O venres, 3 de febreiro, ás 20:30 horas , no Liceo de Betanzos, terá lugar a presentación do libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos de Carlos Callón.
O acto está organizado pola Asociación Roxín Roxal e Eiravella coa colaboración da Deputación da Coruña.
O blog Tragefando Ronseis publica unha anotación de Gracia Santorum sobre Memorias dun raposo, de Antonio Reigosa.
Memorias dun raposo
Despo
is de recibir un tremendo paquete, a miña primeira lectura foi para Memorias dun raposo, con ilustracións de Manolo Uhía, publicado pola editorial Xerais. O autor, claro, Antonio Reigosa: o “enviador”.
É difícil non estar predisposta á lectura coñecendo ao seu autor e o seu sentido do humor, un humor do que fai gala ao longo do libro, que por certo xa está na súa undécima edición. Por algo será!
Un libro que, ademais, foi Premio Merlín no ano 1998. Xa choveu! Pero eu, que agora ando a buscar lecturas axeitadas para os máis pequechos, teño que me poñer ao día.
E falando de lecturas axeitadas, vaia se o é! Sei que a rapazallada máis nova vai gozar destas memorias dun raposo que as sabe todas e que nolas conta para que os humanos vaiamos aprendendo das súas artes e da súa intelixencia, se é que damos. Que o dubido.
Buscar comida e lograr a supervivencia son as características básicas dos raposos, pero os outros animais tamén estarán presentes, posto que convivir con lobos, galos, ovellas ou homes non é doado e as artimañas deben ser cada vez máis complexas.
O Diario da Universidade de Vigo publicou unha información de Jesica Fernández sobre o Premio 2011 de relato, poesía e tradución da Universidade de Vigo.
Un libro recolle a creatividade literaria do certame de relato curto, poesía e tradución
Jessica Fdez. | Vigo
Co fin de promover a divulgación dos traballos realizados polos membros da comunidade universitaria sae ao mercado, un ano máis, a publicación que recolle os textos galardoados na XIII edición do Premio de Relato Curto, Poesía e Tradución. Este certame, no que teñen a oportunidade de participar tanto o alumnado coma o PAS e PDI exceptuando aos docentes da Facultade de Filoloxía e Tradución, premia o esforzo e a creatividade literaria en galego de autores e autoras de diferentes ámbitos de coñecemento. De este xeito, o volume que se publica en colaboración coa editorial Xerais ten como obxectivo converterse nun escaparate que amose o talento, o esforzo e a calidade dos textos dos novos creadores en lingua galega.
Nesta edición presentáronse un total de seis traducións literarias, 12 poesías e 14 relatos curtos de autores pertencentes tanto ao campo humanístico coma ao científico e tecnolóxico, todos eles caracterizados polo seu ”rigor, a procura da calidade ou a riqueza de recursos intelectuais”, como explicaba o xurado do premio.
Os galardoados
O libro recolle tanto as obras premiadas na edición do ano 2011 coma aquelas que contan coa recomendación do xurado para a súa difusión polo interese que ofrecen para o público. Na categoría de poesía, este volume recolle o poemario Dime de Ti, de Xosé Daniel Costas Currás, estudante de ETS de Enxeñaría de Minas que se alzou co primeiro premio, así coma os áccesit cos que se fixeron Anxo Manuel Rodríguez Ratel, coa obra A Contrafío, e Anxo Mena Rodríguez, con Camiños de Salitre. En relato curto o libro recolle a obra Espellos, do profesor de Dereito Virxilio Rodríguez Vázquez así coma os áccesits Familia, de Alberto Comesaña Campos e O canto do cisne, de Bruno Bouvy Vilaboa.
A pesar de que o primeiro premio da categoría de tradución quedou deserto, o xurado destaca que ésta “é unha clara mostra da escolla de retos difíciles, de decidirse por traballos nada doados”. Por este motivo, o volume recolle as traducións realizadas por Raquel Uzal Gómez sobre o texto Talking in over do inglés Julian Barnes e por Andrés Trigo Misa, que optou por converter ao galego Le Cercle de Meggido da francesa Nathalie Rheims, que foron premiadas cos dous áccesit.
Francisco Martínez Bouzas publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica de Historias de Oregón, de Diego Ameixeiras, Premio La Voz de Galicia de Novela por Entregas.
Friso expresionista
Oregón, Ourense
Narrador solvente, Diego Ameixeiras afronta con éxito unha incursión no xénero folletinesco que ten que ver case que sempre coa novela negra. Porén, malia que haxa “mores matadas”, Historias de Oregón non descansa no eixo temático que acostuma definir o xénero. O presado de secuencias seriais ten outro propósito: retratar de forma expresionista a paisaxe humana dese Oregón, trasunto literario da cidade de Ourense na narrativa de Ameixeiras.
Nútrese o relato do cruzamento de historias,historias case que todas de intemperies vitais nas que habitan os personaxes deste mosaico que o autor debuxa con trazo realista. Nos lindes de Oregón, ese lugar sombrío e precario, no que se dan cita as clases privilexiadas e o inframundo, viven ou sobreviven seres cuxas vidas, ganduxadas en tramas que se entretecen, representan o fluxo e refluxo dunha cidade preñada dunha ferinte carga de violencia. Saliento no haber da novela a competencia autorial para espellar con ficcións vidas reais e facelo de xeito fragmentario, dándolle múltiples oportunidades á omisión, aos espazos baleiros para que o lector poida construír a súa historia. No debe da proposta de Ameixeiras, certas secuencias de recheo que, ao meu ver, están aí para axustarse ás esixencias formais dunha novela por entregas.
A edición compostelá de La Voz de Galicia publica unha información sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González.
«A figura de Luís Soto foi clave no nacionalismo marxista»
No xantar da Rocha (1964) foi un dos creadores da Unión do Pobo Galego (UPG), o miolo do nacionalismo galego artellado arredor do Bloque Nacionalista Galego (BNG). Chamábase Luís Soto e a súa fi gura foi agochada porque decantouse do bando dos perdedores. Así o explicou onte o vigués Xurxo Martínez González —28 anos, licenciado en Filoloxía Galega— na presentación do seu libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega (Edicións Xerais, Vigo, 2012) na Libraría Couceiro. «A fi gura de Luis Soto é clave porque foi o gran ideólogo dun nacionalismo galego de inspiración marxista», di Xurxo Martínez, quen se refire a Soto como «vencido por partida doble: non só pola guerra civil senón tamén pola historia moderna do nacionalismo galego». De Soto sabíase que acompañou a Castelao no seu exilio de Cuba e Estados Unidos e que dirixiu Vieiros. «Pero foi moito máis: un loitador social toda a súa vida dende os tempos da República», di Xurxo Martínez.
O blog da Biblioteca Secundaria do Colexio San Narciso publicou unha información sobre a visita ao centro de Elena Gallego Abad para falar do seu libro Dragal. A herdanza do dragón.
Noutra xornada dos ENCONTROS CON AUTORES DA BIBLIOTECA DE SECUNDARIA, este luns 23 de xaneiro volveu ao San Narciso Elena Gallego, nesta ocasión para compartir cos alumnos/as de 1º da ESO a experiencia de lectura da primeira novela da triloxía de DRAGAL, a que leva por título “A herdanza do dragón”. A autora desvelou antes os seus lectores os motivos que a levaran a escribir esta saga, razón que se deixa ver tanto no nome dun dos seus protagonistas, Hadrián, como na estrutura da mesma: capítulos curtos de lectura rápida e sinxela. Pero tamén explicou un dos seus obxectivos esenciais como é o de demostrar que partindo da nosa tradición e da nosa historia podemos escribir novelas fantásticas tan válidas coma outras sagas tipo Harry Potter coas que comparte temática, pero coas que tamén garda distancias como é o feito de que Elena evite conscientemente lugares comúns
con novelas coñecidas e que sitúe aos seus personaxes no mundo actual, en pleno século XXI e acudindo a clase na ESO nunha vila galega, ao igual que fan os seus lectores.
Elena Gallego que veu publicada esta primeira entrega grazas a un premio recibido no 2009, o Premio Caixa Galicia de Liteartura Xuvenil, editou en Xerais esta cando xa tiña escrita a segunda. Tras do éxito da primeira entrega que xa anuncia a súa cuarta edición, tamén parece inminente a aparición da terceira que completaráa triloxía, ocasión na que a autora, segundo nos confesou, bvai tomar un espiro posiblemente para escribir sobre outros temas e repensar se esta
xa famosa triloxía terá continuidade.
Ao longo do Encontro un dos alumnos de 1ºda ESO B, sentado ao seu carón, realizau en directo un par de dragóns de papiroflexia cos que agasallou á autora. Ademais proxectouse
unha montaxe cos debuxos tirados dos traballos que os alumnos/as realizaron tras da lectura de DRAGAL.
E como é costume a autora asinou os libros dos que quixeron ter un recordo deste encontro, do que Elena marchou prometendo unha nova visita ben para
cando o CLUB DE LECTURA da Biblioteca dispuxese, ou ben para presentar a terceira entrega da saga do Dragal, antes de que remate o presente curso. Son xa moitos os alumnos e alumnas do San Narciso que pertencen á Fraternidade do Dragal, o último dragón galego vivo xa para sempre á hora de soñar.
Trafegando Ronseis publica unha anotación de Gracia Santorum sobre Ninguén, de Fran Alonso.
Ninguén
Xa a nosa colaboradora Rosa recomendara este libro, pero non quero deixar pasar a ocasión de facelo eu tamén. Tiven a oportunidade de ler Ninguén de Fran Alonso, publicado pola editorial Xerais, co club de lectura virtual Falemos de lecturas este mes que me correspondía a coordinación. En contra do esperado, pola carga que me supuña este traballo, gocei dobremente: non só porque a súa lectura é atraente e máis que recomendable, senón tamén porque a xenerosidade do seu autor fixo posible un diálogo constante entre lectores e escritor que enriqueceu a visión do lido e as opinións dun xeito incrible. Non hai máis que comprobar o número de comentarios orixinados. A pena que me queda é que non participase máis xente.
Unha das cuestións que abordabamos ao inicio da lectura de Ninguén foron os “hoax” que intercalan as historias, unha especie de ponte entre elas. Fran deixóunolo claro: constitúen, sobre todo e principalmente, o fío condutor do libro, coma se fosen a liña continua dunha estrada que vai marcando un camiño. Un fío condutor e deconstrución da narración.
Ninguén convértese nun libro novidoso, moi acorde coa nosa sociedade actual, fragmentaria, urbana, ás veces antisocial, ás veces suplicadora de relacións, ás veces chea de ruídos que sobran. Todos e todas estamos alí, en pequenos fragmentos, identificándonos nalgúns aspectos, créndonos lonxe doutros, loitando por non estar naqueloutros que máis nos disgustan. Pero tamén reinterpreta o destino da sociedade que estamos a crear, a nosa evolución.
Un libro que nos fai reflexionar e mirarnos con outros ollos, sentindo que moitos dos movementos que damos están nos personaxes que crea Fran Alonso. E os espellos adoitan ser duros.
Disquecool, o medio de tendencias made in Galicia, publicou unha reportaxe de Cris sobre o Diario Secreto de Adrian Mole, de Sue Townsend.
Adrian Mole: toda unha vida
Escrito por Cris
Se hai un formato recorrente nos libros para adolescentes é o de diario. Hai novelas e novelas ficcionalizadas a través de diarios persoais nos que aprendemos que a vida dos mozos é moi dura, que a mellor amiga da prota sempre trata de roubar o noivo, que un gran terrible aparece no medio do nariz o día do baile, ou que soportar aos pais é totalmente imposible. Aos 14 anos gústanche porque quizais te identificas. Pero aos 27 encántanche porque son moi divertidos.
Hainos bos e malos, iso si, pero sen dúbida o peor que pode acontecer é que intenten adoutrinarte. Si, eses diarios nos que che colan os apuntes collidos en clase sobre a sífilis (alguén pasaba os apuntes de clase ao diario, por emocionantes que fosen?), repiten unha e outra vez que o teu corpo é teu (pero insinúanche claramente que mellor esperes a saber que facer con el) e conclúen que o único final feliz é o fechado por historia de amor. E hai moitos así. Eu ata lin (tres ou catro veces) un escrito por un cura nos anos 60, con iso volo digo todo.
Pero no ‘Diario Secreto de Adrian Mole’ non hai rastro de moralina. O que hai é moita ironía, para facerte rir a gargalladas a través de todo o patético (que é moito) que ten un adolescente medio. Entre pais borrachos, irmáns ilexítimos, e problemas familiares varios, o realmente traumático é que o teu amor non che deixe meterlle man, que ninguén comprenda que ti es un intelectual e que a túa cousa non creza. Mención especial merecen as páxinas nas que Adrian, de 13 anos e tres cuartos decide facerse nihilista! Podes rir ata chorar. Con 15 anos ou con 30, porque como Astérix e Obélix, funciona a diversos niveis.
Así que comprenderedes que cando, hai dous ou tres anos, vin nalgún sitio un libro chamado ‘Adrian Mole: os anos do Cappuccino’, que se proclamaba a volta dun Adrian Mole “un pouco máis calvo pero tan ácido coma sempre”, non puidese evitar mercalo. Alí se nos presenta ao neno con xa 30 anos (pero por como o describe semella que ten 50), cociñeiro en paro, con dous fillos a cargo e aínda namorado (incorrespondidamente) do seu amor de xuventude. O certo é que é peor que a primeira parte, porque claro, un adolescente patético ten algo de encantador, pero un adulto patético ten algo de deprimente. Aínda así dou fe que tamén rirás, pero non esperes collerlle a Adrian tanto cariño.
Son os dous da mesma autora, Sue Townsend, pero non son os únicos. O primeiro libro de Adrian Mole tivo tanto tanto éxito (foi o libro máis vendido na década dos 80 en Gran Bretaña) que a autora decidiu criar os ovos de ouro. En galego so está publicado o primeiro libro, e en castelán hai tres en total: ‘O diario secreto de Adrian Mole, idade 13 3/4′, ‘Crecen os problemas de Adrian Mole’ (con 15 anos) e ‘Os anos do Cappuccino’ (con 30 anos). Pero cal non foi a miña sorpresa ao descubrir que en inglés hai máis. Cinco máis. Estou pensando seriamente en pedirllos a Amazon.
Mentres tanto, podo entreterme fochicando na súa web. Porque por suposto, ten web oficial e alí atoparemos todos os poemas que lle escribiu a Pandora (a súa amada), a súa árbore xenealóxica e incluso algúns dos seus ensaios para o colexio.
A pomba dona Paz, de Ramón Caride e ilustrado por Pepe Carreiro, é unha das novidades do mes de xaneiro da colección Merliño. O libro será presentado o próximo 30 de xaneiro, Día Escolar pola Paz, ás 12 horas na Escola Infantil A Pastora de Cambados. A información sobre o acto pode lerse no Diario de Arousa.
Dona Paz é unha pombiña que vive a rentes do ceo. Nunha casiña moi linda entre as torres dunha igrexa. En conto o día amañece vai pasear moi cediño, para ver que cousas pasan polas prazas e os camiños. O día 30 de xaneiro celébrase o Día Escolar pola Paz en conmemoración da morte de Mahatma Gandhi, unha data que contribuíu nos centros educativos de xeito moi especial á difusión da Educación para a Paz. A pomba dona Paz é un relato concibido para que os lectores e lectoras máis novos participen tamén dos valores da construción pacífica da sociedade e da cidadanía democrática. Un libro que é un vieiro da esperanza cara a un mundo en paz e igualdade.
Vicente Araguas publicou unha recensión crítica de Historias de Oregón, de Diego Ameixeiras, Premio La Voz de Galicia de Novela por Entregas, nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños
.
Oregón está en Ourense
Libros de relatos que encaixan como nun puzzle
A estas alturas da película coido que lin todos os libros de Diego Ameixeiras, ao menos os publicados por Xerais. Como este “Historias de Oregón” (Edicións Xerais, Vigo 2011), Premio de Novelas por Entregas La Voz de Galicia. E do dado á imprensa polo autor nado en Lausanne direi que nada me ten decepcionado agás “Asasinato no Consello Nacional”, demasiado apegada á realidade, un pouco novela “á clef” de máis para este país pequeno e lareteiro, onde todos nos coñecemos, incluíndo aquí aos persoeiros políticos, por suposto. Ameixeiras, en fin, é tamén guionista e agota que descubro que foi coguionista de “18 comidas”, de Jorge Coira, un dos mellores filmes do ano 2010, empezo comprender moitas cousas.
Dito isto engadirei axiña que “Historias de Oregón’, muden Oregón por Ourense e iremos xa vendo de que vai a cousa, é un libro de moi ben resolvidos relatos, que irán canxando os uns cos outros ata conformar un “puzzle” ou novela, se prefiren, do máis interesante.
Co seu eheiriño a Raymond Carver, máis tamén a certos mestres do xénero “negro”, así Simenon, pero non o de Maigret (aquí non hai comisarios hin detectives pero tampouco se lles bota en falla). E cito a Carver, tamén podería facelo con Tobias Wolff ou Quim Monzó, como practicante dunha narrativa breve cos pés na terra, mais con altura abondo para permitirse licencias se non fantásticas si fóra do regulamento realista. Que por aí iria, digo eu, a etiqueta do “dirty realism”.
Oregón, como dicía é Ourense, e os seus barrios aqueles que os coñecedores ou simplemente amadores cal é o meu caso da cidade das Burgas, tan tremendamente calorosa nos veráns de hoxe como ben se deduce dos relatos de Ameixeiras, identificarán ben doadamente. Iso por un lado, polo outro todo ese mundo cotián que Ameixeiras retrata, ao minuto, pero con rigor (e amor) notoríos, ben podería ser o de Oregón, se non fose porque o seu recriador non tenta deseñar outra cousa que aquela que el domina.
Non lle pasa, pois, como ao Delibes de “La sombra del ciprés es alargada”, novela gafiadora do Nadal e da o que seu autor sempre estivo queixoso por coidar que non andivera mol listo ao trasladar a acción dela a unha cidade como Nova York, para el descoñecida daquela.
Quero dicir que descoñezo se Ameixeiras sabe ou non de Oregón, tampouco semella relevante, o que si é do meirande interese é que o mundo do autor de Lausanne, putiñas, amas de casa que se afogan, maridos maltratadores, alcohólicos drogadictos, policías municipais e bótalle fío ao papaventos dunha certa cotidianidade que aparece aquí cos vapores abafantes dun verán en Oregón. Perdón, en Ourense.
Xavier Valiño dá conta, na revista musical Ultrasónica, do libro Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.
Hace ahora 30 años, Siniestro Total daba su primer concierto en su ciudad. Poco después, su primera maqueta empezaba a sonora en toda España gracias a otro gallego, Jesús Ordovás. Poco a poco surgieron otras bandas en Vigo, lideradas por los propios Sinestro, Golpes Bajos, Os Resentidos y Aerolíneas Federales. A mediados de la década se hablaba casi tanto de la movida de Vigo como de la de Madrid.
¿Qué había pasado? Parece mentira, pero en estas tres décadas a nadie se le ha ocurrido documentarlo. Hasta ahora. Emilio Alonso estuvo allí, pinchando maquetas, escribiendo sobre ello en varios medios y siguiendo a los grupos. Aunque en su momento se mantuvo crítico frente a la dimensión que se le daba (refrendándolo con datos como que en uno de los años de esplendor solo llegó a haber 40 conciertos en la ciudad), ahora ha investigado profusa y amenamente aquellos años recogiendo todo tipo de información de los medios de entonces para desmenuzar cómo fue.
Escrito en gallego, Alonso recuerda a casi 100 bandas, parándose en los locales, los fanzines, la farándula, las artes e incluso “aquella estupidez” que se llamó “Madrid se escribe con V de Vigo”, seguramente el principio de su final.
O blog dos Equipos de Biblioteca e Normalización Lingüística do CPI Progreso de Catoira recomendaron para este curso escolar libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos de Carlos Callón.
Comezamos as nosas recomendacións lectoras!
Neste curso é Armando Requeixo o encargado de inaugurar a xeira de recomendacións
“Quero recomendar a toda a comunidade educativa a lectura do libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos, do ensaísta Carlos Callón, actual presidente da Mesa pola Normalización Lingüística.
Nesta obra —publicada hai pouco por Edicións Xerais de Galicia— atoparedes un manual moi práctico que proporciona informacións sobre disposicións legais respecto do uso da nosa lingua e, ao tempo, reflexiona e dá consellos sobre como actuar nun cento de situacións comunicativas problemáticas, que poden xurdir no día a día de calquera galegofalante habitual.Aínda que todos os capítulos do libro son moi interesantes e útiles, aconséllovos que non deixedes sen ler o dedicado a “O galego no ensino”, pois coido que poderá ser de gran proveito para informarse dos dereitos que como galegofalantes nos asisten e para saber como proceder se nalgún momento sentimos que estes non son respectados.”¡Que teñades boa lectura!
O venres, 27 de xaneiro, ás 20:30 horas, no Auditorio de Rianxo, rúa Autores da Rianxeira, s/nº no Parque de Galicia de Rianxo, terá lugar a presentación da novela Poñente de Pere Tobaruela.
No acto, organizado pola Asociación Barbantia e Xerais, participarán Xesús Laíño, Carlos Mosteiro, Ana Isabel Boullón, Manuel Bragado e Pere Tobaruela.
Ramón Nicolás publicou nas páxinas do suplemento Culturas de La Voz de Galicia unha recensión crítica sobre Fantasmas de luz, de Agustín Fernández Paz.
Un «timeline» do noso tempo
Agustín Fernández Paz colleita, nos últimos tempos, éxitos e recoñecementos literarios que non teño dúbida en valorar como xustos e ben merecidos. O autor podería optar, e sería ben lícito facelo, por volver tripar camiños xa transitados mais, moi polo contrario, o escritor vilalbés prefire seguir na procura de novas olladas que permitan achegarse a outras perspectivas que permitan visualizar ángulos do noso tempo talvez mal iluminados.
Con todo non é, xustamente, esa a lectura novidosa que cumpriría facer dun elemento axial que percorre a novela como é a homenaxe que se rende ao universo cinematográfico e á súa influencia nas nosas vidas pois este é un asunto ben presente na nosa tradición literaria desde o Ilustrísima de Casares ata moitas das obras ou poemarios contemporáneos. Mais si o é o feito de que o cine e as referencias cinematográficas sexan o alento vital que explica a vida de Damián, profesionalmente vinculado ao traballo das antigas salas de proxección para quen a vida pasa polo filtro melancólico das películas visionadas mais que, dun día para outro, vai verse privado do seu traballo. Ese é o momento no que, parella a unha transformación operada nel e na súa esposa, nace se se quere outra novela, isto é, cédeselle espazo tanto para a reflexión sobre o devalar da relación sentimental coa súa esposa como para retratar as consecuencias da exclusión social derivada dos fortes tentáculos dun neoliberalismo que afoga o mercado do traballo e esnaquiza conquistas sociais dun sopro, adoptando literariamente unha solución extraordinariamente efectiva como é a de se abeirar ao xénero do fantástico, ganduxándose con eficacia nos ámbitos do cotián a través da ensamblaxe que nuclea dous clásicos de H.G. Wells levados á pantalla como foron “O home invisible” e “O home sen sombra”. E é nesta parte conclusiva onde se percibe
certa airexa esperanzadora suxerindo que talvez sexa posible cambiar moitas cousas.
A novela, sen dúbida, encerra o poder de espertar a conciencia cívica á marxe de que estudadamente suxira distintos niveis de lectura pois a proxección das exclusións sociais vai alén das motivadas puramente pola precariedade laboral. Nela, finalmente, entendo como un acerto incluír, a xeito de “tomas extra”, un conxunto de relatos que ben achegan novos perfís respecto de personaxes que pasean pola novela ben afondan nalgún asunto só levemente aludido na novela, sen esquecer a presenza dunhas fichas comentadas polo autor que reparan en varias das películas amentadas polo protagonista. Mágoa dun making off que xa sería trazar un círculo perfecto nesta magnífica aliaxe entre cine, vida e literatura, pero iso ben nolo pode relatar o autor noutra ocasión.
Parabéns, abofé, por este novo galano que é Fantasmas de luz: unha nova mostra do indiscutible talento do seu autor que, nesta ocasión, vén de mans dadas coas ilustracións doutro grande como é Miguelanxo Prado.
A colección Xabaril acolle a reedición dun novo título, actualizado, entre as novidades de Xerais do mes de xaneiro: Relatos de terror, de H. P. Lovecraft.
Relatos de terror reúne oito contos de Lovecraft (“A tumba”, “Do máis alá”, “Herbert West, reanimador”, “O can”, “A ceremonia”, “El”, “A besta da cova” e “O alquimista”) que amosan como este xenial autor foi o inventor dun novo xénero, o conto materialista de terror, no que utiliza os símbolos que se manteñen no inconsciente das persoas para espertar eses terrores ancestrais que xacen dentro do noso cerebro. Trátase desa literatura de terror «cósmico» que se dirixe á parte máis fonda do cerebro, dominada polos instintos e emocións que están na orixe do xénero humano.
O mércores, 25 de xaneiro, ás 20:00 horas, na libraría Couceiro, Praza de Cervantes, 6 de Santiago, terá lugar a presentación do libro Luís Soto. A xeira pola unidade galega de Xurxo Martínez González. No acto acompañarán ao autor Víctor Santidrián e Manuel Bragado.
Ruth Fernández publicou en Galicia Hoxe un artigo de opinión sobre Fantasmas de luz, de Agustín Fernández Paz.
Fantasmas de luz
Durante as vacacións de Nadal, recibín no meu fogar a última obra de Agustín Fernández Paz, un agasallo que sempre me produce unha enorme satisfacción cando chega ás miñas mans algunha novidade do seu creador, como ben sabe Agustín. Grazas, de novo.
Durante as 185 páxinas asinadas polo autor vilalbés, que contan con ilustracións de Miguelanxo Prado, coñecemos a historia de Damián, casado con Marga e pai de Ismael. Despois de 35 anos traballando en ‘Prudesa Filmes’, Carlos, o seu xefe, dille que a empresa ten os días contados. Asegura que as salas multicines dos centros comerciais se levan a palma, feito polo que van pechando os cines do pasado. Iso é o que acontece co ‘Cine Soñadores’ no libro e o que pasou en todas as cidades nos últimos anos. Así vai ocorrer coas cinco salas que xestiona a empresa na que traballa Damián.
En realidade, o único que pretende o egoísta de Carlos é vender o solo no que se ubican os establecementos herdados e obter así un grande beneficio, a costa do despido dos seus traballadores, que deron media vida pola empresa. Todo apunta a que no lugar se levantará unha torre, con trinta e seis vivendas e baixos comerciais. Como se di na obra titulada Fantasmas de luz, ‘Don Carlos axeonllárase ante o altar do Diñeiro, o novo deus omnipotente’ (p.43).
Damián pasa polo que tantos outros nestes tempos: perda do posto de traballo, engrosamento das listas do INEM, querendo obter outro emprego como operador de cabina de proxección, ao ser no Cine Soñadores o responsable de proxección das películas. Non hai nada que encaixe con ese perfil, como non podía ser doutro xeito… Cantos pasaron polo INEM buscando un traballo para o que non tiñan o perfil axeitado?
No libro de Fernández Paz o tema central é o da exclusión social, de plena actualidade, nestes tempos de crise e recesión económica. De aí que atopemos a alegoría dos personaxes convertidos en fantasmas, volvéndose invisibles para o resto da sociedade, agás para aqueles que viven unha situación semellante á súa, como a condición de prexubilada de Marga, que primeiro traballara en ‘Casa e Fogar’ e logo tivera unha florería, pechando o negocio ao non poder igualar nos prezos aos establecementos da competencia. Vólvense transparentes, imposibles de recoñecer nos eidos nos que antes se movían. Experimentan unha sensación de aillamento, de soidade, de invisibilidade, que o autor relaciona con documentos fílmicos coma O home sen sombra e O home invisible.
Nesta obra, como fixera o autor en O único que queda é o amor, vólvense trascendentais as citas, neste caso de filmes, e non tanto de libros. E de alí procede tamén a que di ‘todas as lembranzas son sucos de bágoas’ (2046, Wong Kar Wai), así como as palabras ‘O amor é unha cuestión de oportunidade. De nada serve encontrar a persoa idónea demasiado pronto ou demasiado tarde’. Hai algunhas sumamente interesantes, como a extraída da película Amélie: ‘É curiosa, a vida. Cando eres neno o tempo non acaba de pasar. E logo, sen te decatares, tes cincuenta anos e da infancia o único que che queda colle nunha caixa enferruxada’ (p.58).
Outra das citas que me fascinaron, que deberiamos escribir en mayúsculas é a tomada do filme O club dos poetas mortos: ‘NON ESQUEZAN QUE, A PESAR DE TODO O QUE LLES DIGAN, AS PALABRAS E AS IDEAS PODEN CAMBIAR O MUNDO’. Grazas por rescatar esa afirmación.
Despois do relato no que Damián é o protagonista, o autor de Corredores de sombra e Non hai noite tan longa, inclúe un apartado que chama ‘Tomas extra’ (A cabina dos soños de Damián, Fascinación por Julianne Moore, Un empresario exemplar, Unha foto para os días de tristeza, Fronte á porta de Brandeburgo Ismael contempla o ceo de Berlín e A florería de Marga). Trátase de secuencias vencelladas á trama principal, que se engaden ao final do filme de Damián, en definitiva unha serie de escenas eliminadas do centro da historia, pero moi útiles para comprender de xeito global a ficción.
E aquí non acaba a cousa. Fernández Paz engade un apartado moi notable: inclúe un listado de filmes cunha ficha artística e un resumo de cada un. Todos os títulos reflectados están vencellados á trama, empregando citas dos mesmos. Nesta sección do libro atopamos referencias a Eu son lenda, O exorcista, Cinema Paradiso, O sexto sentido, O padriño, Full Monty, Os luns ao sol, Morte dun viaxante, As uvas da ira, Os outros, Coa morte nos talóns, Big Fish, Morte en Venecia, As pontes de Madison, Thelma e Louise, O gatopardo, O doutor Frankestein, O nome da rosa, A noiva de Frankestein, Terminator, Psicose, etc.
A modo de epílogo, para finalizar Fantasmas de luz, Fernández Paz fala da súa paixón polo cine, citando o Cine Vilalbés da infancia, o da Universidade Laboral de Xixón, así coma os cines de Barcelona, Bilbao, A Coruña e Vigo. E tamén nos refire a súa experiencia formando parte dos Cineclubs da U. Laboral de Xixón, do montado en Guernika, do Cineclub Coruña… Afirma que ‘as persoas da miña xeración temos o corpo enchoupado de películas, non se nos pode entender sen o cine’ (p.185). Despois de abrir a novela coa cita ‘As películas acaban, pero o cine non remata nunca’ (Davide Ferrario) o amigo Agustín fai un chamamento citando a Luis Eduardo Aute e pide ‘Cine, cine, cine/ más cine por favor). Que así sexa.
A figura de Celso Emilo Ferreiro centra un acto que se celebrará esta tarde no Club Faro e no que intervirán o presidente da RAG, X. L. Méndez Ferrín; o biógrafo do poeta, Ramón Nicolás; e os fillos do escritor celanovés Isabel e Luis Ferreiro Loredo. O acto será presentado polo director de Xerais, Manuel Bragado.
Una mesa redonda sobre Celso Emilio Ferreiro centra el acto de Club FARO
Auditorio Municipal Areal (Areal, 46), a las 20.00 horas. Entrada libre.
“Vigo e Celso Emilio Ferreiro”es el título de la mesa redonda que hoy organiza Club FARO.Intervendrán en el acto Xosé Luis Méndez Ferrín (presidente de la Real Academia Galega), Ramón Nicolás Rodríguez (biógrafo del escritor gallego) y Isabel Ferreiro Loredo y Luis Ferreiro Loredo (hijos del autor). La presentación corre a cargo de Manuel Bragado (editor; director de Edicións Xerais de Galicia). El acto celebra el “Ano Celso Emilio Ferreiro”, declarado por la Xunta para conmemorar el centenario de su nacimiento.
A colección Xabaril acolle a reedición dun novo título, actualizado, entre as novidades de Xerais do mes de xaneiro: A illa do tesouro, de Stevenson.
Un mociño inglés do século XVIII vive e conta neste libro, clásico no seu xénero, unha aventura extraordinaria. Mesturados el e mais os seus amigos cunha grea de bucaneiros disfrazados de xente de ben, e norteados polo mapa que tirara o rapaz do cofre dun pirata finado na cativa pensión familiar, bótanse ao mar tras o engado do fabuloso tesouro soterrado por unha banda dos autodenominados cabaleiros de fortuna naquela afastada illa descrita no mapa. As peripecias de Jim Hawkins, do capitán Smollet, de John Silver o Longo e do resto dos tripulantes da Hispaniola significaron para varias xeracións non só a cristalización dos soños de mocidade de aventuras, senón tamén a realización literaria da ansia de escapismo que aniña en todo ser humano. Se ben a complexidade psicolóxica dalgúns personaxes, especialmente John Silver, amosa a característica preocupación de Robert Louis Stevenson pola ambigüidade moral das persoas, A Illa do Tesouro representa en estado puro a novela de aventuras na cal a procura mítica dun obxecto prezado actúa como móbil para a fuxida cara a escenarios exóticos onde a liberdade é posible.
O mércores, 25 de xaneiro, o Club de Documentación Feminista do Concello de Vigo e Implicadas no Desenvolvemento, organizan o club de lectura sobre o libro Despois da medianoite da escritora tamil Salma e traducido ao galego pola escritora e tradutora María Reimóndez.
O encontro terá lugar na Biblioteca Central, rúa Joaquín Yáñez, 6 de Vigo.
Ramón Rozas publicou na Revista! do Diario de Pontevedra, unha ampla recensión crítica sobre Cita en Fisterra, de Luís Rei Núñez.
O «espírito Sawyer» de Luís Rei
Apañamos a mochila e a carón de Luís Rei (A Coruña, 1958) percorremos a Costa da Morte, espazo mítico da nosa identidade galega ao que o escritor rende homenaxe como devolución do moito que este lle ten dado. Amosa na súa escrita unha permanente admiración polas paisaxes, polas súas xentes, as lendas ou as historias que van xurdindo ao longo deste percorrido por diferentes vilas onde o mar bate sempre con forza, establecendo unha sorte de connotación común a todos eles e creando unha atmósfera á que o libro non é alleo.
Luís Rei coñece ben este territorio; alí comparte o seu tempo con Pontevedra. En ambos lugares xorde a súa escrita, sempre curiosa por rastrexar novos territorios. Algo que ven facendo nos seus últimos traballos ‘O señor Lugrís e a negra sombra’ e ‘Monte Louro’, o seu ‘oitomil’ literario, como o define en “Cita en Fisterra” e que como unha alongada sombra tamén aparece ao longo deste último libro. E é que ese monte emerxe como un altar panteísta non só na obra literaria, senón tamén no eido vital do escritor. Del parece querer afastarse durante un tempo, abafado por unha empresa de tal calibre. A necesidade de aire fresco, de gozar do feito literario, parece ser a desculpa e a orixe deste itinerario polo que nos leva Luís Rei. Unha literatura de viaxe, se a queremos definir así, pero que non deixa de ser un pretexto para que o autor siga fundindo a súa mirada no ser humano e na súa relación coa sociedade.
Os diferentes personaxes cos que se vai atopando ao longo deste itinerario non son máis que os protagonistas da novela da vida, esa mesma que se escribe cada día e que se fixa na nosa pel, en cada unha das nosas engurras. Tabernas, restaurantes, museos, casas de cultura, faros… todos estes recunchos aos que accede o escritor serven para facer literatura, pero ao mesmo tempo para algo que interesa moito a un escritor tamén metido no mundo do xornalismo, como é radiografar unha terra que en non poucos casosmetaforiza ao resto destaGalicia que nos toca vivir. Non elude o escritor a crítica a certa caste política que xogou con este paraíso aló polo ano 2002, cando aquel demo con forma de buque manchou toda a costa, así como as almas de moitos, algún ferido de morte, como o inesquecible Man de Camelle, pero o que aínda é peor, segue xogando hoxe en día esquecendo o comprometido, ralentizando proxectos e plantexando a creación de infraestruturas en espazos naturais protexidos. Con outra das denuncias máis habituais do autor, a presenza constante dese feísmo que foi esnaquizando un ámbito privilexiado e onde as cousas ‘horrendas’ destacan aínda máis que noutros lugares, fai deste libro unha especie demanifesto sobre a defensa do noso territorio.
Sete xornadas
A través desas sete xornadas imos participando desta aventura que o autor quere emparentar coa literatura de viaxe, xénero non moi recoñecido pero que emerxe con forza cando se fai bo uso dela. Luís Rei fálanos no texto de Mark Twain ou de Stevenson rescatando ese ‘espírito Sawyer’ que serve de título a este comentario. E de certo que hai moito diso, a mirada do mozo, do home que volve ao seu pasado, a da historia ou dunha memoria sempre moi presente en toda a súa obra, como xeito de reconciliación co home. E é que dememoria se van artellando tamén os relatos dos diferentes protagonistas do libro, aquelas xentes que falan do paso do tempo da súa relación coa terra ou mellor dito, co mar: o mundo da pesca, da cultura tamén, a relación coa paisaxe… todos os ingredientes que constrúen o que somos hoxe, co bo e comalo.
É moi saudable facer este camiño co autor, acompañalo de xeito silencioso territorio, sabe que nel se atopa a salvación de todos nós, caracterizados pola morte das nosas vidas fronte á eternidade destes penedos, destes cantís, destas correntes de auga, destes ventos que zoan para ser o axóuxere dunha existencia que a carón de todos estes ingredientes se converte en especial.
Todo isto sábeo o escritor, que cando pode busca neste terreo o alento necesario para impulsar as súas palabras, dende esa galería reformada por outro home de Pontevedra, o arquitecto César Portela (que ten deixado xa moitas pegadas neste territorio do “finis terrae”, que lle serve de miradoiro. Alí, xunto cos sons das Variacións Goldberg creáse unha especie de aura para mirar ao mundo con outros ollos, afastados das inquedanzas da nosa actual realidade. Créase, deste xeito, un deses lugares nos que os escritores teñen a capacidade de mirar ao noso arredor de xeito diferente a como o facemos o resto dos mortais. “Cita en Fisterra” é polo tanto, un diario para coñecer o que non está tan lonxe de nós, e precisamente por iso pode parecer do máis descoñecido e sobre todo do máis engaiolante.
Ramón Nicolás adiantou, nunha conferencia no Ateneo de Santiago, algúns dos aspectos que guiarán o perfil da súa documentada biografía de Celso Emilio Ferreiro, que Xerais publicará na próxima primavera. Reproducimos a información que publicou Fran P. Lorenzo en El Correo Gallego.
Ramón Nicolás bota luz sobre a biografía de Celso Emilio
O profesor e crítico literario debullou detalles do traballo que ultima sobre o poeta celanovés
Ramón Nicolás, o profesor, crítico literario e blogueiro vigués -mantén na rede o seu Caderno da crítica- anticipou a pasada tarde, nunha concorrida conferencia, convocada polo Ateneo de Santiago, os fitos da biografía que está a ultimar sobre o poeta Celso Emilio Ferreiro. O traballo publicarase neste 2012, centenario do nacemento do autor de Celanova, o lugar no que vivíu desde o seu nacemento en 1912 até o golpe militar de 1936. Co rigor e atención que adoita nas súas críticas e estudos literarios, Nicolás foi debullando as principais liñas dun percurso vital complexo, que se iniciou no arredismo ou independentismo de preguerra, da man, canda o seu amigo Pepe Velo, das Mocidades Galeguistas. Dese época son textos que Nicolás recupera nos xornais da época e divulga nesta biografía que detalla tamén a titela exercida por un seu irmán nos días de terror que lle seguiron á rebelión franquista e que o autor detalla con profusión de datos.
Reclamado para cumprir co servizo militar en plena guerra, en Oviedo coñece á que será a súa muller, Moraima, momento no que Nicolás sitúa tamén o o estourido do Celso Emilio poeta, que de volta en Pontevedra participa activamente na vida xornalística e editorial da cidade.
Desprazado a Vigo en 1949 iníciase unha outra etapa fecunda na que CEF escribe a que é para o biógrafo a súa gran obra, O soño sulagado: “aí está todo Celso Emilio”, asegura. O seu papel na fundación da UPG, a publicación en 1962 de Longa Noite de Pedra, na histórica colección Salnés, o salto a Caracas, e os conflitos coa Hermandad Gallega, completan un percorrido no que teñen singular peso as relacións epistolares coa intelectualidade galega do tempo “Xosé Mª Álvarez Blázquez foi o seu confidente e grande amigo”- e no que se bota luz sobre episodios descoñecidos e inéditos da vida do poeta.
O luns, 23 de xaneiro, ás 20:00 horas, na Biblioteca Florencio Delgado Gurriarán, rúa Dequidt, 6 do Barco, terá lugar a presentación do libro Como defenderes os teus dereitos lingüísticos de Carlos Callón.
No acto, organizado pola MESA da Comarca, participarán Manuel Agra Villar (Profesor do IES Martaguisela) e Carlos Callón.
Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre Cita en Fisterra, de Luís Rei Núñez.
Camiñando pola Costa da Morte
Rei Núñez preséntanos, tras as moi boas achegas de Lugrís e a negra sombra (2007) e O señor Lugrís e a negra sombra (2007), un libro de viaxes pola Costa da Morte. Na tradición clásica do libro de viaxes o viaxeiro presenta unha paisaxe, uns costumes e ata uns tipos que son absolutamente descoñecidos para o lector. Mais Rei Núñez renova o xénero, porque el conta cun lector que ten un coñecemento mínimo da Costa da Morte grazas aos medios de comunicación social, pois esta comarca (lembremos os frecuentes naufraxios, o caso do Prestige, os percebeiros desaparecidos…) está case todos os días nos medios. El parte deste coñecemento do lector e aí acerta e innova.
O libro aparece dividido en sete capítulos titulados acaidamente xornadas. Neses sete días o viaxeiro percorre a devandita comarca da Costa da Morte. O viaxeiro non é alguén alleo ao medio que describe, como adoita acontecer no libro de viaxes clásico. É alguén enraizado familiarmente nese medio e que ata ten alí unha casa. Fala desde dentro do medio e non desde fóra. Niso diferénciase dos relatores do libro de viaxes clásico. Mais tamén, como xa dixemos, parte do coñecemento previo que o lector ou receptor ten da Costa da Morte e profunda nos aspectos máis espallados polos modernos medios de comunicación social: os naufraxios e temporais, o Prestige, a pesca, personaxes da zona que acadaron certa sona mediática (Man, por exemplo). O lector coñece de pasada o medio ou os personaxes, por velos na televisión mentres xanta, nos telexornais, en reportaxes ou mesmo escoita falar deles cando vai no coche e leva prendida a radio. Mais é un coñecemento que non permite a consulta, a volta atrás. O libro é realmente unha volta atrás, unha relectura (esta vez en libro) para quen xa coñece, polos medios e fragmentariamente, a comarca. Este é para min o grande acerto e tamén a orixinalidade do libro.
O autor paso a paso describe, selectivamente e non exhaustivamente, paisaxes, actividades económicas, historias, costumes ou mesmos tipos característicos e personaxes da comarca. Esta selección é outro acerto. Non pretende ser exhaustivo, senón representativo e coidamos que acerta. Non faltan reflexións ensaísticas e críticas sobre a Galicia actual: a explotación depredadora que acaba co medio e non proporciona os desexados postos de traballo, o feísmo arquitectónico, as dificultades de quen queira vivir da literatura sen recorrer ao ensino, ao xornalismo ou a outra profesión alternativa, a memoria da represión do 36, o labor pedagóxico dos indianos… Mesmo se fai referencia aos últimos movementos poéticos galegos.
A lingua do libro resulta apropiada para o tema. O autor emprega un rexistro que nos lembra o da reportaxe, con oracións breves e de orde lóxica e con parágrafos que non adoitan pasar das cen palabras significativas, que fan doada e agradable a lectura. Utiliza neoloxismos moi expresivos e xa hoxe de uso común como feísmo, mais tamén emprega outros moi rechamantes como formigonar (páx. 135) para referirse ás masas de cemento que cobren moitas das nosas paisaxes. Máis por afán de divulgación da norma e do estándar académico (e ata para suscitar comentarios a prol ou en contra del) ca por outra cousa comentaremos algunhas escollas lingüísticas do autor. Emprega o incorrecto, desde o punto de vista académico, roce (s.m. páx. 115) no canto de rozamento. Así mesmo aparece a expresión lombo ibérico. Neste caso a proposta académica, recollida polo Superdicionario galego-castelán de Morgante, é raxo/lombelo ibérico. Ben é certo que o Gran Xerais, contra o parecer da RAG, admite lombo como sinónimo de raxo/lombelo. O único dicionario de erros e dúbidas hoxe á venda en galego (o Galaxia de dúbidas e dificultades) incita neste a caso á confusión, como adoita acontecer nalgunhas das súas entradas. Acepta lombo como sinónimo de raxo, máis colócalle o asterisco de incorrección á expresión *carne de lombo de porco. Por outra banda, o autor usa varón (páx. 186) incorrectamente como sinónimo de ´home´. Tanto a RAG como o Gran Xerais consideran incorrecta esta acepción. Mesmo o Gran Xerais marca esta entrada de varón co asterisco de incorrección.
En fin, deixándonos de leas filolóxicas, a lectura deste orixinal libro de viaxes é obrigada. Por outra banda, moitos dos seus parágrafos poden ser utilizados para textos de comentario nas clases de Secundaria e Bacharelato de moitas materias, sen excluír as de ciencias (polas referencias, por exemplo a Parga Pondal, aos minerais da zona e á súa explotación).
Paula Fernández publica no Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Mil cousas poden pasar. Libro II, de Jacobo Fernández Serrano.
Novela experimental
Con ben pensada fantasía
A segunda parte da que fora a gañadora do Premio Merlín de literatura infantil no ano 2009 volve agora para non decepcionar o seu público e resolver,xa que logo, todos os asuntos que quedaran pendentes naquela primeira entrega.
Este Libro II de Mil cousas poden pasar, que poderiamos definir como unha novela experimental infantil, comeza lembrando retallos do primeiro e do que lles acontecera aos seus personaxes protagonistas, para meterse de volta nunha historia na que as aventuras se recrean nun mundo de fantasía perfectamente pensado e articulado, tan perfecto que penetramos nel crendo,e entendendo real, a narración duns sucesos incribles.
Agora Hedión ten un plan perverso para acabar con Pouco, en Nil acontecen moitas cousas mentres Lina e Pouco non están, e a viaxe de volta destes dous á vila estará chea de aventuras. E todo isto con pequenas historias que se introducen na principal, á beira de valores fundamentais na educación dos nenos e das nenas e seres marabillosos e sorprendentes que enriquecen aínda máis o universo creado por Jacobo Fernández Serrano (Vigo, 1971). E humor, moito humor, para chegar a un bo desenlace.
Todo acompañado do ritmo, frenético, que xa caracterizara a primeira parte e das ilustracións, inconfundibles, do autor.
De seguro esta lectura fará agromar nos lectores os mesmos sentimentos ca o Libro I. Abraio e divertimento. Gozar cunha novela dende a primeira páxina é difícil e, se cadra, no eido infantil aínda máis. Jacobo conségueo, outra vez.
O suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, publica hoxe unha recensión crítica de Xosé Feixó sobre o Dicionario Xurídico Galego, coordinado por Luciano Varela Castro e Xosé Xoán Barreiro Prado.
Útil servizo
Extenso e ambicioso
Coordinado polos maxistrados Luciano Varela e Xosé Xoán Barreiro,publica Xerais o Dicionario Xurídico Galego, elaborado co obxectivo de dotarnos dun volume informativo e ilustrativo que recolle de forma sistematizada as voces e expresións máis empregadas no Dereito, coa vocación de prestar un servizo útil tanto para os profesionais do ramo como para os cidadáns en xeral,e máis se temos en conta que recolle o dereito foral galego,que atinxe a campos tan próximos como a herdanza ou os montes comunais. O resultado é excelente,extenso e ambicioso.Parabéns, pois, polo alto valor do produto ofrecido.
Nun obra deste calibre, porén, é desculpable que, artigos como“interdición da arbitrariedade” e “principio de interdición da arbitrariedade dos poderes públicos”, que son a mesma cousa, aparezan, redactados de distinta forma e por distintos especialistas, e tamén a existencia de nimios erros ortográficos ou de tradución.Sería preferible, así mesmo, que se distinguise n as entradas iguais, sobre todo se cadran en páxina distinta (como lexítima).
Fóra de lugar está que ao mesmo nivel aparezan a “Relación de autores das voces” e a “Revisión linguística”. Ao carro da gloria dos autores non deben subir persoas alleas á autoría. O seu lugar é outro, menos ostentoso, máis humilde, con perdón.
Alfredo Iglesias Diéguez publicou no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega, de Xurxo Martínez González.
Na xeira Soto
Memoria dun comunista galego
Cando en 1983 sae do prelo Castelao, a UPG e outras memorias (Xerais), o seu autor, Luís Soto (1902-1982), xa non estaba entre nós; porén, quizais o seu falecemento non abonde para explicar que esa obra pasase desapercibida para a maioría da sociedade galega, pois era a obra dun home que dende a súa mocidade loitara a prol da dignificación do pobo galego, tanto no aspecto social como identitario.
Velaí está a súa traxectoria vital:a súa militancia activa no sindicalismo docente da Asociación de Traballadores do Ensino de Ourense (ATEO), primeiro, e despois na FETE; o seu compromiso coa II República, que o levou a militar, logo de fuxir das gadoupas de Atila dende a súa Galicia natal cara á zona leal á República, en Solidariedade Galega Antifeixista
e a percorrer durante o ano 1938 os EEUU e Cuba en defensa da causa republicana xunto a Castelao; a fundación de revistas da importancia de Vieiros; a participación en cantas iniciativas se promoveron a prol da defensa da identidade nacional de Galicia,como o Padroado da Cultura Galega…
Que pode explicar, daquela, ese inxusto esquecemento? Quizais a razón habería que buscala na súa militancia política. Efectivamente, dende os seus anos mozos, milita activamente no Partido Comunista de España, que na volta dos anos corenta recoñece o feito diferencial galego ao aceptar a fundación da Comisión Galega,pola que tanto loitara Luís Soto, quen xa en 1940 sostiña que a“solución da cuestión nacional e da cuestión colonial son inseparables da derrota do réxime capitalista”. Unha militancia que abandona para fundar, en 1964,a Unión do Pobo Galego, xunto aos rapaces de Brais Pinto, que malia ser doutra xeración “pensan o mesmo ca min”.
Porén, precisamente esa honestidade intelectual, é a razón que lle fai abandonar a UPG con algúns deses mozos para fundar a UPG-liña proletaria trala crise de 1976. Así,nos últimos anos da súa vida, Luís Soto andaba comprometido co artellamento dunha nova organización comunista: o Partido Galego do Proletariado, o primeiro partido independentista e de clase da Galicia contemporánea, do que Luís Soto foi elixido presidente no seu congreso fundacional celebrado en 1978.
Unha figura fundamental na historia recente do noso pobo que se caracteriza pola busca permanenteda unidade de acción fronte ao inimigo común e a procura dunha síntese entre marxismo e galeguismo que Xurxo Martínez González vén de recuperar nesta súa obra Luís Soto: a xeira pola unidade galega que edita Xerais.
O crítico Xosé Manuel Eyré publica unha recensión en Galicia Confidencial sobre Historias de Oregón, de Diego Ameixeiras, Premio La Voz de Galicia de Novela por Entregas.
Oregón: O punto e as historias
Esta semana o protagonista literario é o escritor e xornalista Diego Ameixeiras pola súa obra ‘Historias de Oregón’, editada por Xerais.
É, este de Diego Ameixeiras, o título vencedor no último certame de novela por entregas que anualmente convoca La Voz de Galicia. E a primeira reflexión que se nos aparece ten que ver coa propia denominación do premio, tan mentireira, pois 31 capítulos, como moito de 3 páxinas, non dan para unha novela, en todo caso sería máis acertado chamarlle novela breve, pois os textos anteriores, e este tamén, si cumpren as estipulacións xenéricas da novela breve e nunca, nunca, as da novela. Nin as personaxes poden ser moitas, nin a
trama pode ser complexa. Alén de que neste tipo de convocatorias adoita lerse todo o texto da novela por xunto, e non coa cadencia das entregas. Precisamente as Historias de Oregón son un bon exemplo disto. Non ha ser doado que quen lera a novela por entregas coincida na valoración de quen a le por xunto. Precisamente porque as personaxes deste novo título de Diego Ameixeiras non son poucas, tendo en conta que se trata dunha novela breve, e sabendo que o lector tipo destas novelas por entregas le con obrigada cadencia temporal, quen lea o texto completo terá unha máis cabal imaxe do desenvolvemento da trama.
Arredor de Camélia , Aurora , Rafael , Carlos, Andrés, Mateo…técese unha trama na que se entremesturan as súas historias en Oregón ou de Oregón. Oregón, topónimo que nace do xogo de palabras co seu referente, Ourense, feito detrás do cal descansa un innegábel e desenfadado afán crítico no que o alleamento ten moito que dicir, pois resulta imposíbel ler as historias de Oregón sen recoñecer a cidade das Burgas como punto de encontro das diferentes historias. Historias dos nosos días, historias de personaxes de a pé, de xentes que ben poden ser eses que camiñan ao teu carón cara a Erbedelo ou nas marxes do Barbaña ou simplemente pasan diante de onde ti estás tomando café. Así que, se esas ficcións ficticias, son doadamente asimilábeis a esoutras ficcións reais que camiñan á nosa beira mais das que descoñecemos case todo, agás que están alí, canda nós, velaquí temos a literatura a devolver vida ao lector, e poucos alicientes mellores hai para fixar a mente do lector ás páxinas, porque…que emoción hai maior? E hai, aínda unha outra cousa a comentar, que sendo o do autor un nome vencellado ao xénero negro, o lector le estas historias que acontecen en Oregón-Ourense tratando de descubrir aquilo que as vencella a ese xénero negro. O cal non resulta nada difícil, nada, velo na particular de Aurora, esa muller maltratada até límites grotescos, nin tampouco é nada complexo na de Camélia, prostituta e asasina. Por poñer dous exemplos. Dous exemplos que revelan como as personaxes do xénero negro non son criaturas de laboratorio en situacións extremas. Polo menos non estas de Diego Ameixeiras, desde as cales pode verse a delgada liña que delimita a vida cotiá desoutra que adoitamos asimilar ao sórdido xénero negro.
A novela comeza coa exhibición no primeiro capítulo dun narrador con moito oficio, un narrador que sabe conxugar a primeira e terceira persoas para non deixar detalle por contar, á vez que crea unha atmosfera de indefensión, indefensión ante a vida, que vai caracterizar o resto dos capítulos que dure a lectura. E, depois, aínda que o narrador faga sitio ás personaxes, non vai perder eficiencia e nunca deixa de lerse con agrado este relato de vidas cruzadas, de destinos marxinais sobre os que pende a fatalidade. Deste xeito, pola atmosfera de indefensión perante a vida, e por seren personaxes recoñecíbeis na tipoloxía humana coa que convivimos, o lector empatiza doadamente coa lectura. Unha lectura que, por outra banda e debido ás características propias da convocatoria, se efectúa desde capítulos breves, o cal lle confire moito dinamismo. Polo cal o narrador debe ter unha planificicación moi estudada na que alternen as historias, alén de saber ser conciso, directo, áxil e hábil na caracterización tanto de personaxes, como de ambientes e lugares.
Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre Longa noite de pedra, de Celso Emilio Ferreiro.
Arredor de Celso Emilio Ferreiro
«Longa noite de pedra» no seu tempo I
Desde o punto de vista da recepción podemos dicir que na segunda metade dos sesenta e na primeira metade dos setenta as dúas obras que máis éxito tiveron de público na literatura galega foron Memorias dun neno labrego e mais Longa noite de pedra.
Evidentemente, as causas deste éxito baséanse na calidade das devanditas obras, mais tamén noutros factores que cómpre ter en conta. Xa temos tratado diso a propósito das Memorias e agora imos achegarnos a Longa noite.
Longa noite de pedra publícase en 1962 na colección Salnés da editorial Galaxia. A tiraxe era de 750 exemplares e malia o que din algúns, pola testemuña do propio Celso Emilio, o número de vendas foi moderado. Parece ser que en ningún caso tivo o éxito que lle atribúen a esta edición Alonso Montero ou Basilio Losada, como sinala o Diccionario da literatura galega III.
O certo é que o grande éxito de Longa noite prodúcese a partir da edición bilingüe, galego-castelán, publicada pola editorial catalá El Bardo en 1967. Ata1972 a editorial catalá publicará cinco edicións (dúas no 68). Foi o libro de poesía máis vendido da editorial catalá.
A edición de Galaxia parece ser que foi preparada por Emilio Álvarez Blázquez e Francisco Fernández del Riego, especialmente por este último, que realiza a escolma dos poema e ata suxire o título do libro a partir do poema do mesmo título, que abrirá o poemario.
En canto á recepción da edición de Galaxia a crítica non foi realmente entusiasta. Fixeron recensións desta primeira edición Ben-Cho-Shey, Augusto Casas, Salvador Lorenzana, Alberto Míguez, Dora Vázquez, Mauro Fernández, Manuel María e Alonso Montero. Os dous grandes valedores do libro van ser os dous últimos, Alonso Montero (en Hoja del lunes, de Lugo, 12-11-1962) e Manuel María (El Progreso 31-10-1962). Podemos dicir que o crítico que promocionou máis o libro foi Alonso Montero, nuna liña crítica marxista e do célebre compromiso sartriano. Podemos resumir a postura de Alonso sobre Celso Emilio nun libro que tivo unha ampla difusión dentro e fóra de Galicia: Realismo y conciencia crítica en la literatura gallega, que considera hito esencial en la historia de nuestra literatura contemporánea.
Non obstante, Longa noite de pedra vaise atopar coa oposición frontal de Ramón Piñeiro, daquela verdadeiro santón da literatura galega. Se examinamos a correspondencia entre Basilio Losada e Piñeiro (publicada por Galaxia en 2009) atopamos xuízos tremendamente descualificadores da obra de Celso Emilio. Así Losada asegura nunha carta de novembro de 1962: O derradeiro libro de C. E. Ferreiro decepcionoume, é unha poesía destemida e rexa, pero non orixinal, hai nas súas páxinas moito clixé xa visto na poesía castelá (páx. 171). A resposta de Piñeiro é contundente: Estou enteiramente de acordo… Sobran bastantes poemas. Con
certeza que terá moito éisito no público, mais iso pouco quere decir tocante ao valor intrínseco do libro (páx. 174). Noutra carta de 1963 Piñeiro engade que a poesía “verdadeira” dos nosos días, eu coido que sigue esta liña: Pimentel – Díaz Castro – Novoneira – Franco Grande (páx. 246). Máis adiante, en xullo do 67, Piñeiro cualifica a poesía de Longa noite de prosaica violencia (páx. 249). Losada contéstalle mostrando o seu pleno acordo: Estou absolutamente de acordo coas consideracións que fai en relación co libro de Celso Emilio. A seguir Losada fala da inconsistencia do libro en canto valores poéticos intrínsecos. Se se quitan media dúcea de poemas que teñen forza de seu, nos demais hai bastante retórica (páx. 251). Noutras cartas Piñeiro e Losada manifestan o seu profundo odio contra todo o supoña marxismo ou literatura social. Mesmo sinalan que os grupos marxistas só queren acabar con Galaxia.
Na correspondencia entre Piñeiro e Franco Grande, Piñeiro sinala, o ano da publicación de Longa noite de pedra (1962): Penso que Os eidos, Sombra de aire na herba, Nimbos e mais o teu libro (refírese a Entre o si e o non de Franco) serán as catro aportacións sustanciás á nosa lírica nestes derradeiros anos (páx. 141). Franco Grande en carta de 1964 sinala: Díaz Castro, morto Pimentel, na miña opinión é o único verdadeiro poeta que nos queda en Galicia… A min resúltame curioso como atopan eco na xente as vulgaridades e ramplonerías de Celso Emilio Ferreiro, mentras un verdadeiro creador como Díaz Castro queda na sombra (páx. 144).
Paradoxalmente o grande éxito de público vaise producir cando Longa noite se publique en edición bilingüe galego-castelán (traducida precisamente ao castelán nada menos por quen tanto desprezaba a obra, Basilio Losada) pola editorial catalá El Bardo, dirixida por Jose Batlló. A primeira edición bilingüe é de 1967, tras superar uns problemas coa censura dos que falaremos noutro lugar. No 68 ten outras dúas edicións e parece ser que nestes tres anos se venderon 6 000 exemplares, que serían 8 000 tras a cuarta edición de 1972. Foi o libro de poesía máis vendido dos que editou daquela El Bardo. A crítica en lingua castelá recibiuno con parabéns (G. Díaz-Plaja en ABC 10-8-67; A. Tovar en Gaceta Ilustrada 3-9-67 ou L. Azancot en Índice, decembro de 1967). Especialmente significativa foi a crítica de P. Gimferrer, o daquela líder dos venecianos ou neomodernistas en Destino (29-7-67) que afirma: riguroso cálculo interno que equilibra cada poema y el admirable sentido de la imagen poética. Esta es a menudo de raíz irracionalista o surreal y la influencia de Neruda no habrá sido inoperante.
Mais, quen era o editor José Batlló? Batlló nacera en Caldes de Montbui (Barcelona, 1939) e nos comezos dos sesenta residía en Sevilla, onde mantiña un grupo teatral de afeccionados cun daquela mozo Alfonso Guerra. Naqueles comezos dos sesenta Batlló era un devoto da literatura social de Gabriel Celaya e de Alfonso Sastre. Funda ademais a célebre revista de poesía La Trinchera, no ano 1962, precisamente o ano de publicación de Longa noite. Rematada a mili sevillana, Batlló regresa a Barcelona e contacta cos Goytisolo, Gil de Biedma etc. Nunha viaxe a Madrid xúntase cos Celaya, Félix Grande, Pradera e o PCE… Así xorde a colección de poesía El Bardo, que entre 1964 e 1968 difunde a poesía social, mais tamén poesía onde a experimentación vangardista, a preocupación pola forma e a linguaxe e tamén o sentimentalismo son liñas admitidas. Convértese deste xeito na colección onde todos os poetas novos daquela queren ver publicados os seus libros e é definido El Bardo por un dos mellores coñecedores deste período histórico (Jordi Gracia) como una colección poética de batalla y palmariamente roja. Na colección saíu precisamente Arde el mar de Gimferrer. Así pois, El Bardo de Batlló xuntaba o combate social e ideolóxico coa modernidade e o formalismo. Por outra banda, a editorial tiña unha boa rede de distribución a través das librerías progres de Madrid, Barcelona e Zaragoza.
Paradoxalmente, o tradutor ao castelán da edición de El Bardo vai ser o outrora tan crítico con Longa noite Basilio Losada. En cartas sucesivas a Piñeiro Losada aparece convertido nun prologuista e defensor do que el chama poesía combativa, pois dille a Piñeiro que acepta as peticións neste sentido da editorial, aínda que sinala que cumpriría publicar tamén en El Bardo a Pimentel.
Piñeiro non acepta de ningún xeito o éxito de Longa noite e respóndelle a Basilio: … arredor da súa importancia (refírese á poesía de Celso Emilio) hai unha notoria inflación propagandística. É menos orixinal e máis receptivo do que sería preciso para ser un bo poeta. É un poeta bastante retórico, tirando a mediocre, con uns cantos acertos valiosos. Todo o demais, é propaganda (páx. 587). En cartas sucesivas Basilio non ten máis remedio que recoñecer o éxito do poemario, que el designa comercial e rexistra as críticas favorables dos comentaristas casteláns que xa citamos enriba. O certo é que en carta do 21 de xuño de 1969 Basilio sinala: Por certo que Longa noite vai pola 4ª edición… liña eficacísima como demostran os 8.000 exemplares vendidos… (páx. 758). É dicir que en tres anos se venderan oito mil exemplares da edición bilingüe… Xa que logo o éxito era evidente. Mais non grazas a Galaxia e á súa edición, senón á de El Bardo.
Mais a gran difusión que vai acadar a obra de Celso Emilio na propia Galicia entre 1967 (data da primeira edición de El Bardo) e a de 1972 vén determinada por que a súa difusión vai realizarse a partir do movemento estudantil e reivindicativo que prende en Galicia a partir da célebre folga de estudantes de Santiago de maio de 1968.
A gran difusión de Longa noite, como aconteceu por exemplo cos Cantares gallegos, vai vir máis da edición de poemas soltos ca da difusión do libro, aínda que esta fose extraordinaria no seu tempo para ser un libro de poesía e nas condicións de censura que se facía. Os estudantes do 68 compostelán e o grupo Voces Ceibes cantan poemas de Celso Emilio como “Longa noite de pedra”, “Carta a Fuco Buxán”, “Monólogo do vello traballador”, “Romance incompleto” ou “María Soliña”. Por outra banda, nestes recitais de Voces Ceibes adoitaba entregarse ao público o texto dos poemas que intepretaban os cantautores no que daquela se denominaban Cancioneiros. Ían editados a multicopista. Deste xeito o membro de Voces Ceibes Benedicto García sinala no seu libro de memorias Sonata de amigos que no concerto da Facultade de Medicina de Santiago do 26 abril de 1968 se repartiron gratuitamente dous mil cancioneiros (páx. 47). No recital do 1 de decembro de 1968 repartíronse tamén cancioneiros (páx. 65) a unhas 1300 persoas, aínda que cobrando 10 pesetas por cada exemplar (páx. 65).
Xa que logo, con estes datos vermos que a poesía de Celso Emilio tivo unha extraordinaria difusión e á marxe en certo sentido das canle libro. Os poemas difundidos nestes cancioneiros e recitais son os máis combativos. Deste xeito, prímase a imaxe dun Celso Emilio exclusivamente poeta social, cando no poeta hai outras moitas cordas, mesmo no propio Longa noite de pedra.
A Filoloxía oficial da Universidade daqueles anos (1967-1972) ignoraba a figura de Celso Emilio. Nas clases de Literatura Galega impartidas por Carballo Calero propúñase a lectura de Nimbos, en sintonía coas opinións xa vistas de Piñeiro. Nas de Crítica literaria, impartidas por Lorenzo, non se facía nada, como xa temos dito, máis que memorizar a Introducción a los estudios literarios de Lapesa o a Métrica do españolista Quiles. Despois veu como gran figura da crítica Bobes Naves e só se falaba de formalismo e máis da poesía pura de Jorge Guillén. Nos métodos de Galego 1, 2, 3, si aparece Celso Emilio. No Galego 1 figura “Pra mocedade”, de Viaxe ao país dos ananos. No Galego 3 na sección dedicada á historia da literatura galega sinala este método …o paso a unha poesía social… concebida como vehículo espresivo da realidade do país. O representante máis destacado desta tendencia é Celso Emilio Ferreiro. Despois dunha serie de libros…, publica en 1962, Longa noite de pedra. O esgotamento inmediato desta obra foi un feito insólito na socioloxía literaria galega (páx. 169).
Na década dos setenta e incluso dos oitenta un dos críticos de poesía máis influentes en Galicia e fóra de Galicia era o tradutor de Longa noite, Basilio Losada. No Almanaque de Galaxia, que conmemoraba os vinte e cinco anos da editorial afirmaba sobre Longa noite: O 1962 é unha data clave da lírica galega. Aparece Longa noite de pedra que, ao meu ver, xunto co de Pimentel, é o libro máis importante da lírica galega de posguerra (páx. 105). É incrible o cambio de opinión sobre Longa noite de Losada, pois unha opinión é a súa antes da tradución e outra despois. A editorial Seix Barral publicará unha antoloxía da poesía galega contemporánea (Poetas gallegos contemporáneos) debida a Basilio Losada. Alí as críticas de Basilio non poden ser máis positivas: Longa noite de pedra es aun la pieza insuperada de la poesía testimonial gallega…
En fin, en sucesivas entregas, analizaremos outros aspectos relacionados coa poesía de Celso Emilio, mais o que resulta evidente é que a difusión de Celso Emilio nos sesenta e setenta foi extraordinaria. Nesta difusión representou un papel importante o libro, pero tamén as follas en ciclostil dos cancioneiros a partir de Voces Ceibes así como as antoloxías, como a citada de Losada. Por outra banda, os cancioneiros difundiron fundamentalmente a poesía social e cívica de Celso, esquecendo outros temas. Mesmo un poema como “Longa noite de pedra” pode ser interpretado por un lector que descoñeza as declaracións de Celso a Freixanes sobre o motivo que provoca este poema non só como un texto de poesía cívico-social. Mais isto queda para outra entrega. Tamén, aínda que nos doa, a gran difusión de Celso veu dunha editorial non galega, como era a de El Bardo, e foron máis xenerosos coa valoración da súa poesía xente de fóra de Galicia, como Gimferrer, que moitos dos críticos galegos, especialmente os do piñeirismo, que se enfurecían perante todo o que cheirase a marxismo.
Mais, sen quitarlle mérito ao grupo Galaxia e a outros similares, moitos soubemos que a literatura galega non era mera arqueoloxía e que tiña unha mensaxe universal no remate dos sesenta e nos comezos dos setenta grazas á obra de Celso Emilio, de Neiras e mesmo dos críticos que daquela defendían o compromiso sartreano. Así mesmo resulta rechamante como Longa noite, igual que acontece hoxe co fenómeno Rivas ou De Toro, acada o grande éxito cando é canonizado fóra de Galicia, polo que daquela se consideraba a crítica progresista ou unida a determinados medios editoriais e mediáticos españois. Tamén foi máis xeneroso con Ferreiro e ata mellor informado unha persoa allea a Galicia como Gimferrer. En fin, seguiremos co tema Celso Emilio.
Edicións Xerais de Galicia convoca a 29ª edición do Premio Xerais de Novela, dotado con 15.000 euros, para obras orixinais e inéditas, en lingua galega. De cada orixinal presentaranxe seis copias en papel antes do 10 de abril de 2012. O Xurado, composto por 5 persoas, fará público o seu fallo o día 9 de xuño de 2011. A convocatoria do premio réxese por estas bases.
Edicións Xerais de Galicia convoca a 27ª edición do Premio Merlín de Literatura Infantil, dotado con 10.000 euros, para obras orixinais e inéditas, en lingua galega. De cada orixinal presentaranse seis copias en papel antes do 10 de abril de 2012. O Xurado, composto por 5 persoas, fará público o seu fallo o día 9 de xuño de 2011. A convocatoria do premio réxese por estas bases.
A web Fervenzas Literarias acaba de facer públicos os seus premios anuais, elixidos polos internautas e lectores do portal a través de 471 fichas de votación. Esta é unha fermosa iniciativa que dá pé á participación e á opinión dos lectores e lectoras, a quen agradecemos os excelentes resultados obtidos polos libros publicados pola editorial.
As categorías en que foron recoñecidos libros ou autores/as de Xerais son as seguintes:
Mellor libro narrativa para adultos: Non hai noite tan longa (Xerais) de Agustín Fernández Paz
Mellor libro de poesía: Poesía completa (Xerais) de Lois Pereiro
Mellor libro de literatura dramática: V Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico (Xerais) de VVAA
Mellor libro xuvenil: Febre (Xerais) de Héctor Carré
Mellor libro infantil: O meu gato é un poeta (Xerais) de Fran Alonso
Autor/a do ano: Agustín Fernández Paz
Ilustrador do ano: Xosé Tomás
Mellor portada de LIX: Trece noites, trece lúas. (Xerais). Ilustrado por Noemí López
Mellor blog do ano: Brétemas
David Rodríguez publica no seu blog O Funambulista Coxo unha anotación, titulada «Fraga, Díaz Pardo, Transición e outros fracasos», sobre a Movida viguesa a raíz do libro Vigo a 80 revolucións por minuto, de Emilio Alonso.
[Vén de aquí]
(…) Se extrapolamos todo o dito até o momento sobre a contracultura ianqui ao periodo coñecido como a Transición da ditadura á democracia (un período no que as oligarquías do Estado tamén se adaptarían ao novo capitalismo consumista), vital para a comprensión do presente no Estado Español, poderiámonos cuestionar, agora que semella haber un
certo revival dos anos 80 coa publicación por Xerais de dous libros sobre esa década (Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso e Vigo a explosión dos 80 do fotógrafo Víctor de las Heras), se toda a cultura xerada arredor da Movida non foi, máis ca a espontánea e xenial fructificación das prácticas culturais dunha xuventude farta dos corsés franquistas, o diamante en bruto que as elites político-mediáticas da época souberon elevar até conseguiren a narración perfecta do espírito xeracional domesticado que precisaban, e se non actúaba, tamén ela, como a gran sublimación das ideas de liberdade, hedonismo e transgresión que necesitaban aquelas elites que pilotaron a “ruptura-pactada” para conter o “desencanto” que logo se percibiu entre o que a democracia prometía e o que finalmente deu de si, un desencanto que hoxe que o mito da democracia española (Non-Real para boa parte da xuventude) está en aberta descomposición toma cada vez máis a forma de cuestionamento puro e duro. En relación con isto, un autodenominado Comité Robespierre escribía non hai moito, nun acedo artigo a propósito da Movida madrileña, que:
O primeiro do que debemos cerciorármonos ao abordar dito monstro cultural é que xunto á famosa transición democrática, é un dos poucos feitos ou períodos que gozan dunha visión positiva e incuestionable por parte dos media, existe unha unanimidade máis que sospeitosa á hora de valorar a movida. [...] A movida é canda á transición e a monarquía, un dos mitos mellor asentados no imaxinario colectivo español, moi poucas voces se atreven a cuestionala.
Ao cal engadían:
En España e como soe ser costume, subimos tarde e mal ao carro do posmoderno, salto ao baleiro que se percibía moi complexo tras corenta anos de escurantismo cultural e represión aberta. Guindarse ao pozo da fragmentación e o frívolo, mergullarse no lameiro nihilista do todo vale e cofarse co lema Non hai alternativa sen luxar as mans de merda e sangue, convertíase nunha tarefa difícil, pero fíxose, vaia se se fixo, da noite á mañán e ademais a golpe de subvención.
E isto é algo que nós, ao analizarmos a sucursal da movida madrileña que tivo sobre todo epicentro en Vigo, tamén deberiamos pensar. Cando un bota un ollo ao fantástico libro de de las Heras logo se decata de que aí hai dúas sociedades. Por unha banda estaba o Vigo traballador coas súas mobilizacións na rúa facendo fronte ás reconversións que a entrada na hoxe putrefacta UE exixía ao PSOE. Pola outra os rapaces, catro gatos segundo se desprende do libro do propio Emilio Alonso, epidermicamente transgresores, que vivían totalmente alleos á realidade circundante e que pululaban arredor duns cargos socialistas (ou estes arredor deles, tanto ten) desexosos por vencellárense a certa idea paifoca de modernidade.
Esta descripción parece ser corroborada polo propio Emilio Alonso, autor de Vigo a 80 revolucións por minuto, cando, nunha das múltiples entrevistas concedidas co gallo do libro, afirma:Viñamos dunha época escura, estabamos cansados da loita antifranquista, dunha decepcionante construción da democracia e precisábase algo novo e fresco. Certo é que os problemas económicos e sociais seguían aí, pero ser conscientes diso e tentar solucionalos non era óbice para que tamén nos puidesemos divertir e tentásemos desenvolver unha actividade cultural nova ou diferente, posto que Vigo, nese aspecto, era un deserto. Aqueles tempos considerábase frívolo tocar rock and roll, facer fanzines ou debuxar cómics. O que exixían certos sectores a todo o mundo era a súa dedicación exclusiva á loita político-social, demonizando así a actividade cultural e consagrando a protesta na rúa como máximo expoñente de compromiso.
E nalgún punto do seu libro cando, cunha honestidade —por outra banda presente en todo ese traballo— que o honra, alerta contra calquera tentación de maquillar a historia para facela máis presentable agora que esa simbiose PSOE-Movida resulta tan evidente e vergonzante:
Hai quen insiste en considerar aquel patético desencontro “Madrid se escribe con V de Vigo” como o momento en que a movida pasou a mellor vida porque foi fagocitada polas institucións pero, como xa dixen, non estou de acordo con esa percepción. Desde os seus primeiros momentos de existencia, as institucións, o poder político, estivo moi preocupado por aproveitarse da movida. E parécenme absolutamente hipócritas os que din que foi esa intervención a que lle fixo perder os seus sinais de identidade.
Facendo un estudo sociolingüístico logo se obtería unha fotografía ben nítida do asunto. O que se daba no Vigo da época era a coincidencia nunha cidade dunha masa de proletarios como quen di recén chegados das aldeas expresándose en galego con —é unha hipótese miña non comprobada empíricamente que se apoia no sinxelo dato de que pouca xente nova no Vigo dos oitenta podía permitirse a compra de instrumentos musicais e que Emilio Alonso parece corroborar cando asegura que os chamados daquela PNN (Profesores non numerarios) eran maioritarios na noite chic viguesa— as vellas e as incipientes clases medias castelán-falantes cuxa visión provinciana (con todas as excepcións que queiramos) acabarán por seren hexemónicas no Vigo actual, pois desde entón o groso desas clases medias viguesas, e en xeral galegas por máis que sexa dunha parte dese estrato social do que se nutre maioritariamente o nacionalismo galego, nunca foron capaces de se desprenderen dun madrileñismo ideolóxico do máis pailarote (madrileñismo pailán, por certo, que aínda goza de moita saúde en certos ambientes musicais vigueses). Esta lectura sociolóxica da Movida viguesa tamén é corroborada por un documento da época —un artigo anónimo publicado, penso que non por casualidade en galego, na revista El Coyote— recollido no libro de Emilio Alonso que di cousas como esta:
O posmoderno non se caracteriza por tomar unha actitude crítica fronte ós problemas alleos: que haxa paro ou que vivamos nunha sociedade inxusta é algo que non lle interesa a “LA MOVIDA”. [...] O posmoderno é un burgués non pior sentido da palabra: a súa máxima é ter máis cartos e despreciar aos que teñen menos. Non é de extrañar que o Posmodernismo sexa o movimento máis apoiado polas institucións establecidas. Un exemplo claro estamos a vivilo na nosa cidade coa dichosa “movida”.
Pero existía realmente naquel contexto de loita obreira animadversión á loita cultural? O Comité Robespierre volve ser moi pertinente e a súa conclusión encaixa perfectamente co exposto máis arriba arredor da persistencia dunha esquerda viva e rupturista no País Vasco:
O máis gracioso do proceso é que, mentres a golpe de subvención se colocaba no mapa a artistiñas nenos de papá (a comezar por Berlanga, fillo dun famoso director de cine) que celebraban a frivolidade máis dantesca como símbolo inequívoco dunha xeración, noutro lugar xestábase unha verdadeira revolución músico-cultural, realmente urbana, transgresora e contracultural e de corte eminentemente independente: o rock radical vasco.
O cal parece contradicir a Emilio Alonso e probar que unha cultura fresca, transgresora e novidosa si era posible no Estado Español da época sen desprezar ao país no que se vivía e sen desentenderse dos seus problemas. O rock radical vasco, contemporáneo das diversas movidas, resultou un movemento que aínda hoxe nutre ás xeracións máis novas de músicos vascos sen ter sido asimilado en ningún momento, e foi, ademais, un referente que tamén habería exercer gran influencia no Vigo do punk politizado que arrincaría a finais dos oitenta e que terá o seu propio lugar de confluencia na vella Asociación de Veciños Val do Fragoso. Desvirgheitors, unha das primeiras bandas de punk alternativo de Vigo, cantaban sobre a Movida xa na súa maqueta de 1987 coa falta de circunloquios propia do estilo:
Pegatinas y carteles llenan toda la ciudad con el nombre de movida a todos engañarán, gente que se viene aquí buscando lo que no hay todo esto es un montaje que Bibiano pagará. [Refírense a Bibiano Morón un dos donos do mítico local Kremlin]
Neste sentido, se ben é posible trazar un paralelismo entre a lectura que fai Thomas Frank da contracultura americana dos sesenta e a Movida dos oitenta, máis difícil é meter nese mesmo saco a un movemento de raigaña auténticamente popular como foi o rock radical vasco pouco preocupado por lexitimar moralmente o cambio de réxime e que tamén nesta terra habería crear a súa pequena e pouco publicitada escola.
Manuel Rodríguez Alonso publica no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.
Panorama dos oitenta
Ao longo das cerca de catrocentos páxinas deste libro Emilio Alonso dános a historia da movida viguesa dos oitenta. Pero o libro é algo máis. É sobre todo unha socioloxía da década dos oitenta e dos cambios que, especialmente na xuventude, se produciron nestes anos e de como o compromiso político ou as formas de entretemento dos mozos dos sesenta e dos setenta xa non seguen vixentes na xeración dos oitenta. En certo xeito, Emilio Alonso actúa de cronista da chegada e triunfo do que por aqueles anos deu en chamarse a contracultura e o desencanto.
C
omo ben sinala o autor, na década dos oitenta prodúcese un certo esgotamento da xuventude, caracterizada nos anos sesenta e setenta, en gran medida, polo compromiso político e pola militancia antifranquista. O autor fala do cansazo que se produciu nesta loita polo que daquela se denominaba o Desencanto perante as expectativas que frustrou a Transición. O desengano libérase na expresión de gozo, individualismo e mesmo afán lúdico que amosa a movida, segundo acertadamente sinala Emilio Alonso.
Con todo, un proceso similar viviuse no noso contorno cultural. A mocidade inmediatamente posterior ao maio do sesenta e oito e á protesta dos campus estadounidenses experimentou unha evolución parella á da xuventude viguesa que nos retrata este documentado libro. Unha serie de pensadores que van desde Norman Brown a Marcuse, pasando por Paul Goodman, Abraham Maslow ou o propio Octavio Paz, sinalan nestes novos movementos xuvenís, como o da movida, unha recuperación do homo ludens. Fronte á sociedade capitalista ou socialista tan distintas, mais tan iguais ao condicionaren todo á eficiencia e ao rendemento, de tal xeito que ata o pracer sexual valía en canto posibilita ser máis produtivo, agora imponse a vida como gozo, como xogo. Mesmo a estética é parte dese xogo. Fronte á represión ou á pseudoliberdade que disfraza a represión dos órganos rectores da sociedade, estes mozos propoñen o ocio, o xogo, o relaxamento, o pracer. Ben é certo, como acertadamente sinalou Marcuse, que iso só é posible nunha sociedade avanzada e nos estratos que gozan dun certo nivel de privilexio. Os protagonistas da movida viguesa pertencen a esa sociedade avanzada e por iso é un movemento fundamentalmente urbano e mais en castelán. A presenza do galego na movida non é máis ca anecdótica.
Os mozos da movida non realizan ningunha revolución de tipo social, pero si realizan, como moitos dos seus coetáneos do noso contorno cultural e económico, unha revolución individual e vitalista. Os principios do maior francés do 68 ou dos campus universitarios americanos do remate dos sesenta de ser felices e superar calquera tipo de represión son o obxectivo destes mozos, que buscan de xeito dionisíaco o pracer, o ocio, o xogo, en definitiva, non suxeitan a súa vida aos criterios de produtividade e rendemento económico. O espírito lúdico triunfa sobre a tecnocracia e mais sobre a economía. A liberdade e a realización persoal privan sobre o que ditan os aparatos ideolóxicos, sexan do signo que sexan.
Por outra banda, desaparece agora nestes mozos o característico espírito de sacrificio, tan propio tanto do capitalismo calvinista como da revolución socialista-comunista. As revolucións han de facerse, pero sen sacrificios. A verdadeira revolución é o gozo e a felicidade individuais, cada un a súa. Hai que gozar e divertirse tal e como pide o corpo de cada quen. Xa que logo, o espírito lúdico e de exaltación do gozo, dionisíaco e individualista da movida cómpre entendelo como un triunfo a nivel individual, que non social, de moitos dos principios do maio do 68.
Claro é que a movida vai ser instrumentalizada por un poder político que subliña o seu carácter desmobilizador, especialmente dos máis novos, como acontece coa utilización que da movida viguesa fai o PSOE, en plena reconversión naval e económica, como ben sinala Emilio Alonso ao estudar o encontro Vigo-Madrid do 86 auspiciado por Leguina e Soto.
Xa que logo, a movida supón unha nova forma de entender a vida onde prima o homo ludens e o gozo. O individualismo imponse a calquera dirixismo.
Emilio Alonso estuda polo miúdo como se produciu isto no Vigo dos oitenta e por extensión en toda Galicia e con referencia ao acontecido no resto de España, así como a súa incidencia non só na música, senón tamén na moda, no audiovisual e ata as súas implicacións coa literatura, con grupos como os sucesores de Rompente.
Especialmente acertado está o autor cando sinala que a movida non desapareceu, senón que o que aconteceu é que a forma de vida que comezou por ser propia de duns dous centos de persoas en Vigo, hoxe rematou por ser unha forma máis de diversión. O que era duns poucos, converteuse nunha opción máis de diversión para moitos.
O estudo amosa moi ben non só como os políticos, supostamente progresistas e de esquerdas, tratan de apropiarse da movida, como xa dixemos polo que ten de desmobilizador e de volta ao individualismo. Tamén acerta Emilio cando di que a movida existe no momento en que é sacralizada polo xornal madrileño El País, verdadeiro BOE da progresía oficial e filosocialista, que mesmo conta cos seus intelectuais, escritores e xornalistas orgánicos. A reprodución de artigos xornalísticos que realiza sobre o fenómeno da movida é impagable e axuda a comprender moi ben a evolución da nosa sociedade desde a Transición ata hoxe mesmo, así como o poder de órganos como El País.
O autor non cae na instrumentalización que da movida fixeron algúns políticos cando nas páxinas finais do libro sinala cal é a verdadeira movida destes nosos tempos: a insubmisión do movemento 15-M.
Para os interesados pola música, fanzines e demais aspectos da movida dos oitenta o libro é un verdadeiro tesouro de datos, ata cun índice alfabético dos grupos musicais dese momento.
En canto á lingua o autor opta por un rexistro xornalístico acaído para o tema, con parágrafos que non adoitan pasar das cen palabras significativas e onde non faltan a ironía nin moitas veces a meditación de fondo. Consegue un galego capaz para expresar o mundo da música ou do audiovisual co emprego de neoloxismos tan acertados como abreconcertos, picadiscos, xeracións postalfabéticas… Xa que logo, parabéns así mesmo para o tipo de lingua conseguido.
O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre Extramunde, de Xavier Queipo.
Os extramundes narrativos de Xavier Queipo
Teño manifestado nalgunha outra ocasión que a traxectoria literaria de Xavier Queipo ao longo dos últimos vinte anos o acredita como un dos nosos máis sólidos valores narrativos desta hora, polo que evitarei aquí repetir vellas palabras. Secasí, esta constatación debería non perderse de vista para o que a seguir explicarei sobre a súa última novela, Extramunde, flamante gañadora do máis recente Premio Xerais.
Nas case catrocentas páxinas ao longo das cales se estende a obra Queipo ofrece non unha, senón varias novelas. A particular estrutura deseñada para o libro transparenta un deseño capitular cuatripartito que, internamente, responde a tres tramas ben diferenciadas e perfectamente autónomas: unha primeira novela, “O santuario dos embruxados”, na que se nos mergulla no avolto mundo da relixión e a superstición en tempos de Felipe II no particular e xenuíno espazo do santuario de Santo André de Teixido, ata o que chegan moreas de posuídos, doídos, eivados e demais fauna humana na procura dunha milagrosa cura aos seus males, confiando nos divinos oficios dun crego oracular de dobre e licenciosa vida cunha barragá filla de meiga. Esta é, sen ningún xénero de dúbida, a mellor das apostas de Extramunde, que, infortunadamente, apenas se alcanza o cento de páxinas no conxunto do volume.
A esta primeira novela seguen outras dúas anexadas por continuidade, nun atume levísimo que apenas se se sostén na coincidencia de contadísimos personaxes e nunha sucesión cronolóxica e causal que aparece forzada e na que non custa descubrir as costuras de punzadas grosas dadas polo escritor, quen soluciona as progresións con mortaldades masivas que o liberan de maiores preocupacións de cabos soltos de personaxes aos que, deste xeito, deixa sen lles tirar todo o partido que podería.
A segunda destas narracións é un relato de aventuras de navegación mariña, ao estilo dos grandes do xénero como Stevenson, Salgari ou o seu admiradísimo Joseph Conrad, a quen Queipo ten traducido para o galego e que nunha das súas célebres novelas mariñas ten como leimotiv, precisamente, a solución diexética que disolve e pon remate a esta segunda novela que englobaría as partes tituladas “A
navegación oceánica” e “A navegación polo Índico”. Nesta segunda historia, Queipo fai gala dos seus amplos coñecementos como biólogo mariño, por veces de profusión abouxadora, e vai guiándonos nun singrar oceánico dende Betanzos ata Borneo nun tempo lentísimo que rende o lector, nunha iteración de escenarios e encontros que ben poderían terse reescrito con menor luxo de detalle, pois tal prurito sumatorio nada substantivo engade nin ao debuxo esencial da trama nin ao perfilado dos personaxes nin á estilística da prosa, que brillaría sintética por igual.
Finalmente, a terceira das novelas correspóndese coa cuarta das partes do volume, “A vida dos daiak”, historia dun náufrago que sobrevive nunha illa habitada por unha tribo caníbal na que acabará integrándose e mesmo sendo figura referencial ao casar coa filla do xefe tribal e converterse nun grande guerreiro. Na estela do Jeremiah Johnson de Henry David Thoreau, brillantemente filmado por Pollack (cunhas aventuras de Redford entre os indios crow que tal parecen paradigmático modelo destas entre os daiak de Paulos Tomé, o Roxo de Extramunde), este derradeiro fío narrativo de Queipo ten cabo nun “Epílogo” xustificatorio a modo de manuscrito testemuña das aventuras vividas polos personaxes ao longo da súa expedición marítima que resulta unha engádega gratuíta, innecesaria narratoloxicamente e que non achega ren imprescindible a un texto que ten de se explicar por si mesmo.
O mellor deste Extramunde a labrada prosa que en moitos treitos desprega Queipo, facendo gala dun habelencioso manexo dos recursos do idioma, cun aproveitamento de imaxes e tropos que transforman os parágrafos en pequenas caixas chinesas inzadas de sorpresas para o lector agradecido á escrita de buril artesán.
O xornal El Correo Gallego elexiu onte ao escritor Suso de Toro para a súa sección Protagonistas Elixidos.
Suso de Toro (Santiago, 1956). É hoxe o noso protagonista este escritor compostelán que naceu un día como hoxe. Aínda que a súa obra literaria e ensaística se centra fundamentalmente na literatura institucionalizada ou de adultos, para o público xuvenil Suso de Toro tamén escribiu algunhas obras narrativas que foron ben acollidas polo lectorado esperado. Inaugurouse con A sombra cazadora (1994), publicada na colección “Fora de Xogo” de Edicións Xerais de Galicia, obra na que se propón reflexións sobre a imaxe e o seu poder. Dous anos despois viu a luz Conta saldada, publicada en Alfaguara editorial, obra que ten como tema central a morte. No ano 2002 deu a lume Servicio de urxencias (Edicións Xerais de Galicia), onde se narran quince guións dunha minicomedia presentada en 1990 na TVG. No ano 2003, na mesma editora Suso de Toro publicou Morgún (Lobo Máxico), introducindo o lectorado nun universo ficcional cheo de reminiscencias da tradición, de aventuras, de loitas e de maxia.
O crítico Xosé Manuel Eyré publica no seu blog unha anotación sobre Historias de Oregón, de Diego Ameixeiras, Premio La Voz de Galicia de Novela por Entregas.
Oregón e a emoción maior
Unha das lecturas que estou facendo esta semana, a última de Diego Ameixeiras.
Historias de Oregón é un cruzamento de camiños, de camiños que son vida. Non rematei de lela, polo que teño que matizar esa a afirmación. Polo momento, Historias de Oregón é a exposición de varias historias que aparentemente teñen en común o espazo de Oregón como nexo.
Polo momento aínda non se cruzaron agás dese xeito. Mais eu manteño o dito, aínda que non cheguen uns a afectar a vida dos outros, porque hai un espazo onde si se cruzaron xa, desde o inicio. A mente do lector, iso tan esquecido, durante tanto tempo, como territorio literario, e fundamental, engado.
E a mente do lector ( sobre todo a do lector avezado, aínda que o circunstancial non é incapaz de facelo e mesmo pode, na miña opinión é seguro, que lle efecte igual aínda que non o recoñeza), esa mente do lector, xa no primeiro capítulo recoñece que alí hai literatura da boa. Por como conxuga a primeira persoa e a terceira, por como o narrador domina todas as instancias narrativas para deixar un texto breve máis completo, breve mais sematicamente denso e ben contado.
E é magoa que ese narrador despois se faga a un lado, se convencionalice como instrumento das personaxes, que son quen realmente dominan. En parte é lóxico. Porque? Porque é o primeiro capítulo, a trama esta principiando a se desenvolver. E cando se estea desenvolvendo xa non hai outro interese que lle poida.
Lese con agrado, este Premio de Novela por Entregas de LVG, tamén porque as personaxes, esas ficcións ficticias, son doadamente asimilábeis a esoutras ficcións reais que camiñan á nosa beira mais das que descoñecemos case todo, agás que están alí, canda nós. É a literatura a devolver vida, e poucos alicientes mellores hai para fixar a mente do lector ás páxinas, porque…que emoción hai maior?
Armando Requeixo publicou onte no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Longa noite de pedra, de Celso Emilio Ferreiro.
Ecoares de Celso Emilio
Vai alá medio século dende que viran luz por vez primeira os versos de Longa noite de pedra. Digo así e digo inexacto, pois o certo é que aquel emblemático poemario de Celso Emilio Ferreiro levaba no seu interior, como no ventre da balea, moita vida anterior. Ata el chegaran composicións que apareceran antes en Voz y voto (1955) e outras nas revistas Papeles de Son Armadáns e mais Vieiros.
E é que Longa noite de pedra non foi libro concibido unitariamente e si terra fértil aluvión. Sabido é que a idea do poema que dá título ao libro xurdira moitos anos antes, cando, por manifestar nunha tasca a súa antipatía contra o bando nacional, foi encarcerado durante catro días e tres noites nun zulo pétreo do vello mosteiro de San Rosendo, na súa Celanova natal. Corría o ano 37 e aquela vivencia carceraria, que o marcaría a lume, fixo agromar o espírito de Longa noite de pedra, liberando o aire das miasmas.
Vinte e cinco anos máis tarde Celso Emilio erguía as nasas poéticas que fora deitando aquí e acolá para amosar a prata líquida de Longa noite de pedra, unha ardora que ben pronto gañaría a todos, crítica e lectores, xa avisados da valía do escritor por portentos anteriores como O soño sulagado (1955).
Mais, visto dende os ollos dun lector de comezos do XXI, cómpre preguntarse se aquel éxito fulgurante do libro naceu unicamente da excelencia literaria que deitaba, que tamén xaora. E teño para min que boa parte da masiva aceptación
daqueles versos lle veu á obra de Celso Emilio pola vía do musical. Non digo eu que Longa noite de pedra non fose sobradamente recoñecida e considerada dende o puramente textual como un fito indiscutible dende a propia hora da súa publicación. Non. O que afirmo é que se chegaron as súas composicións a converterse en verdadeiramente populares foi por arte e graza das versións que delas fixeron cantautores da Nova Canción que ben pronto alentaría. Noutras palabras: que os versos de Celso Emilio esponxaron naquela harmonía guitarresca producindo o mesmo efecto propalador que hoxe provoca a adaptación cinematográfica dun texto narrativo previo.
E a sombra da Longa noite de pedra foi alongada, pois a escrita sociopoliticamente comprometida e belixerantemente denunciadora do poeta creou escola que se estendeu ata entrados os anos setenta para, mudados os tempos e chegadas as airexas democráticas, ir devagariño pousando lene no Olimpo dos deuses literarios aos que vagamente se volve se as humanas xeiras non o precisan.
E velaí onde quero ancorar esta miña reflexión efemerística de hoxe, na consideración da actualidade e/ou vixencia do legado de Longa noite de pedra para os nosos días, pois, como tentarei explicar telegraficamente, son da opinión de
que a súa escrita ha rexurdir e repopularizarse con forza inusitada nos tempos inmediatamente vindeiros. Máis aínda: ese camiño xa se empezou a andar.
¿Por que o Celso Emilio de “Longa noite de pedra”, de “Deitado fronte ao mar” ou o “Monólogo do vello traballador” proxecta unha mensaxe actualísima para os lectores deste novo milenio? Pois porque nunca antes nos últimos trinta anos viviu Galicia unha situación socioinstitucional de tan rabudo autodesprezo, de tan obsceno desmantelamento das estruturas socioidentitarias que foron erguéndose, con infinito esforzo e gañando mil e unha pequenas batallas, ao longo dos tempos democráticos. Eses logros vense agora en claro perigo de desaparición e o lectorado galego, que viviu décadas recentes aprendendo a desaprender a mercenarización da súa lectura, comeza a repregarse nunha sorte de contracción de anana branca da que, con seguranza, acabará por estoupar para a liberación definitiva. Nese vieiro libertario os versos de Celso Emilio seguirán ecoando como ensalmo esconxurador, como biblós votivo no que espellar, para seguir así o exemplo dos que antes de nós foron. Porque, como nos ensinou o poeta, “Erguerémo-la espranza/ sobre ista terra escura/ coma quen ergue un facho/ nunha noite sin lúa”. E os tempos dados veñen duros. E o inverno ha ser longo. Mais o lume que alampexa…
Francisco Martínez Bouzas publica no suplemento Faro da Cultura, de Faro de Vigo, unha recensión crítica sobre Cita en Fisterra, de Luís Rei Núñez.
Cronista e artesán
Reincidente desafío
Da escaseza de narrativa de viaxes pola Fisterra ou Costa da Morte – da Costa da Morte do Sol, como prefire nomeala Luís Rei Núñez- naceu o desafío reincidente deste viaxeiro, nativo destas xeografías, no que, a imitación doutros viaxeiros por terras alpuxarerreñas, empordanesas ou patagónicas, pretende repetir experiencias gozosamente epifánicas,segundo o consello de Bernardo Soares, o heterónimo de Pessoa: “Para viaxar basta existir”.
En sete cumpridas xornadas de observacións, admiracións e denuncias, un narrador autodiexético sae ao aire libre e mergúllanos a nós lectores nas rutas, camiños e corredoiras do “Condado do Solpor”. Luís Rei Núñez une a súa voz a esa tendencia cada vez máis frecuentada na literatura á que, no ronsel de Spires, podemos designar como narrativa á vez autorreferencial e narrativa reportaxe.
En efecto, Cita en Fisterra, sen ser propiamente unha novela, tampouco é unha guía de viaxes. É un texto narrativo misceláneo que comparte trazos das crónicas viaxeiras, vividas, experimentadas e por veces soñadas. Un espello con múltiples reflexos emocionais que lle abre as portas á literatura en estado híbrido nunha afouta mestura de xéneros.
Un percorrido en sete xornadas pola xeografía sentimental da Costa da Morte desde a primeira parada en Muros ata a derradeira en Caión, abríndolle as portas á observación mais tamén á fantasía, amalgamando crónica viaxeira con historia, símbolo, fotografía,ficción e tamén información. Diluíndo, xa que logo, lindes de xénero. O narrador asume dúas funcións nesta viaxe. Será cronista fiel ao que os camiños lle van entregando e artesán acollido ás trampas da ficción.
No seu tránsito por “lugares e tribos” abrollan diante do lector non só as paisaxes de gozo e ledicia telúricos, senón tamén as denuncias contra as falcatruadas, contra o feísmo, contra as deleibas e estragos, tanto na escena urbana c o m o rural. E así mesmo os esteos da memoria das nosas xentes en harmoniosa e gorentosa mestura con episodios ficcionados, retratos ou conversas con amigos ou personaxes admirados. O resultado é esta Cita en Fisterra, un libro, sen dúbida menor na bibliografía do escritor, pero exemplo paradigmático da narrativa autorreferencial e escrito cos fulgores dunha escrita moi plástica, que combina os frugais engados dunha prosa viaxeira amalgamada coa memoria literaria.
O suplemento A Escola do Faro, do Faro de Vigo, publica unha recensión obre Os megatoxos e a cara oculta da lúa, de Anxo Fariña.
Cuarta entrega de las aventuras de Os Megatoxos, cuatro jóvenes de instituto creados por Anxo Fariña (Vigo, 1977) que viajan y resuelven misterios. Tras visitar la época castrexa,la Edad Media y la Revolución Industrial, los integrantes de los Megatoxos viajan ahora a la ciudad italiana de Venecia. Los cuatrojóvenes que componen el grupo compatibilizan las clases con una doble vida que los impulsa
a viajar para tratar de buscar una cura a su mutación genética provocada por el tojo, una planta mutante que tiene la capacidad de hacerlos viajar en el espacio y en el tiempo. En esta cuarta entrega de la colección, el instituto donde cursan estudios los Megatoxos cae en desgracia y una horrible transformación se extiende por todo el alumnado y el profesorado.
Mientras, en Venecia, una misteriosa reina trata de dominar al mundo con el poder de los tojos. Solo nuestros héroess podrán resolver la crisis que amenaza al mundo.
O suplemento A Escola do Faro, do Faro de Vigo, publica unha recensión obre Fantasmas de luz, de Agustín Fernández Paz.
La nueva novela de Agustín Fernández Paz ( Vilalba, Lugo, 1947) aborda uno de los grandes dramas de la época actual: el de la exclusión y el de la invisibilidad a la que se ve sometida una parte de la sociedad. Empleando recursos de la novela fantástica y combinando suspense con melancolía, la obra pretende ser un homenaje al cine, tanto a las viejas salas que fueron desapareciendo de nuestro panorama como a las grandes películas que, sin ser la vida misma, ayudan a entenderla y a llenar de esperanza el corazón.
Contando con las ilustraciones de Miguelanxo Prado, Fernández Paz nos narra la historia de Damián, un hombre que lleva treinta y cinco años trabajando como operadoren la cabina del mejor cine de la ciudad. Un día recibe la noticia de que la sala va a desaparecer y los empleados van a ser despedidosy su vida cambia. Su cuerpo y el de su mujer irán desapareciendo y volviéndose invisibles a los ojos de los que los rodean.
A película Bieito Dubidoso, guionizada por Roque Cameselle, quen publicou en Xerais unha novela con mesmo título en 2003, figura entre as precandidatas aos Premios Goya. O Diario de Pontevedra informa hoxe sobre a noticia: ««‘O mago dubidoso’ é un produto puramente galego, conta Roque Cameselle. “Toda a historia transcorre en Tui. Cando o personaxe marcha por Baiona e cando remata a película”. Cando hoxe se desvelen os nomes dos candidatos aos premios Goya, os máis importantes do cine español, saberase
ata onde chega a aventura deste mago galego na gran pantalla. “Polo de agora está preseleccionada en varias categorías e ten moitas posibilidades de ser candidata en dúas: a de mellor película de animación e a de mellor guión adaptado”, segue explicando Cameselle. Pode lerse a información completa aquí.
A Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes abriu onte unha web dedicada ao escritor galego Agustín Fernández Paz. A web, que está presentada pola profesora da Universidade de Santiago Blanca-Ana Roig Rechou, inclúe información sobre o autor (semblanza persoal, cronoloxía biográfica e premios e recoñecementos), sobre a súa obra (catálogo e bibliografía), estudos literarios sobre Agustín e a os seus libros, unha completa galería de imaxes que inclúe fotos persoais e as portadas das súas obras, e diversos enlaces de interese á artigos, vídeos ou información en torno á súa figura. Así mesmo, A Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes fixo público onte que abriu outra web dedicada á escritora arxentina Ema Wolf. Algúns xornais fanse eco hoxe desta noticia.
Un clásico contemporáneo
El gallego Agustín Fernández Paz (Vilalba, Lugo, 1947) es autor de más de cuarenta y cinco obras que hoy son un referente y que lo han convertido en un clásico contemporáneo. Sus textos se han traducido al castellano, catalán, eusquera, portugués, coreano, francés y árabe, y ha obtenido distintos premios, entre los que destacan el Lazarillo de 1990, el Nacional de Literatura de 2008 y el Iberoamericano SM, que le fue otorgado en 2011.Dirigido por Blanca-Ana Roig Rechou y M.ª Isabel Soto López (Universidad de Santiago de Compostela), el portal que la Biblioteca Virtual dedica a Fernández Paz recoge fragmentos de sus obras más importantes, algunos estudios sobre su obra y un completo álbum gráfico.
Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
La Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (www.cervantesvirtual.com) fue creada en 1999 por iniciativa de la Universidad de Alicante, Banco Santander y la Fundación Marcelino Botín, y se desarrolla en la actualidad bajo la tutela de la Fundación Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, que preside el escritor Mario Vargas Llosa, Premio Nobel de Literatura 2010. Su objetivo es la difusión de la literatura y las letras iberoamericanas en el mundo; ofrece, a través de la Red, libre acceso a más de 130.000 registros bibliográficos.
O xornal El Progreso publicou hai uns días unha entrevista de Pablo Villapol con Eva Moreda sobre a súa novela A Veiga é como un tempo distinto, Premio Terra de Melide 2010, entrevista que tamén reproduce o xornal La comarca del Eo.
«Cinguir a emigración á economía en Galicia é evitar facer autocrítica»
Con moitas novelas ás costas a pesares de ter só 30 anos, Eva Moreda case, case asinte cando se lle di que ‘A Veiga é como un tempo distinto’ (Xerais Narrativa) é a mellor que fixo, e de feito di que «tiña moi claro desde o principio o que quería». Aparentemente sinxela, curta, conta a historia de xente da vila asturiana de Vegadeo, A Veiga, en linguaxe coloquial, emigrada a Londres nos 60, cada un afrontando o seu pasado, presente e futuro dun xeito moi diferente.
—Un dos protagonistas do libro é o propio Londres. Están os barrios dos que escribe coma na época do libro?
—Son reais, desde logo, e seguen tengo unhas características parecidas. Pero por exemplo Croydon, daquela, si que era algo así coma unha cidade dormitorio para emigrantes, e moitos deles españois e, polo tanto, galegos. Hoxe, se cadra, eso xa non é tanto así. O que si está tamén moi cambiado é Portobello. Segue habendo o bar Galicia, un colexio español que é un centro do Ministerio de Educación. Daquela, o 90 por cento dos que tiñan alí eran fillos de galegos. Hoxe Portobello é unha zona que está de moda, os prezos encarecéronse e hai un feixe de tendas de roupa, complementos… de marcas de primeira.
—No desenvolvemento da súa novela está marcadísima a diferenza de carácter entre a maioría, non todos, dos emigrados da Veiga e os ingleses, un pouco encarnados por un persoaxe, Jim. Segue sendo esto así ou era cousa dos anos 60?
—Coido que non pasa tanto agora. Daquela había unha diferencia fundamental, que é que en España había unha dictadura, e eso nótase moitísimo na forma de ser da xente, nas cousas ás que se lles da importancia. Agora segue habendo diferencias, claro. Por exemplo, a familia. Aquí é algo moito máis importante. Alí son bastante máis despegados, o que ten as súas vantaxes os seus inconvintes. Tamén está o tema de que aquí importan moito as apariencias. Fanse e, sobre todo, déixanse de facer moitas cousas polo que pensarán de ti os demais, polas apariencias. Eso nótase, por exemplo, a un nivel superficial, no tema da roupa. En Londres vas como queres pola rúa e a ninguén lle importa nada en absoluto o que levas posto e nin sequera miran para ti. Aquí desde logo que non é así. A xente non se come o coco pensando nesas cousas, e nos 60 ou 70 eso aínda tiña máis importancia en España porque tiñas que ter moi presente o que pensaran de ti os que mandaban.
—Sen embargo, nos persoaxes dá a sensación de que os que se adaptan pásano peor.
—A novela está narrada desde dúas perspectivas. Gelo segue tendo na cabeza a Veiga. Elisa e os outros que se integran non é que o pasen mal, senón que teñen outro tipo de problemas. Eles son os dous extremos: seguir coa cabeza aquí ou integrarse alí completamente. Penso que o resto, están na metade. O que salta á vista son as diferenzas culturais. Segue pasando eso? Si que se segue dando agora, a nivel xeral si, pero con matices. Agora eu creo que as diferenzas entre as distintas culturas están bastante erosionadas co tema da globalización e todo iso. Non están tan marcadas. É curioso. Por unha banda, é fácil manter contacto coa túa orixe a través das redes sociais, os voos de baixo prezo… e sen embargo, daquela ó mellor o feito de marchar podía ser ata liberador porque poida que quixeras fuxir de determinada situación, cousa que agora é máis complicada.
—Eso reflícteo nunha frase do libro: «Na Veiga eramos como dous estranxeiros ».
—É que realmente a emigración te situaba nunha nova realidade. Penso que aquí temos a tendencia de pensar que se emigrou só por temas económicos, o mesmo que pasa agora. Ó mellor foi así moitas veces, e pode ser unha desculpa, pero hai tamén motivos políticos, no caso de xente homosexual… Elisa, no libro, atopa unha nova forma de canalizar as súas inquedanzas que non tiña na Veiga. Cando se reduce a emigración galega a motivos económicos non me parece ben. Hai máis cousas. Ese é un motivo, seguro, pero tamén é un xeito de non facer autocrítica, de pensar que o único malo que temos aquí é o tema económico, pero que no resto somos perfectos, e desde logo non é así. Non nos plantexamos esas cousas agora, e antes pasaba o mesmo.
—É certo que Londres xa non é unha cidade tan aberta como era antes cos emigrantes?
—Pode estar pasando, pero penso que a niveis laborais baixos: industria ou servizos básicos, pero despois non. Como levan tanto tempo acollendo xente de fóra, desde moito antes dos 60, segue sendo unha cidade moi aberta. Pero si vexo que moita xente pensa que vas ir alí e atopar un traballo deseguida, e xa non é así, non é tan sinxelo. Por exemplo, cando Polonia entrou na UE temeuse unha avalancha de polacos, como en Alemaña, e de feito pasou, pero xa non é doado atopar traballos, e menos se non sabes ben inglés.
—Está escribindo outro libro ou de momento está a descansar?
—Estou escribindo un infantil, pero levo tempo con el porque é unha novidade para min. Falei con outros escritores que din que este tipo de literatura é máis sinxela, pero para min non o está sendo. Á marxe de ter que, obviamente, simplificar a linguaxe, tés que simplificar a trama, evitar flashbacks, e non quero facer algo como de Disney, así que hai atopar fórmulas para tratar temas como… a morte, por exemplo, sen que sexa un trauma.
Vicente Araguas publicou unha recensión crítica de Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños.
A fume de carozo
Unha ollada á movida vigues dos felices 80
Paseino moi ben (foime moi útil, ademais, agora que estou artellando un volume de conversas con Bibiano Morón, un dos protagonistas
E non esquezamos que “Tintimán” saeu precisamente deste sector. Emilio Alonso, quan andivera por el como xornalista de batalla e dimanizadocr ultural, colle con afouteza ben documentada o choio, e fai del apoteose de rigor e sensibilidade. De maneira que da súa man imos cofiecer a fondo os entobos dun panorama aberto e anovador, cando Vigo proxectaba o seu aire moderno (de sempre) en xermolo de moitas batallas aínda por librar. E é que neses anos Vigo foi a capital de Galicia, xogando un pouco o papel que Barcelona representara fronte a Madrid nos anos do tardofranquismo (e mesmoa ntes).
Loxicamente no caso vigués non era a proximidade de Portugal (no barcelonés a vecifianza francesa sei que semellaba decisiva) definitoria. Con todo o lema canoro de “Menos mal que nos queda Portugal’, de Siniestro Total, foi moito máis que unha “boutade”.
E neste aspecto tamén toma posición Emilio Alonso, para contamos o trato coa xente da cultura lusa implicada nos aires que vifian de Vigo. Máis a descripción, en clave irónica, dos que ían mercar a Valença as consabidas chilindradas.
O estudo de Emilio é tan exhaustivo que nel poucos dan liscado da ollada comprensiva, mais con certa retranca, por definición, distanciadora deste nachifio, nado en Madrid en 1958, mais tan vencellado a Vigo como a dona que vende ostras en “La Piedra”, onde me levara Bibiano Morón o último verán.
No que coñecín a Emilio Alonso a pé do concerto de James Blunt. E é que Alonso está ao prato e máis ás talladas, cun dominio do medio da que dá testemuña o aparato gráfico-testemuñal, completísimo e rigoroso. Xa non tanto o Utulo en inglés macarrónico do capítulo séptimo: “Vídeo doesn’t killed the radio star’. “Pataca minuta” que diría Caneda, outro clásico contemporáneo, porque aquí os acetros son moitos. De entrada o de adicar todo un libro a semellante fedello ou enxeño como aquel foi. Cando Vigo liberara a súa capacidade de furia urbana (dinme os que saben do tema que a “cidade olívica” é unha das máis agresivas de España no que se retire ao tráfico rodado) a prol da beleza posmoderna que dera callado eses anos riba do seu asfalto. Con aquel alcalde, Soto (que aquí está, como tamén o mítico Leri), alternando con Joaquín Leguina, cando este chegara a Vigo presidindo unha excursión da “movída” madrileña. Emilio Alonso conta esta historia con moita intención. Relatorio intenso o seu no que xa postos, tan soamente falta Karina Flanagan. Mágoa.
A edición das Mariñas de La Voz de Galicia publicou hia uns días unha entrevista de Yolanda García con Eva Moreda sobre a súa novela A Veiga é como un tempo distinto, centrada na emigración galega en Londres.
EVA MOREDA ESCRITORA RIBADENSE QUE HOXE PRESENTA «A VEIGA É COMO UN TEMPO DISTINTO» NA SÚA TERRA
«A miña última novela marca certa madurez, evolución»
Literalmente, a escritora Eva Moreda Rodríguez (A Veiga-Vegadeo, 1981) volta á súa casa ribadense polo Nadal. Faino para estar cos seus nestas datas xa que a súa vida profesional está actualmente en Londres. Aproveita a ocasión para manter un encontro cos seus paisanos, de escritora a lector, e presentar A Veiga é como un tempo distinto, libro do que é autora e co que acadou o premio Terra de Melide no 2010. O acto, organizado pola Asociación Cultural Francisco Lanza, ten lugar en Ribadeo. En Londres da clase de historia da música na Open University, «como a UNED en España», explica.
—¿Está integrada en Londres?, ¿son diferentes os londinenses aos galegos e en que?, ¿ten morriña da súa terra?
—Si, levo xa alí cinco anos. Creo que hai bastantes diferenzas, sobre todo na mentalidade, as cousas importantes para a sociedade alí son distintas das importantes aquí, que son a familia, as apariencias… ¿Se sinto morriña? Normalmente estou ben, integrada, pero ás veces cando tes problemas coa mentalidade dalí botas de menos estar no sitio onde aprendiches os valores da vida.
—Naceu na Veiga e emigrou. «A Veiga é como un tempo distinto» é unha novela sobre emigración. Aínda que non sexa autobiográfi ca…
—Non é autobiográfi ca pero hai varios detalles da miña vida, a parte de Londres e a da Veiga, en forma de flashbacks.
—¿Como está sendo a resposta dos lectores ante esta novela?
—Bastante boa. En xeral tivo críticas boas. Tamén estou moito en redes sociais, Facebook e Twitter, e xente que, sen coñecerte de nada, me escribiu para dicir que lles gustara…
—En canto aos libros que xa ten editado é…
—O sexto. Tampouco é que marque un cambio de sentido, ou un xiro de 180 graos pero retoma temas que tratara, como o da emigración. Houbo xente que mo comentou, e penso o mesmo, que marca unha certa madurez, evolución respecto a obras anteriores; a técnica literaria está máis
traballada, a forma de traballar os temas.
—Edita esta última novela Xerais. ¿É a primeira que publica con esta editorial?
—A primeira si. Aínda que xa estivera nunha antoloxía de mulleres narradoras de Xerais. A maioría das anteriores editáronse por gañar premios.
En canto se lle pregunta a Eva Moreda polas súas novas incursións ou proxectos a nivel literario, esta é a súa resposta: «Hai un tema que me gustaría tratar. Estou facendo os meus experimentos: literatura infantil e xuvenil. Tamén teño os meus libros favoritos de cando era nena. En parte porque de pequena sempre lía moito e se conseguira interesar a alguén pequeno pola lectura sería unha grande satisfacción para min. Hai o debate de se este tipo de literatura é de categoría distinta á de adultos, en que se diferencia, se trato un tema que tamén podería tratar nun de adultos…».
—Por certo, unha curiosidade. ¿Cal era o seu escritor ou escritora favorita de pequena?
—María Gripe, sueca, tiña un universo fantástico e surrealista.
—Xa lle gustaba a literatura sueca, como agora Stieg Larsson…
—Si, si, xa ía adiantada.
—E o público ribadense, ¿como reacciona ante a súa obra?
—Estou satisfeita coa resposta do público.
—¿Ten pensado voltar a Galicia?
—Agora viaxar xa é máis accesible e bastante xente me coñece en Londres. A maior parte da xente que emigra na actualidade ten unha carreira, estudos…, iso abreche outras espectativas. Antes emigrabas por supervivencia, agora é máis para ter un estatus ou de poder exercer a túa profesión, pois ao mellor no teu país de orixe non tes oportunidade de facelo.
A Revista Lecturas publica unha recensión crítica de Miguel Carreira sobre Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.
Una advertencia previa, algunos apuntes de esta reseña seguramente resulten innecesarios, por obvios, para el lector español, pero presumo que sí serán necesarios para los demás. Decir qué es la movida por ejemplo, será, en España, poco menos que redundante. Quizás no lo sea tanto explicar qué es la movida viguesa, sobre la que trata este libro de Emilio Alonso, e incluso quizás no sea del todo improcedente intentar contextualizar algunos puntos acerca de la propia ciudad y sus, digamos, particularidades dentro de Galicia.
Empezemos por la movida. Antes, otra advertencia: vamos a empezar a definir la movida viguesa por donde seguramente no deberíamos empezar jamás, por la movida madrileña. Esperamos que al final de este artículo se admita que había una cierta necesidad de ello.
A principios de los ochenta España vivía algo así como un segundo despertar. El primero, claro, había sido la llegada de la democracia. Después del franquismo, después de las luchas callejeras, las manifestaciones, la esperanza democrática, la incertidumbre; después de la democracia, España y, sobre todo, los miembros más jóvenes del país, empezaban a cuestionarse a dónde habían llegado. Pasado un lustro del final de la dictadura, en medio de una crisis económica creciente y desconcertante (por qué les pasan crisis malas los países buenos) alguien se dio cuenta de que aquella juventud estaba creando unas nuevas formas de arte, más conectado con las corrientes internacionales, más superficial, más consumista.
A esta sensación de desencanto juvenil hay que sumarle el hecho de que el arte se sentía liberado después de la dictadura. Con el final de la censura los artistas se encontraron, para su pasmo, con que todo era posible y la estética evolucionó de forma explosiva desde el “todo es posible” al “todo es valioso”. Si algo se podía hacer se debía hacer. El arte se tomaba su revancha y, sobre todo a nivel popular, se transformó en un arte alambicado, menos comprometido que el arte político de los setenta, también más divertido. Era un arte que apelaba al consumismo y al hedonismo, que se encontró, de sopetón, con toda una avalancha de influencias llegadas del exterior: el rock, el pop, el glam… lo que en Europa se había ido asimilando y a veces desechando en dos décadas se convirtió dentro de España en una copa rebosante que había que apurar.
En Madrid alguien consideró que estas coordenadas eran parámetros comunes, que se podía hablar de una generación. Se empezó a hablar de la movida madrileña y, casi en seguida, algunos empezaron a poner la etiqueta en cuestión. No estaba claro si la movida era realmente un movimiento y, si lo era, no estaba claro que fuese realmente un movimiento artístico y no un movimiento sincronizado, preparado. Los principales sospechosos, las clases
políticas, interesadas en olvidar o, al menos, disimular la primera gran crisis democrática del país, la crisis de la reconversión industrial en la que los españoles vieron, por primera vez, cómo la izquierda se plegaba a las directrices del mercantilismo económico.
La movida también tuvo sus defensores, aunque, como idea, poco a poco empezó a ser abandonada precisamente por aquellos que eran considerados sus cabecillas. La mecha se quemaba por los dos extremos. A un lado, los que estaban fuera, los que no habían entrado en el epicentro del movimiento y que, por resentimiento o por convicción, lo atacaban como una mera superchería. Al otro extremo, desde el centro mismo del movimiento, quienes consideraban el término movida una etiqueta reduccionista, simplificadora, domesticadora de la efervescencia que reivindicaban.
Y a setecientos Km de todo Madrid, Vigo.
Volvemos a hacer notar que algunos comentarios aquí serán innecesarios para el lector español, que ya sabe que Vigo es una ciudad de Galicia, en la frontera misma con Portugal. Vigo es la ciudad más populosa de Galicia, aunque apenas llega a 300.000 habitantes. A pesar de su población Vigo no es la capital de Galicia (lo es Santiago) ni siquera la de su provincia (lo es Pontevedra). Vigo es una ciudad nacida y criada en torno a la actividad económica, en torno al puerto, lo que la convierte en toda una curiosidad dentro de Galicia donde las ciudades, son antiguas y, durante mucho tiempo, sobrevivieron como centros administrativos, religiosos o de articulación del entorno rural.
Dentro de la particularidad que Galicia supone para el estado español, Vigo supone una particularidad para Galicia. En primer lugar, por su situación geográfica. Limítrofe con Portugal, esta situación fronteriza siempre ha sido resaltada, tanto por los vigueses como por los habitantes de otras ciudades de Galicia en las habituales disputas internas. En una entrevista los integrantes del grupo vigués Siniestro Total declararon:
Portugal es laúnica reserva intelectual que le queda a Vigo, es lo único que
tenemos firme como conciencia viguesa. Probablemente los portugueses nos rechace, al fin y al cabo ellos ya colonizaron Brasil, pero nosotros seguiremos luchando por la anexión.
No es que haya que tomar en serio todo lo que dicen los integrantes de Siniestro Total. En otra de las entrevistas aportadas por Emilio Alonso en su Vigo a 80 revolucións por minuto estos afirman que son percebes que han aprendido a tocar un poco la guitarra.
En cualquier caso, la situación geográfica es sólo uno de los elementos que da originalidad a Vigo. Otro, quizás más decisivo, es el hecho de que, por su origen y por su desarrollo es probablemente la única ciudad gallega de raíz capitalista. El crecimiento real de Vigo empezó gracias a su situación privilegiada de cara al océano atlántico y su gran catalizador moderno fue la instauración de la fábrica de Citroen.
A diferencia de Santiago, que se entiende a sí misma como una ciudad histórica, como una reserva espiritual de la galleguidad, o de Lugo, que se entiende a sí misma ligada a su tradición rural, Vigo se ve a sí misma menos como una ciudad que “ha sido” y más como una ciudad que “es”. Vigo es, seguramente, la ciudad de Galicia que vive menos en su pasado y más en su presente. Sin perder su chauvinismo -un sentimiento por lo general bastante arraigado en Galicia- los vigueses son los habitante de Galicia más abiertamente dispuestos a criticar su propia ciudad.
Todo esto sirve sólo para caracterizar la ciudad en la que, por alguna razón que al final es inasible, una serie de grupos musicales empezaron a despuntar a principios de los ochenta. Se trataba de jóvenes que, como en Madrid, habían sufrido una exposición súbita a todo tipo de influencias exteriores y un sentimiento acusado de liberación. Jóvenes que montaban grupos fugaces, que tocaban en varias formaciones a la vez, que escuchaban música anglosajona y descubrían las virtudes pseudoartísticas de la moda o la peluquería. A diferencia de otros grupos intelectuales de Galicia no estaban excesivamente influenciados por el galleguismo, pero tampoco reaccionaban contra él. Vigo sufría una reestructuración económica particularmente agresiva. En la ciudad empezaron a abrirse bares en los que se fraguaba una actividad inusual y, en algún momento, alguien pronunció la palabra. Había nacido la movida.
Si en Madrid el término era discutible, en Vigo no lo podía ser menos. Al contrario, no faltó quien vio en el apelativo una mera táctica para vincular de forma artificial dos movimientos que habían partido de condicionantes similares pero se habían desarrollado de forma independiente. ¿Hasta qué punto utilizar el mismo nombre no implicaba únicamente una vinculación, sino también un cierto vasallaje respecto a la capital?
Emilio Alonso acierta al no intentar buscar en su libro unas bases programáticas o un sustrato ideológico que
cimentase la producción musical que se dio en Vigo por aquellos años. Se centra en lo que pasaba, en la efervescencia, en grupos que aparecían y desaparecían. En el mejor sentido de la palabra, el libro se centra en el periodismo y no en la historia. No intenta recomponer el rompecabezas, porque, sospechamos, sabe que al final no hay una figura reconocible. No merece la pena forzar las piezas para que encajen cuando se han montado por separado. Entre la galerna de actividades que se desataba una frase puede ser esclarecedora para entender lo que era aquella movida:
Llovía bastante cursi sobre la vanguardia y pusimos un ejemplar sobre nuestras cabezas para evitar la radioactividad de una época que se había convertido en un hipermercado.
Aquella movida seguramente fue, sobre todo, eso, jóvenes resguardándose de la lluvia. Los lectores españoles ya lo sabrán, pero, para los demás, puede ser necesaria una puntualización: en Galicia la lluvia no arrecia nunca.
Siniestro total
http://www.youtube.com/watch?v=xQCIU9Kp3VcOs resentidos
http://www.youtube.com/watch?v=pEB4XYXiSzsGolpes Bajos
http://www.youtube.com/watch?v=RrqX7V6GOYYAerolineas Federales
http://www.youtube.com/watch?v=t_WF_AqK_Yc&feature=relatedBromea o qué?
http://www.youtube.com/watch?v=4TfaRtPQkCM&feature=relatedDef con dos
http://www.youtube.com/watch?v=JC55_uUcWQMSemen up
http://www.youtube.com/watch?v=s5J5QGP28ngLos cafres
http://www.youtube.com/watch?v=u7PRo-Fu0DMMoncho e mailos sapoconchos:
http://www.youtube.com/watch?v=awKVKIq2H6I
O Diario de Ferrol publicou unha entrevista de M. J. Rico con Antón Cortizas sobre Vaia tropa!.
«Ós nenos gústalles a poesía, entenden as metáforas e os ritmos»
Antónb Cortizas publica Vaia tropa!, un libro de poemas e xogos visuais inspirado nos limericks
—Vaia tropa!, é un proxecto recente?
—Este libro leva feito dez ou once anos pero non sei que fado ocorreu que quedou así, sen editar.., foi un traspapeleo destes que se dá. Ultimamente,pegueille un repaso.
—É poesía para nenos.
—Son poemas moi breves todos eles, de cinco versos, aínda que longos, de situacións absurdas, do “nonsense”. Pretendía que provocase unha maneira diferente de poñerse a ler. Por iso interprétase tamén como un xogo.—Que teñen en común?
—A liña que os une é a estrutura do verso. 0 verso é ó estilo dos limericks, que son uns poemas de tradición oral populares en Irlanda. Proveñen desa cidade e divulgounos moito Edward Lear no século XIX. Non coinciden exactamente porque os limerieks son cinco versos de menos sílabas, e os últimos, algúns, son de pé quebrado. Estes non, fíxenos todos iguais. Son poemas do absurdo e moitos deles situaban en idades ou localidades a tipos curiosos, cun detalle bárbaro, estraño. Os meus, en común con eles teñen que vai sendo así, personaxes que viven nalgún sitio. E ese sitio procurei que fose o noso país. E log teñen algún transfondo, evidentemente, entre liñas hai lecturas claras.—Por exemplo? Algunha referencia social?
—Pois entre elas, algunha referencia vai á lingua. Tamén hai un que fala do país das merendas, que é o noso: “Coñezo unha terra, un país de lenda, que chea de festas ten a súa axenda”…. Son dese estilo, cunha dobre lectura.—As ilustracións, de María Reyes Guijarro, axudan ó xogo.
—A miña idea, cando presentei o proxecto, era que algúns destes limericks fosen ilustrados de forma anamórfica. Son ilustracións que se teñen que mirar a través dun espello cilíndrico, están deformadas de tal maneira que ó colocar un espello cilíndrico en determinado lugar na páxina vense ben. É unha técnica pictórica que existe desde hai séculos e que lle dá tamén unha certa variación. E outras ilustracións van acompañadas de peculiaridades do propio texto. Unhas en curva, outras ó revés, hai que lelas a través do espello tamén. Hai propostas de lectura diferentes porque tamén os versos lense ó revés, outros ó dereito, outros de arriba a abaixo, outros hai que lelos de esguello, é dicir, poñendoo libro en horizontal e poñendo os ollos ó nivel da páxina.—Hai déficit de poesía para os nenos?
—O déficit vén dado polo que se edita e polo que non se edita, nada máis. O que sobra é poesía, e teatro e narrativa. Se hai oportunidade de editar e a xente le, a capacidade creativa de calquera lugar do mundo desenvólvese. Foi o que nos pasou a nós. En canto a lingua, tenta lograr o estatus que merece e que lle corresponde por natureza, empeza a desenvolverse a literatura e outras cousas máis. A lingua é unha riqueza que non podemos negar ninguén, crea postos de traballo, permite exportar os autores, tradficense os libros.., en tódolos aspectos é unha riqueza a nosa lingua, é unha pena que a xente non o comprenda así e a destrúa. Pero, como dicía, se hai a oportunidade de editar a xente escribe. En poesía, o problema é que se vende menos, non sei cal é a razón pero a xente le máis narrativa. Ó ser máis difícil editar, pois hai menos. Co teatro pasa outro tanto, aínda hai menos. Pero cando hai concursos literarios de teatro preséntase xente. 0 que pasa é que logo, ó mellor, dese certame edítase unha obra, dúas ou ningunha. Ó mellor é iso da oferta e da demanda.—Porén, a poesía semella moi axeitada para lerlles ós henos ou para que canten e lean contigo.
—Ós nenos gústalles a poesía, e son moi capaces de comprender as metáforas e os ritmos. A poesía é ritmo sobre todo e iso entra mol bcn para a lectura, a lectura con ritmo é preciosa.—Agora mesmo, ten algún proxecto editorial pendente?
—Eu espero que para o próximo ano sala o libro que se vai chamar Tastarabás, que ten Xerais en maquetación.—¿Tastarabás?
–É o nome da carraca na zona norte de Cedeira e por aí. É un libro sobre o xoguete e o brinquedo tradicional que máis bcn van ser dous ou tres tomos. Levo trabaliando nel desde o ano 2004, que foi cando empecei a sistematizar e a organizar. Estendeuse, estenacuse, estendeuse.., para ser necesarios varios volumes. Levará moitísimas fotografías, máis de 2.000. E tamén a descrición de como se fabrican, algúns xogos que se fan con eles, referencias literarias que hai sobre ese tipo de brinquedo.—Polo que comenta, sería como unha referencia para o xogo tradicional, case unha enciclopedia.
—Si, por aí vai a cousa. Entre unhas cousas e outras sobrepasa as mil entradas. É que dentro dunha mesma entrada hai variantes ou varias posibilidades de fabricación.—Que ámbito abarca, Ferrolterra?
—Toda Galicia, dentro das miñas posibilidades. Houbo moita colaboración e moita axuda de compañeiros do traballo, da escola. A algúns lugares ós que fun por isto da literatura presenteilles unhas fichas para ver se me facían o favor de que os nenos preguntasen na casa e iso enriqueceu moito o traballo. E logo hai tamén moita bibliografía, eu creo que da que está publicada no noso país, case toda, porque toda nunca o podes dicir. E logo, comparando con outros países e con outros lugares, hai bibliografía do noso ámbito cultural europeo. Ó final, a conclusión é que todos temos a mesma cultura lúdica e todos.
A revista musical LH Mgazine, que non se distribúe en Galicia, publica unha recensión de Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.
Recibimos, e reproducimos, a fermosa semblanza que María Jesús Gil realizou sobre Agustín Fernández Paz durante o acto de entrega, o pasado mes de novembro, do Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil e Xuvenil.
Semblanza de Agustín Fernández Paz con motivo de la entrega del 7º Premio Iberoamericano
Buenas tardes. Boas tardes.
Me hubiera gustado poder leerles el siguiente texto en gallego, que es la lengua en la que Agustín Fernández Paz escribe y sueña, pero no me he atrevido pues, aunque es un idioma que entiendo con facilidad – gracias a él y a otros queridos autores y amigos gallegos- no lo hablo con la misma soltura.
Dice Agustín:
“Aunque cuando escribo abordo los temas que me interesan o me preocupan, aunque construyo mis historias con materiales tomados de lo que pasa a mi alrededor, no puedo olvidar que todos los hilos con los que acabo componiendo mis relatos tienen su origen en mi infancia. En los cuentos que escuché, en los libros y tebeos que leí, en las películas que vi en unas salas de cine que ya no existen, en los juegos de las tardes de invierno y en todas las aventuras de aquellos veranos luminosos y eternos. Todo está allí, en los paisajes encerrados en mi memoria.”
En este texto, que forma parte de una extensa conferencia del autor – que se titula Los paisajes de la memoria – encontramos el inicio de un viaje que parte de sus años de infancia, de del niño que nos mira desde esa foto. Ese niño de unos 10 años de edad, nacido en un pueblo gallego llamado Vilalba, en los tristes y grises años de la posguerra española. Recuerda Agustín que en su escuela, como en tantas otras, todavía escribían en pequeñas pizarras con pizarrín de tiza, lo que retrata la pobreza de medios de aquella época.
Época en la que los niños comían en la escuela la mantequilla, el queso y la leche en polvo procedentes de la ayuda norteamericana. Aquellas escuelas heladas, en las que había un único libro de texto y algunos libros de lectura, viejos y gastados, como los que vemos en la foto.
Pero Agustín tuvo la suerte de tener libros en su casa. Y en otro texto evoca así sus primeras lecturas:
“Una noche cualquiera de invierno, en los grises y mediocres años cincuenta. Una casa de un pequeño pueblo gallego, tan pobre como las otras que hay a su alrededor. La oscuridad de la larga noche de piedra de la dictadura es algo más que una metáfora. En esa casa hay un hombre sentado a la mesa de la cocina, que apoya un libro sobre el hule gastado. Ha estado trabajando todo el día en la carpintería, quizá ocupado en las piezas de una cama, o de un armario, muebles hechos con la voluntad de vencer el tiempo. Ahora tiene el libro abierto y, mientras pasa las páginas, le habla a su hijo más pequeño de las maravillas que, como si fuera una lámpara mágica, encierra aquel volumen. “Pronto podrás leerlo”, le dice al niño, “y entonces verás como es cierto todo lo que te he contado”. Y el niño, contagiado por el entusiasmo que desprenden los ojos y las palabras de su padre, desea que pasen veloces los días, para poder entrar en el espacio de La isla misteriosa de Jules Verne, pues ese es el libro, uno de los que forman la biblioteca paterna, si es que se le puede llamar así a los dos estantes que guardan unos pocos volúmenes, un tesoro para aquellos tiempos: Verne, Poe, Salgari, Dumas, Mark Twain, Puskhin, Fernández Flórez… Todas ediciones viejas y gastadas, aunque algunas aparezcan protegidas por las nuevas cubiertas que les han puesto las manos cuidadosas de un encuadernador amigo. Libros que, en un proceso de seducción guiado sólo por la intuición y el entusiasmo, sirvieron para que aquel niño quedase contagiado para siempre por el deseo de leer.”
Aquel niño era Agustín y el carpintero su padre. De él aprendió que la lectura, por encima de todo, nos ayuda a vivir; pero también que nos sirve para conocer otros mundos, otras vidas, para viajar por el tiempo y por el espacio y para que nuestra imaginación se expanda sin límites.
En ese texto el autor alude a “la oscuridad de la longa noite de pedra”, la larga noche de piedra, ese guiño al poeta gallego Celso Emilio Ferreiro, que nos habla de la dura y amarga realidad de la posguerra española en la que creció ese niño y que ha influido inevitablemente en su obra.
A los trece años salió de Vilalba, para cursar siete largos años en la Universidad Laboral de Gijón. Un mundo completamente nuevo para aquel niño de pueblo, pero donde vivió experiencias que fueron importantes para su formación como lector y como escritor. Allí, aparte de conseguir su título de Perito Industrial Mecánico, tuvo profesores que jugaron un papel importante en su formación lectora. Frecuentó las bibliotecas del centro, leyendo las obras completas de autores como Kipling, Valle Inclán, Kazantzakis o Juan Ramón Jiménez. Fue allí donde empezó a publicar algunos textos en el periódico semanal La Torre.
¿Cómo un perito industrial al que le gustaban las matemáticas y la física terminó convirtiéndose en escritor?
Nos ha contado Agustín que, durante los dos veranos que pasó haciendo las milicias universitarias, un amigo, observando su afición lectora, le llevaba libros de la biblioteca familiar todos los fines de semana. Y así leyó las obras de Kafka, Samuel Beckett, Camus, Bertrand Russell…
En 1969, decide marcharse a Barcelona, con la intención de trabajar y estudiar. Allí vive la intensa vida cultural de la ciudad, teatro, música, lecturas y cine, sobre todo cine, al que ya era un gran aficionado.
Dos años después y con algunos ahorros, regresa a Galicia, a A Coruña, y entre 1971 y 1976, vive intensamente la agitación cultural y política y estudia Magisterio y Ciencias de la Educación. Ve claramente que sus inquietudes culturales pueden tener sentido en el mundo de la docencia. Vive con entusiasmo los cambios que se empiezan a producir en el ámbito de la educación, las ideas renovadoras que comenzaban a llegar de otros países, la aparición de la revista Cuadernos de Pedagogía, conecta con otras personas que piensan como él, descubre que forma parte de un movimiento mucho más amplio. Lee a Piaget, a Paulo Freire, a Ivan Illitch, Carta a una maestra, de los alumnos de Dom Milani, de la escuela italiana de Barbiana, la Gramática de la fantasía de Rodari o Sempre en Galiza de Castelao.
Unos años intensísimos como maestro en A Coruña, en Gernika, en Mugardos… Es una época de profundos cambios sociales y políticos en España: los últimos años de la dictadura, la transición, el golpe de estado, el inicio de la etapa autonómica. Es por aquel tiempo cuando aparecen los primeros movimientos de renovación pedagógica, en los que Agustín participa con entusiasmo.
En la década de los setenta, descubre la existencia de una literatura infantil y juvenil que es decisiva para que se convierta en escritor. Lee con avidez a Gianni Rodari, Roald Dahl, Ursula Wölfel, Maria Gripe, Michael Ende, Antoniorrobles, María Teresa León. La mediocre y moralizante literatura infantil española anterior desaparece con los aires renovadores de estos nuevos escritores.
En ese tiempo se introduce oficialmente la lengua gallega en la enseñanza. Se necesitaban libros de lectura y la literatura infantil y juvenil en gallego era muy escasa. Y ese fue el empujón definitivo. Aunque nunca había dejado de escribir para él mismo, comienza a escribir cuentos para utilizar en clase y, de ahí a publicar de forma autónoma, solo había un paso.
Casi al mismo tiempo obtiene dos premios importantes: uno de ámbito gallego, el Merlín, por As flores radioactivas y otro de ámbito estatal, el Lazarillo, que concede, a una obra no publicada, la rama española de IBBY, OEPLI. En 1991 se concedió al título Contos por palabras. Recuerdo este último premio con especial emoción ya que desde entonces data la relación de Agustín con Ediciones SM y nuestra amistad
Y me detengo un momento en este punto para contarles una anécdota personal: la misma tarde del fallo de este premio recibí el manuscrito en lengua gallega. Ediciones SM tenía ya por entonces un importante premio en lengua gallega, el O Barco de Vapor, y yo había publicado varios libros en gallego, de Paco Martín, de María Victoria Moreno, de Manuel María, entre otros. Pero, aún así, mi conocimiento del gallego dejaba mucho que desear. Sin embargo, pudo más mi curiosidad y empecé a leer aquel manuscrito que acaba de obtener el Premio Lazarillo. Observé que cada capítulo empezaba con una fotocopia de la página de anuncios por palabras de un diario. Y con un círculo, hecho con rotulador, rodeando alguno de los anuncios.
Así, se podía leer:
LLAVES UNIÓN. Duplicamos todas con o sin muestra
URGE manicura,
EN Celanova, por cierre de cine, se vende equipo de proyección completo y 300 butacas, con poco uso, o
EMPRESA de fabricación arcas fúnebres precisa representante para ventas en zona centro y norte de España. Trabajo estable, interesantes condiciones económicas, enviar currículum vitae y fotografía reciente… y una dirección.
Y a continuación, una imaginativa, brillante y sorprendente historia, llena de humor, seguía a cada uno de estos anuncios.
Leí sin parar y, en cuanto terminé, ya estaba segura de que quería publicar ese manuscrito. Llamé a Agustín. Me interesaban también los derechos para lengua gallega. Me respondió lo que siempre me ha dicho durante todos estos años de amistad: “¿Para gallego? Mira, el gallego ya lo va a publicar Manolo”. Manuel Bragado, Director General de Xeráis, su principal editorial en Galicia, y que hoy está también con nosotros. Gracias por acompañarnos, Manolo. Aprovecho para confesarte – aunque creo que siempre lo has sabido - que muchas veces he intentado conseguir los derechos para lengua gallega de los libros de Agustín, sin conseguirlo casi nunca, como también sabes.
Desde esta fecha, 1991, he tenido la suerte de ser editora y amiga de Agustín. Sé que esta relación tan cercana, tan cordial, ha sido la misma con todos sus editores, que somos muchos. Porque, Agustín ha escrito muchos libros, para lectores de todas las edades. Unos cuarenta títulos, muchos de los cuales han sido galardonados con los premios más importantes. No me resisto a enumerar alguno de ellos, al menos los más relevantes, para no cansarles a ustedes:
Aparte del Premio Merlín por As flores radiactivas y el Premio Lazarillo por Contos por palabras ya mencionados anteriormente, obtuvo el Premio Edebé en 1994, por Trece años de Branca, El O Barco de Vapor por O meu nome é Skywalker en 2002.
En 2001 obtuvo el premio Protagonista Jove por el título Aire negro. Este premio, que organiza el Consell Català del Llibre en colaboración con l´Associació Catalana d´Amics del Llibre Infantil i Juvenil, es concedido por un jurado juvenil. Me parece importante destacar que, en este caso, fueron los destinatarios del libro, los jóvenes, los que lo eligieron como su libro preferido del año. Y eso que Fernández Paz es un autor exigente con sus lectores. Como en tantas de sus obras, esta novela está llena de referencias a creadores universales como Henry James o Joseph Conrad.
En sus novelas siempre encontramos algún personaje al que le apasionan los libros. De forma deliberada, introduce poemas de Neruda, Valente, Yeats, Eliot o Pessoa, por citar algunos. De esta forma, consigue compartir con los jóvenes las lecturas que le gustan. Y sus lectores, a juzgar por los comentarios que hacen sobre sus obras, reconocen la calidad de lo que se les ofrece.
En 2008 obtiene el Premio Nacional de Literatura por O único que queda é o
amor, publicado por Edicións Xeráis. Y me detengo un momento en este título que ha obtenido el máximo galardón de los premios de literatura en España y que empieza con una cita de la obra Nieve, del Premio Nobel Orhan Pamuk, que dice: “y cuando me doy cuenta de cómo vamos a pasar por este mundo sin dejar huella después de haber llevado unas vidas estúpidas, comprendo con rabia que en la vida lo único que queda es el amor”.
Es esta una obra fundamental en la que el autor nos presenta una serie de personajes unidos por una trama de hilos invisibles, por el hilo conductor del amor, que cada uno vive desde su propia experiencia y perspectiva. El amor en todas sus variantes: El amor platónico, el amor después de la muerte, el amor perdido, la amargura del desamor. Relatos que exploran con gran profundidad el mundo de los sentimientos.
En tres ocasiones, tres de sus obras han aparecido en la prestigiosa Honour List de IBBY: Contos por palabras en 1992, Aire negro en 2002 y O único que queda é o amor en 2010. Por dos veces, dos de sus títulos: Aire negro y O meu nome é Skywalker han tenido un lugar en el catálogo de los White Ravens y por dos veces ha sido nominado al Premio Astrid Lindgren Memorial.
Y, por último, Agustín Fernández Paz es el candidato de España para el premio que se considera el Nobel de la Literatura Infantil y Juvenil, el Premio Hans Christian Andersen, que se fallará en Basilea en marzo de 2012.
Como les decía, y volviendo a lo personal, a lo largo de estos 20 años, aparte de publicar muchos de sus títulos, puedo decir que hemos tenido una auténtica amistad que se ha ido fortaleciendo con el trato. He seguido de cerca sus éxitos, sus premios, he leído sus nuevos libros, que me llegaban puntualmente con cariñosas dedicatorias, he tenido noticia de las traducciones de sus títulos a otras lenguas: castellano, catalán, euskera, italiano, francés, árabe, coreano…
Con qué placer recibo sus cartas manuscritas, con esa letra menuda, tan característica. A través de esas cartas, he ido conociendo sobre sus proyectos, que siempre ha acometido con entusiasmo y con rigor. Sobre los acontecimientos familiares, Inma, sobre su orgullo de padre y su amor por esa hija que hoy le acompaña, Mariña. Sobre la vida, en definitiva.
Y qué decir de las largas conversaciones sobre nuestras respectivas lecturas, sobre las últimas películas que hemos visto. Sobre sus recuerdos, los tebeos que leía con sus hermanos, sus seriales de radio preferidos: Superman y Una princesa de Marte, la hoguera de San Juan de su pueblo, el olor a pan reciente y a manzanas de su casa. Y sobre la señora Generosa, que por la noche les contaba, a él y a sus hermanos, cuentos de crímenes y de aparecidos.
Siempre dices que la literatura nace de la memoria y de la imaginación y que se teje con los hilos de la vida. Y estos son algunos de los hilos con los que has tejido tu mundo literario.
Gracias, Agustín. Por tu generosidad. Por tu empeño y por tu lucha por dignificar la literatura infantil y juvenil, en la que siempre has creído. Dices, con Pierre Clanché, que “necesitamos historias del mismo modo que necesitamos sueños; no para olvidar lo real, sino para ejercitarnos en afrontarlo”. Historias y mundos que ejerciten la fantasía, la creatividad, la imaginación, la emotividad y permitan dibujar mundos interiores donde los mitos, los héroes y las tradiciones culturales pasen a formar parte de nuestra experiencia vital.
Necesitamos historias y el origen de todas está en los libros.
El jurado que te ha concedido el Premio Iberoamericano ha destacado “tu compromiso con los valores universales y tu papel determinante en la construcción de una literatura infantil y juvenil en lengua gallega”.
Gracias por la profunda dimensión de tu literatura, en constante búsqueda de técnicas y recursos, por la hondura de las vidas de los personajes que nos presentas en ella, por tus historias reales o sobrenaturales, en las que nunca falta el humor, del que la literatura infantil está tan necesitada.
Gracias por tu complicidad con los lectores para los que no escatimas esfuerzos, y para los que has creado en tus obras atmósferas y personajes que evocan el pasado a través de tus recuerdos de infancia.
Decías en una entrevista, nada más concederte este Premio, “he sido docente a lo largo de treinta y tantos años y más allá de procedimientos complejos, lo que se precisa para que los niños y jóvenes se adentren en el universo de las historias escritas es un conjunto de buenos libros y un profesor o profesora que ame la lectura. Con esto se puede desatar en los niños la pasión por la lectura con cierta facilidad”.
En alguna ocasión, te he oído citar una frase del ensayo titulado “Imaginación y creación”, de unos de los más grandes e imaginativos escritores gallegos, Álvaro Cunqueiro, que dice: “Lo propio de un escritor es contar claro, seguido y bien. Contar la totalidad humana, que él por su parte tiene la obligación de alimentar con nuevas miradas. Y si hay algo que esté claro en esa dieta es que la persona precisa en primer lugar, como quien bebe agua, beber sueños”.
Y dices tú: “Beber sueños como quien bebe agua. No encuentro mejor manera de expresar la necesidad y el placer que explican la lectura”.
Moitas grazas. Muchas gracias. Guadalajara, 29 de noviembre de 2011
María Jesús Gil
Neste curso mandáronme ler o libro de Poetízate. O primeiro que pensei foi “outra vez poesía, todos eses poemas que tanto custa entender”, pero cando o fun mercar e vin a portada foi como se o libro me chamase.Cando cheguei a casa empecei a ollar as follas, pareime na 110 e lin o poema que nela aparecía, “Voz sen verbas”. Este poema encantoume e decidín volver ao principio e lelos todos, cousa que ao contrario do que me imaxinaba non me custou. Aínda así o que máis me atraía era “Voz sen verbas”, de Antonio García Teijeiro.
Por todo isto, pídolle á xente coma min en especial, esas persoas as que non lles gusta ler ou que len e a poesía lles parece aburrido, que lean Poetízate e xa verán como cambian de opinión como fixen eu.
A dirección e o cadro de persoal de Xerais expresa o seu fondo pesar polo falecemento de Isaac Díaz Pardo. Artista plástico, intelectual, escritor, empresario e dinamizador galeguista, Isaac Díaz Pardo era Presidente de Honra da Asociación Galega de Editores e a súa figura é imprescindible para entender a evolución da cultura galega no século XX.
Fillo do pintor Camilo Díaz Baliño, asasinado durante a Guerra Civil española, Isaac Díaz Pardo dedicouse á creación artística, que abandounou para fundar en 1963 na Arxentina, xunto con Luís Seoane, o Laboratorio de Formas que deu lugar á constitución, nese mesmo ano, da fábrica de Cerámicas do Castro en Sada, precursora de actividades industriais e culturais como a restauración anovada da factoría de cerámica de Sargadelos. Así mesmo, foi creador do Museo Carlos Maside (1970), da editorial Ediciós do Castro (1963), da recuperación do Seminario de Estudos Galegos (1970), e do Instituto Galego de Información, onde residiu ata pouco antes do seu falecemento.
Entre os recoñecementos e distincións que recibiu destacan o Pedrón de Ouro (1976), a Medalla de Ouro e Fillo Predilecto da cidade de Santiago de Compostela (1988), a Medalla de Ouro de Galicia e a Medalla ao Traballo (2007).
Tal día coma hoxe, hai cen anos, nacía en Celanova Celso Emilio Ferreiro. Era o 4 de xaneiro de 1912 e o poeta vía a luz na vila que posteriormente sería un dos eixos que guiaron a súa obra literaria. Cen anos despois, esa obra literaria é un referente inexcusable para a literatura galega, que hoxe non sería interpretable sen a figura enorme e simbólica de Celso Emilio. Desde Edicións Xerais de Galicia, editores da totalidade da súa obra, queremos sumarnos á celebración. Este ano, con motivo do centenario, o Parlamento Galego declarou, por unanimidade, o 2012 como Ano Celso Emilio Ferreiro, con actividades e celebracións especiais dedicadas a conmemorar a figura do escritor celanovés. Hoxe por hoxe, a figura de Celso Emilio Ferreiro sobrepasa o peso da súa propia obra literaria para se converter nun emblema vivo e vital da cultura galega. En Edicións Xerais de Galicia camiñamos da súa man.
O soportal de literatura do Consello da Cultura Galega, LG3, publica unha recensión crítica de Gustavo Hervella sobre o libro Vigo a 80 revolucións por minuto de Emilio Alonso.
Movida escríbese con V, de Vigo
Crónica da movida viguesa da década de 1980 realizada por Emilio Alonso, colaborador activo deses acontecementos que supuxeron unha renovación conceptual das artes nunha época convulsa en Vigo. Un movemento cultural que tivo na música a súa bandeira, aínda que tamén destacaron as artes visuais, o cine e a vídeo creación, o teatro, a banda deseñada, a arquitectura, o deseño ou a moda.
Gustavo Hervella. Santiago
Trala morte do ditador e a instauración da democracia, a sociedade española gozou dunha liberdade que outros países xa experimentaran na década de 1960: A concepción hedonista do mundo pasou a ser a filosofía vital da última xeración que naceu coa ditadura e que desenvolveu a súa adolescencia na década de 1980. Este proceso chegou con vinte anos de atraso, pero cunha forza sorprendente no noso país. Madrid, Barcelona ou Valencia apareceron no mapa cultural europeo e, xunto a elas, unha pequena cidade de provincias, nunha rexión periférica: Vigo. O libro de Emilio Alonso Vigo a 80 revolucións por minuto relátanos —coa experiencia de primeira liña do propio autor— o acontecido na cidade olívica nos anos 80 co proceso cultural que se veu en denominar como “a movida”. “O Vigo de finais dos setenta e comezos dos oitenta era un ermo cultural”, e deste deserto xurde un movemento cultural sen parangón na cidade que repercutiu en toda Galicia e cuxas últimas rabexadas aínda se notan nos inicios do século XXI.
E sobre este ermo ao que se refire Alonso, creceu un movemento cultural que tivo na música a súa bandeira, aínda que tamén destacaron as artes visuais co colectivo Atlántica, o cine e a vídeo creación con profesionais como Chano Piñeiro ou Antón Reixa, o teatro, a banda deseñada, a arquitectura, o deseño ou a moda. Mais foi a música a que abandeirou a cultura naqueles anos; de feito, se hai que buscar o momento de nacemento do que se veu chamar posteriormente “movida”, sería o concerto de Siniestro Total no colexio Salesianos en
decembro de 1981. No primeiro número da revista Tintiman afírmase: “Lo de Vigo se articula en torno a la música y es casi estrictamente musical”. Aínda así, e arroupados pola música, foron moitos os creadores que comezaron a experimentar e a traballar en literatura, artes visuais, moda ou deseño. E isto foi así porque o público vigués desexaba coñecer, quería saber que era o que se estaba a facer fóra e como iso repercutía nas súas vidas. É unha urbe nova, que durante a década anterior experimentou un crecemento exponencial de poboación e foi o lugar elixido polos emigrantes retornados de Europa; traían cartos e fillos que foron crecendo na cidade chegando a ser, quizais, a primeira xeración que de verdade se sentiu viguesa. Ao tempo, a dura reconversión industrial que levou á ruína a moitas familias e que creou un espírito especial entre os novos; como afirmou a xornalista Merche Yoyoa en El País: “Ser joven en Vigo, una de las capitales de Galicia más urbana, ciudad en la que nadie es vigués, es algo grande [....] Paisaje obliga y crisis y reconversión naval acompañan”. Este é o espazo onde se desenvolve a “movida”.
A postmodernidade, onde o lema era vivir o presente, foi a filosofía de vida de toda esta xeración. Trala segunda guerra mundial en Europa occidental houbo un intento de renovación das formas tradicionais da arte, da cultura, do pensamento e das relacións sociais. A España este proceso chegou despois, e fíxoo para quedarse. A provocación é o principal leit motiv da xuventude inconformista que xa non quere saber nada do franquismo e que está cansa da mensaxe de reconciliación que se institucionalizou na transición. En Vigo un neto e sobriño de asasinados en 1936, Javier Moreda, patrocina unha galería
de arte, é produtor musical e axuda economicamente a todos aqueles que teñen algo que amosar culturalmente. Isto é o que se vivía en Vigo, tal como afirma o propio Emilio Alonso, “Pero o certo é que, finalmente, a todos poderían meternos nun único saco: o dos posmodernos”. E neste xeito de ver a realidade inscríbese o movida viguesa. Baste con lembrar algúns dos nomes con que se denominaron moitos: Golpes Bajos, Semen Up, Os Resentidos, Mari Cruz Soriano y los que afinan su piano (como grupos musicais), Escupe, Tintiman ou Pharo the Bego (como publicacións alternativas) ou Kremlin e Ruralex (como lugares de encontro músico-social). Tamén a forma de vestir, de peitearse ou, simplemente, de vivir o día a día; como sinala o actor Antonio Durán Morris, “Ir a maquearse a Mara Costas te imprimía un sello de calidad” foron síntomas de diferenciación. Por que iso era o que se pretendía, amosarse no lado oposto á maioría. Deste xeito, vestir, falar ou traballar de forma distinta converteuse nun sinal de identidade dunha xeración para a que vivir o presente e rexeitar por igual o pasado e o futuro se converteu no seu principal axioma, “[...] despois da explosión dos primeiros anos da década, onde a diversión era o obxectivo primordial [...]”.
A política, aínda que era rexeitada polos que protagonizaron a movida, estivo moi presente en todas as súas facetas. Lembramos os discursos, mitins e fotografías de Tierno Galván nos concertos da movida madrileña. Vigo tampouco se quedou atrás; “Desde os seus primeiros momentos de existencia, as institucións, o poder político, estivo moi preocupado por aproveitarse da movida”. Manuel Soto, alcalde “progresista” de Vigo tamén tentou converterse no protector e fomentador de todo este movemento cultural. As instantáneas xunto a Joaquín Leguina, Alaska ou os compoñentes de Gabinete Caligari en 1986 con ocasión do evento Madrid se escribe con V de Vigo —e do que deixou testemuño gráfico, entre outros, Víctor de las Heras— dan fe do afán protagonista duns políticos que, certamente, estaban aprendendo a marchas forzadas o seu traballo. Xunto a el, Antonio Nieto Figueroa Leri, propulsor dun “viguismo” que competía co “coruñesismo” do entón alcalde da cidade herculina Francisco Vázquez.
Compre sinalar que a cultura daquel momento era en castelán. O galego quedou relegado a uns poucos, os menos, que escribían e cantaban nesta lingua. Unha xeración creceu culturalmente como monolingüe, o que, por outra parte, nos axuda a comprender a realidade actual a
respecto da cultura en galego: Vigo e A Coruña, as cidades da vangarda nos oitenta tiveron como lingua vehicular de cultura o castelán.
A Galicia actual é a que se xerou na década de 1980 tanto desde o punto de vista político —o estatuto autonómico foi aprobado o 21 de decembro de 1980— como social e cultural. Vigo deixou de ser só a cidade dos que traballan, a partires dese momento tamén soubo divertirse. Galicia deixaba atrás o atraso e mergullouse de cheo na postmodernidade europea e Vigo tivo moito que ver neste feito. O traballo que nos presenta Emilio Alonso así o corrobora. Sendo fundamental no estudo a presenza da música, non se esquece das outras artes así como tampouco da política e da loita obreira. Certamente, o proceso desenvolto naquela década hai que entendelo no seu conxunto e esta visión é a que se nos ofrece neste traballo. Xunto a este libro, a publicación fotográfica Vigo. A explosión dos ’80 (Edicións Xerais, 2011) de Víctor de las Heras —o reporteiro gráfico oficioso da movida— supoñen un chanzo máis nos estudos que sobre a década dos oitenta están a aparecer nos últimos anos —lembremos, entre outros, o libro-memoria de Víctor Coyote Cruce de perras y otros relatos ou, noutras latitudes, a exposición e libro do CCCB Quinquis dels 80—.
Agardamos que non sexa o último estudo sobre esta temática e que, amais de empregar nas investigacións as arquivos persoais, se poida ir máis alá e comezar a contextualizar os acontecementos con outra documentación, aínda que isto presente notables dificultades xa que, como non podía ser doutro xeito, os posmodernos non se caracterizaron especialmente polo seu afán conservacionista.
Radiofusión, a programación das Radios Municipais Galegas, emitiu unha entrevista ccoa escritora María Xosé Queizán, autora da novela Meu pai vaite matar.
A entrevista pode escoitarse en mp3 aquí.
María Xosé Queizán: “Existe desinterese por coñecer a realidade social”
Xerais edita “Meu pai vaite matar”Impactada trala viaxe que realizou a Ushuaia, María Xosé Queizán decidiu unir na súa nova novela esta cidade do sur de Arxentina e Galicia. En Meu pai vaite matar a autora viguesa intentou trazar unha historia “suxestiva” e “entretida” que, asemade, abordase cuestións como os abusos infantís. Queizán elixiu como personaxe central da súa obra a unha policía, xa que entende que os profesionais deste gremio, ao contrario que a maioría da xente, están en contacto coa realidade social. A escritora detecta “hipocrisía” e “desinterese” na cidadanía. “Sabemos que existen determinados problemas, pero ninguén quere complicarse a vida”.
Cultura • 27/12/2011 • Autor: RedacciónA protagonista da novela é Diana, quen, tras rematar un máster de criminoloxía, ingresa na Brigada da Policía Xudicial, onde coñecerá a Mario, un mozo aleitado no rural, co que axiña ennoivará. Tras descubrir algunhas pistas arredor dun segredo familiar, ela emprende unha viaxe ata a Patagonia na procura do seu tío Moncho.
Desde Edicións Xerais explican que Meu pai vaite matar é unha “novela de intriga, aventura e viaxes na que se abordan as principais preocupacións dunha autora fundamental do pensamento feminista galego”.
O blog BDeteca de Rubén Santamarta en La Voz de Galicia nomea Lois Pereiro. Breve encontro, de Jacobo Fernández Serrano, como un dos cinco mellores cómics do 2011.
Los cómics del año (1)
Cuando alguien me pregunta estos días qué cómic puede regalar me salen unos unas veces, otros otras, me olvido de la mayoría… Para aquellos que quieran sugerencias, aquí les iré dejando, hasta el 1 de enero del 2012 (¡que el cielo no caiga sobre nuestras cabezas!) los que, a juicio de este que escribe, han sido los 5 mejores tebeos del 2011. Como siempre, una lista subjetiva, corta, injusta, olvidadiza, sobrevalorada… Todo eso que sucede cuando uno pone por delante la etiqueta “Los Mejores” .
Y como toda lista, está abierta a comentarios, sugerencias, ideas, discrepancias… Y a cualquier otra listas de otros.
Abundan en el tebeo contemporáneo biografías y, sobre todo, autobiografías. Pero pocas me han agitado tanto como Lois Pereiro. Breve encontro de Jacobo Fernández. Es una de las mejores cosas que uno puede leer, y no solo para encontrarse con el gran poeta pop-punk-rock (como quieran llamarlo) del siglo XXI en Galicia. Es una grandísima obra para ver con pausa, para recrearse en los poemas animados, para explicar en buena medida la Galicia que no sale a diario en los medios.
La propia biografía de Pereiro es adictiva, sugerente, está llena de matices, de dudas, de problemas, de subidas y bajadas, de viajes… No necesita casi nada. Solo tacto y sensibilidad. Jacobo Fernández añade su talento narrativo, su ritmo, sus viñetas arriesgadas, su especial y particular interpretación de la realidad y la ficción de Pereiro. Su dibujo es especial, redondo. Sus transiciones vitales son naturales. Y los episodios más destacados del poeta (recitales, entrevistas, presentaciones…), sorprendentemente mágicos, irreales. Tiene que resultar difícil hablar de alguien relativamente reciente, con decenas de amigos que se ven reflejados en el libro, sin aditivos, sin complacencias, pero con mucho rigor y mucha documentación.
El cómic (solo en gallego) es el género que mejor se ajusta para retratar a un personaje amable, tímido, cohibido, deslumbrante delante de un papel.Un soberbio homenaje a las Letras Galegas 2011.
Ramón Nicolás publicou no suplemento Culturas, de La Voz de Galicia estas recensións dos libros de Celso Emilio Ferreiro.
Celso Emilio Ferreiro, unha obra en seis libros
O soño sulagado (1954)
Primeiro libro en lingua galega tras o clandestino Voz y voto. Nel repousan, con afán totalizador, as preocupacións ás que lle deu forma poética e polas que transitou dese momento en diante: a reivindicación e a intención belixerante, os poemas abeirados á dimensión máis íntima e sentimental e aqueloutros que, aínda timidamente, xa deixan asomar o aguillón sarcástico e mordaz que centrará en exclusiva outros poemarios como as Cantigas de escarnio e maldicer ou Cimenterio privado.
Longa noite de pedra (1962)
Cúmprense no 2012 cincuenta anos desde a súa aparición na colección Salnés, vinculada on Galaxia. O poemario non se reeditaría ata que ve a luz unha edición bilingüe, no selo catalán de El Bardo, en tradución de Basilio Losada. A consecuencia máis inmediata deste libro sería a súa proxección do autor como un dos poetas máis salientables do ámbito peninsular do momento. Poucos libros coma este no século XX: crónica poética dun tempo, pero operativa e chea de validez aínda hoxe.
Viaxe ao País dos Ananos (1968)
Recibido no seu día con certa polémica, CEF vén de experimentar en carne propia a persecución á que o somete unha nova directiva da Hermandad Gallega de Caracas, onde traballaba nunha sorte de autoexilio e da que foi expulsado. O poemario agroma destas vivencias e, alén de ser unha resposta a certa emigración logreira, nel encérranse grandes achados poéticos sobre a propia existencia e o intimismo.
Poesía galega completa (2004)
No ronsel de proxectos compilatorios semellantes como os que se efectuaron en Akal ou Sálvora, no ano 2004 reuniuse a práctica totalidade da súa obra poética en lingua galega. Nela, alén de poder atopar libros como Onde o mundo se chama Celanova (1975) incorpóranse poemarios de difícil acceso como o cartel de cego Paco Pixiñas (1970) e un feixe de composicións inéditas que completan o seu percorrido poético creativo.
Obra narrativa (2003)
Como creador percorreu tamén outros xéneros e no da prosa non se moveu con desacerto. Reúnense neste volume as dúas incursións que realizou baixo o título de A fronteira infinda (1972), unha colección de innovadores relatos, e mais A taberna do galo (1979), unha sorte de crónica ficcional de saibo celanovés, primeira parte dun proxecto máis ambicioso no que traballaba cando a morte o sorprendeu.
Crónicas, semblanzas e artigos (2005)
De non termos un coñecemento, malia que sexa parcial, do apreciable labor que desenvolveu desde mozo ata a véspera da súa morte en diversos soportes xornalísticos, tampouco se terá unha idea cabal das dimensións da súa achega intelectual e literaria. Neste volume recóllense, nunha pequena pero substantiva parte, crónicas, contos e diversos artigos. Un primeiro paso para un traballo aínda pendente.
Estas fichas, baixo a orientación de ofrecer unha concisa información sobre a obra accesible na actualidade de CEF, complementaron o artigo «Descubrir o iceberg Ferreiro» e publicáronse igualmente no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia, o 31 de decembro de 2011.
O crítico Armando Requeixo publicou nos xornais xornais El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, Diario de Arousa e Diario de Bergantiños unha recensión crítica sobre o libro de Antonio Reigosa Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal, ilustrado por Noemí López.
Na lúa de Nadal
Hoxe quer
o recomendarlles un libro no que se dá razón da historia e tradición de canto rito, costume, celebración ou acto festivo ten lugar nas datas do Nadal: Trece noites, trece lúas. Libro das marabillas do Nadal, da autoría do narrador e etnógrafo mindoniense Antonio Reigosa, a quen debemos unha longa nómina de títulos que se contan entre o melloriño das recuperacións recreadoras do noso acervo literario de tradición oral.
Exquisitamente editado por Edicións Xerais, que o presenta a modo de álbum ilustrado de mediano formato, incorpora magníficos e moi coloristas debuxos de Noemí López, unha das mellores ilustradoras galegas do momento.
Escrito pulcra e expositivamente por Reigosa, mestre da didáctica divulgativa onde os haxa, a limpidez e gracilidade estilísticas das que se serve fano máis que accesible para calquera lector que a el se achegue, sen por iso renunciar a un fraseo moi vizoso no caudal léxico empregado, que sabe do valor da semántica dialectal para crear un discurso poderoso e de admirable policromía verbal.
Cómpre saber que Trece noites, trece lúas é unha moi completa monografía de tema natalicio, onde se responden cuestións tan intrigantes como o porqué da celebración do Nadal xustamente o día 25 de decembro, cando parece que Xesús debeu nacer noutra data; o carácter
ecléctico desta conmemoración que se remonta a mitos animistas e bebe de tradicións orientais, exipcias e grecolatinas; os preparativos adventicios da data e o papel de San Nicolao (logo Santa Claus/Papa Noël), Santa Lucía o a orixe dos beléns e as árbores do Nadal; as tradicións propias da Noiteboa (o tizón ou lume novo, as flores de Pascua, o acivro, a Misa do Galo…), Nadal (con reprodución de abundante repertorio de literatura galega de tradición oral sobre a fuxida a Exipto da Sagrada Familia e as lendarias aventuras que esta viviría no seu éxodo), Noitevella (con explicación da nacenza das carreiras de San Silvestre e os prognósticos meteorolóxicos das sortes, resortes, contrasortes e demais, sen esquecer a historia de tradicións como as das doce uvas), Aninovo (coa súa raíz no bifronte Xano, a importancia de San Manuel e acaídas reflexións sobre a variabilidade extrema do comezo do ano dependendo do pobo ou do tempo concreto no que nos situemos) e o día de Reis (coa análise comparativa de figuras equivalentes como as dos enxebres Apalpador, Xan Fiz ou Pandigueiro en comparanza cos importados Reis Magos, Papa Noël ou Santa Claus).
O libro, ben completo e moi ameno, remata cun capítulo dedicado aos “Cantos, xogos e representacións de Nadal”, sucedido por unha “Codia” e unha escolleita bibliografía final para os que desexen profundar nalgún aspecto concreto desta vizosa tradición, que ofrece múltiples derivacións e innúmeras relacións etnográficas.
Como se nos lembra no limiar a este excelente Trece noites, trece lúas, “o tempo do Nadal é sagrado e desde a Noiteboa ata o Día de Reis non hai maxia nin buxedo que teña efecto; xa que logo, todos os meigallos que se intentan nestes días e noites fracasan, ou deberían fracasar, sen remedio”. Metidos, como andamos, en tales días, ben se ve que nada malo nos pode pasar, pois é tempo de tregua para crises e outras miserias que nos arrodean. Ler as páxinas deste libro axudaranos a recuperar esa maxia antiga e recobrar o espírito ilusionado do renacer cíclico onde, tras as tebras do ano que se vai, abrirase a luz do sol invicto que ha alumar o aninovo.
O blog Falemos de lectura propón Ninguén, de Fran Alonso, para o club de lectura virtual a través dunha lectura fragmentada que comeza coas primeiras 60 páxinas.
Empezando con «Ninguén»
Para que todas e todos teñades tempo para ler o libro sen apuros, deleitándose na lectura e sen agobios, propoñémosvos un novo xeito de achegarnos a este espazo virtual común de compartirmos lecturas: imos dividir o libro de xeito que cada semana chegaremos ata un número determinado de páxinas. Se alguén quere ler máis, por suposto, pode facelo, baixo a condición de non comentalo para non estragar a lectura dos outros. A proposta é moi accesible e estamos seguros de que ninguén vai asegurar que non tivo tempo para ler. Que vos parece?
Emprazámosvos para este sábado día 7 de xaneiro: este día comezaremos a falar das primeiras 60 páxinas do libro, ata o capítulo chamado “Comunidade literaria”. Por suposto, insistimos, se alguén quere seguir coa lectura que o faga, pero os comentarios cinguiranse a estas páxinas.
De todos os xeitos, estamos abertos ás vosas suxestións. Se credes que este xeito de levar o club de lectura non é o apropiado podemos cambialo inmediatamente. Vós sodes @s que mandades.
Se alguén precisa “facer boca” deixámosvos unhas cantas ligazóns de críticas sobre o libro:
En Novenoites.
En Criticalia.
Por suposto, no blogue da editorial Xerais hai asemade diferentes entrevistas e outras opinións verquidas arredor do noso libro de lectura. Alí podedes atopar toda a información.
A web Letra en Obras publica unha entrevista con Xurxo Martínez González sobre Luís Soto. A xeira pola unidade galega.
«Coñecer o traballo feito no exilio é un xeito de recoñecérmonos»
Xurxo Martínez está de actualidade por causa da súa recente elección como gañador do Premio Díaz Jácome de poesía, que chega cando acaba de saír do prelo, aínda quentiño, o estudo sobre unha das grandes figuras escondidas até agora na dispensa da nosa historia política: Luis Soto. O texto Luis Soto. A xeira pola unidade galega, editado por Xerais, pódese atopar xa na librarías do país. No medio das festas, este habitual colaborador de Letra en Obras que xa tiña participado no volume colectivo 17 letras sen día, róuballe minutos ao tempo para responder ás preguntas sobre o libro mencionado.
Como enfocaches, no que se refire tanto á escolma de datos como á súa organización, a exposición deste texto tan necesario para seguir construíndo a historia cultural de Galiza?
O primeiro foi acudir ás fontes orais de persoas que trataron a Soto. Despois consultei os fondos de Luís Soto no Arquivo Histórico Provincial de Ourense. Con toda esa cantidade de datos, á hora de redactar a obra, optei por dividila en grandes bloques con capítulos curtos, para facilitar a lectura. Tamén pretendín fuxir das biografías “canónicas”
procurando unha redacción novelada, sendo fiel ao rigor dos datos.
Podemos situar Vieiros (revista editada polo Padroado da Cultura Galega de México, que tirou catro números entre 1959 e 1968) como un dos grandes proxectos da recuperación cultural galega na posguerra, ao nivel por exemplo de Galicia Emigrante ou Grial?
Abofé. Vieiros non tirou máis de catro números pero foron moi relevantes. A achega que fixo fronte as outras revistas que nomeas está no seu concepto de revista cultural. Aquí hai un deseño gráfico vangardista (debido á man do pintor Arturo Souto), hai unha liña editorial comprometida politicamente, prodúcese o encontro das vellas xeracións (Otero Pedrayo, Ramón Piñeiro, García-Sabell…) coas novas (Ramón Lorenzo, Méndez Ferrín, Neira Vilas…), etc.
Luís Soto foi un dos seus directores (xunto a Carlos Velo e Florencio Delgado Gurriarán, e Arturo Souto no apartado artístico). Denantes da súa morte, en 1981, pretendeu sacar varias veces o número 5 de Vieiros chegando a acumular distintas colaboracións, hoxe inéditas.Cal foi a orientación do resto de iniciativas que Luís Soto desenvolveu no exilio, como Loita, Boletín Galego de Información ou Saudade?
Boletín Galego de Información é o primeiro xornal comunista monolingüe en galego, que aparece en 1940. O seu director foi Luís Soto. Era o voceiro da Comisión Galega do Partido Comunista de Hespaña, da cal Soto era secretario xeral. Representaba o xermolo dun vindeiro PCG, aspiración que tiña e que non se concretaría até moitos anos despois, xa coa UPG fundada. Temos que considerar o Boletín como o primeirísimo xornal nacionalista cunha óptica nitidamente de esquerdas.
Loita foi a segunda xeira do Boletín. Continuaba a liña nacionalista e comunista con Soto na súa dirección.
Saudade ten dúas fases. Na primeira Soto non participa mais si na segunda. Aínda así temos que considerar esta revista como un proxecto dos grupos galeguistas de México. Tamén como o prólogo a Vieiros.
Poderíamos citar outras iniciativas xornalísticas como España Popular ou Nuestra Bandera, onde Luís Soto foi redactor en ambas. Destacamos a segunda porque era o órgano de formación dos cadros do PCE no exilio e aí Soto participa na explicación, dende a esquerda, das aspiracións das nacións sen estado.Cales foron as relacións entre o grupo de exiliados no que participaba Soto dende México e os galeguistas
Fotografía dunha presentación do libro (Picar na imaxe para ampliar o tamaño)
ou, de xeito máis xeral, antifascistas afincados en Bos Aires (Seoane, Dieste, Cuadrado, etc.)?
O grupo liderado por Luís Soto, agrupado até 1949 dentro do PCE, mantivo relación cos nacionalistas de Bos Aires. Soto foi moi amigo de Castelao (viviron intensamente as xeiras pola República entre 1938 e 1939) deica á morte. Mais isto non impediu a crítica que Soto, a nivel persoal por carta como a nivel público, se posicionase contra o Consello de Galiza por consideralo incompleto e porque rachaba coa idea de frentepopulismo (daquelas Unión Nacional) que Soto pregoaba dende o PCE. De feito hai que analizar polo miúdo o nacemento do Bloque Repubricán Nazonal Galego (BRNG) como un xesto dos comunistas de contrarrestar o Consello de Galiza. Porén, xa fundada a UPG e reformulado o Consello de Galiza, Luís Soto integraríase neste organismo na súa delegación en México. Claro, a UPG fora recoñecida polo Consello como o o seu representante no interior.
Logo tamén tiveron contactos co grupo arredista da vella Sociedade Nacionalista Pondal. Na segunda xeira d´A Fouce podemos ler algún artigo nesa liña de empatar nacionalismo con marxismo. E aparecen artigos de militantes da Comisión Galega do PCE. Pero iso non frutificou porque os arredistas se foron arrimando a Castelao e os comunistas continuaban coa súa defensa da Unión Nacional.
Un aspecto importante da biografía de Soto foi a súa relación co cineasta Carlos Velo, con quen mantivo un intenso intercambio intelectual dende o exilio mexicano. Que retrato fai Luís Soto. A xeira pola unidade galega desta relación?
Carlos Velo naceu na bisbarra de Celanova, ao igual que Soto. Coñecíanse ben e tiñan unha sintonía ideolóxica case perfecta. Xa en 1939 Soto lle pide axuda a Velo (daquelas secretario xeral do Comité Técnico de Axuda os Refuxiados Españois) para tramitar o pasaporte e permiso de entrada de Castelao en México, feito que finalmente non conseguirían. Despois vivirían a súa etapa máis intensa na fundación e dirección do Padroado da Cultura Galega. O propio Velo fará unha fiel defensa de Luís Soto como secretario xeral do Padroado cando o PCE pretende afastalo, contra o 1963.
Ambos participan dende o inicio na UPG, sendo os seus dirixentes no comité de México e responsábeis da edición dos dous primeiros número do Terra e Tempo. Xuntos militaron nestas siglas, nas do Padroado, en Vieiros e en toda actividade a prol de Galiza. Facía un gran tándem.Como ti ben dis, ambos tiveron un grande protagonismo na fundación da UPG. Que rol cumpriu Soto nos anos seguintes, dentro do intenso debate que remataría coa mudanza na dirección do partido?
Carlos Velo publica en Vieiros “Carta ao fato Brais Pinto” que é unha arenga a esa mocidade a asumir o protagonismo político de Galiza dende a esquerda. Soto, na súa primeira visita ao Estado español, ten unha xuntanza cos Brais Pinto no bar “Los Mariscos”. É sabido que Soto participa na fundación da UPG, sendo a persoa con maior formación teórica e militante dos alí presentes. Dende que puido entrar no Estado español, en 1960, non deixou de percorrer a nación mantendo conversas e xuntanzas. El é un dos artífices da homenaxe a Celos Emilio Ferreiro en 1966, en Ourense, que supuxo un acto de afirmación nacionalista dentro do contexto do conflito de Castrelo de Miño. De feito, a policía deterá a Soto uns meses despois acusado, entre outras, de participar neste acto tendo unha “conduta inaxeitada”. Custoulle a expulsión e a prohibición de entrar (até que lle foi levantada en 1969).
Mais Soto tamén estaba detrás da organización dos labregos de Castrelo de Miño sendo un dos contactos de Eloy Sobrino, mestre da bisbarra e antigo afiliado á ATEO republicana (Asociación de Traballadores do Ensino de Ourense, do cal Soto fora líder). A partir de 1969-1970 hai un cambio na dirección da UPG onde pasan a tomar o protagonismo unha nova xeración. Ao meu entender será este grupo quen afiance a teoría nacionalista e, sobre todo, cree as estruturas (Comités de Axuda á Loita Labrega, 1971; Comisións Labregas, 1973; Sindicato Obreiro Galego, 1975; Asemblea Nacional-Popular Galega, 1975; Consello de Forzas Políticas Galegas, 1976).
Luís Soto tomou partido polo referente desta xeración, Pepiño de Teis (Xosé González Martínez) cando en novembro de 1976 é expulsado, e en solidariedade con el acompáñao García Crego. Nunha entrevista en Teima Soto acusa á dirección da UPG de purgas, burocratización e de desviación dereitista. Soto acabará a súa vida como militante do arredista Partido Galego do Proletariado e de Galicia Ceibe-oln.Tendo en conta o papel que os primeiros partidos galegos na posguerra (PSG e UPG, os dous creados no 1963) cumpriron nas décadas seguintes ata hoxe, era Soto ata agora un dos grandes esquecidos da nosa historiografía política máis moderna?
Non teño ningunha dúbida. Soto é unha peza fundamental para comprender o nacemento da UPG. Esquecelo representa un exercicio difícil de ocultación histórica. A tarefa teórica de Soto, de argumentar a nación galega dende postulados marxistas (seguindo o rastro de Joan Comorera e o PSUC catalá, que fora considerado pola Internacional Comunista como o único partido comunista para Cataluña; isto é, non era o PCE, era o PSUC) desemboca na UPG. Algúns dos lemas da Comisión Galega do PCE en 1940 podería ser perfectamente da UPG.
A elaboración dese corpus ideolóxico era necesario para explicar que o nacemento da UPG era lexítimo, que non ía na contra do internacionalismo, que representaba un paso necesario para a defensa da causa das clases populares galegas. Insisto, de todos os que participan na fundación da UPG, Soto é que ten unha formación e experiencia política moi por riba do resto. Como, entón, non se ten traballado antes esta figura, as súas achegas, a súa participación e interpretación da súa actividade política dende a República? Apenas hai artigos de difusión que mantiveron viva a súa memoria. Pero, que resposta ten? Teño claro que a súa decisión de situarse en 1976 na beira dos escindidos é determinante.Pensas que afondar na historia da actividade de recuperación cultural realizada dende o exilio é unha asignatura pendente das nosas historias (tamén artísticas) para facer unha cartografía máis precisa da fenda aberta polo golpe de estado do 36 na historia de Galiza?
Esta obra arredor de Luís Soto representa, dalgún xeito, a inxente tarefa que fixeron milleiros de exiliados e exiliadas galegas en México para defender a legalidade republicana, a autonomía de Galiza e as arelas de constituír unha sociedade xusta, igualitaria e fraternal. Soto pode ser un espello de todos eles.
Téñense feito congresos e traballos arredor do exilio galego. Ás veces excesivamente orientados cara a Bos Aires, dalgún xeito tamén comprensíbel pola colectividade que había ao carón de Castelao. Pero tamén estaban un Suárez Picallo en Chile, un Xosé Velo en Venezuela-Brasil, un Xesús Canabal en Uruguai, un Xerardo Álvarez Gallego en Cuba ou un Soto en México. En todos eses lugares houbo expresión cultural e social.
O que resulta evidente, e disto xa se ten escrito, é que a vangarda, a cabeza máis lúcida, máis capaz, máis preparada na historia de Galiza foi asasinada ou perseguida tras o 1936. Coñecer o máis que poidamos o traballo que realizou o exilio, fose en América ou en Europa, é un xeito tamén de recoñecérmonos.
XERAIS
