Rivas e o capitalismo máxico

1 Outubro 2010

Adiantos_para_ler,Autores,Entrevistas,Narrativa,Xerais_nos_medios

A edición galega de El País inclúe hoxe unha extensa entrevista a dúas páxinas de Daniel Salgado con Manuel Rivas, con motivo da aparición, a próxima semana, da súa última novela Todo é silencio, da que se inclúe tamén o primeiro capítulo: «Manuel Rivas regresa á novela, con Todo é silencio. E faino para esculcar en como o narcotráfico condicionou a vida do litoral atlántico. ‘Con John Ford, gústame dicir que todo é facción, mais todo é verdade’, explica. Reproducimos algúns fragmentos entrevista:

“Non é un libro documental, como os grandes grandes traballos de Perfecto Conde ou Felipe Suárez sobre o tema, ou o traballo xornalístico de Elisa Lois ou Julio Fariñas”, argúe, “pero eu quería escribir unha boa historia, e iso implica verosimilitude”. Non hai referentes concretos en Todo é silencio e, porén, nada é mentira: “O mesmo escenario está prendido da realidade”.

“Brétema realmente está feita con anacos, con cachizas de diferentes paisaxes e trazos de diferentes lugares; é a cidade atlántica”, define, “e hai unha intención intemporal”.

O primeiro thriller de Manuel Rivas detense, 274 páxinas despois, xusto no minuto anterior á caída dos grandes capos arousanos da cocaína.

Primeiro foron as mulleres que cruzaban a fronteira portuguesa coas cadeiras engordadas polas bolsas de sal -”ían preñadas e volvían xa paridas”, ri Rivas. A internacionalización do mercado ilegal sucedeu durante a Segunda Guerra Mundial, no episodio do volframio común a Os libros arden mal e Todo é silencio. “Mariscal [o patriarca que domina a trama da novela] ironiza sobre o seu pai, de quen afirma que era autenticamente neutral”, relata, “porque vendía o mesmo volframio a ingleses e a alemáns”. Logo aparece o glamour do tabaco e o joni güolker que non pagaba xuros. Para o autor, aquilo foi un asunto de empaque, “case fashion“, nun país que apenas saía da pobreza ditatorial. “Pero a gran globalización represéntaa a cocaína”, conclúe.

Esta cronoloxía apurada do capitalismo totalmente desregulado opera na base da novela de Manuel Rivas. “Con todo, o importante non é a historia da mercadoría, senón como este proceso cambia e condiciona a vida das persoas”, explica, “e produce eses hábitos do capitalismo impaciente, un capitalismo máxico que se contrapón co que fai a maioría da xente”. Ao fondo dos traficantes de Brétema, as mariscadoras laboran metidas na auga até a cintura e algúns mariñeiros prefiren non empregar dinamita para acumular cartos máis rápido. O propio Mariscal resume a filosofía contrabandista: “Mentres se traballa, non se gaña diñeiro”.

“Tamén imos vendo o carácter destrutivo dese capitalismo delitivo, como vai penetrando, como vai manchando todo”, engade. E as primeiras vítimas, segundo a versión de Todo é silencio, chámanse Leda, Brinco, Chelín, Fins, os rapaces que ao longo dos 45 capítulos sintetizan os estragos dun modo específico de circulación da riqueza. O seu fado diverxe, aínda que sempre en relación ao corrupto becerro de ouro: a lei e a orde, o ionqui, a consorte do narco, o narco… “O importante é o que pasa con eles. Parece que os personaxes acaban dedicándose a iso porque o destino está neles”, describe.

Pero Galicia, ao cabo, non foi Sicilia. “Preguntouse moitas veces por que non”, di, “e houbo varias causas; a decisoria é porque a xente rompeu o silencio. Como as nais de maio, aquí foron unhas nais as que o fixeron. En Arxentina chamábanlles as tolas, aquí, as borrachas. Elas acabaron coa omertá“. Malia que este episodio xa conforma o fóra de campo da novela, é central para explicar o propósito de Manuel Rivas. Toda a obra xorde do silencio e a relación con el dos habitantes de Brétema.

“A literatura, para min, é destruír eses símbolos, tentar ver o que non se pode ver, unha maneira de conxurar o medo”. Tamén este fío cose Todo é silencio con Os libros arden mal e materialízase, por veces, na denuncia do eufemismo. Ese que leva a un policía da PIDE portuguesa a definir a tortura como “a procura de ausencia de conforto” no preso.

O ambiente colectivo que favoreceu o xurdimento do narcotráfico tamén ten a ver, segundo o escritor, co período que abranxe a súa anterior novela. “A banalización do mal, o queime ético, derivada de que un pobo viva nunha situación de sometemento, de humillación, como unha ditadura provoca un clima de inmoralidade pública”, esténdese, “e a delincuencia organizada que chamamos mafia é o resultado da inmoralidade pública. Velaí o hábitat ideal para que funcione a corrupción na alma dos personaxes”.

Rivas inventa sobre a marcha unha etiqueta e menciona “unha ecoloxía de serie negra”. “A paisaxe tampouco se libra da desfeita e iso vese ben no urbanismo”, comenta, ou nas técnicas ilegais de pesca ao comezo da novela. E non lle estraña o éxito de lectores do xénero policíaco que demostra a vaga nórdica de novelistas, os estadounidenses post-Ellroy ou, en Galicia, Diego Ameixeiras e, sobre todo, Domingo Villar. “A xente precisa esculcar e todos temos a sensación de que algo está oculto”, sinala, “nunha época que define un grafiti: ‘Tiñamos as respostas pero cambiáranos as preguntas”.

Manuel Rivas advirte, malia todo, contra a moda. “Tamén podemos ler hoxe o Quijote como serie negra, ou La Regenta, ou La Tribuna e Los pazos de Ulloa de Emilia Pardo Bazán”, asegura, “porque se adentran nas tebras, loitan contra ese poder que vira máis forte cando emprega a ocultación”. Só que na escrita de Todo é silencio actúa un matiz: o mecanismo do humor, da ironía. “A ironía permítenos exceder esa fronteira do inaccesíbel que atopas ao escribir e ir un pasiño máis alá”, aventúrase.

Daniel Salgado

Herta Müller en galego

Artigos literarios,Autores,Narrativa,Premios,Traducións

O poeta e editor Miguel Anxo Fernán Vello fala hoxe da obra literaria de Herta Müller, traducida ao galego por Xerais, con motivo da aparición nas librarías da última novela da Premio Nobel alemana, Randea do alento. No seu artigo do xornal Galicia Hoxe, titulado «Herta Müller en galego», Fernán Vello sinala a calidade da súa obra literaria.

Cando Herta Müller foi galardoada o pasado ano co Premio Nobel de Literatura, as librarías de Madrid e de media España ficaron fóra de xogo, pois non tiñan entre os seus fondos ningunha obra á venda da gran escritora rumano-alemana; con catro títulos nesa altura, iso si, traducidos ao castelán. E entre nós, en cambio, soubemos celebrar tan alto premio levando ás nosas mans a novela titulada O home é un grande faisán no mundo, publicada por Edicións Xerais dentro da colección As Literatas no ano 2001 e traducida directamente do alemán por Franck Meyer. Pois ben, Edicións Xerais de Galicia -editora especializada en editar na nosa lingua Premios Nobel antes de selo, e van catro: Elfriede Jelinek, Harold Pinter, Le Clézio e Herta Müller- acaba de pór nas librarías do país, en tradución do alemán de Marga do Val, unha nova obra da escritora de Nitzkydorf (unha pequena aldea romanesa emprazada no distrito alemánparlante de Timisoara), e velaquí que tamén celebramos agora, e aínda máis se cabe, termos un novo libro da Premio Nobel 2009 -Randea do alento (en alemán Atemschaukel) é o título da novela- no noso idioma. Trescentas páxinas máis de Herta Müller no noso idioma, e dentro dunha colección, As Literatas, creada e dirixida por María Xosé Queizán, que conta tamén coa creación literaria -eis unha política de traducións intelixente- de autoras como Jean Rhys, Carson McCullers, Slavenka Drakulic, Marguerite Yourcenar, Agota Kristof e Katherine Mansfield, entre outras, incluíndo tamén -e é outro acerto- Emilia Pardo Bazán. A obra literaria de Herta Müller, sinalou a Academia Sueca, “debuxa a paisaxe dos desposuídos coa intensidade da poesía e a sinceridade da prosa”, e eu estou de acordo co crítico alemán Friedrich Christian Delius cando fala, referíndose á obra narrativa de Herta Müller, dun procedemento poético que consiste en romper e mesturar feitos e fantasía, unha sorte de imprimación literaria que tamén dominaba Juan Rulfo. Entre Nitzkydorf e Comala. Sempre a boa literatura.

Miguel Anxo Fernán Vello

Estrea de «Limpeza de sangue», Premio Nacional de Literatura Dramática 2006

Autores,Biblioteca Dramática Galega,Premios,Teatro

Limpeza de sangue, a obra de Rubén Ruibal, publicada por Xerais, que fora Premio Nacional de Literatura Dramática en 2006 estréase este sábado ás 20:00 horas no Pazo da Cultura de Narón a cargo da compañía Espello Cóncavo. Limpeza de sangue merecera tamén o XIV Premio Álvaro Cunqueiro para Textos Teatrais e está publicada na colección Biblioteca Dramátaica Galega, que a editorial coedita con AGADIC. Xornal de Galicia informa hoxe das dificultades que perseguiron a posta en escena desta obra.

Trafegando Ronseis recomenda «Denso recendo a salgado»

Blogs,Narrativa,Opinións_lectores/as,Xerais nos blogs

O blog de Anxo e Gracia, Trafegando Ronseis, recomenda a lectura de Denso recendo a salgado, de Manuel Portas: «Gustoume esta novela de Manuel Portas editada por Xerais, Denso recendo a salgado, con trazos de novela negra ou cando menos policíaca».