Bernardino Graña entra Academia Galega

10 Xuño 2010

Homenaxes,Noticias

O vindeiro sábado, 12 de xuño, ás 20:00 horas, no Auditorio Municipal de Cangas (Avda de Lugo s/nº) terá lugar a sesión extraordinaria pública da Real Academia Galega con motivo da recepción como académico de número de Bernardino Graña. O autor de Fins do mundo lerá o seu discurso de ingreso Contos populares e Rosalía, que será respondido en nome da Academia por Ramón Lorenzo Vázquez. Desafortunadamente este acto coincide co da entrega dos Premios Xerais na illa de San Simón, dende alí os amigos e amigas de Xerais enviaremos ao admirado poeta e narrador do Morrazo os maiores parabéns.

Xurxo Lobato, entrevistado por «A Peneira»

Autores,Entrevistas,Fotografía,Xerais_nos_medios

Con motivo da presentaicón de libro No país das vacas en Ponteareas, Xurxo Lobato foi entrevistado polo xornal A Peneira. Recollemos algunhas das respostas de Lobato:

«[A vaca] É unha das identidades do país. A vaca é unha das iconas que serven para identificarnos. Ademais é un dos totem que temos. De feito o libro pretende dignificar o noso totem. Dar a coñecer tamén o que son hoxe, que fan e como viven as vacas. Falar de vacas e falar de Galiza é falar de algo en común.»

«[Preparando este libro] Descubrín as vacas. Metínme neste tema cando vin, a través de amigos que tiñan granxas e outros traballos, que o mundo das vacas era un mundo moi descoñecido. Por exemplo de que hai a elección de “miss vaca”… Hoxe non temos a imaxe da vaca levada por unha velliña a carón da estrada… Iso xa non existe. Un amigo meu, cando se enterou de que presentaba un libro sobre as vacas, dicíame que hoxe xa non había. Nunca houbo tantas e de tantas razas! O que pasa é que están estabuladas. Son unidades de produción, sobre todo as do leite. Cada vaca ten que dar tantos litros e se non… ao matadeiro. Hai moitas vacas.»

«Inmunda escoria» de Ricardo Gurriarán

Críticas,Crónica,Historia,Xerais_nos_medios

MILITANCIA UNIVERSITARIA

Retrato dunha toma de conciencia

Inmunda escoria. Así foi como titulou Daniel Ares Enjamio a crónica dos sucesos de na universidade galega na volta de xaneiro de 1968; non obstante, o título do artigo facía referencia a un editorial do xornal ABC titulado “Para la Universidad queremos paz”, no que cualificaba de “inmunda escoria –da que tiña que ser depurada a Universidade–” o estudantado máis combativo da universidade galega. Eís a versión do franquismo e dos seus instrumentos de dominación –entre outros os medios de comunicación da época afíns ao réxime– dos sucesos na Universidade galega.

Fronte a esa visión, asumindo ese cualificativo como un sinal de identidade, Ricardo Gurriarán titula dese xeito unha investigación sobre A universidade franquista e as mobilizacións estudantís en Compostela (1939-1968), subtítulo da súa recente obra de investigación,  Inmunda escoria (Xerais, 2010).

Ora ben, quen era esa “inmunda escoria”? Cal era a súa procedencia?

A maioría dos mozos e mozas que se mobilizaron na universidade galega nos anos sesenta ou ben estaban vinculados ao Partido Comunista ou ben tiñan simpatías pro-chinesas ou eran cristiáns de base cun fondo compromiso social: eís a militancia do grupo que soubo trasladar ao conxuntodo estudantado composteláns novas inquedanzas políticas; certamente, tamén había nacionalistas, como Sanxuás –quen foi o rostro visible do nacionalismo nas mobilizacións-, pero non tiñan unha presenza significativa no movemento estudantil dos anos sesenta.

As súas estratexias, principalmente a loita cultural, entendida como elemento de axitación (conferencias como a de Aranguren, recitais de música como o de Raimon, mesas redondas, debates no Cineclub…), o “entrismo” nas estruturas de representatividade universitaria e a información, entendida como principal elemento de difusión das súas demandas; así como os persoeiros máis representativas desas mobilizacións, entre os que se atopaban Marisa Melón, Pérez Touriño, Domenech e tantos e tantas máis, son o obxecto de estudo principal desta obra, que malia iniciar o percorrido tras a guerra civil, centra a investigación nas mobilizacións dun estudantado que na década dos sesenta foi perdendo o medo á xerarquía franquista e ao silencio imposto polo franquismo, moi ben transmitido polos seus achegados. Neste sentido, o fío condutor do libro do profesor Gurriarán son as loitas desenvoltas polo estudantado galego para emanciparse mediante a autoorganización democrática, que van aumentando en intensidade até estourar no 68.

En fin, Inmunda escoria axúdanos a comprender que o 68 galego foi un acontecemento fundamental no proceso de toma de conciencia dun país e mais dunhas clases sociais que foran violentamente reprimidas despois dos tráxicos sucesos do 36. Alfredo Iglesias Diéguez

Texto de Alfredo Iglesias Dieguez publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo o 10 de xuño de 2010. A páxina completa onde aparece pode baixarse en pdf aquí.

«A cripta do Apóstolo» de Pere Tobaruela

Críticas,Fóra de Xogo,Xerais_nos_medios,Xuvenil

MISTERIO NO CAMIÑO

Unha gran dose de intriga

Hai unhas semanas, a profesora Dolores Vilavedra publicaba un artigo na prensa onde reflexionaba sobre “a escaseza de textos literarios contemporáneos que se inspiren no Camiño de Santiago” e/ou que desenvolvan a temática xacobea, e chamaba a atención sobre o feito de que tivese que ser un autor alófono quen viñese tratar o tema nas nosas letras en referencia a Pere Tobaruela. E isto aínda chama máis a atención se facemos conta de que xa en 1997 fora unha sevillana, Concha López Narváez, a que conseguira un grande éxito cunha novela desta temática, Endrina e o segredo do peregrino, que en 2004 había de editar en galego a editorial Galaxia.

A aposta editorial de Xerais por este Xacobeo 2010, ofrécenos libros que abranguen diversos xéneros, guías, estudos etnográficos e históricos, libros fotográficos, literatura infantil e un título de literatura xuvenil, A cripta do apóstolo, de Pere Tobaruela, unha historia de misterio no Camiño de Santiago. Parabéns á magnífica montaxe fotográfica que presenta o volume, realizada por Antonio Seijas, que podemos encadrar dentro do grupo das cubertas anticipatorias e a cuxa visión volvemos ao longo da lectura tentando adiviñar o que aínda está por vir.

Como acontece con outros moitos títulos de Fóra de Xogo, a catalogación de literatura xuvenil aquí só serve para nos indicar que aos adolescentes tamén lles pode gustar este libro e non que se trate dunha lectura só para ese tramo de idade. Aínda que non faltan elementos propios do xénero xuvenil: parte dos protagonistas son un grupo de catro amigos de último curso de primaria que realizan desde Somport o camiño de Santiago co seu colexio, a aventura iniciática que supón a peregrinación ou a descuberta do amor adolescente.

O libro divídese en dúas partes de extensión desigual, a primeira titúlase “A Lenda”, abrangue aproximadamente cincuenta páxinas, e nela o autor novela a lenda do apóstolo desde as súas orixes ata o nacemento da cidade de Santiago de Compostela. A segunda, titulada “A cripta do apóstolo”, constitúe o corpo da novela, e nela ofrécesenos a historia da peregrinación dos catro amigos durante dúas semanas acompañados dun misterioso e enigmático monitor.

Podemos sinalar un grande acerto desta obrafronte a outras do xénero, o seu indubidable carácter didáctico. O importante labor de documentación levado a cabo por este autor barcelonés que xa leva cinco anos entre nós, ten como froito a inclusión no discurso novelesco de moitas das lendas e feitos históricos relacionados con monumentos e personaxes importantes da peregrinación sen sacrificar a frescura da historia.

Unha boa lectura onde poderán atopar unha gran dose de intriga que mediante xogos con anagramas os manterá en vilo ata a última páxina, e non é metáfora. Pilar Ponte

Texto de Pilar Ponte publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo o 10 de xuño de 2010. A páxina completa onde aparece pode baixarse en pdf aquí.

«”Feministas galegas”: nova achega sobre a Galicia verdadeira»

Críticas,Crónica,Historia,Xerais nos blogs

Feministas galegas. Claves dunha revolución en marcha
Mónica Bar Cendón

Existe unha liña de interpretación da realidade galega que nos presenta Galicia como o ámbito da brétema, da saudade, co Camiño de Santiago, da insolidariedade de raíces no minifundimso ou mesmo como expresión do conservadorismo político, social e económico, como unha sorte de Baviera peninsular. Mais as achegas dun bo feixe de escritores, intelectuais e historiadores estannos a amosar unha Galicia moi diferente. Galicia aparece como un espazo onde xermolan as novas ideas progresistas e isto tanto nos medios urbanos coma nos vilegos e rurais. O libro de Bar Cendón incide nesta liña de investigación histórica desfacedora de tópicos sobre o conservadorismo galego ao presentarnos unha acaída e sumamente necesaria historia do feminismo galego.

Bar Cendón inicia o seu estudo do feminismo galego cunha introdución breve e sinxela sobre a historia do movemento feminista mundial e a súa chegada a España e mais a Galicia. A síntese resulta moi oportuna e, dentro da súa brevidade, moi útil para quen se achegue por primeira vez á historia do feminismo e para quen queira ter a man un bo resumo do desenvolvemento do feminismo desde as súas orixes ata a actualidade.

A parte grosa do libro abarca o estudo do feminismo galego a partir do ano 1975 ata a actualidade. O ano 1975 foi o da morte de Franco, pero, ademais, como sinala a autora, foi declarado pola ONU Ano Internacional da Muller. De aí o acaído da elección desa data.

A autora inscribe o xurdimento do feminismo en Galicia dentro dos movementos reivindicativos progresistas que apareceron no remate dos setenta e comezos dos oitenta, como as manifestacións polas Encrobas, Pontes de García Rodríguez, as folgas dos estaleiros vigueses ou de Citroën. Estuda o nacemento e consolidación de grupos feministas como FIGA, Alecrín ou Asociación Galega da Muller. Trata xa desde estes comezos o problema da dobre militancia de moitas destas mulleres en sindicatos e partidos políticos de esquerdas, que, malia o seu progresismo, manifestan moitas veces claras actitudes e comportamentos patriarcais e sexistas. Analiza achegas teóricas do feminismo galego como A muller en Galiza (1977), de María Xosé Queizán. Tampouco falta o estudo de revistas emblemáticas do feminismo galego como Andaina ou Festa da Palabra Silenciada.

Pouco a pouco, paseniñamente, van aparecendo as asociacións e persoeiras do feminismo galego, que se espallan por toda Galicia e as súas loitas desde a Transición por temas como a despenalización dos anticonceptivos, o dereito ao aborto, a efectiva igualdade co home ou mesmo a confrontación cos poderes culturais establecidos, como se ve a propósito da desmitificación de Pondal que realiza María Xosé Queizán no seu memorable estudo, un dos textos da crítica literaria galega que máis sensibilidade amosa e que tanto nos ensinou a moitos, afeitos á canonización acrítica de Carballo Calero, Tarrío e demais repetidores de tópicos na historia da literatura galega.

Acerto da autora é presentarnos o feminismo galego con nomes de barrios e de persoas: a asociación Dorna de Coia e Áurea González, a devandita Queizán, Marisa Castro, Conchita Nogueira e tantas outras que van aparecendo ao longo das páxinas do estudo de Bar, as irmás Santos Castroviejo, Chicha Nóvoa… Así toma corpo a intrahistoria. Non faltan tampouco no estudo referencias cumpridas ao labor intelectual de feministas galegas, especialmente no eido da crítica literaria, como o xa citado de Queizán ou os de Carme Blanco ou García Negro.

Especialmente destacable no libro é a riqueza de datos que ofrece non só no texto, senón tamén a da documentación, pois aparece unha moi boa bibliografía, completada cun listaxe de prensa que permite estudar o feminismo galego, mais tamén esta riqueza está presente na cantidade de textos feministas (desde doutrinarios aos de propaganda) que reproduce o libro. Estes textos, á parte de seren moi útiles para o estudo do feminismo, son unha mostra extraordinaria do galego protoestándar dos últimos anos do franquismo ou da Transición e inmediatamente anteriores á normativización de 1982. Por outra banda, permiten amosar a asunción por parte das feministas do galego como lingua habitual, polo que o idioma –do que os pailáns representantes do tuzarismo din que é lingua rural e atrasada– aparece así unido a un dos movementos máis progresistas da actualidade: o feminismo. As feministas galegas non só son galegas, senón que ademais se expresan en galego. De novo, demóstrase que o galego é lingua de progresismo.

Por todas estas razóns, e tamén pola magnífica cronoloxía que remata o estudo, libro imprescincible para todos os que fan a historia de Galicia, mesmo a literaria ou cultural, e que non debe faltar nas bibliotecas públicas nin nas dos centros de ensino desde primaria ata a universidade. Manuel Rodríguez Alonso

Texto de Manuel Rodríguez Alonso publicado no blog Bouvard e Pécuchet.