No número de 11 a 17 de febreiro, 1393, de ANT, debería saír publicada a crítica que de O Cabo do Mundo enviei. No seu lugar vén un texto rillado deses famosos ratos que ameazan, mesmo na era dixital, os medios impresos. Tan rillado que nel malamente dou recoñecido o por min escrito. Velaquí teñen a crítica enteira:
OS CANS E A RABIA
A experiencia en carne propia contradí a afirmación segundo o cal “morto o can, acabouse a rabia”. O can xa morreu hai máis de 30 anos, porén a rabia, o fascismo intolerante, segue a manifestarse cunha virulencia abraiante. Non hai nada que roldaron e ameazaron a Dionisio Pereira, só por querer esclarecer anos escuros. Menciónoo por ser un caso ben coñecido, mais todos sabemos que non é único, como non imos saber se mesmo está a ameazar a nosa lingua cunha contundencia, aleivosía, nocturnidade e premeditación nunca vistas! Informa o almanaque que 1936 pasou, informa, e que este é o século XXI. Infórmanos a vida de que a rabia adoecida segue impaciente por trabar en nós. Ese é o pecado, ser nós porque sendo nós estorbamos os negocios dos de fóra. Non hai máis voltas, a cousa é así de simple. E como non hai máis voltas, avisamos que confundir a última de Xabier Quiroga con “outra maldita novela sobre a Guerra Civil” só é posíbel desde ópticas contaminadas por intereses espúreos.
Ou que se opina da novela sen chegar a lela. Porque O Cabo do Mundo é unha novela moi actual. E non é actual só por estar atenta á recuperación da Memoria Histórica. O que pasa n´O Cabo do Mundo pasa hoxe, certamente. Mais o que pasa hoxe ten as raíces no onte porque nalgún lado as ha ter e no mañá non pode ser, claro que o onte non é a folla do almanaque que arrincamos esta máñá, senón un pozo moito máis fondo que segue manando auga ao brañal da vida. Bouzuás, o brañal identitario de Xabier Quiroga que tamén aquí aparece, lugar duro, inhóspito, salvaxe, ben pode ser considerado como metáfora da vida, logo hai quen sabe vivir os valores da civilización e quen non dá pousado o estigma rancoreño e primario do brañal. Velaí a diferenza entre o Carlos e Ramón ou o Evaristo, dous que non deron desapegado a roña canalla. Que en definitiva niso consiste a civilización, en chegar ao humanismo desfacéndose, polo camiño, da cotra dos comportamentos animais e primarios.
No enterro do pai de Carlos, alguén lle chama asasino ao finado. Cando a Carlos lle diagnostican unha enfermidade que logo o consumirá, entón, abandonada toda esperanza, decide indagar se é o fillo dun asasino ou non. Tarefa que o levará de volta ás terras d´O Saviñao (as novelas de Xabier sempre son un reencontro coas raíces) onde pouco a pouco irá destapando as lousas debaixo das cales agocha un misterio que o abalará con tanta intensidade como a lectura desta novela ao lector. Ese proceso de búsqueda é o miolo, é a novela. Porén non continuaremos sen sinalar que tal reencontro coas raíces, igual que o proceso de búsqueda e desapegamento da roña canalla, exercen de convincentes metáforas nas cales o ser humano atopa esperanza, e azos para vivir, cando se decide a limpar o pasado dos fantasmas que abafan o pesente.
Respondendo ás expectativas xurdidas a partir da iniciativa de recuperación da Memoria Histórica, Xabier Quiroga propón nesta nova novela unha mestura entre ficción e realidade moi a ter en conta. Partindo da base de que a trama é pura creación, o feito de botar man de personaxes reais (en situacións ficticias, caso de Henrique Sampil) ou de que personaxes de ficción reivindiquen outras reais ás que dalgunha maneira se homenaxea (caso de Reina), confire ás personaxes puramente ficticias (e situacións) un extraordinario empaque de verismo. E por demais esta estratexia contribúe, de segundas e de maneira moi efectiva, á hora da reconciliación entre a lectura e o lector, pois refórzanse un ao outro entre os dous efectos. É o xeito de render homenaxe a unha terra, enchéndoa de vida inmorredoira, que se desfai en abandono, a un modo de vida propio e peculiar que con esas xentes desaparece, lembrando que riqueza procurada nos obxectos é circunstancial, perecedoira, individual e ilusoria, mentres a que proporcionan a lingua e a cultura é consecuencia da interacción e polo tanto colectiva e perenne sen deixar se ser nosa.
E se a este atractivo sumanos que as personaxes, indiferentemente do seu estatuto, están rexamente confuguradas, o resultado é o dun discurso que se apega ás mans e no cal o narrador pasa a un segundo plano, o da discreción e efectividade. Malia que, por veces, o discurso cheaga a manifestarse en períodos sintácticos entrecortados, esfaragullados, iso máis que como vontade de estilo (que noutras ocasións non atende de todo a puntuación) interpretámolo como petición ao lector para que non desvíe a atención. De xeito que o convite á reflexión é constante, nunca deixa de estar operativo desde que, pouco a pouco e de maneira convencida e convincente, foi instalando no lector unha porposta na cal personaxes reais acoden á ficción e para actualizala, na cal personaxes ficticias lembran que a ficción só son acontecementos non actuais sen que iso diga que non é real. E, no medio, unha trama, o desencadeamento dunha acción que non sendo real tampouco deixa de selo, que tampouco é o que máis interesa pois o que máis interesa é a natureza dos comportamentos humanos e como neles nace a barbarie.
Fica por mencionar, aínda, a lingua, esa vizosa lingua que transporta os matices propios creados pola xente de´O Saviñao. E que non é menos literaria por ser lingua do pobo, senón, que, pola contra, por iso mesmo é mais importante.
Os cans poden ladrar e morder, si, porén é coa rabia co que hai que acabar.
ASDO: Xosé M. Eyré
Se se comparan ambos textos resulta que os ratos foron rillar xustamente alí onde orixinal afonda nas raíces da escrita de Xabier Quiroga –que por certo é unha das mellores novelas do ano pasado, senón a mellor–, que non son raíces abstractas e individuais senón concretas e manadas do acontecer social.
Aí e mais en como a novela de Xabier enche de vida unha zona que está ficando despoboada, no xeito en que esta novela contribúe a encher de vida ese abandono.
Por demais de roeren título e conclusión.
Non deixa de ser raro. Os medios quérennos rebeldes, non submisos. Porén ollánnos de esguello cada vez que inserimos os nosos textos no devir do acontecer social, como denuncie este verán pasado na miña intervención no seo do IX Congreso Internacional da AIEG. É froito da miña experiencia. Deste xeito a lectura fica reducida a un hábito individual, sen conexión coa sociedade e polo tanto inócuo. Os lectores desta Ferradura saben que partillamos xustamente a a opinión contraria.