramos culpábeis dos crimes de Hitler”.) Mais estas pertenzas, das que o narrador entrega unha lista polo miúdo, non estáran moito tempo no seu poder. Dunha ou outra maneira, o mozo liberarase delas. No campo, 50 follas do Zaratrustra valen unha “medida de sal”, e se entrega 60, unha “medida de azucre”. Pouco e pouco, outros obxectos e outras cousas encherán a súa vida: sobre todo, o Anxo da Fame. E o cemento, e o frío. “Só non se debe falar da fame cando se ten fame. A fame non é ningunha carcasa de cama, senón tería medida. A fame non é un obxecto”. “O Anxo da Fame dicía: O cuspe prolonga a sopa e deitarse cedo para durmir abrevia a fame”. “O Anxo da Fame é tamén un ladrón que rouba o cerebro”. “Porque estabamos cegados de fame e enfermos de saudade, saídos do tempo e dos nós mesmos e acabaramos co mundo”. “O cemento nin quenta nin arrefría”. “O cemento e o Anxo da Fame son cómplices”. O tedio, as doenzas… o kapo, as sentinelas… os “compañeiros” de infortunio…

É a través da fame, do cemento, dos novos obxectos que van modelar a “nova” vida de Leo, que a autora se achega á realidade dos campos. Tamén dos “zapatos”: de madeira ou de caucho, da taza do café, dos farrapos que serven para envolveren os pés ou para cubriren o pan, para disimularen unha noite de amor. Un pano do nariz branco ofrecido a Leo por unha vella muller rusa da que se sospeita ten o fillo noutro campo, alá na Siberia. A augardente de “carbón”: veleno puro que enmascara suicidios… O carbón, que ten moito valor.

(…)

Con lostregos microscópicos, case imperceptíbeis (véxase o capítulo, ou viñeta: «O Anxo da Fame»,  Müller acada unha extraordinaria pintura do gulag. E fai, a pesar de toda a miseria e toda a dor humana que percorren estas páxinas, unha excelente novela de humanidade e sobre a humanidade. Unha novela máis que nos ensina onde radica a verdadeira “escrita da crise”. Esa escrita que ilustra a dificultade de distinguir entre historia, arte narrativa, socioloxía, análise psicolóxica, ética (ou ausencia dela), mellor que calquera outra disciplina. Unha escrita na que a política reborda o texto desde a primeira letra. Unha escrita na que Müller é unha verdadeira mestra.

Xesús González Gómez

Non hai comentarios

Aínda non hai comentarios.

Feed RSS para comentarios deste artigo.

O formulario do comentario está pechado neste momento.