Cid Cabido: «A memoria sempre se transforma en ficción»

31 Xaneiro 2010

Autores,Entrevistas,Narrativa

«Xosé Cid Cabido (Xunqueira de Ambía, 1959) réxese pola teoría de que o eco mediático dos artistas acaba por volverse en contra da súa obra. Aínda que nesta ocasión fixo unha excepción, apenas dá entrevistas, non intervén en actos promocionais, rexeita difundir a súa imaxe… e, non obstante, é un dos novelistas máis esperados.»

Así comeza a entrevista que Cid Cabido concedeu ao xornal A Nosa Terra con motivo da publicación da súa novela máis recente, Unha historia que non vou contar. Un texto que recomendamos moi vivamente.

Fotografía: Paco Vilabarros.

Pemón Bouzas… «Con “Sete palabras” Suso de Toro supérase a si mesmo»

Blogs,Entrevistas,Narrativa,Opinións_lectores/as,Televisión

O exercicio da escritura, xa de por si complexo, require ás veces dun esforzo adicional superior, incluso extremo. Sobre todo cando se xuntan escritura e memoria, memoria persoal, memoria que atinxe ó máis íntimo da persoa e dos seres queridos, da familia, dos maiores. Esforzo superior cando hai que ir descubrindo o que os pais e os avós xa non poden contar. Cando hai que converter os descubrimentos e a ausencia deles en novela. Si é novela, é ficción, ou non?

O caso é que Suso de Toro ven de publicar en Xerais unha novela titulada Sete Palabras hai un par de meses. O caso é que en Sete Palabras Suso de Toro indaga nas orixes da rama paterna da súa propia familia e nolo conta de xeito novelado, de maneira maxistral. Tiven a oportunidade de dicirllo, de dicirlle que me pareceu a mellor novela que tiña escrito, e estamos a falar dun dos mellores escritores contemporáneos (non me refiro unicamente á literatura galega), con obras coma Tic-Tac, Ambulancia, Polaroid, Home sen nome… Suso de Toro tamén o cree así.

En Sete Palabras atopamos unha historia con principio, nó e desenlace, de doada lectura grazas á mestría do autor, que é quen de ofrecerlle ó lector unha historia coa trama definida, unha reflexión sobre a memoria, sobre ás raíces, sobre o ser humano en xeral, unha aventura, un libro de viaxes con escenarios en Compostela, a comarca zamorana de Sayago, Toro, Zamora, La Habana.

Con Sete Palabras Suso de Toro supérase a si mesmo.

Máis información na web da CRTVG, programa Eirado da TVG2 do 19 de Nadal de 2009, no que tiven a oportunidade de conversar con el. Pemón Bouzas. Presentador do programa Eirado.

Texto publicado na Bitácora de Pemón Bouzas.

Encontro virtual con Agustín Fernández Paz

30 Xaneiro 2010

Autores,Clubs_de_lectura,Infantil,Merlín,Noticias,Presentacións

Nas sesións do club de lectura compartida Lendo Contigo de Espazo Lectura un dos elementos máis motivadores e atractivos para os nenos e nenas que participan é poderen establecer un diálogo cos autores e autoras dos libros que len.  Nesta ocasión, o atractivo do encontro con Agustín Fernández Paz, o autor de Valados, tamén estará na fórmula utilizada. Convertirase a biblioteca nun espazo virtual para que, por primeira vez, os asistentes á actividade teñan a oportunidade de conversar co autor a través de videoconferencia, nunha experiencia novidosa que une a lectura coas novas tecnoloxías.

Ao comezo da sesión, e axudados pola guía de lectura que Espazo Lectura lles proporcionou ás familias, falaremos sobre Valados, o libro proposto. A continuación, os participantes manterán un encontro virtual con Agustín Fernández Paz durante o cal os nenos e nenas poderán facerlle todas aquelas preguntas que lles xurdisen tras a lectura do libro. O acto, enmarcado na celebración do Día escolar da non violencia e pola paz, pecharase coa proxección dun audiovisual sobre os muros existentes no mundo con guión literario do propio Fernández Paz.

A actividade celebrarase hoxe o sábado 30 de xaneiro, a partir das 12.00h, na Biblioteca Municipal de Gondomar.

Faleceu J.D.Salinger

29 Xaneiro 2010

Fóra de Xogo,Grandes_do_Noso_Tempo,Homenaxes,Noticias,Traducións,Xuvenil

Onte faleceu en Nova York J.D.Salinger, un dos narradores máis importantes da literatura contemporánea. Xerais ten no seu catálogo a súa obra principal, O vixía no centeo, unha novela de formación, publicada en 1951, que constitúe dende entón, un referente para lectores e lectoras de diversas xeracións.

Traducida para o galego por Xose Ramón Fernandez Rodríguez, no catálogo da editorial apareceu o 30 de xaneiro de 1990, hai agora xustamento vinte anos, dentro da colección GRANDES DO NOSO TEMPO, versión da que se fixeron seis edicións e se venderon 16.409 exemplares. En 1998 pasou a coleccion FÓRA DE XOGO e, dende entón, apareceron seis edicións e se levan vendidos 6.663 exemplares. En total, doce edicións en vinte anos e mási de 23.000 exemplares vendidos, cifras elevadas, que acreditan a pegada que deixa a obra de J.D.Salinger, un escritor que soubo dosificar os seus silencios, tamén sobre os lectores e lectoras da nosa lingua. A nosa gratitude e admiración para el.

No país das vacas, por Miguel Anxo Fernán Vello

Críticas,Fóra_de_colección,Fotografía,Xerais_nos_medios

No país das vacas é o título do último libro de Xurxo Lobato, publicado por Edicións Xerais de Galicia. E xa o título, digámolo de entrada, xunto co seguimento da obra do autor, alimenta o noso interese. Ao amplo panorama fotográfico que a obra exhibe, con imaxes memorábeis –sempre a vaca como “centro”, ou talmente diría Lois Diéguez, como “ónfalos”–, únenselle 35 textos breves de 35 autores, ben acompañados por un limiar de Ramón Villares, un estudo de Lourenzo Fernández Prieto e senllos textos de apoio de Xosé Turnes Paredes e de Julián Rodríguez. Sobra dicir, porque semella obvio, que estamos diante dun libro extraordinario, e non só pola súa beleza visual –Lobato sempre dá o mellor no plano da súa moi particular arte fotográfica: unha fina poética realista– senón tamén pola concepción xeral da obra, que combina textos de, entre outros e outras, Teresa Moure e Rosalía Mera, Fausto Galdo e Méndez Ferrín, Fátima Otero e Blanca Guerrero, pasando por un Luís Manuel García Mañá, Antón Losada, Xosé M. Pereiro, Antón Patiño, Xosé A. Perozo ou Suso de Toro, toda unha pléiade de colaboradores textuais que van “narrando” ou achegando reflexións sobre “a raíña do reino animal no agro galego contemporáneo” (Fernández Prieto). O primeiro documento latino conservado onde aparece a palabra “vaca” –conta Miguel Anxo Seixas, outro dos colaboradores– está no mosteiro de Carboeiro, datado no ano 788. Despois entraría por primeira vez na literatura medieval, e xa en galego, co poeta nicrariense Eanes de Cotón. O país das vacas, como ven vostedes, ten raiceiras ben fixadas no tempo. Mais falándomos de vacas é inescusábel a cita ou designio de Castelao, que figura, madia leva, a xeito de pórtico, no libro de Lobato: “O día que nós emitamos papel moeda non estamparemos nel o retrato dos políticos, nin dos sabios, nin dos artistas; estamparíamos, somentes, a figura dunha vaca, como símbolo da nosa economía humanamente distribuída”. Palabras entrañábeis postas ao pé dun libro entrañábel e fermoso. Recoméndollelo. Miguel Anxo Fernán Vello

Artigo de Miguel Anxo Fernán Vello publicado en Galicia hoxe o 28 de xaneiro de 2010.

Méndez Ferrín, presidente da RAG, entrevistado en «Luces»

Autores,Xerais_nos_medios

Recomendamos vivamente a lectura da entrevista a Xosé Luís Méndez Ferrín, presidente da Real Academia Galega, publicada no suplemento «Luces» de El País Galicia. O texto completo, preparado por Daniel Salgado, pode lerse só na versión impresa.

Así mesmo tamén son moi interesantes outros artigos do suplemento: «As fractalidades de Méndez Ferrín», retrato literario de Daniel Salgado do actual presidente da RAG e «Unha mala saúde de ferro», reportaxe de Xosé Manuel Pereiro sobre a historia da RAG.

Dolores Vilavedra valora «Unha historia que non vou contar» de Cid Cabido

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

O FRANQUISMO CORRUPTO

Cid Cabido consegue en Unha historia que non vou contar aproveitar a fondo o que a priori era só, nin máis nin menos, unha boa historia: o asasinato nos anos 70 dun coñecido empresario da conserva, e as hipotéticas conexións do crime co sonado caso Reace. Como Capote no seu día, Cid tira da realidade historia e personaxes e revélanos unha vez máis (xa o fixera en Panificadora) o potencial literario de Vigo. Protagonizada por un personaxe doadamente identificable cun trasunto do autor empírico que nos resulta simpático pola desenvoltura irónica e pouco compracente con que o trata (¿se retrata?) o escritor, Unha historia que non vou contar artella unha trama de intriga, adubiada coas pingas xustas de humor, e canaliza con habelencia a curiosidade que esperta o suceso histórico, tanto nos que conservamos unha lembranza daqueles tempos coma dos que nin naceran aínda. Outrosí, Unha historia que non vou contar é moito máis ca unha boa anécdota ben narrada: é tamén un paseo polo Vigo da época do que, sen socioloxismos impostados, se nos ofrece un retrato plenamente convincente.

Pero sobre todo o texto se nos revela como un espazo polifónico no que escoitamos en directo diversas voces que nos enfrontan cos límites e posibilidades da lingua como instrumento de comunicación, de información e de construcción da realidade e que, de camiño, permiten poñer en evidencia o relativo da verdade: non chegamos a saber que foi o que verdadeiramente pasou e mesmo, ao remate, concordamos co protagonista en que ningunha das versións que se nos foron proporcionando resulta convincente. O que importa é a viaxe, pois a novela desenvólvese como un work in progress abortado, como un proceso en marcha que non leva a ningures, só ao cerne do relato, ao propio pulo fabulador, sen que en ningún momento o autor tente asoballarnos con alardes metaliterarios: aquí só hai praxe ficcional e discursiva. Dolores Vilavedra

Texto extraído do artigo «A memoria ocmo materia poética» publicada por Dolores Vilavedra no suplemento «Luces» de El País Galicia o 29 de aneiro de 2010.

«A dama da luz», crítica de Paula Fernández

28 Xaneiro 2010

Álbums,Críticas,Xerais_nos_medios

A beleza que presaxian as tapas d’A dama da luz faise patente no momento que comezamos a súa lectura e pasamos a visualizar a fermosura das súas detallistas ilustracións e a deleitármonos coa súa prosa; ambas as dúas compoñentes imprescindibles deste álbum ideado e ilustrado por Jorge Magutis e escrito por Agustín Fernández Paz que parte dunha rapaza, Marta, ao tempo protagonista e narrataria, e o seu avó, tamén protagonista e narrador dunha historia onde se mestura o real co marabilloso nunha loitaentre estacións ambientada nun Vigo antigo, unha vila mariñeira hoxe desaparecida, que tingue de melancolía o relato.

A sempiterna pelexa entre a Primavera e o Inverno,a dicotómica e desigual loita tantas veces feita literatura, que representa as arelas do frío, forte e cruel, que quere dominar a calor escurecendo a paisaxe e cubríndoa de neve; apresenza dun ser fantástico, a dama da luz, feble e fráxil coma a Primavera que precisa atopar de volta o seu lugar e a súa función; un personaxe xa vello, un avó entrañable que garda historias e sabedoría,que ten saudade do pasado e que pasa á súa neta, símbolo dofuturo, a responsabilidade de resolver o conflito da conservación da Natureza.Todo o devandito, á beira do proceso madurativo da meniña,son algúns dos trazos máis salientables desta historia. Un conto onde a narración e o seu clásico desenvolvemento tripartito nos conducen a un desenlace simbólico que evoca esperanza para o futuro e,malia o fantástico da aparición da flor no asfalto, proporciona tamén verosimilitude, pois leva ao mundo real o resultado da pelexa, ademais de evidenciar unha vitoria.

Represéntanse xa que logo dous mundos, o noso, o da realidade, e un marabilloso. Contrarios mais perfectamente conxugados e recoñecibles, sen empregar para isto descricións excesivas pois é o dominio da arte da evocación do autor do texto a que nos pasea por un e por outro sen apenas percibir a transición.

Unha historia redonda, simbólica, de suxerente escrita e lectura amena que se engrandece coas ilustracións de Magutis que, dende a súa calidez tonal, a súa delicadeza á hora de reflectir o texto e a súa destreza cando mestura real e irreal, fan posible este álbum e que non entendamos o literario separado do plástico e ao revés. Paula Fernández

Texto da crítica de Paula Fernández publicada en «Faro da Cultura» de Faro de Vigo, xoves, 28 de xaneiro de 2010-

«”Sete palabras” é un libro onde se funden literatura máis vida»

Autores,Entrevistas,Narrativa,Xerais_nos_medios

«Unha busca da identidade e das orixes: iso é Sete palabras (Edicións Xerais 2009), a nova obra de Suso de Toro , na que o escritor se converte en personaxe de novela, protagonista e narrador a un tempo. Ficción e realidade mestúranse ao longo das páxinas nunha sorte de viaxe dende Santiago de Compostela deica  Cuba, as terras zamoranas ou Madrid; de travesía interior dende a actualidade ata os comezos do século pasado». Así comeza a entrevista que Natalia Álvarez realiza a Suso de Toro, que publica hoxe «Faro da Cultura» de Faro de Vigo, con motivo da publicación de Sete palabras. A páxina enteira da entrevista pode lerse ou baixarse en pdf aquí.

No país das mil vacas

27 Xaneiro 2010

Fóra_de_colección,Fotografía,Xerais_nos_medios

Na súa edición do pasado domingo, La Voz de Galicia faise eco da aparición de No país das vacas, o libro máis recente de Xurxo Lobato. Baixo o título de «En el país de las mil vacas», J. Benito percorre os principais contidos da obra, salientando que é «una publicación que rinde tributo a un animal asociado a la imagen de Galicia, que explica cómo vive, de qué vive y quién vive de ella. Entre las reflexiones recogidas podemos destacar la del presidente del Consello da Cultura Galega, Ramón Villares: «O que sucedeu coa vaca é unha das moitas metáforas que dá conta das mudanzas acontecidas nos últimos trinta ou corenta anos en Galicia (e fóra dela). A vaca deixou de ser polivalente para se converter nunha máquina especializada de producir leite».

«Mais que ben que a contou», unha crítica de Vicente Araguas

26 Xaneiro 2010

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

A CRÍTICA CONSIDÉRAO UN DOS MELLORES LIBROS DO ANO PASADO

Cid Cabido é unha «rara avis» na nosa literatura. Un nachiño que xa non é que omita a súa foto nas lapelas dos seus libros (nun deles aparecía ao lonxe, figuriña mínima nunha paisaxe portuaria) senón que ás veces, así a novela que teño diante miña, nin sequera se nos di quen é e onde vai este escritor que se apelida Cid e máis Cabido.

Iso si, o libro que me ocupa (que me segue a ocupar desde que o lin, entrando o Nadal, e fiquei ben fascinado co seu contido) informa que este autor leva publicado en Xerais uns cantos títulos, dos que eu sobrancearía Días contados, relatos, premiado no extinto Cidade de Lugo, o ano no que eu fora xuri (disimulen polo lexítimo orgullo, pois é un libro brillante, brillante), é grupo abeliano, así, en minuscula tamén o «grupo«, lembranzas máis de Lars Von Triers que de Sam Peckimpah, e en todo caso unha das nosas novelas en verdade importantes.

Agora Cid Cabido volve ao redondel con Unha historia que non vou contar (Xerais 2009). Un libro que resucita un suceso tremebundo acaecido en Vigo o 20 de abril de 1974 cando un cidadán dera cabo ao presunto amante da súa dona. O interfecto era un moi coñecido conserveiro, presidente ademais da Asociación Galega do ramo, e un home de bragueta moi ceibe como semella deducirse da minuciosa reconstrución que do feito, tamén dos seus arredores, leva adiante Cid Cabido. Quen , no libro hai un «private joke» alusivo a A sangue frío, tomou unha pluma semellante á de Truman Capote, para contarnos o que pasara no despacho do dono de Conservas Mau (no libro, que na realidade os tres gatos fan: Miau). semellante, pero non cuspidiña, que Cid Cabido dramatiza desde uns elementos en verdade de ficción a reconstrución do suceso.

Doadamente atopable na prensa da época (mesmo na portada da Hoja del lunes de Cádiz, onde fora portada) con especial atención para El Caso, hebdomario da España máis tráxica e fonda (isto é un evidente pleonasmo), que agacha na súa colecciónunha chea de novelas.

Dous meses antes da morte do empresario ( a mans dun tal «Melitón», quen se despacha a gusto no libro de Cid Cabido) diante do silencio dos xornais, fora El Caso o que máis ifnormara do agarrotamento de Puig Antich e Heinz Chez, claro que tinguido de acentos ben fachosos.

A novela de Cid Cabido, en fin, dramatiza con distanciamento evidencialista da historia. Como demostra xa o propio título dela. Pero non nos fiemos, aquí fala todo o mundo, comenzando polo propio morto. Con voz que lle toman emprestada os outros membros deste retábulo de monicreques. Manexados con singular mestría pr un Cid Cabido en estado de graza. Que para desgraza abonda a do pobre conserveiro que coñeceu a Cristina e comezou a cavar a súa propia cova (no de Pereiró, Vigo, onde tamén está soterrada Doña Concepción Arenal, a de «odia el delito e compadece al delicuente«). Ou algo así. Vicente Araguas.

Texto publicado nas páxinas literarias de El Ideal Gallego e Diario de Ferrol o pasado domingo, 24 de xaneiro de 2010.

«Sete palabras» de Suso de Toro, presentación en Rianxo

Narrativa,Noticias,Presentacións

O libro de Suso de Toro Sete palabras será presentado este venres 29 de xaneiro ás 20:30 no auditorio de Rianxo. No acto estarán presentes o autor; o secretario de Barbantia, Xosé Ricardo Losada; o académico, investigador e Premio Barbantia da Cultura Galega 2009, Xosé Luís Axeitos; o director de Xerais, Manuel Bragado; e mais o alcalde de Rianxo, Pedro Piñeiro.

Marilar Aleixandre hoxe no Liceo de Ourense

Autores,Fóra de Xogo,Noticias,Presentacións

A escritora Marilar Aleixandre, autora da novela A Cabeza de Medusa, premio Fundación Caixa Galicia 2008 de literatura xuvenil, participará hoxe ás 17:00 horas nun encontro con lectores e lectoras no Liceo de Ourense.

Cabanillas revisado

Autores,BLG,Clásicos,Críticas,Xerais_nos_medios

Os catedráticos Xosé R. Pena e Xosé María Dobarro foron os responsables dun proxecto necesario que felizmente se levou a bo termo como é a compilación e ordenación do inxente material poético que Ramón Cabanillas foi ofrecendo ao longo da súa vida. No ronsel das obras completas que xustificaban tal denominación, iniciado coa edición do Centro Galego de Bos Aires, do ano 1959, e continuado polo esforzo da editorial Akal, que viu a luz a finais dos anos setenta e comezos dos oitenta da man do profesor Xesús Alonso Montero, chega agora este novo volume que, como novidades fundamentais, establece un índice novo de poemas, ofrece unha útil táboa de correspondencias -de inestimable valor para moverse con eficiencia entre a maraña textual que constitúen os seus poemas e permitindo, asemade, realizar unha lectura cronóloxica daqueles-, alén de incorporar diversa información sobre onde viron a luz gran parte dos seus exercicios creativos. Unha «ópera omnia», así pois, que respecta ao tempo a métrica e mais a lingua orixinal do autor e que permite revisitar composicións que van desde No desterro ata Samos –das que axiña se publicarán novas edicións exentas e anotadas–, sen esquecer unha nova achega que contén poemas descoñecidos até o de hoxe. O Cabanillas combativo, o intimista, aquel magmatizado polo influxo modernista e o que apostaba pola reconstrución dun pasado lendario e mítico, todo e aquí, por xunto. Ramón Nicolás

Crítica de Ramón Nicolás publicada no suplemento «Culturas« de La Voz de Galicia o pasado sábado, 23 de xaneiro de 2010.

Herikberto Quesada participará esta noite no programa de Buenafuente na Sexta

25 Xaneiro 2010

Autores,Entrevistas,Fóra_de_colección,Televisión,Xerais_nos_medios,Xuvenil

Hoxe luns, no programa de Buenafuente na Sexta, será entrevistado o escritor e debuxante Herikberto M. Quesada, autor do libro O home do traxe branco editado en galego por Xerais.

Nos últimos días diversos medios escritos fixéronse eco da aparición deste libro, considerado xa como unha das grandes sorpresas literarias do ano.

Así Faro de Vigo, baixo o título «El creador de especies orensano», publica unha entrevista na que Aghata de Santos interroga a quen se considera sobre todo «un creador de especies»,  que centra tanto a súa faceta plástica como a investigadora nesta hipótese, que non só explica a orixe e a evolución das especies na Terra, senón tamén noutros planetas.

Pola súa banda, o xornal ourensán La Región, baixo o título «Arte y Biología con Herikberto Quesada» e o subtítulo «El artista publica el primero de cuatro títulos sobre un cazador de alienígenas», publica outra entrevista na que o narrador e ilustrador ourensán define con claridade a filosofía desta saga que comeza: «Este é un ensaoo sobre astrobioloxía, sobre cómo pode ser a vida noutros planetas, recorrendo para isto a narracións divertidas con reflexos da xente do pobo.»

O suplemento dominical de El Mundo publica, baixo o título «El gallego que ha dado vida a más de 1.000 alienígenas», unha amplísima reportaxe con moito apoio gráfico.

X.L. Méndez Ferrín, presidente da Real Academia Galega

Autores,Homenaxes,Narrativa,Noticias,Poesía,Universitaria

O equipo de profesionais de Xerais expresa os seus parabéns a X.L. Méndez Ferrín pola súa elección como presidente da Real Academia Galega. Con este motivo, Manuel Bragado, o director da editorial, publicou hoxe nas páxinas de Faro de Vigo un artigo salientando o decisivo desta elección para a cultura galega e para o futuro do noso país.

FERRÍN PRESIDENTE

A elección de Xosé Luís Méndez Ferrín como presidente da Real Academia Galega é unha noticia feliz para a nación dos galegos, tanto por tratarse da figura cimeira da cultura galega contemporánea, como dunha das personalidades políticas máis decisivas das últimas cinco décadas. A indiscutible envergadura moral do autor de Estirpe, como a súa capacidade para xuntar vontades nunha angueira común, facilitaron unha elección na que, como sucedera xa en ocasións anteriores, se acadou un consenso máximo nunha institución que sabemos moi plural e diversa.

A estensa nómina de méritos literarios de Méndez Ferrín, avalados de forma unánime pola crítica literaria e, sobre todo, polos seus milleiros de lectores e lectoras, xa foron recoñecidos co Premio Pedrón de Ouro de 1987, o Premio Nacional da Cultura Galega na categoría de Literatura de 2008 e coa súa candidatura ao Premio Nobel de Literatura presentada cada ano polo Pen Clube. Dende que hai máis de cinco décadas, cando publicou Voce na néboa (1957), o seu poemario alboral, e Percival e outras historias (1958), o seu primeiro libro de relatos, Ferrín traballa devagariño na construción dun grande macrotexto literario, no que tanto dende a obra poética como da narrativa, procura unha renovación constante das formas artísticas que permita “a defensa da autonomía do campo literario como camiño para a consolidación da literatura galega como literatura nacional”. Sinálao así, o profesor Anxo Angueira, o maior coñecedor da obra literaria de Ferrín, no seu ensaio máis recente, A Espiral no Espello (Xerais 2009), no que analiza a achega decisiva de Bretaña, Esmeraldina (Xerais, 1987, 2007) ao sistema literario galego como obra central dentro do proxecto artístico ferriniano.

O autor de Arraianos (1991) vencellou este compromiso na defensa da autonomía plena do noso campo literario ao seu labor no eido da investigación e crítica literarias, nos que ten realizado estudos decisivos, como De Pondal a Novoneyra (1984), sempre mantendo unha relación constante coa literatura medieval, expresada singularmente no seu discurso de ingreso na RAG o 30 de setembro de 2000, «A poesía medieval galega vista desde os relanzos derradeiros do século XX». Labor investigador, transformado con grande mestría didáctica (algo que non resulta extraño tras a súa experiencia docente de máis de catro décadas no Instituto Santa Irene das Travesas), en actividade divulgadora e publicística da cultura galega nas diversas seccións que leva mantendo ininterrumpidamente no suplemento «El Sábado» de Faro de Vigo, como «No fondo dos espellos», a páxina literaria máis fermosa e interesante das publicadas hoxe pola prensa en Galicia. Outrosí, sucede coa súa presenza bisemanal nestas páxinas de Faro de Vigo, onde dende hai dúas décadas desenvolve un xornalismo de opinión elegante e cívico, miniando en cada artigo ese galego radical e puro, que sen refugar un rexistro popular, se amosa como o máis axeitado para todos os usos da lingua.

Tras a presidencia de don Paco Fernández del Riego (ese home luz que cumpriu este mes 97 anos) na que dende 1997 se crebaron vinte anos do conformismo de García Sabell; despois da profundización dese proceso de renovación, no que se incorporaron novos académicos e algunhas, poucas, académicas, acometido por Xose Ramón Barreiro Fernández, correspóndelle a Ferrín e ao seu equipo a tarefa de consolidar a institución centenaria no século da cultura dixital.  Continuando o ronsel aberto por Manuel Murguía de acadar a plenitude para a lingua e a cultura galegas, os obxectivos primeiros da institución da rúa Tabernas, Ferrín deberá facer fronte a retos complexos da institución, tanto os que afectan a súa presenza social e consolidación institucional como ao traballo corporativo nos eidos que lle son propios. Mais, experiencia, capacidade de diálogo e firmeza abondas non lle faltan a Ferrín para darlle ese novo pulo que precisa a RAG.

Nun momento decisivo, no que determinados sectores da sociedade galega pretenden facer retroceder as políticas de fomento da nosa lingua e o prestixio da nosa creación literaria, priorizar o traballo interno dos equipos e seminarios académicos nos eidos da lexicografía, gramática ou historia; consolidar un sistema estable de financiamento institucional (a nosa primeira institución cultural padece un vergonzoso déficit crónico, que lle dificulta manter un funcionamento digno) e, sobre todo, profundizar na súa presenza social empregando os medios da comunicación cultural contemporánea serán prioridades deste período. Os nosos parabéns para Méndez Ferrín por tan merecida elección e os nosos desexos dos maiores éxitos para tarefas tan ilusionantes que inicia co seu equipo. Manuel Bragado

Sobre a mesma cuestión recomendamos o magnífico artigo de Miguel Anxo Fernán Vello nas páxinas de Galicia Hoxe e o artigo de Xosé Antón Pérez Lema nas de Xornal de Galicia.

«Valados» recomendado por Trafegando Ronseis

23 Xaneiro 2010

Blogs,Críticas,Infantil,Merlín

Agustín Fernández Paz demostra en Valados que non son necesarias grandilocuencias nin rimbombancias para denunciar a realidade do noso mundo; ese que nós, os humanos, nos empeñamos en empozoñar cada día, construíndo valados arredor nosa: coa indiferencia, co odio, co medo, co silencio. Cal é a explicación a tanta destrución? Falamos estes días e horrorizámonos coa traxedia de Haití, un valado máis, produto da destrución do home cara á natureza. Lembramos de cando en vez o que supuxo o nazismo e a construción do muro de Berlín. Aprendemos cada día sobre valados vergoñentos que ninguén quere destruír en tantos lugares do mundo: Palestina, Sáhara, Ceuta… Sobre todos estes en conxunto e ningún en particular escribe Agustín, unha lección de emoción sobre uns nenos que, afastados por un valado, inventan mil e un xeitos de destrozar ese muro. Por que non deixar paso ao optimismo? Seremos quen de erguernos un día e descubrir que por fin comprendemos que tod@s somos iguais e alzarnos da man para derrubar todos os valados -reais e imaxinarios- que existen? Serán eses nenos capaces de medrar coa intención de loitar contra as pantasmas dos adultos?

Un libro especial que o noso alumnado debe ler e traballar, para que a educación sexa tamén esa pinga de sentido común que a sociedade do futuro necesita.
As ilustracións de Xan López Domínguez, un dos nosos mellores ilustradores, son esenciais acompañantes neste texto fermoso e profundo que deixa paso á esperanza.

Texto publicado no blog Trafegando ronseis.

Convocados os Premios Xerais 2010

22 Xaneiro 2010

Noticias,Premios_Xerais

Xa se poden descargar as bases dos Premios Xerais de Novela 2010 (25.000 euros) e Merlín de Literatura Infantil 2010 (10.000 euros). Para participar en calquera dos dous concursos, cómpre presentar de cada orixinal seis copias en papel, mecanografadas a dobre espazo, antes do día 12 abril de 2010 nos locais sociais de Edicións Xerais de Galicia, S.A., rúa Doutor Marañón, 12. 36211 Vigo. Os fallos dos premios daranse a coñecer na Cea Xerais que se celebrará o 12 de xuño de 2010.

«O fracaso dun éxito», retrato de Ramón Cabanillas

Autores,Clásicos,Reportaxes,Xerais nos blogs

Suso de Toro publica hoxe nas páxinas de «Luces» de El País Galicia, baixo o título «O fracaso dun éxito», un retrato literario da figura de Ramón Cabanillas. Un texto que continúa a liña dos moitos traballos publicados con motivo do cincuentenario do pasamento do poeta da raza e da publicación da súa Poesía galega completa por Xerais no pasado mes de novembro.

Xabier Quiroga: «Eu fago novelas de terror político»

Autores,Entrevistas,Narrativa,Xerais_nos_medios

Xan Carballa publica nas páxinas de «Luces» de El País Galicia unha interesantísima entrevista a Xabier Quiroga, con motivo da publicación da cuarta novela do escritor do Saviñao, O Cabo do Mundo. Baixo o título «Aquí non houbo unha guerra, eu fago novelas de terror político», Carballa e Quiroga conversan sobre unha novela na que se propón un regreso aos espazos de Atuado na braña, novela de grande alento coa que se dera a coñecer Quiroga e obtivera o Premio Lousada Diéguez de 2003. Recollemos algúns parágrafos do texto:

A idea da procura dun mesmo estaba sempre nas miñas obras, e escribindo sabía que se podía parecer a outros libros anteriores. Pero aquí o cerne é a represión. A novela xorde a partir da lectura dos traballos do Ano da Memoria Histórica [promovido polo anterior Goberno da Xunta en 2006]. Chamáronme moito a atención as escuadras do amencer, eses grupos falanxistas que andaban nas noites matando xente en 1936. Souben dun feito que sucedeu na miña vila, que foi un consello de guerra no que mataron a dous e un terceiro conseguiu zafar, e aínda vive en Vigo. Son os tres Antonios de Escairón. Dous entregáronse e no limiar de 1937 fixéronlles un consello de guerra e fusiláronos. O outro agachouse como unha toupa até 1941, que o pillaron na súa casa. Ese feito galvanizoume: como era posíbel que nun lugar pequeno, no que politicamente non pasou nada grave, e que neses días de xullo, seguindo indicacións do gobernador civil, apenas fixeron unha requisa de armas, se desatase unha represión tan feroz. Foi a semente do libro.

[...]

O Cabo do Mundo existe, é un lugar espectacular nunha volta do Miño, entre Chantada e Escairón, que aquí funciona tamén como unha metáfora da procura do esencial cando a vida remata. Pero dubidei no título, que tamén puido ser A noite dos cans doentes.

[...]

Pense que o historiador Dionisio Pereira foi procesado hai nada por publicar nomes de persoas implicadas na represión. Levamos 30 anos de atraso, pero cristalizou unha mentalidade de pechar os ollos. Mesmo a apertura das fosas comúns parécelle mal a algunha xente. O meu editor, Manuel Bragado, ironizaba na presentación do libro que axiña se ía falar doutra “maldita novela da Guerra Civil”, cando o que estás é informando e cuestionando, desde unha literatura feita con vontade de enganchar ao lector. Aínda hai moitas historias para contar dese pasado, dese tempo suspendido do que ninguén quería falar. Aquí non houbo guerra civil, e polo tanto falaríamos máis de novelas de terror político.

Premios «Fervenzas Literarias 2009»

21 Xaneiro 2010

Álbums,Fóra de Xogo,Narrativa,Noticias,Premios,Traducións,Xerais,Xerais_nos_medios,Xuvenil

Recibimos con entusiasmo e agradecemento a noticia dos Premios «Fervenzas Literarias 2009» outorgados polos lectores e lectoras deste espazo de referencia na promoción da literatura galega. Tras os resultados de 2007 e 2008, velaí as obras publicadas por Xerais que resultaron gañadoras:

O noso agradecemento aos lectores e lectoras por estes recoñecementos. Grazas a todos e todas.

Cid Cabido recrea un crime en conserva

20 Xaneiro 2010

Entrevistas,Narrativa,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Moi completa e interesante a reportaxe de B.R. Sotelino publicada hoxe na edición de Vigo de  La Voz de Galicia sobre a máis recente novela de Cid Cabido, Unha historia que non vou contar. Recollemos varios parágrafos do texto:

Se podría decir que la nueva novela de Cid Cabido es la historia de un crimen en conserva. En 1974, el asesinato de un conocido empresario del sector, con factoría en Bouzas y gatos en el logotipo de la marca de sus productos enlatados, sirve al escritor para poner en marcha un engranaje narrativo que cuestiona los moldes de la realidad y que se sirve de técnicas narrativas propias de la novela de no ficción que Truman Capote aplicó con maestría en varias de sus obras. Aunque la investigación del célebre caso vertebra toda la trama, el libro no es, sin embargo, una novela policíaca al uso. Es más, no es una novela policíaca, y su autor lo corrobora: «Hai un suceso estrano ao redor do que se reúnen persoas que sen demasiado esforzo poden pasar por personaxes literarios, pero a investigación é elemental», admite. «Estou convencido de que estamos saturados de ficción tópica de baixo custo, e o público lector acolle ben esta tendencia precisamente por iso», estima.

[...]

Cid Cabido es, por otra parte, nuestro Salinger particular. Al ganador del Premio Blanco Amor de novela 1994 con Panificadora le ocurre como al escurridizo autor de El guardián entre el centeno. Huye de las cámaras y de las grabadoras, aunque en esta ocasión ha aceptado hablar con la prensa, aunque sin foto como peaje de la entrevista: «Cando empecei a negarme, hai once anos, tíñao clarísmo, pero pasou tanto tempo que xa esquecín, bromea el escritor que regresa a la actualidad tras la publicación hace tres años de la novela Blúmsdei . «En realidade levo anos non só negándome a que me fotografíen senón a facer entrevistas e a acudir a ningún acto literario propio ou alleo», asegura. Y por darle un punto más teórico a su posicionamiento fotofóbico, antisocial y anticomercial, añade que no cree «nos sistemas de divulgación comercial que teñen como base a presencia pública dos autores. Está demostrado que hai autores que canto máis falan en público, peor para eles. Penso que a circulación de calquera produto cultural ten un gran mecanismo de automultiplicación que é a opinión da xente. Como dicía un coñecido editor, lembra, os libros véndense porque a xente fala ben deles. A promoción, o esforzo dos medios de comunicación, é prescindible e un desgaste inútil», opina.

Encontro con Fina Casalderrey no Club de Lectura «Tendendo redes»

19 Xaneiro 2010

Clubs_de_lectura,Fóra de Xogo,Noticias,Presentacións,Xuvenil

O vindeiro mércores, 20 de xaneiro, entre as 17:00 e as 19.00 horas, terá lugar nas instalacións do Consello da Cultura Galega un encontro-coloquio coa escritora Fina Casalderrey con motivo da súa novela A pomba e o degolado. O acto, conducido por Miguel Vázquez Freire, está organizado polo Club de lectura «Tendendo redes» de Gálix.

«Á sombra de Capote», crítica de Ramón Nicolás sobre «Unha historia que non vou contar»

18 Xaneiro 2010

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

CID CABIDO OFRECE UNHA NOVELA QUE PESCUDA NA MEMORIA RECENTE DA SOCIEDADE VIGUESA DOS ANOS SETENTA

Tras Blúmsdei (2006),  e logo da recente tradución ao castelán dunha antoloxía de relatos titulada Oralmente por la boca (2009), retorna o escritor limiao Cid Cabido ao xénero novelesco, e faino cunha proposta que afianza o seu lugar entre os narradores máis salientables que comezaron a súa andaina de xeito máis recoñecible nos anos noventa.

Contra o que se poida crer non hai neste libro unha única historia que Cid Cabido afirme que non vai contar. Sen dúbida, o fío argumental de maior peso nestas páxinas abofé que se conta, mais dunha maneira diferente, tanto porque talvez poida xa ser coñecido polo lector –o asasinato dun coñecido industrial conserveiro vigués ao inicio da década dos setenta en Vigo, unha sorte de crime pseudo-pasional– como porque a focalización do interese se despraza cara ao ámbito sociolóxico daquela época e ao propio proceso de pescuda  sobre o acontecemento, facendo abstracción, todo hai que dicilo, das peripecias e do labirinto persoal do narrador-protagonista-escritor, nesta ocasión fortemente abeirado a un imaxinario cinematográfico, e que entendo máis como «marca da casa» que outra cousa.

Así e todo, na novela descóbrense, e póñense enriba da mesa, boa parte das engrenaxes da ficción construída a partir do que ofrece a historia, neste caso recente, ou a propia memoria, seguindo o fío do que Truman Capote denominou «non-fiction-novel», e que mesmo aparece citado nesta proposta. Paréceme que Cid asume esta perspectiva desde o alicerce do proxecto creativo: momentos de tensión, abondosos datos, mesmo algúns contraditorios, co obxectivo de procurar a información a través da ficción, rescatando así un suceso cando este deixa de ser noticia. Velaí, ao tempo, a aparición dunha enxurrada de recursos, por veces envoltos nunha tonalidade de narrativa filo-policial, como son as reproducións de noticias xornalísticas da época, envorcado de entrevistas –algunha delas talvez de extensión excesiva–realizadas ad hoc aos protagonistas ou informantes, etc., elementos que serven para reconstruír xa non só as claves do asasinato senón o que talvez constitúa o obxectivo máis salientable da novela: o retrato ou deseño do ambiente social que se vivía nunha cidade como Vigo nos anos finais da ditadura franquista.

Engádase no haber desta novela que esta historia “non contada” resulta operativa, ademais, para reflexionar sobre tres elementos: redimensiona as posibilidades que certa práctica do xornalismo, entendido como forza motriz para acadar conclusións, pode ofrecer en ocasións como esta; fainos ver o peso da ficción na perspectiva cotiá que todos temos sobre os acontecementos e, finalmente, amosa o funcionamento da memoria, precisa ou imprecisa, particular e colectiva. Ramón Nicolás

Texto da crítica de Ramón Nicolás sobre Unha historia que non vou contar publicada no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia (16-01-2010)

«Vento de Cabanillas», crítica sobre a edición da «Poesía galega completa» do poeta da raza

Clásicos,Críticas,Poesía,Xerais_nos_medios

Que Ramón Cabanillas é un dos poetas de raza e de refencia da poesía e da literatura galega ninguén o pon en dúbida, así como que foi o herdeiro e continuador natural das tres senlleiras figuras das nosas letras: Rosalía, Curros e Pondal, pois conseguiu darlle continuidade ao Rexurdimento do XIX, que deixara un baleiro, sen imitalo e conectado coas correntes europeas da época. Que, ademais, Cabanillas foi plenamente aceptado por todo o abano galeguista é tamén innegable, a pesar das diferenzas do seu credo con personalidades destacadas despois da Guerra Civil, da súa permanencia en España e da adaptación á vida cotiá. Non é extraño, neste sentido,que, ao pouco de morrer, o propio grupo Brais Pinto (berce, entre outras,doutra innegable figura das letras galegas, Xosé Luís Méndez Ferrín) fose quen lle rendese a primeira homenaxe que se lle fixo. Sendo así, a súa obra contou con numerosas edicións, entres elas dúas edicións da súa poesía completa: a primeira en 1959, publicada polo centro galegode BosAires, e a segunda de 1979-1981, preparada polo profesor Xesús Alonso Montero.

Agora, ao se cumpriren cincuenta anos do seu pasamento, Edicións Xerais vén de publicar unha terceira e cuase definitiva edición, preparada polos profesores Xosé Ramón Pena e Xosé María Dobarro. E dicimos cuase definitiva porque pouco máis se poderá achegar a esta edición concienzudamente preparada, en parte debedora, como é lóxico, dos esforzos previos feitos no seu día por Carballo Calero, Fernández del Riego e Alonso Montero.En efecto, agora están practicamente apuntados todos os textos na súa primeira aparición, fose en libro ou publicación periódica, permitindo así a correcta cronoloxía da creación poética e a inequívoca análise da súa evolución. Figuran ademais, nesta edición, certo número de poemas que nunca antes foran recollidos en libro ningún. E, por último, adáptase a lingua orixinal á actual,respectando sempre, como non podía ser doutra maneira, a métrica e o galego orixinal do cambadés.

Isto, que dito así podería parecer un labor sinxelo, tratándose de Cabanillas, debeu supoñer un esforzo enorme para os editores, pois o poeta, e máis nos tres primeiros poemarios (No desterro, Vento mareiro –libro variado no que pode enxergarse todo Cabanillas– e Da Terra asoballada), moveu moitos poemas dun libro para outro. Por iso,de engadido, é de agradecer a Táboa de Correspondencias que determina a cronoloxía de cada composición. Nesta excelente edición poderemos percorrer pois, con seguridade,as creacións desta figura senlleira da poesía galega que plasmou as bases do galeguismo histórico. Na súa obra están artisticamente impresas as preocupacións das Irmandades da Fala,de Antón Villar  Ponte e de Vicente Risco,do nacionalismo nacente e do movemento agrarista de Basilio Álvarez. Poderemos gozar,pausadamente, do mundo mítico- patriótico que maxinou, do seu particular intimismo saudosista,e do seu retrato das condicións de vida das clases populares. Resulta superfluo engadir que se trata dun libro imprescindible en cada fogar. Xosé Feixó

Texto da crítica María Navarro publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo (14-010-2010). A páxina orixinal pode lerse ou baixarse en pdf aquí.

«De como cheguei á marabilliña», anotación de Xosé Manuel Eyré

17 Xaneiro 2010

Críticas,Infantil,Merlín,Premios_Xerais,Xerais nos blogs

Transcribimos a anotación de Xosé Manuel Eyré publicada no seu blog sobre Mil cousas poden pasar. Libro I de Jacobo Fernández Serrano, premio Merlín de Literatura Infantil 2009.

Unha pequena marabilla, ía falar diso.

Defino así a lectura que estou facendo estes días. Defínoa así, moi traballosamente porque non é nada doado, nada.

Primeiramente. Non quero renunciar a “pequena”. Porén hai que ter en conta que son, afortunadamente, máis de 200 páqxinas. E tamén que promete continuación,  outrosí afortunadamente. “Pequena” podría estra xustificado po vir publicada esta obra na colección Merlín, ou por levar un premio de Literatura Infantil. Podería, mais a estas alturas a esas etiquetas non lles pido gran cousa máis que sexan un referente que axude á horta de efectuar unha compra. Iso de fraccionar a lectura, ou os lectores, por tramos de idade, é unha solemne bobería que, dáme por pensar, inclusive pode ser  contraproducente á hora de vender xa que ben puidera afastar a adultos de lecturas que, se se atreveran, lles ían resultar ben proveitosas e gozosas. “Pequena” tamén pode estar xustificado porque as personaxes son das que se din do universo infantil ( o que non quere dicir que non haxa adultos). E pois non. Eu emprego aquí “pequena” nun senso afectivo. Non me dou explicado moi ben a razón, mais cando algo me prace moito tendo a aplicarlle esa denominación, nunha tentativa, quizá, de expresar que a sinto moi miña.

Jacobo  Fernández Serrano é o autor deste apaixonante e marabilloso proxecto. Marabilloso, en toda extensión da palabra. Non só porque recrea un fantástico mundo marabilloso. No que se mesturan ilustración e literatura, de maneira moi calculada e artisticamente sobresaliente.

Falolles de Mil cousas poden pasar. Libro I Achégense a el desde estas atinadas palabras de Isabel Soto.

Eu, o primeiro ( teño prevista outra anotación, polo menos) que lles quero comentar é verbo da fronteira realidade/ficción. Unha fronteira en principio áspera, dura, transcendente, que, pola  contra, Jacobo Fernández difumina cunha facilidade, sinxeleza, naturalidade ( si, si,  naturalidade ) e inclusive lóxica, que me fan lembara ao mellor Cunqueiro. Un exempliño para iso da lóxica e da naturalidade. A ver, imaxinen un exercito, xa non hai guerra, en que reconvertirían os soldados. Jacobo Fernández recíclaos en músicos de banda, total o uniforme xa o teñen, están haituados a desfilar e o resto ben se aprende.

Unha apaixonante marabilla. Quen me queira meter nun compromiso que me pida que recomende esta lectura para unha idade. Son incapaz. Non sei como  a acollerán os rapaces, mais eu, desde a miña carga idosa, saúdo este título con moita ledicia, estouno gozando intensamente.

A Jacobo Fernández lémbroo daquel Archimboldo Roque do Golfiño. Hai moito daquel mundo do Archimboldo. De feito as de aquí son personaxes ás que se lles creou un mundo á medida, mellor dito: personaxes que crean un mundo á medida. Á medida da sensibilidade e dos soños, duns soños e dunha sensibilidade na cal a razón perde peso porque as personaxes achan razóns, para se moveren e xustufucaren, en aberta confrontación co mundo real, logrando unha dinámica racional alternativa desafiante e moi atraente.

Desde aquí pódese pensar que a rapazada dificilmente poida acceder a tal mensaxe, que estaría vaios chanzos por riba das súas posibilidades. Poderá. Eu non estou completamente seguro diso. Dubídoo, e moito. Igual o que pasa é que non lles sabemos ensinar o valor desa posición ideolóxica, á que eles chegarían de xeito moi natural e sen estridencias. Iugual o que pasa é que os adultos non saben conservar a maxia que provoca esa facilidade, cegados por unha trincheira falsaria de racionalidade.

E velaí unha das virtualidades que máis me apaixonan deste tipo de literatura: o feito de que me obrigan a repensar niso. Repensar o mundo desde os intereses ou perspectivas da rapazada non equivale a tirar pola ventá a bagaxe acumulada pola racionalidade discursiva predominante. Iso só certo para os que lle teñen medo, para os apóstolos da razón moderna, esa aborrecida e falsaria razón. Saint-Exupéry volve, a visión de. Por dar un exemplo ilustrante.

Resulta paradoxalmente hipócrita marabillarnos co Principiño ou con estas Mil cousas poden pasar, e seguir aferrados á moral discursiva adulta como única forma válida de entender e explicar o mundo. Covarde e hipócrita.

Teño Mil cousas poden pasar por un dos mellores títulos publicados no 2009. E nese aserto non afío diferenzas xenéricas ou doutro estilo.

Ás veces teño a impresión, constantemente, de que os diversos Quixotes que  a humanidade foi parindo foron en balde, non se aprendeu nada deles.

Iso, unha marabilliña. Terán máis noticias.

«”Valados”: fermosa historia de sentimentos encontrados», crítica de María Navarro

15 Xaneiro 2010

Críticas,Infantil,Merlín,Xerais_nos_medios

TENRO E DELICADO. UN MEIGO DA PALABRA

A existencia de valados físicos e imaxinarios é hoxe en día unha realidade espallada por case todo o mundo e somos nós, as persoas, os que os construímos con táboas, formigón armado ou prexuízos do máis diverso. Nun momento dado non se sabe –ou si– por que alguén decide erguer unha fronteira e impedir o trafego de vida, preservando ideas, modos de vida, mesturas.

Da mesma forma que imaxinar un mundo sen ataduras, sen lindes, sen barreiras é posible se falamos en termos de ficción, tamén tender á utopía pode converterse nun plantexamento vital e nun xeito de educar a través de nobres comportamentos. Neste sentido ficción e realidade, ilusión e existencia converxen nun punto no que o imposible chega a realizarse, o improbable se efectúa e o desexo devén en auténtico e efectivo.

En Valados, un texto tenro e delicado de Agustín Fernández Paz que Edicións Xerais de Galicia vén de publicar na colección «Merlín», os personaxes amósannos a parte máis amable da relación entre iguais e tamén como a maioría das situacións teñen unha compoñente de vontade moi importante. Se existe vontade chegaremos a acadar aquilo que nos propoñamos, se hai vontade a utopía é posible. Da man de Helena e Xoel sabemos da existencia dunha vila, a máis fermosa do mundo, na que os seus habitantes en aparencia viven en harmonía, mais só en aparencia, porque o xerme da discordia prende nunha parte da poboación que, considerándose superior, pretende marcar e visualizar a diferenza erguendo un muro que separe vidas. Quizais a constancia e o empeño que nenos como os protagonistas da historia poñen en negar a segregación, conseguen que alá no ceo, «guiados por unha brisa alegre, porque o aire non sabe de valados», voen os desexos felices de atopárense todos xuntos.A dualidade que vertebra o texto -nena/neno, branco/ cor, dentro/fóra- vaise diluíndo ata o final cando se fala de humanidade e harmonía.

Bo coñecedor do público infantil e da capacidade que estes presentan de aprehender a realidade,o escritor agasalla os seus lectores cunha fermosa historia de sentimentos encontrados e amosa unha vez máis ser un meigo da palabra. María Navarro

Texto da crítica María Navarro publicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo (14-010-2010). A páxina orixinal pode lerse ou baixarse en pdf aquí.

«”Unha historia que non vou contar”: unha novela cen por cen viguesa»

14 Xaneiro 2010

Críticas,Narrativa,Xerais nos blogs

METAFICCIÓN. UN RICO TERRITORIO

A estas alturas da sesión non resulta novidoso para ninguén,achegado as nosas letras,nin desacougante para o mesmo autor,a constatación de que Cid Cabido é seguramente o narrador máis singular, insólito e inclasificable do sistema literario galego. Pouco ou nada visible nin adicto aos aparatos e afagos extraliterarios, deixase ver unicamente a través das súas obras, desde Días contados e Panificadora ata Blúmsdei, sen esquecernos daquela novela tan transgresora como é Grupo abeliano. Na mesma dirección sorprendente alíñase a súa última entrega, Unha historia que non vou contar, que non é certamente unha historia de colmos nin de evidencias primarias ou seres marxinais e surrealistas, senón unha verdadeira trama, unha diexese, malia o que di o título, pero cunha forma interna rachadora e experimental en boa medida. Por iso, os receptores deben de ser fieis ao pacto narrativo co autor para a cabal comprensión desta obra,entremedias entre o xénero detectivesco e a novela negra,pero que se permite os luxos dunha construción literaria que pon en cuestión os mesmos lindes da ficción.

A novela abéiranos ás figura dun escritor,un tipo raro,“incomunicativo” e cun alto nivel de nugalla que, a finais do 2005, comeza a investigar un crime cometido en Vigo e que circulou como lenda urbana no ano 1974. Pártese, xa que logo, dun caso real,o asasinato do conserveiro Antonio Alfageme –na novela Antonio Alfaren– relátanse así mesmo as grandes liñas do caso Reace, no que todo quedou tapado e ben tapado e que serve como contexto social e político deste crime pseudo-pasional, para completar un puzzle no que a maioría das interpretacións que xerou, seguen a ser nesgadas e inconsistentes. Mais a investigación permítelle ao escritor confirmar algunhas certezas, nomeadamente as do carácter corrupto do franquismo que provoca formas de vida anquilosadas, sordidez e mediocridade que nin as persoas máis poderosas dunha cidade comoVigo eran capaces de superar.

Cid Cabido dispón da rara habilidade de suturar no desenvolvemento dunha intriga que sen dúbida tira do lector, materiais moi diversos: narracións puramente ficcionais xunto con outros que están antes ou despois dos lindes da ficción: relatos de feitos reais, testemuñas, conversas, noticias dos xornais, pequenos esbozos gráficos e mesmo reflexións sobre o propio acto creativo. Metaficción en definitiva. Un universo literario pois selvático e polifónico, con abondosas pegadas do cinema, que conforma unha novela cen por cen viguesa. Un rexistro coloquial baseado na oralidade é unha vez máis o instrumental deste provocador iconoclasta das nosas letras,dono dun territorio literario persoal, rico e moi especial. Francisco Martínez Bouzas

Texto do crítico Francisco Martínez Bouzas pubicado no suplemento «Faro da Cultura» de Faro de Vigo (14-010-2010). A páxina orixinal pode lerse ou baixarse en pdf aquí.

«Diego Ameixeiras, unha mirada diferente na novela galega»

13 Xaneiro 2010

Autores,Entrevistas,Narrativa,Xerais_nos_medios

O pasado domingo, 10 de xaneiro, José Miguel A. Giráldez publica no suplemento dominicial de El Correo Gallego unha entrevista longa con Diego Ameixeiras, con motivo da publicación de Dime algo sucio. Baixo o título, «Os autores do xénero negro estamos a feito a que se nos mire como de segunda división», e o subtítulo, «Diego Ameixeiras, unha mirada diferente na novela galega», Giráldez comeza realizando un retrato literario do autor de Tres segundos de memoria:

Pode dicirse que a traxectoria literaria de Diego Ameixeiras é fulgurante, pero non estou seguro de que el pense o mesmo. Semella un tipo tranquilo, sen alardes. Escéptico, en xeral. Digo que semella: non digo que sexa. Parece literalmente seducido polo cine, pola vértixe das historias, será porque ten unha parte de guionista, ou ben porque o guionista ten unha parte de novelista, ou viceversa. En fin. Ás veces di, escribe, frases lapidarias, pero non parece proclive a escribilas nunha lápida. Hai, iso si, crimes e criminais na súa prosa, xente susceptible de lápidas, prosa clásica o pulp, que importa. O pulp da doce e amarga froita literaria: cómpre exprimila sempre. E bebela, como sangue. Aínda que pulp signifique outra cousa: esa follas de papel de palla que sempre teñen as novelas de kiosko. Pero seguramente iso tampouco importa. Iso importa poco: como di el mesmo, cando lle pregunto sobre a súa adolescencia. Rilke pensaba que a nosa verdadeira patria é a infancia. Talvez a adolescencia non sexa patria, senón oscuro, movedizo, árido territorio. Un día de 2006 gañou o Xerais. E agora, acaba de publicar Dime algo sucio, que é un título potente. Non só o título: tamén o que vén embaixo. A novela. Diego pode sentirse afortunado: hai quen pensa que pode ser un máis da nosa prosa e hai quen pensa que o seu é diferente, que vai renovar a escrita. Pode que nin unha cousa nin a outra. Diego Ameixeiras prefire simplemente escribir, a ver que pasa. Escribir: sen perdón.

Xa metidos de cheo na conversa, recollemos algunhas respostas de Ameixeiras:

Dime algo sucio ten algúns trazos relacionados co relato negrocriminal, pero penso que a diversidade de tramas a converte, efectivamente, noutra cousa.  Temos un crime, pero a novela non xira exclusivamente ao redor dese suceso. Está inserido entre varias tramas que van dende as feridas que deixa unha relación sentimental enfermiza ata a marxinalidade da inmigración.

Baixo mínimos e O cidadán do mes non son máis que iso. Novelas pulp nas que todo é unha esaxeración. Moitos lugares comúns do hard boiled trasladados a Ourense baixo a forma de parodia, empezando por un detective toxicómano que emprega uns métodos de investigación lamentables.

«”Dime algo sucio”: axexados polo veciño», crítica de Sandra Faginas

12 Xaneiro 2010

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

AMEIXEIRAS VÉN DE PUBLICAR UNHA HISTORIA DE VIOLENCIA E INTRIGA DE VIDAS CRUZADAS QUE BEBE DAS NOVELAS POLICIAIS DE QUIOSCO

Sempre persoal, a mirada de Diego Ameixeiras (Lausanne, 1976) tenos afeitos nesta curta e destacada carreira literaria a disparos acertados en forma de obras tan distintas como as primeiras Baixo mínimos (2004) e O cidadán do mes (2006), co detective Horacio Dopico como protagonista, e Tres segundos de memoria (2006), a novela xeracional dos nacidos nos oitenta, que acadou eses mesmo ano o premio Xerais.

Agora, como última novidade do 2009 acaba de publicar (tamén en formato e-book) Dime algo sucio, un texto forzadamente diferente, no que desaparecen o humor e a parodia e regresa o fío condutor da intriga, tan de moda ultimamente en toda a literatura coetánea do éxito larssiano, tamén no ámbito galego (aí están os magníficos resultados que seguen acadando entre os lectores as novelas de Domigo Villar).

A Ameixeiras agradéceselle o esforzo de cadrar unha obra complexa en canto á posta en escena, tamén no cinematográfico, con múltiples personaxes que se van enmarañando como en calquera vecindario urbano par arrastranos cara a unha historia violenta, tamén na forma. É un acerto a súa representación en minúsculos capítulos de apenas dúas páxinas que permiten seguir mellor o cruzamento vital dos personaxes, ao estilo Smoke, aquela de Paul Auster, pero sen chisco de esperanza no caso de Ameixeiras, e que axilizan unhas historietas enleadas ás que custa seguir a pista sobre todo na primeira parte da novela. Supera o escritor o simple exercicio de estilo enfiar a un grupo de lamas unidas pola estrañeza e o desamparo da cidade, que neste caso está contextualizado en Oregón, trasunto de Ourense.

Xente de a pé, proletariado urbano, grafiteiros, taxistas, adolescentes, mesturados todos baixo a maxistral prosa, áxil, directa, que atrapa pola súa capacidade de xerar lirismo da esencial realidade, non de acumulación incómoda de adxectivos sinéstésicos: «Cando a avoa Asunción xa está metida na cama e consegue conciliar o sono, os pais de Laura tardan pouco en quedar durmidos diante da televisión. Ao pai péchanselle os ollos cos auriculares nas orellas (…) A nai sempre acaba arrimando a cabeza no seu ombro, querería saber en que queda ese esperpéntico careo entre as ex amantes dun coñecido bailarín…»

Dime algo sucio rebusca nas vidas dos criminais pero no sentido literal do termo, na rutina de quen se cruza a diario con persoas capaces de facer dano e que como calquera de nós toman o autobús, beben cervexa, están enganchados ao televisor ou a algunha historia de amor, pero de quen sobre todo repsiran insatsifacción como calquera de nós, tamén no planos sexual, outro dos puntos claves da novela. De aí que o lector sucumba antes os poucos –e agradecidos– acenos de inocencia –«Cando se quere coa imaxinación leva tempo desengancharse»– dalgúns personaxes.

Dime algo sucio prende por iso que unha vez mías manexa con acerto Ameiexeiras, os diálogos cun estilo nunca vergoñento, que transpora serena limpeza e modernidade nas que entre chamadas perdidas sobrancea o impulso irremediable da caída que leva incoporada sempre o sentimento.

Unha obra esta de madurez narrativa na que se achega a violencia do desamor e da marxinalidade afectiva, en forma de imaxes sempre lúcidas e brillantes, desprovistas da incómoda adulación ao lector que levan incoporados outros escritores: «O home da cicatriz observa, vixía, calibra corpos. Camiña pola Avenida de Portugal e aceler ao paso das construcións que van cegando os camiños ata Portocarreiro, esquecidos entre hortas defuntas, silveiros clausurados pola maquinaria e casas doentes que case non están».

Desta vez apegado á parte escura do real, nunha ficción que bebe daquelas novelas policiais de quiosco, como as de Goodis, de portadas rechamantes e vistosas proclamas, Diego Ameixeiras apunta e dispara con precisión traballada, se ben desta vez acertou no oficio e na técnica e faltoulle unha miga da imprecisa voráxine desa escrita arroutada que abrolla do ventre, mesmo para dicir algo sucio. Sandra Faginas

Texto publicado no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia, o 9 de xaneiro de 2010.

Foto de Xurxo Lobato.

María Reimóndez: «A pobreza é un sistema político»

11 Xaneiro 2010

Autores,Entrevistas,Xerais_nos_medios

O suplemento «Lecer» de Galicia hoxe publicaba onte unha longa entrevista coa escritora María Reimóndez con motivo da celebración da quinta edición do festival organizado por Implicadas/os polo desenvolvemento, a ONG da que é fundadora e presidenta. Baixo o título, «A pobreza é un sistema político», na conversa abórdanse cuestións relacionadas coas actividades de cooperación de Implicadas no desenvolvemento, incluíndo, ademais, un despece cun autorretrato da autora de Pirata e O Club da calceta:

Non son relixiosa en absoluto. Declárome admiradora da serie de televisión Perdidos (Lost), fascíname literariamente e ten unha estrutura narrativa alucinante, é algo que comentei con algúns escritores e escritoras e déronme a razón. Aprecio sobre todo a lavadora, porque cando estou na India e en Etiopía teño que lavar a man a roupa, como moitos outros millóns de mulleres, e sei o tempo e o traballo que iso dá. Para comer elixiría o chickentika, o botelo ou o kwanta firfir. Como libro, quedo con Despois da media noite, a novela que estiven a traducir no 2009 para Xerais. A película Fire de Deepa Mehta, marcoume moito. A India é un lugar moi frutífero, pero non polas cuestións exóticas, senón pola súa diversidade; dela poderiamos aprender a valorar a riqueza das diferenzas como única maneira de que proliferen as ideas.

«Xesús Alonso Montero: falando de Dostoiewski»

Críticas,Crónica,Historia,Xerais_nos_medios

O profesor de filosofía Sergio Vences Fernández publicou onte en La Opinión da Coruña un moi interesante artigo sobre o libro de Xesús Alonso Montero Cartas de republicanos Galegos condenados a morte (1936-1948). Baixo o título «Xesús Alonso Montero. hablando de Dostoiewski», o profesor Vences percorre os contidos dun libro, que califica de «estremecedor», e que non dubida en recomendar coa maior admiración.

María Xosé Queizán conversa con Vidal Villaverde

Autores,Entrevistas,Xerais_nos_medios

Galicia hoxe publica a longa conversa que a escritora María Xosé Queizán mantivo con Manuel Vidal Villaverde. Un texto interesante no que se abordan moi diferentes cuestións, dende a súa traxectoria autora á situación actual da lingua e literatura galegas.

«”Dime algo sucio”: unha novela que se le de dúas sentadas»

8 Xaneiro 2010

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

«Bajos instintos» é o título da crítica, asinada por A.M. Pedrosa, publicada nas páxinas galegas do suplemento «A&L» de ABC, de Dime algo sucio, a cuarta novela de Diego Ameixeiras. Traducimos do castelán o primeiro parágrafo do texto:

É un solombo, é dicir, literatura. En Dime algo sucio, ficción de intriga que pretende descubrir o enigma que une as vidas cruzadas de persoas moi diferentes, a trama non se antolla lenta, coma un río de infinitos meandros desa veciñanza de Oregón, identificado con Ourense. Diego Ameixeiras (Lausanne, 1976) –aínda contando todo o que está pasando– é dilixente e directo cando escribe; é o seu xeito de concibir esta arte, un modus operandi que lembra vagamente a intencionalidade da escritura automática e vangardista e o fluír libre das ideas. A súa novela lese de dúas sentadas. A recomendación máis común con este libro é non ofrecer demasiadas pistas sobre o seu argumento. Por iso, agardan atopar a alguén que, desde fóra, traia a tan cobizada solución para o seu abrumador desespero.

O texto completo da crítica pode lerse ou baixarse en pdf aquí.

«Sol de inverno» ou «o bico dunha cereixa»

7 Xaneiro 2010

Críticas,Narrativa,Premios_Xerais,Xerais_nos_medios

Baixo o título «O bico dunha cereixa», P. Abet publicou nas páxinas galegas do suplemento «A&L» de ABC unha crítica de Sol de Inverno, a novela de Rosa Aneiros gañadora do Premio Xerais 2009. Recollemos o derradeiro parágrafo dun texto moi interesante:

A Guerra Civil, os duros bombardeos, a revolución castrista, as revoltas de maio do 68 en París ou a cruel posguerra funcionarán como escenarios de paso no percorrer da narración. Acontecementos que cambiaron o discorrer do mundo e tamén dos que nel habitan. Pero chegados a este punto, a autora advirte. Sol de Inverno dista moito de ser unha novela histórica. A realidade trazada non é máis que o sostén no que se apoiarán todas as pequenas historias –mínimas, como diría o director Carlos Sorín– que conforman a obra. Son as estradas a través das cales esta premiada historia atravesará boa parte da realide social de comezos e metade do século pasado. O relato dunha vida que comezou co saboroso e prometedor bico dunha cereixa, baixo o reconfortante sol de verán.

O texto completo da crítica poode lerse ou baixarse en pdf aquí.

«Tripulación pirata», unha fermosa experiencia arredor da lectura e das matemáticas

Blogs,Educación,Infantil,Matemáticas,Merlín,Noticias

«Tripulación pirata» é o nome do blog da aula de 6º de Educación Primaria do C.E.I.P. Os Muíños de Muxía. Velaquí unha experiencia didáctica innovadora arredor da lectura e das matemáticas.

Segundo relatan os participantes no seu blog «todo comezou cando a Biblioteca escolar fixo a súa programación cun tema moi peculiar: «Piratas». A proposta parecía interesante. Pero…como entrar no mundo pirata a través das Matemáticas? Pouco a pouco a idea foi madurando e collendo forma. Só había que buscar materiais e adaptalos para que os contidos matemáticos de 6º tiveran algo que ver co tema en cuestión. E así foi como apareceu o fío condutor que precisabamos: a novela Os piratas da illa da Esperanza do escritor muxián X.H. Rivadulla Corcón. Esta obra de temática mariñeira sobre a lealtade e a amizade constitúe a base da programación de Matemáticas deste curso para 6º de Primaria. E permite non só afondar no mundo das cantidades, dos espazos e formas, do tratamento da información e azar, senón tamén nos temas transversais: educación para a saúde, para o ocio e tempo libre, para a paz…»

Os nosos parabéns ao profesorado e alumnado do Colecio Os Muíños por experiencia educativa tan fermosa.

«O Cabo do Mundo» de Xabier Quiroga, unha novela con blog

6 Xaneiro 2010

Blogs,Narrativa,Noticias

Xabier Quiroga, autor d’ O Cabo do Mundo, acaba de abrir un interesantísimo blog sobre esta a súa cuarta novela. No blog pode atoparse información documental sobre personaxes históricos e espazos nos que se desenvolve a novela.

As primeiras anotacións xiran arredor de Xosé Castro Veiga «O Piloto»,a biografía do Narote e o Follés, a camioneta do Criollo,  a crónica do primeiro de maio de 1936 en Escairón e, por último, a historia dos tres Antonios.

Un blog que recomendamos moi vivamente tanto aos lectores d’ O Cabo do Mundo, que atoparán alí claves da novela, como aqueloutros que non o fixeron aínda.

Faleceu Fernando Pérez-Barreiro Nolla

Autores,Homenaxes,Noticias,Traducións,Xabaril

A dirección e o cadro de persoal de Xerais expresa o seu pesar polo falecemento o pasado día 3 de Fernando Pérez-Barreiro Nolla, tradutor e colaborador de Xerais dende a súa fundación. Nacido en Ferrol en 1931, licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago, residía en Londres dende 1963, onde traballou nos programas dos servizos exteriores da BBC para España e como xefe de tradución da Organización Internacional do Café. En 2005 recibiu o Pedrón de Honra polo seu labor de difusión da cultura galega no exterior e en 2009 a medalla Castelao.

Pioneiro tradutor para a nosa lingua, en 1972 publicou a primeira tradución dunha obra de Shakespeare o galego, Macbeth (Galaxia). En 1982 comezou a colaborar con Xerais publicando Flores e leña. Narración chinesas contemporáneas (colección Montes e Fontes), as primeiras traducións directas do chinés para o galego. En 1985 obtivo o Premio Nacional de Tradución de Libros Infantís e Xuvenís do Ministerio de Cultura pola súa tradución ao galego, xunto coa súa compañeira Teresa Barro, de Alicia no País das Maravillas, de Lewis Carroll (Xerais, 1984), a que seguiría a de  Alicia do outro lado do espello (Xerais, colección Xabarín, 1985).

«”Mil cousas poden pasar”: viaxes polos vieiros da imaxinación»

5 Xaneiro 2010

Críticas,Infantil,Merlín,Premios_Xerais,Xerais_nos_medios

Baixo o título «Vieiros polos camiños da imaxinación», Héitor Mera publica no «Cartafol de Libros« de Vieiros unha crítica de Mil cousas poden pasar. Libro I, a obra de Jacobo Fernández Serrano gañadora do Premio Merlín de Literatura Infantil 2009. Reproducimos o texto na súa totalidade:

Falabamos nunha recensión anterior de tres variables que se deberían de dar nun libro concibido para lectores infantes. A saber: imaxinación, entretemento e aprendizaxe. Neste libro de Jacobo Fernández, ao seu xeito, non se dan estas tres variables, senón que ademais hai unha nova varible fundamental que é o humor, o humor en clave galega, esa retranca que sempre caracterizou a nosa maneira de ser. Poderíamos falar de outras moitas virtudes deste libro, gañador, por certo, do Premio Merlín de Literatura Infantil do ano 2009, mais por non abranguer máis do que toca nunha recensión coma esta, dicir que todo o que vimos de citar nestas primeiras palabras, aparecen en Mil cousas poden pasar no grao de sublime.

Había tempo que non quedaba tan cativado por un libro infantil, e hai moitos e moi bos neste noso país, mais esta primeira entrega de Mil cousas poden pasar fai que xa esteamos devezosos de continuar coas andanzas de Neda, Mercurín e todo o coro de personaxes que se van aproximando ao longo da historia, cada un coas súas aventuras e particular predisposición ao disparate e ao humor.

A partir da necesidade dos fillos do rei Pindo IV, o Tratable, de conseguir unha coroa para o seu pai como agasallo no seu aniversario teñen, que saír do fondo dos mares para buscala na tola e surrealista cidade de Nil, comezan a fluír as historias dos diferentes personaxes que crean múltiples historias enganduxadas as unhas coas outras por obra e graza da relación causa-efecto.
As diferentes situacións que se van presentando ao longo dos pequenos capítulos que en número de 54 se van superpoñendo van acompañadas dunhas ilustracións a cargo do propio autor que son complemento ideal e que cargan de maior significación a historia.

Retranca, imaxinación, disparate, risadas a esgalla son algunhas das posibilidades que nos dan esta historia que desde un punto devista formal, conceptual e mesmo estético é simplemente xenial. A condición de ilustrador do autor non pasa inadvertida, mais non asoballa o texto. A complementación é ideal. Escritor e ilustrador nunha única persoa que consegue o equilibrio ideal para unha historia digna de tal distinción.

No eido literario, dicir que Jacobo Fernández posúe unha narrativa sólida, axeitada para os máis pequenos e os maiores. A medida que van avanzando as páxinas máis queda un prendado desta obra que é dunha calidade extraordinaria. Envolve e satisfai ao lector máis esixente. Creo que estamos ante un dos títulos máis interesantes da nosa literatura neste ano que remata. Héitor Mera

«”Mercurio”: crime sen castigo», crítica de Manuel Rodríguez Alonso

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

Baixo o título «Crime sen castigo», Manuel Rodríguez Alonso publica no «Cartafol de Libros« de Vieiros unha crítica de Mercurio, a primeira novela de Emilio Alonso. Reproducimos o texto na súa totalidade:

Emilio Alonso, na súa primeira novela, dentro do xénero policial, ou aínda mellor da novela negra, presenta un crime que non acaba sendo castigado, pois o asasinado era un impresentable que, segundo a frase con que remata este relato, pertencía ao grupo dos “mortos que están moi ben matados”.

O protagonista da novela –un criminalista-investigador privado de sona e antigo policía- descobre o misterio da morte do promotor inmobiliario lugués, mais tamén fabricante-mercador de explosivos, Pancho Figueiredo. Isto permítelle ao narrador-protagonista en primeira persoa recrear a vida non só do Lugo actual, senón tamén do Lugo do tardofranquismo, onde se criou o devandito criminólogo. Lugo é unha Vetusta en pequeno. O narrador ofrécenos a imaxe dun Lugo ultraconservador e hipócrita, dentro da mellor tradición da cidade provinciana, na liña da Orbajosa de Galdós, aínda que aquí dona Perfecta é Pancho Figueiredo e mais o seu círculo.

Mais hai un engado que ten este tratamento de Lugo. Lugo pode ser noxento para o narrador, pero é a súa patria, entendida a patria como o lugar onde sempre se quere volver, porque está unida non só ao paraíso perdido da infancia, senón ao descubrimento do mundo que supoñen a adolescencia e a primeira xuventude, coas primeiras amizades de verdade e así mesmo co descubrimento do amor. Lugo, xa que logo, pode ser todo o noxento, hipócrita e porcallento que se queira para o narrador-protagonista, mesmo ata dicir que as murallas non protexen Lugo do mundo, senón o mundo de Lugo, mais é o lugar onde se criou e tamén, como sinalamos enriba, a cidade do descubrimento da amizade e do amor. Esta ambivalencia na valoración de Lugo é, xa que logo, un dos engados da novela, máxime cando este narrador, que parece que odia tanto a súa cidade, acaba dicindo que a patria nunca a traizoan os nativos dela, por moi mal que a traten, senón os estranxeiros.

Por outra banda, a historia do asasinato de Pancho está moi ben levada, con enxeño abondo, así como o seu desenlace. O investigador, como non podía ser menos, descobre quen foi o asasino de Pancho –mellor asasina, pero non imos esmagar a novela explicando o desenlace, mais nunca contará o seu achado á policía, de tal xeito que se converte nun crime sen castigo, e a oración lapidaria con que Emilio Alonso remata o seu relato é un logro expresivo evidente, pois Pancho pertencía ao grupo dos “mortos que están moi ben matados”.

O enxeño aparece tamén noutros casos que o protagonista resolveu, como o do home conxelado ou o do mozo que aparece morto nun monte queimado.

Acerta o autor na recreación do Lugo actual e sobre todo no Lugo do tardofranquismo, manexando técnicas caricaturescas e mesmo esperpénticas (o banquete da primeira comuñón é un esperpento), mais sobre todo coa parodia da linguaxe propia do tardofranquismo. Emprega con efectos esperpénticos e caricaturescos sintagmas e termos da linguaxe tardofranquista como revolución pendente; familia, estado e municipio como esteos da sociedade; o parte; señora de…; asalto-baile…. Esta parodia lingüística ofrécenos unha especie de historia sentimental do noxento tardofranquismo dos sesenta e comezos dos setenta.

Malia ser un escritor que publica agora a súa primeira novela, consegue un galego coloquial urbano que soa moi natural nos oídos do lector. Aparecen expresións axeitadas e mesmo termos galegos que lle dan á lingua unha cor de autenticidade: botar a lingua a pacer, aseñorar, encher o bandullo, coa auga ao pescozo… Manexa termos de grande expresividade para caricaturizar como hominicaco, furafollas ou ata tenta algunha creación neolóxica evidentemente acertada como telepeideira para referirse a unha das raíñas do telelixo. Móvese na mesma liña a lingua dos diálogos.

Advertimos, non obstante, algúns erros na lingua que cumpriría que o autor corrixise para futuras edicións como o hiperenxebrismo veterán (páx. 45), prenda no canto de peza de roupa ou o emprego de cara como preposición, cando sabido é que en galego só existe con valor preposicional cara a, mais non cara.

Xa que logo, novela de extensión curta (podemos dicir que o relato entra dentro do subxénero da novela curta), de doada lectura e que, polo tema, a lingua e esta extensión, resulta moi adecuada para ser recomendada como lectura aos rapaces da ESO, mais tamén para ser lida neses momentos en que a lectura é compañeira inseparable de moitas persoas como son viaxes, esperas en estacións e aeroportos e, por suposto, no salón da casa nestas días de vacacións que se aproximan. Manuel Rodríguez Alonso

«”Sete palabras”: na procura das orixes», crítica de Manuel Rodríguez Alonso

Críticas,Narrativa,Xerais_nos_medios

Baixo o título «Na procura das orixes», Manuel Rodríguez Alonso publica no «Cartafol de Libros« de Vieiros unha crítica de Sete palabras, a novela máis recente de Suso de Toro. Reproducimos o texto na súa totalidade:

Nesta nova entrega de Suso de Toro un narrador autorreflexivo en segunda persoa que se identifica co propio novelista realiza a reconstrución das orixes paternas da súa familia a partir das investigación sobre a vida do avó abandonado no hospicio de Zamora, sen ningún dato sobre a identidade do seu pai e da súa nai. Se as orixes do avó están na néboa, tamén a súa vida posterior á voda transita polo misterio, pois decide marchar para América, para gañar un cartos como emigrante, e nunca máis se sabe del. A novela, nesta reconstrución histórica, combina a historiografía (a través de fontes tradicionais e escritas, mais tamén por medio da historia oral de posibles testemuñas dos feitos) coa imaxinación propia da ficción, pois a imaxinación deste narrador autorreflexivo, cando non hai datos ou a partir de datos moi cativos, elabora posibles vidas deste avó descoñecido.

Por outra banda, como adoita acontecer nas novelas actuais da memoria, o mesmo proceso de investigación histórica convértese en tema e argumento por si mesmo, o que é un dos acertos estruturais deste relato.

Como xa dixemos, o autor manexa nesta reconstrución da posible vida e historia do avó hospiciano fontes históricas (partidas de nacemento ou de bautismo, censos, libros de arquivos etc.), mais tamén técnicas da ficción, pois imaxina como sería a vida dun neno pastor (o pai ou o avó) no frío páramo zamorano da comarca do Saiago nos primeiro terzo do século XX ou como a súa avoa Valentina, que espera noticias do home de América que nunca chegarán, lles fai unha foto aos dous fillos para mandarlla ao pai ausente, como era a costume daquela entre as familias dos emigrados. Mesmo imaxina a vida dese avó nos corredores do hospicio zamorano, hoxe reconvertido en comodísimo parador de turismo, do que goza o neto investigador-novelista ao hospedarse nel, en clara e machadiana superposición temporal.

Os datos que ofrecen os documentos escritos devanditos e as ficcións sobre a posible vida dos devanceiros que articula o narrador, complétanse coas historias orais que contan familiares ou veciños de máis ou menos idade sobre o avó hospiciano Faustino, a súa muller Valentina ou os seus dous fillos, Antonio e Miguel. Cada un dá unha versión de seu dos feitos ou dos personaxes investigados. Para uns Faustino foi un de tantos que marchou e esqueceu a muller; para outros, sempre os quixo e se non volveu é porque o guindaron ao mar ao ir de polisón nun barco para entrar nos Estados Unidos. Miguel, o fillo de Faustino e Valentina, que traballou nos saltos de auga e seica se fixo comunista para uns era un atravesado, mais para outros tiña a xenerosidade e candidez dun cativo. Marchou tamén, tras a Guerra, para o Brasil, e, como no caso do avó Faustino, perdeuse a súa pista, aínda que hai quen di que o viu por alá. Esta ambigüidade e mesmo testemuños contrapostos sobre os personaxes investigados son un dos grandes encantos desta novela.

Outros dos engados do libro é que podemos lelo mesmo como un libro de viaxes. A recreación que fai dos lugares percorridos para investigar a vida de Faustino reconstrúen ámbitos espaciais como os de Zamora, a comarca do Saiago, A Habana ou mesmo Madrid cunha acaída mestura de análise histórico-sociolóxica mais así mesmo de subxectivismo e imaxinación cunha linguaxe literaria de alta calidade. A partir dos datos da investigación recrea tamén as angueiras da emigración a América nos comezos de século XX ou a dura vida do rural, neste caso no agro zamorano, pero que ben podería ser o galego.

En certo xeito a novela é así mesmo un fresco ou mural do noso século XX, pois o avó Faustino naceu e entrou no hospicio en 1894 e o neto investiga desde o momento actual. Pasan diante de nós, por medio de indicios, é dicir, información non elaborada pero que o lector procesa con facilidade, a pobreza física e espiritual dos últimos anos da Restauración, a ilusión da República, mais tamén a longa noite de pedra do franquismo (ese Miguel do que alguén di que posiblemente nos anos da República se fixo comunista e que na posguerra non se sabe se por motivos económicos ou doutro tipo parte ás présas para o Brasil). Mesmo as ilusións de certa xuventude contestaria dos anos cincuenta ou sesenta, como o castrismo, aparecen tratadas e desmitificadas na novela, mais non por iso desprezadas e sen valorar o que de bo tiveron ou aínda teñen. A interpretación, non só sociolóxica, senón tamén literaria, da Cuba e da Habana de Fidel Castro é unha pequena xoia.

É tamén unha novela de intriga moi ben levada. O lector implícase na procura de datos do avó descoñecido que fai o narrador autorreflexivo en segunda persoa, quere tamén saber máis datos sobre o avó. O desenlace aberto –nunca se dá realmente co avó en América- é unha chamada cara ao optimismo, pois o narrador considera que o seu avó se non volveu, non foi porque fose un desleigado cara á muller e aos fillos, como pensa o seu propio pai Antonio, senón que foi, como din outros, mesmo a testemuña final do relato, porque non puido volver. E xa non hai máis datos. Foi, segundo a testemuña final que acepta o narrador, un de tantos que non só fracasou na emigración, senón que mesmo acabou afogado no mar. O normal non é que os emigrantes volvan convertidos en indianos ricos. Xa que logo o final é unha especie de epopea do “emigrante descoñecido” para o narrador, polo que, intuitivamente, os lectores conectamos con tantos que hoxe morren nas súas viaxes en patera cara a Europa ou coa figura tópica do emigrante fracasado, que tan ben trazou Castelao nunha das súas Cousas.

Por outra banda, a memoria tamén é esquecemento e todos, ao lembrarmos a vida dos nosos devanceiros ou da propia familia, esquecemos o que non nos gusta. Ninguen quere ter un devanceiro que abandonou a muller e os fillos e tendemos a aceptar a versión dos feitos menos dolorosa. Iso fai o narrador. Cada lector pode elixir o que máis lle guste: Faustino foi un emigrante desleixado que abandonou a muller e os fillos ou teñen razón a última testemuña e o narrador ao pensar que o guindaron ao mar por ir de polisón. Mais non hai datos certos que nos convenzan nin dunha cousa nin da outra. Ten que ser o lector quen decida.

En canto á lingua, o autor amosa un encomiable empeño por un galego identificado de xeito que emprega con xenerosidade o infintivo conxugado, incluso cando depende de verbos de orde ou mandato, coma en portugués, aínda que sexa un uso este do infinitivo prescrito polas gramáticas da liña ILG. Non obstante, ás veces usa o infinitivo conxugado de xeito hiperenxebrista nas perífrases verbais (están a analizárente, páx. 229). Opta, como xa dixemos, por formas non comúns co castelán como a forma –aría (pastalaría), Galiza, -bel (razoábel), até, e mesmo incopora lusismos léxicos que aínda hoxe non acepta o VOLGa como naipelo, predio… Un erro que aparece abundantemente na obra é o cheísmo (iso incomódache, páx. 48; levas algo na cara que che fai distinto, páx. 50; iso que che atrae, páx. 55 etc.). Así mesmo aparecen castelanismos léxicos como reanudar, remite, libreta, reanudar, recén chegados, derrame… Coidamos que hai erros como o do cheísmo ou do infinitivo conxugado en perífrase que un autor tan veterano como De Toro non debería ter. Por outra banda, os castelanismos léxicos volven lembrarnos a falta de atención á lingua dos editores galegos. Cumpriría que os textos, antes de seren publicados, fosen lidos por un corrector solvente, que mesmo podería, non censurar, mais informar ao autor sobre os seus erros, especialmente os moi rechamantes, como o devandito cheísmo.

Como remate, é de xustiza sinalar que esta novela é unha lectura acaída para estes días das vacacións do Nadal que se nos achegan e mesmo como agasallo nestas festas. É moi superior a tanta quincallada que anda por aí nas listas de vendas de moitos xornais e mesmo nos andeis dos centros comerciais que recollen os libros máis vendidos, onde, por certo, nunca aparecen os galegos. Cómpre, xa que logo, regalar neste Nadal estes bos libros galegos. Manuel Rodríguez Alonso

«Historia Social da Guerra da Independencia en Galicia» no «Cartafol»

Críticas,Historia,Monografías,Universitaria,Xerais_nos_medios

Baixo o título «Para comprendermos Galicia», Manuel Rodríguez Alonso publicou en «Cartafol de Libros» de Vieiros unha crítica de Historia Social da Guerra da Independencia en Galicia de Xosé Ramón Barreiro Fernández. Un libro que Rodríguez Alonso considera de lectura imprescindible tanto «para todos os que queiran coñecer o pasado recente de Galicia e debe estar ao dispor de todos escolares galegos en todas as bibliotecas de Galicia» como para « todos aqueles, de Galicia e de fóra de Galicia, que cren que a Guerra da Independencia só foi cousa de Madrid ou das Cortes de Cádiz e para os que pensan que non sabemos gobernarnos sen a titoría de Madrid ou mesmo que non temos unha historia de noso.»

«Mil cousas poden pasar», presentación de Chus Pereiro

Infantil,Merlín,Premios_Xerais,Presentacións

Teño o gusto de me atopar aquí na presentación dun libro que acho fermosísimo  na forma e no fondo.

A obra parte do feitizo dos contos tradicionais e ten os trazos dun clásico, tanto así no formato (portada e ilustracións sinxelas e detalladas) como no texto (a disposición en tres partes, os títulos que anteceden os capítulos, o encadramento do relato nun tempo pasado e impreciso,  aparición de personaxes míticos). Pero o que semella clásico axiña se revela como un texto tremendamente innovador, porque  non hai só unha historia, non hai un canon de inicio-nó-desenlace. O que aquí atopamos é un comezo, e o que segue é a gradación e a expansión do caos.Tres pinguiñas diminutas, que baten no mar, van desencadear   o cambio en dous mundos radicalmente distintos, dous continentes asombrosos:  “O mundo dentro do mar”  e  “O mundo fóra do mar.”

Son dous universos parellos, destinados a atoparse cando Neda e Mercurín, fillos do rei do mar, emerxen á superficie na súa nube de auga salgada na procura dun agasallo para o seu pai.

E chegan á vila de Nil, e atópanse con Lina e Pouco, parella protagonista que dá o título á primeira parte do libro.

Lina e Pouco, personaxes que noutras circunstancias serían invisibles, anónimos, xente corrente e do común, mais deles dous arranca unha fermosa historia de amor que,  descrita desde o deslumbramento do seu inicio , vai ser contada ata o final con transparencia e tenrura, sen romanticismos nin pedantería. Amor sen diálogos, feito no silencio, porque para Lina e Pouco ise é o xeito de escoitar e dicírense todo. O de menos é a mudez de Pouco. Lina non precisa das súas palabras.

Pero a vida faise convulsa e o caos engule a Pouco nunha estraña nube de auga salgada. E nese extravío chega a segunda parte. É a que fala da viaxe de Lina, do devir da súa amargura, a constatación da súa soidade, da súa resistencia. Na busca de Pouco, a Lina sóbralle chan e fáltalle ceo. É así como sofre a súa metamorfose de pescozo estirado, delongado. E, malia sentir a morte, a súa é unha loita gañada.

Pero , tal como sucede na vida real, nunca hai unha soa historia, que mil cousas poden pasar. E outra metamorfose é a que se vai producir na vila de Nil. Esta vez non é física, senon que vai afectar a todo o seu tecido social.

Alí están os seus habitantes , a aprender como se vive unha guerra despois da guerra, como logo de loitar a días fixos e á mesma hora, todo remata e  todo se esquece. Cada quen volve ao seu lugar, cada un ao seu oficio: o río ao seu leito e os mortos ao cemiterio.

Mais prodúcense, de súpeto, uns acontecementos inesperados e absurdos, que van descolocando á xente. Coma se ninguén ficase contento no seu lugar, a insatisfacción dá paso ás arelas de cambio. A desaparición de Pouco deixa un baleiro e, coma nun efecto dominó, os personaxes déixanse levar polas novas circunstancias e acomodan a súa vida na medida  en que van atopando un novo lugar. Aparecen así o enterrador-músico, o estudante-enterrador, o cocho-estudante, o can – cocho, o xoieiro-can…

E lendo imos sendo testigos dos prodixios que se van producindo en ambolosdous mundos: no de Nil e no do mar.

Pasando cada páxina aumentan as sorpresas. A maxia, a emoción, o alento épico e unha sucesión de abraiantes carambolas énchennos dun agradable sentimento de asombro.
O texto mergúllase en historias tan fantásticas e en reflexións tan verdadeiras que o que semella incompatible acaba sendo unha abraiante mistura.

A narración  permítenos entrar no laberinto das historias cunha claridade tal que non hai suceso que non nos seduza nin personaxe que non disfrutemos. Fagamos mención especial a dous deles: o emperador sombrizo Hedión e o seu fillo Propicio, transformador da vida dos mortos.

O amor, a guerra, a morte, o poder, abórdanse con orixinalidade, con humor e cunha ousadía que non se espera atopar nun texto de literatura infantil. Sen restarlle claridade ao texto, as imaxes son novedosas e audaces.

O fío da historia condúceo un narrador omnisciente, inda que as veces el mesmo o dubida (Quen sabe o que pasa cando un morre?)
ou descansa e deixa paso a un texto dialogado. É tamen o narrador amigo das reflexións acerca da natureza humana, inda que para estas atinadas disquisicións recibe de cando en vez a axuda do parente dun tal gato Kandás. O mico sabichón aparece de súpeto entre historia e historia e ten a ben agasallarnos con aforismos referidos tanto ás cousiñas cotiás como ás grandes verdades da vida.

Cada parágrafo agacha un tesouro, cada personaxe, cada capítulo do libro podería dar lugar a unha obra distinta. Non é de estrañar que ao final do libro anuncie a continuación nun segundo volume. Ao autor sóbranlle mundos.

É unha obra de calidade, que divirte e amolece a alma. Unha preciosa revelación.

E xa remato , co permiso do autor, cun dito do parente do gato Kandás:

“Pasen, lean, gocen, choren,
que este libro leva un mundo.
Collan folgos, meus señores,
que axiña sairá o segundo”

Texto lido por Chus Pereiro na presentación de Mil cousas poden pasar. Libro I de Jacobo Fernández Serrano o día 10 de decembro de 2009 na Libraría Librouro de Vigo.

Atlas do planeta vaca

Fóra_de_colección,Fotografía,Reportaxes,Xerais_nos_medios

Baixo o título «Atlas do planeta vaca», Xosé Manuel Pereiro publica en El País Galicia unha reportaxe sobre No país das vacas, o libro de Xurxo Lobato. A revista Foto tamén se fai eco da aparición deste libro que considera ten todas as vartas para converterse nun bestseller.

«Valados»: «Como un irmao che falo»

4 Xaneiro 2010

Infantil,Merlín,Xerais_nos_medios

Coa cita que serve para titular esta recensión, extraída do coñecido poema de Celso Emilio Ferreiro, e ben acaída para esta ocasión, ábrese Valados, o último libro de Agustín Fernández  Paz que se engade ás súas últimas propostas publicadas este mesmo ano: Lúa do Senegal e mais A dama da Luz. Este relato longo que agora nos ocupa, que ben pode entenderse como unha novela curta, ofrécese nun formato especial próximo ao álbum ilustrado que facilita a incorporación dunhas magníficas ilustracións a cargo de Xan López Domínguez.

Valados concentra, en esencia, o mellor do escritor chairego. O percorrido do autor fai que, probablemente, esteamos diante dun texto clave para a literatura xuvenil galega; mais non se esqueza que, ao tempo, é este un  exercicio de ficción que os adultos percorrerán con agrado pois ao pouco que nos asomemos ás súas páxinas, fóra de ver como se transita desde unha sorte de “lugar ameno” urbano ata un espazo que cambia radicalmente a súa fisionomía afastando os membros da sociedade en virtude de criterios inspirados na desigualdade, e alén de ver agromar liña a liña o exercicio de concentración e estilización do que sempre fai gala o autor, advertimos que o seu discurso narrativo vai adquirindo forma, desde ese lugar imaxinario e innomeado que contribúe a focalizar e xeneralizar a mensaxe,  para se converter nun fermoso alegato sustentado en esteos como son a amizade, a fraternidade e a igualdade dos seres humanos para nos falar de realidades dolorosas: de valados que separan e que son tanxibles, mais tamén daqueloutros invisibles, de consecuencias igualmente dolorosas. Malia todo déixase translucir, ao final, un raio de esperanza comunal que ha servir para quebrar muros, un raio vivo e escintilante como é a escrita de Fernández Paz. Ramón Nicolás

Texto de Ramón Nicolás publicado no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia (02-01-2010).

Xerais: novidades literarias de xaneiro e febreiro de 2010

BLG,Clásicos,Crónica,Ensaio,Fóra de Xogo,Guías_de_viaxe,Lingua,Narrativa,Noticias,Poesía,Reedicións,Traducións,Universitaria,Xuvenil

Tras os días de descanso de Nadal, o equipo da editorial prepara os primeiros lanzamentos das primeiras novidades literarias de 2010.

Neste mes de xaneiro aparecerán, dentro da colección Biblioteca das Letras Galegas, dous poemarios de Ramón Cabanillas: Samos, en edición de Xosé Carlos López Bernárdez e No Desterro, en edición de Xosé Ramón Pena. Nas mesmas datas aparecerán os dous primeiros títulos de ensaio, A espiral no espello de Anxo Angueira (Xerais Universitaria) e Lingua de calidade de Xosé Freixeiro Mato (Xerais Materiais).

A comezos do mes de febreiro chegarán ás librarías os primeiros títulos do «Ano Uxío Novoneyra»: a nova edición d’ Os Eidos (Xerais Clásicos) e o libro de Xosé Lois García Uxío Novoneyra revisitado (Xerais Estudos Literarios). No mesmo envío incluiranse os dous primeiros títulos de Cronica: Melancolía de sofá de Luisa Castro e Feministas Galegas. Unha revolución en marcha de Mónica Bar Cendón.

Tamén en febreiro aparecerán as tres primeiras novelas de Narrativa: A intervención de Teresa Moure, Settecento de Marcos Calveiro e Bilbao-New York-Bilbao de Kirmen Uribe, premio Nacional de Narrativa 2009, traducido do éuscaro por Isaac Xubín. No mesmo servizo chegarán ás librarías dous títulos de Xerais Poesía,  Lapidarias de David Rodríguez e (Retro)visor de Antía Otero e dúas novelas de Fóra de Xogo, A paixón de Alexandra de Xulio Ricardo Trigo, traducida do catalán por Eva Lozano, e A viaxe do Ser de Manuel Pérez de Lis.

Na derradeira semana de febreiro publicaranse os dous primeiros títulos de Xerais Ensaio: Georges Steiner no The New Yorker, traducido do inglés por Lara Domínguez, Patricia Buján e Saleta Fernández e o segundo tomo d’ O segundo sexo. II. A experiencia vivida de Simone de Beauvoir, traducida od francés por Marga Rodríguez Marcuño, así como a Guía do Camiño de Santiago de Antón Pombo.