Ás de bolboreta de Rosa Aneiros foi seleccionado para formar parte da prestixiosa exposición The White Ravens 2010 que a Internationale Jugendbibliothek organiza anualmente no marco da Fiera del Libro per Ragazzi de Bologna. A exposición contén 250 libros infantís e xuvenís en máis de 30 idiomas e procedentes duns 50 países. Esta exposición estará acompañada dun catálogo en inglés coas informacións bibliográficas e reseñas dos 250 títulos.
Faro de Vigo informa da presentación de Feministas galegas realizada onte na Libraría Librouro de Vigo. Na foto de R. Grobas, aparece a autora, Mónica Bar Cendón, rodeada da escritora María Xosé Queizán e a catedrática Camiño Noia, participantes nun acto moi concorrido.
Xa está no prelo A intervención a nova novela de Teresa Moure. O libro chegará ás librarías despois da Semana Santa.
Un pianista retirado, unha dermatóloga, o fillo desta, estudante universitario, e mais unha das súas profesoras na facultade de Historia reúnense para constituíren un comando artístico. O seu obxectivo é levar a cabo unha performance un tanto particular, a medio camiño entre a creación estética e a toma de conciencia política. Instalados ao pé das montañas do Courel, este grupo de rebeldes pretende sensibilizar a cidadanía cunha intervención que enlace arte e natureza. Mentres levan a cabo o seu escrupuloso plano, a chegada inesperada dunha nova personaxe, unha psiquiatra vienesa, obrígaos a rexistrar por escrito as súas actividades clandestinas. Desde a múltipla perspectiva que emana dos seus diarios, os membros do grupo van dando as súas respectivas versións, que conforman unha historia colectiva, e que conectan a paixón creativa co pasado remoto de cadaquén, coa súa infancia e cos seus medos máis agochados. Porque a arte é unha das formas da loucura.
Foto de cuberta: Tono Arias.
O grito do Ipiranga, a cuarta novela de Luís Manuel García Mañá chegará ás ibrarías despois da Semana Santa.
Nemesio Castro, o investigador que colabora de forma ocasional coa Secretaría de Estado do Goberno da raína Isabel II, regresa do Brasil, onde como home de negocios acadara unha posición de prestixio, para desenredar un nobelo de espionaxe política no Norte de África. No polo oposto da roda da fortuna, Clemente da Silva, outro emigrante galego no Brasil, é interrogado pola policía con motivo da desaparición de Agostinho, o fillo mulato da súa dona, acusado da morte de Cipriano Monteiro, un poderoso facendeiro do Val do Paraíba. Os fíos das vidas de ambos dous veciños das Terras dos Mixtos cruzaranse en Lisboa, despois de pasar por A Valeta e Barcelona, e permitirán desvelar a misteriosa desaparición do mozo e abortar o crime político preparado polo Piquete Brasileiro Antiabolicionista oposto as reformas previstas polo goberno do emperador do Pedro II, presidido por Zacarias de Góis e Vasconcelos. Tras O lume de Santo Antón e Menino morreu, as dúas primeiras novelas protagonizadas por Nemesio Castro, O grito do Ipiranga demostra a intelixencia e minuciosidade investigadora deste predetective decimonónico para desenredar as máis complexas intrigas e crimes políticos. Sen dúbida, esta é a novela máis lograda e de lectura máis engaiolante dunha serie considerada como a máis orixinal da nosa narrativa policial.
Xa está no prelo Settecento, a segunda novela na colección Narrativa de Marcos Calveiro. Os primeiros exemplares chegarán ás librarías despois de Semana Santa e a presentación realizarase coincidindo coa semana do 23 de abril.
O badaleo de todos os campaniles de Venecia resoa en canles e pazos da Serenísima República unha mañá do ano de 1739 e, coma nun teatro barroco, álzase o pano deste melodrama para música no que todos os personaxes semellan agochar sentimentos e intencións tras unha branca máscara de Entroido. Baixo a atenta ollada dun alado león de mármore, Antonio Vivaldi prepara a estrea da súa nova opera, quizais a súa derradeira oportunidade de acadar o éxito de antano, mentres procura por un stradivarius perdido que moitos anos máis tarde escoitaremos nos oficios da catedral de Santiago. É, no celme harmónico deste prodixioso instrumento e nas habelenciosas mans do seu intérprete, onde fica o segredo dunha historia de culpa e redención, de amor e desexo, de loita e resignación, de fulgor e decadencia. Quizabes distintas notas para unha melodía arreo repetida na partitura das nosas vidas. Settecento é un intrigante e vertixinoso relato que confirma a Marcos Calveiro como un dos novelistas primeiros do noso tempo.
Foto de cuberta: Fran Herbello
O Concello de Melide convoca o IX Certame de Creación Literaria «Terra de Melide» Narrativa 2010, no que colabora Edicións Xerais de Galicia.
O prazo de presentación de orixinais está aberto ata o 15 de abril. As obras enviaranse a Secretaría Xeral do Concello de Melide, praza do Convento, nº 5, Melide, A Coruña.
Velaí as bases que o rexen:
Mónica Bar Cendón, autora de Feministas galegas. Claves dunha revolución en marcha, é entrevistada por Mar Barros para a A Nosa Terra. O libro será presentado mañá, mércores, ás 20:00 horas na Libraría Librouro de Vigo, contando coa participación da autora, María Xesús Queizán e Camiño Noia.
Manuel Xestoso publica n' A Nosa Terra unha reportaxe sobre as presentacións da edición en inglés d' Os libros arden mal de Manuel Rivas. Outro fito para as nosas letras.
Iago Martínez, asina en Xornal de Galicia, outra das súas grandes entrevistas. Desta volta reuníu a Agustín Fernández Paz e Xabier DoCampo nunha longa conversa na que os dous escritores da Xeración Lamote abordan boa parte da súa andaina xuntos durante corenta anos. Un texto moi recomendable para coñecer a dous dos nosos máis grandes escritores.
Teresa Cuíñas, baixo o título «Unha historia que faltaba por contar», publica unha moi interesante reportaxe en El País Galicia arredor do libro Feministas galegas. Clave dunha revolución en marcha de Mónica Bar Cendón. Estte libro será presentado o vindeiro mércores, 17 de marzo, ás 20.00 horas naLibraría Librouro de Vigo. No acto acompañarán á autora, Camiño Noia, María Xosé Queizán e Manuel Bragado.
Faro de Vigo publica hoxe a entrevista que Isabell Bugallal realizou a Mercedes Pintos, a escritora que lle puxo voz a Aldonza en Pedras de Compostela. Un texto que recomendamos moi vivamente sobre unha das obras literarias máis interesantes arredor deste Ano Santo.
CARÁCTER REIVINDICATIVO
A autora de Lía e as zapatillas de deporte ou Usha vén de publicar tamén na colección Merlí de Edicións Xerais de Galicia O monstro das palabras, un libro no que unhas rapazas descobren, axudadas pola súa mestra, que un ser perverso e maligno afánase cada certo tempo en comerlle as palabras á lingua e con iso evitar que a xente se relacione, pense e evolucione. Privando as persoas das verbas os nenos fican como aparvados, tatexando palabras sinxelas, e os maiores reclúense en si mesmos incapaces de expresarse.
A ficción leva a Alba e a Lela a seguir atentamente o relato da mestra que se confesa ser doutra época na que tamén a lingua se viu ameazada e necesitou dun grupo de mulleres que loitasen por ela. Agora parece que as elixidas son estas dúas rapazas que puideron escapar á influencia do monstro e que amosan unha sensibilidade especial para co que as rodea e,en especial, para coa lingua que queren e usan a cotío.
O seu asombro vai cada vez a máis, a súa perplexidade é cada vez maior e as súas ganas de mellorar a situación,directamente proporcional ao empeño que han poñer en coñecer, aprender e saber para actuar. A súa mestra élles de grande axuda e a avoa de Lela, un modelo a seguir. Se algo aprenden as nenas é a valorar que é importantísimo loitar por un ideal e que é preciso aunar esforzos, porque só así se escoitarán a súas voces.
Entre sentimentos, pensamentos e desexos vai avanzando a historia que non remata, un libro –o das palabras que aínda non acabou de escribirse,uns personaxes en constante evolución, porque así é a lingua, viva e dinámica. É cáseque unha constante na obra de María Reimóndez o carácter reivindicativo que aplica aos seus personaxes e que verque sobre a lingua e a condición das mulleres no mundo, aquí –máis no pasado ca agora– e nos chamados países subdesenvolvidos nestes momentos, convencida de que a educación integral ha de ser a chave que abra as portas a un mundo máis xusto e xeneroso para todos. María Navarro
texto publicado por María Navarro en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo o xoves 11 de marzo de 2010. A páxina onde aparece pode baixarse en pdf aquí.
[Un libro excepcional escrito por un autor excepcional]
Amanda Hopkinson
This is an exceptional book by an exceptional writer. Even among the near-industrial quantity of books now published on the Spanish Civil War, it is unusual. And within Manuel Rivas's own measured and exquisite output, not only does it attain the stature of a magnum opus, being roughly the combined length of his four preceding novels (all ably translated from Galician by Jonathan Dunne). It combines the folkloric lyricism of his In the Wilderness with the theme of the civil war already pursued by his first novel, The Carpenter's Pencil.
Essentially, this is the account of one day in the first year of the war, 19th August 1936, when pyres of books were assembled and abused by posses of Falangists on the beaches of Galicia, and its aftermath. Even Rivas, steeped in his native land, was formerly unaware of this event overlooked in previous histories. There can be little more emotive subject than for an author already absorbed by the legacy of the war to uncover the destruction of his literary antecedents.
Rivas's book has a cast of characters that includes a local boxer and a washerwoman, along with the matchgirls and the fishermen in the strategically vital port of La Coruna. But a subplot concerns the biography not of a person but of a unique copy of the New Testament. It the only book the British writer George Borrow ever dedicated: to the man who saved his life, Antonio de la Trava, "Valiente [musketeer] of Finisterra", in 1836. Borrow, an itinerant preacher, writer and translator, had been awarded the singular distinction of having his translation of von Klinger's Faust publicly burnt by Norfolk's Public Subscription Libraries.
De la Trava's New Testament, dedicated at the height of the Peninsular Wars, resurfaces in 1936, rescued from the pyres by the boxer, Vicente Curtis. Curtis is also known as Hercules, a name shared not simply with the most famous hero of Greek mythology but also with that of the La Coruna lighthouse, whose insignia involves an open book beaming out light. Hercules would have preferred to have been called Kid Kafka or Maxim: better for the ring, and inspired by names on the spines in the barrow-loads of books he transported from the station to the Faith bookshop in better days. It is Rivas's constant re-immersion of universal legend in local history which gives this complex novel its unique character.
For Rivas's and Borrow's books possess lives of their own. Their history bears witness as much as an inventory of survival as a catalogue of wanton death. "The book fires are not part of the city's memory. They're happening now... This is why the fire progresses slowly, because it has to overcome resistance, the arsonists' incompetence, the unusualness of burning books". At the same time, according to Hercules, "books are a kind of graft": they not only derive from trees but they grow and alter in the sharing and in the imagination. In La Coruna, they were also subversively distributed to coastal villages by a travelling library – a fishing boat.
In the first year of the civil war, the transformations were only just beginning. Names were changed, yes, as were professions, until everyone seemed to be using an alias. Books were used to excise encoded messages, concealed within matchboxes. Olinda, the matchgirl, risks her life to save others through unspoken words – until she and her 300 co-workers are summarily sacked from the factory, their union banned.
It reopens almost immediately, staffed with members of the Glorious Movement of the Falange, who start each day with the Roman salute. Olinda, now pregnant, changes elements - from fire to water - and becomes a laundress. With the disappearance of so many around her, she found herself obliged to hold a candle to their memory. And candles need a light, as do key comrades like the long-imprisoned Polka and the Catalan architect Joan Sert. When Polka opens his mouth and lets forth a stream of ants, introduced into his body through the open wounds of his torture, Sert declares: "You're a surrealist!"
Part real, like Sert or Borrow; part surreal, like Polka or Hercules; the characters, like the events, are only superficially fictitious. The book has an oneirically timeless quality that collapses past into present, and towards its end steers the reader back to England in 1968. The Odyssean journey is accomplished as the most "anthropomorphic" of artefacts returns. For books, like humans, can sometimes "survive the flames, the dampness of the dungeons, the robbers in the Palace of Justice". This tour de force comes full circle in a unique literary enterprise.
Amanda Hopkinson is professor of literary translation at the University of East Anglia. Her most recent translation (with Ros Schwartz) is of 'Affairs of State' by Dominique Manotti (Arcadia)
Texto aparecido en The Independent, venres 12 de marzo de 2010
Hai apenas dúas semanas Manuel Rivas viaxaba até Londres para presentar a tradución ao inglés da novela Os libros arden mal (publicada en galego en 2006). As primeiras críticas non poden ser mellores. Un bo exemplo podémolo ler este venres no xornal The Independent, un dos xornais ingleses máis prestixiosos. Nas súas páxinas literarias, Amanda Hopkinson, profesora da Universidade de East Anglia, non dubida en cualificar a novela do escritor coruñés como «excepcional» e afirma que brilla con luz propia entre os innumerábeis textos literarios que teñen como asunto de fondo a Guerra Civil española.
Texto da noticia completa en Vieiros.
Algunhas das críticas aparecidas até o momento desta edición en inglés poden lerse na rede:
– The Independent, Amanda Hopkinson.
–News.scotmans.com, Tom Adair.
Nos vindeiros días comezarán a chegar ás librarías os primeiros exemplares de Siete palabras, a edición en castelán, preparada por Alianza Editorial, da máis recente novela de Suso de Toro. Os nosos parabéns.
A importante homenaxe que Agustín Fernández Paz recibirá mañá no Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra está sendo apoiada por diversos medios de comunicación. Mañá o suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia publica unha estensa entrevista de Xesús Fraga co autor de Contos por palabras. Así mesmo, Xornal de Galicia publicará o domingo o diálogo, promovido por Iago Martínez, que Agustin mantivo con Xabier DoCampo, quen mañá chufará ao seu compañeiro chairego.
Inventamos valados que nos separan dos demais, ou levamos eses muros escritos e debuxados na pel. O escritor galego Agustín Fernández Paz conta moi ben unha historia de separacións dolorosas no seu libro Valados, publicado pola editorial Xerais. A man sincera e honesta do autor vaise pousando neste conto como se fose unha folerpiña de neve. O seu libro resulta moi entretido, moi animado. Conta con ilustracións divertidas e ensoñadoras de Xan López Domínguez. Un neno e unha nena son moi amigos e quérense moito, pero na súa amizade érguense valados que son como pantasmas. Eles seguen queréndose e buscándose para estar xuntos, xogar e escribir en avións de papel. Teñen un refuxio nunha árbore alta.
En Galicia estanse creando valados entre a xente por culpa dos políticos. Falar unha lingua tamén é un manifesto político. Amar ao galego é a raíz oculta que nos fai ser como somos, vivir como vivimos. Unha cultura nace, vive e medra con moitísimo esforzo e moitísimas dificultades. Se os políticos non apoian a nosa lingua, xorden guerras e valados. No conto de Agustín Fernández Paz, o neno e a nena que se querían tanto, tentan superar eses muros infranqueables para seguir queréndose e comunicándose. A identidade galega non se pode destruír porque, aínda que é algo moi delicado, tamén é unha muralla forte. Os valados están na pel, nos ollos, nas ideas, na ignorancia, na desigualdade. Helena e Xoel "xogaron a deixarse caer a rolos polo prado abaixo, cazaron grilos, tombáronse na herba para veren pasar as nubes por riba das súas cabezas e adiviñar as formas que tomaban... Xogaron como se nada raro ocorrese, coa mesma alegría e entusiasmo que calquera outro día". Lupe Gómez
Extracto do texto de Lupe Gómez publicado, baixo o título «O funambulista coxo», en «Lecer» suplemento de El Correo Gallego o 31 de xaneiro de 2010.
Valados, Agustín Fernández Paz
Helena e Xoel son dous nenos unidos por unha gran amizade. Non só comparten as horas de clase no colexio, senón que gozan xuntos máis alá do parque á sombra do grande carballo. Viven na mesma vila, mais os seus barrios son moi diferentes. Onde vive Helena, as casas teñen dúas bufardas e xardín traseiro; a rúa de Xoel está na parte baixa, alí as rúas son estreitas e as casas máis antigas.
Mais algo sucede no pobo que muda completamente a situación e pon a proba a amizade dos nenos. Dun día para outro aparecen pintadas ofensivas para algunhas persoas, as xentes empezan a mirarse con desconfianza, a escola deixa de ser o grato lugar que era, na propia casa de Helena os pais falan á nena da conveniencia de non seguir relacionándose con Xoel e, o peor de todo, algúen ergue unha reixa metálica que separa en dúas zonas aos habitantes da vila. Helena queda dunha banda e Xoel da outra. A partir deste momento, os dous amigos buscan todos os xeitos posibles para poder seguir en contacto, mais cada un dos seus intentos só consegue endurecer as medidas de separación. Aínda así, Helena e Xoel non deixan de intentalo unha e oura vez e, a pesar de todos os impedimentos, cada vez son máis as persoas que se unen nesta afán, dunha banda e outra do valado no que se converteu a reixa inicial.
Presentado como un conto de amizade e resistencia fronte ás imposicións inxustas, esta historia é unha fábula que denuncia todas as barreiras, unha visibles e outras invisibles, que na actualidade separan e discriminan aos seres humanos. O libro remata de xeito esperanzador, mais lembrando que os valados seguen aínda en pé.
Cun tratamento editorial especial, o libro enriquécese ademais coas notables ilustracións de Xan López Domínguez. María Jesús Fernández
Tradución para o galego do texto publicado por Mª Jesús Fernández na revista CLIJ correspondente aos meses xaneiro e febreiro de 2010.
Ana Teruel publica nas páxinas do suplemento «Luces» de El País Galicia unha reportaxe arredor do coloquio que na Sorbona se desenvolve estes días sobre a obra literaria de Manuel Rivas e Suso de Toro.
"En Francia hai un interese crecente polo galego a través do que nos dan a coñecer Manuel Rivas e Suso de Toro", explica Jorge Vaz. Este profesor da célebre Universidade da Sorbona de París organizou, xunta a Sadi Lakhadari, o congreso Dúas voces da literatura galega contemporánea, no que unha ducia de académicos europeos e estadounidense analizan a obra dos dous escritores, presentes na capital de Francia. O Centro de Investigacións sobre os Mundos Ibéricos Contemporáneos promove un encontro que se estende até o domingo.
"Tentamos dar con este coloquio unha visión do que é a literatura galega, unha literatura menos coñecida aquí que a castelá", xustifica Vaz, quen, con todo, lembra que nos institutos franceses os rapaces estudan extractos d'A lingua das bolboretas ou O lapis do carpinteiro, ambos os dous de Rivas. Con esta última, Jorge Vaz, de orixe portuguesa, descubriu a Manuel Rivas. Dedicoulle a súa tese. Xa coñecía a obra de Suso de Toro e decidiu mobilizar a expertos de todo o mundo, con axuda da profesora Dolores Vilavedra, para focar o traballo da parella de autores, colaboradores de EL PAÍS, dende o naufraxio, a emigración, o ecofeminismo ou a poesía posnacional.
"Chámame a atención que o enfoque non é un presunto exotismo, ou a visión dalgo periférico, senón que hai unha converxencia de olladas que crea un campo do local como universal", comenta Manuel Rivas, que engade: "Escribir é unha viaxe cara ao descoñecido, ler é un xeito de rescribir e o que indican estas miradas son apostas persoais". Benoit Mitaine, da Universidade de Caen, centra, precisamente, a súa reflexión na identidade galega, e faino nos dentros da obra de Suso de Toro.
"Nas súas novelas, Suso fai saír ese problema identitario que coñecen os galegos empregando diferentes formas, entre outras traballando sobre a cuestión do nome dos personaxes", expón durante unha pausa no percorrer das conferencias, "recorre a personaxes anónimos e ese é un xeito de dicir que hai un problema de identidade". O libro A sombra cazadora é o punto de partida. "O fondo da miña tese", conclúe Mitaine, "é que se a identidade está tan presente na súa obra é porque Suso quere levar os galegos cara a unha mellor aceptación da súa identidade, que é unha identidade ferida, estereotipada de xeito negativo".
Para Catherine Puig, que procede do ensino superior de Grenoble, o interese atópase na emigración que reflicte a escrita de Manuel Rivas. Fala de "poética da fronteira" e trata de relacionar dúas consideracións: "Sempre anda na fronteira entre dous xéneros, fai xornalismo pero tamén literatura, poesía, pasa do realismo ao fantástico, dun idioma a outro". A crítica axiña se decatou de que "a pista da diáspora é fundamental na súa obra e que quizais se poida explicar esta escrita na fronteira relacionándose cunha rexión [Galicia] da que a xente sempre marchou para volver".
Puig entra a fondo n'Os comedores de patacas, no que detecta "poesía, teatro, banda deseñada e unha forte marca de oralidade", e chega a Os libros arden mal "no que tamén existe a hetereoxeneidade, mais por motivos diversos". "Escolle unha forma coral", di sobre unha novela que en breve publicará Gallimard, "con varias voces nas que xustapón o ensaio histórico, a novela policial, a do oeste, estilos máis populares e a novela tradicional".
Jorge Vaz, amais de armar a infraestutura das xornadas, esculca no papel da psicoanálise na obra do autor de ¿Que me queres, amor? "Hai producións oníricas moi importantes e iso chamoume a atención", considera, "e ao ler a Freud, pareceume de grande utilidade para entrar nos libros de Rivas". "Este é o aspecto analítico pero tamén literario, porque hai un traballo sobre a escritura, sobre as técnicas narrativas, as palabras e a poesía", continúa, antes de cualficar a estética rivasiá de "impresionista, porque sempre procede por pinceladas, ás veces mero bocexo que deixa máis liberdade de expresión ao lector". "Algúns textos só se poden enxergar se acudimos ás ferramentas psicoanalíticas".
Como exemplo, Vaz achega O lapis do carpinteiro. "Presentouse como unha historia de amor durante a Guerra Civil, pero non é só iso", sinala, "hai unha traxectoria dun home que en realidade é un franquista e a que se explica á luz dos traumas de infancia, das relacións que mantivo co pai e coa nai". "Por isto, a súa obra, que se quere reducir á esfera galega, fálanos a todos, tamén aos franceses", finaliza.
Outras olladas sobre a literatura de ambos os dous escritores inclúen a de Kirsty Hooper, que na universidade británica de Liverpool dedicou a súa tese á xornalista galega Sofía Casanova, pero que estuda a poesía de Rivas como "posnacional". Ou Elina Likanen, de Helsinki, que fala do uso da Guerra Civil en Rivas como xeito "de crear solidariedade con outros grupos oprimidos".
ESTUDO MODÉLICO
Anxo Angueira, poeta e narrador de relevo, acaba de publicar A espiral no espello, longa monografía froito da súa Tese de Doutoramento na que profunda naquilo que o seu subtítulo anuncia: a novela Bretaña, Esmeraldina e o sistema literario galego.
Como non podía ser doutro xeito tratándose dun texto académico, o volume está inzado de abondoso material bibliográfico de apoio e usufrutúa teorías postestruturalistas –nomeadamente sistémicas– para achegarnos a fulcral significación sociopolítica e identitaria que agocha a narración de Méndez Ferrín, amálgama de novela fantástica e lírica, tamén simbólico-social, na que poden distinguirse diversos niveis de lectura e destinatarios internos da mensaxe que as súas páxinas tracexan.
A espiral no espello defende unha consideración de partida que é dificilmente obxectivable; velaí: “propuxémonos demostrar que a novela tivo vocación de intervir decididamente no sistema literario galego e mesmo de ocupar, cousa que para nós conseguiu, un lugar central dentro do mesmo en canto que, dito moi en liñas xerais, se pronunciaba con notoria personalidade sobre o campo político e o campo literario galegos”.
Que Bretaña, Esmeraldina tivo vocación de intervir decididamente no sistema literario galego e mesmo de ocupar un lugar central dentro do mesmo é innegable, entre outras cousas porque eu entendo que iso pretenden todas e todos os nosos autores cando dan ao prelo unha obra, pois é unha aspiración ben lexítima. Que Angueira considere que conseguiu ocupar un lugar central dentro do mesmo é defendible, pero só a realidade sistémica galega pode confirmar ou invalidar esa percepción. Porque está claro que aquí as interpretacións seguramente non sempre habían coincidir para todos coa aseveración de Angueira, e é que unha cousa é demostrar a valía (intra)textual da novela e outra moi diferente poder afirmar que extratextualmente esa obra foi recepcionada inseríndoa nun lugar de privilexio no centro mesmo do canon sistémico.
Ora ben, os estudosos das cuestións histórico literarias saben –sabemos– que os canons literarios están en constante reorganización, son variables e sensibles a factores moi diversos, entre eles,por suposto, que determinadas obras sexan reconsideradas con traballos académicos de impecable rigor na súa factura filolóxica e analítico-literaria, pois este tipo de atencións ensaísticas focalizan a atención neses títulos e devólvenos á comunidade iluminados, conseguindo transparentar neles valores e acertos que talvez pasaron no seu momento desapercibidos,pola causa que for, e que se cadra non deixaron estimalos convenientemente. Nesa liña cómpre inscribir este moi documentado e serio A espiral no espello de Anxo Angueira, sen dúbida modélico pola acuidade e fondura coa que se debruza nun dos textos narrativos dun clásicomoderno como é Xosé Luís Méndez Ferrín. Armando Requeixo.
Texto publicado por Armando Requeixo en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo. A páxina onde aparece o texto pode baixarse en pdf aquí.
Hixinio Puentes, o autor de novelas memorables como Aguillóns de Ortegal ou Monbars o exterminador, é entrevistado hoxe en Xornal de Galicia con motivo da recollida do Premio Vicente Risco de Creación Literaria 2009 que obtivo pola novela A do vinte e un, editada por Sotelo Blanco Edicións. Recollemos algúns fragmentos do texto.
Que lle abríu máis portas para editar, este premio ou o éxito de Mombars?
Eu tiven as portas abertas dende o primeiro momento, dende que lle levei a Xerais o manuscrito de O bandido Casanova. Publicáronma sen saber que xa gañara o Premio Pastor Díaz e con eles, en concreto, sempre tiven moi boa relación. De feito, xa case teño lista outra novela para publicar este mesmo ano con eles.
Pódese saber algo desa nova obra?
Claro. Pódolle dicir que seguramente o título será Winnipeg, que é o nome dun buque fretado por Pablo Neruda para evacuar a republicanos españois. Ten que ver coa Guerra Civil, e co movemento anarco-sindicalista nos ambientes pesqueiros, pero aínda non ten data de publicación fixada.
Falaba vostede antes de submarinos. É certo que hai un alemán afundido fronte ao Barqueiro, a súa vila?
Así é, pero ese é da II Guerra Mundial. É o U- 966, que afundiu en 1943, cando nestas costas houbo un gran combate entre bombardeiros, cazas, navíos e submarinos, aínda que xa moito del foi retirado como chatarra. Cheguei a coñecer ao comandante, que anos despois, nos 70, volveu á vila. Chamábase Ekkegard Wolf, aínda que aí coñeciámolo como Eque, e non era moi maior. Tiña 24 anos cando o fixeron comandante, porque os alemáns non daban feito homes para tanta guerra. Aínda manteño amizade coa súa viúva e cos fillos, porque el cando morreu, trouxeron as súas cinzas para o Barqueiro, e esparexáronas, dende unha barca de pesca, no mesmo lugar onde afundiu o U-966.Porén, nunca escribín a súa historia. Na miña novela, Aguillóns de Ortegal, do que falo é da Guerra do 14.
Tal como anuncia Hixinio Puentes, Winnipeg, a vindeira novela en Xerais Narrativa, aparecerá nos andeis das librarías a comezos do verán.
Manuel Rivas e Suso de Toro están considerados como dous dos máis importantes escritores galegos en activo, con gran peso dentro e fora das fronteiras do país. E unha proba de que merecen tal cualificación e que hoxe e mañá serán obxecto dun coloquio internacional sobre a súa obra na Universidade da Sorbona de París, no que participan expertos de once centros de estudos superiores, chegados dende seis países, e no que estarán presentes ambos os dous autores.
Máis información en Xornal de Galicia.
PERDERSE NAS TERRAS OUTAS
Xesús Manuel Marcos López gañaba no ano 2004 o premio Merlín de literatura infantil e xuvenil coa obra O Brindo de Ouro I. A chamada do Brindo, que ao ano seguinte recibía tamén o premio internacional TheWhite Ravens. En marzo de 2006 Xesús Manuel Marcos estrea o seu blog Abellonenia, no que utiliza como pseudónimo Oluego (sóalles?) e onde avanza parte do primeiro capítulo desta segunda entrega da serie, pero aínda que hai que agardar tres anos máis, a calidade da obra ben paga a pena a espera. Mais este tempo non foi terreo ermo para o autor, que cultivou a novela e o relato con exitoso resultado. Momento prolífico para un escritor que vén de publicar a novela de intriga O esconxurador en Galaxia e que está a piques de presentar en Xerais O bebedor de rakia, protagonizada por un soldado galego en Bosnia.
Seguimos neste volume a historia do adolescente heroe Selmo, gardián do Brindo de Ouro, e do seu pobo os arxinas. Acompáñano Lombán (o lobo albino),o alobri Toimil, Oulego (o home salgueiro) e un mundo de personaxes lendarias (estrañas mulleres, animais extraordinarios...) que entroncan na súa natureza coa nosa tradición oral e coa “Galicia encantada” de Cunqueiro e Xosé Miranda. Os seus nomes de sonoridades evocadoras (Ildara, Morgaza, Oulego, Arvexa, Martul...) contribúen á creación dunha atmosfera atemporal e enigmática que fai crible a fantasía, e queda unha engaiolada de personaxes como as Barxas decididoras de todo canto acontece nas aldeas, durante longo tempo ocultadas mentres reciben o mestrado da sabedoría e da xustiza para ben administrar a vida dos arxinas.
E o libro é tamén unha novela de acción e aventuras, pero aínda que non pasase nada xustificaríase a súa existencia sópor ter a oportunidade de vivir a paisaxe recreada. Como manifesta o autor, o espazo do Brindo nace como un trasunto do Courel para logo medrar demaneiraindependente ata ser autónomo e contribúe a lle dar esa autonomía ao mundo da novela no sentido Tolkiano de mundo mitolóxico cunha entidade propia “real”. A obra entronca tamén coa xeografía da paisaxe oteriana, coa vivencia da paisaxe do de Trasalba. Épor istoque lugares como a Devesa da Rogueira, Abellonenia, Mogoxe, as Veigas de Valdavaraou o Pico de Bríoxa teñen pasado a formar parte da nosa xeografía fantástica común.
En canto á interpretación global, como xa ben sinalou Montse Pena Presas en LG3, o camiño dos protagonistas adolescentes non é senón unha metáfora do“camiñar de toda unha colectividade”, unha metáfora de nós mesmos no noso avanzar como pobo e onde Selmo tamén sente a presión da responsabilidade na súa condición de bardo guieiro. Este volume vén de ser declarado obra finalista para os premios 2010 da Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG) na categoría de literatura infantil e xuvenil. Unha convocatoria que este ano se presenta bastante discutida, pois a colleita de 2009 foi moi boa, e nela vai ter que competir coas Ás de bolboreta de Rosa Aneiros e con Agustín Fernández Paz que desta volta está nominado dobremente por Lúa do Senegal e por Valados, haberá que agardar ata a Cea das Letras do 17 de abril.
O libro catívanos en toda as súas páxinas e ao rematar, co comezo dese inverno aberto ao amor e á aventura onde se singulariza a soidade do heroe devécese esa terceira entrega xa no forno. Non desaproveiten a oportunidade de ler esta Táboa da Hospitalidade, unha obra de fantasía de grande altura “para aqueles que gustan das historias fermosas”. Pilar Ponte
Este texto de Pilar Ponte foi publicado en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo, o xoves 11 de marzo de 2010. A páxina do suplemento onde aparece pode baixarse en pdf aquí.
O vindeiro sábado,13 de marzo, a partir das 13:00 horas no Auditorio do Pazo da Cultura de Pontevedra celebrarase a homenaxe a Agustín Fernández Paz que lle tributa o Salón do Libro de Pontevedra. Durante todo o Salón está instalada unha exposición que percorre a traxectoria autoral de Agustín durante dúas décadas e recrea o ambiente dalgunha das súa sobras máis significativas. No acto de homenaxe intervirán o escritor Xabier P.DoCampo e os músicos Mini e Mero. Animamos a todos os amigos e amigas de Agustín Fernández Paz a acudir a Pontevedra na mañá do sábado para manifestarlle a súa admiración e agradecemento.
O vindeiro mércores, 17 de marzo, ás 20:00 horas na Libraría Librouro de Vigo (rúa Eduardo Iglesias 12) presentarase o libro de Mónica Bar Cendón Feministas galegas. Claves dunha revolución en marcha. Acompañarán á autora, María Xosé Queizán, Camiño Noia e Manuel Bragado.
Xosé Lois García, autor de Uxío Novoneyra. Revisitado, fala do seu amigo, o poeta do Courel, na entrevista que Francisco Albo publica na edición de Lemos de La Voz de Galicia. Reproducimos o texto polo seu indubidable interese:
O escritor chantadino Xosé Lois García acaba de publicar a súa particular achega ás celebracións do Día das Letras Galegas do 2010. O seu extenso libro Uxío Novoneyra revisitado traza un singular retrato do poeta do Courel que combina moitos recordos e anécdotas persoais con aproximacións críticas a aspectos pouco estudados da súa obra.
–¿De cando data a súa relación persoal con Novoneyra e que influxo tivo na elaboración do libro?
–Coñecino en Lugo en 1973 e foi Ánxel Fole quen nos presentou na rúa. Desde entón mantivemos unha amizade que foi moi importante para min e convivín moi a miúdo con el. Trateino ata o día da súa morte e de feito fun unha das persoas que o asistiron cando faleceu. No libro falo de moitas conversas persoais que tivemos sobre todo tipo de cousas -literatura, arte, política, filosofía...- e recollo opinións e comentarios que lle oín cando estábamos reunidos con moi pouca xente ou sen ningunha outra persoa presente. Son detalles que creo que poden ser de interese para completar a súa biografía e para valorar a súa obra, porque hai cousas que antes non se recolleran por escrito en ningún sitio.
–O libro ten un capítulo enteiro sobre a relación do poeta coa cidade de Lugo.
–Lugo foi moi importante na súa vida, porque alí foi onde fixo os seus estudos, onde se interesou pola literatura -sobre todo na biblioteca do Círculo das Artes-, onde casou e naceron os seus fillos... Frecuentou moito a cidade e participou na súa vida cultural, asistindo ás tertulias literarias do hotel Méndez Núñez xunto con Manuel María, Fole ou Celestino Fernández de la Vega. Na traxectoria vital de Novoneyra, Lugo é unha das tres cidades máis importantes, xunto con Madrid e Santiago.
–Na obra tamén se menciona, entre moitos outros lugares, a súa relación con Chantada.
–Chantada era unha terra que el apreciaba moito e viña visitarme a miúdo á miña casa de Merlán. Pero el xa coñecía moi ben a terra de Chantada antes de ter trato conmigo. Nos anos 50 xuntábase con Manuel María, Fole e outros e ían de excursión de aquí para alá, visitando todos os recantos da provincia. Daquela xa tiña moito trato con Chantada e ata deu algún recital de poesía no Casino. O que recordará aínda moita xente de Chantada é que Novoneyra foi pregoeiro das festas da vila en 1984.
–Un aspecto singular do libro é que tamén analiza a influencia da poesía clásica de China e Xapón na obra literaria de Novoneyra.
-É un aspecto importante ao que ata agora case ninguén lle prestou atención, aínda que o propio Novoneyra recoñecía ese influxo e falou del en conversas que menciono no libro. Ese influxo chegoulle sobre todo a través dalgúns escritores franceses do século XX que beberon moito nas literaturas orientais. A poesía breve e concentrada de Novoneyra ten similitude cos haikus dos poetas chineses e xaponeses e o seu sentimento da paisaxe e da natureza ten moito en común coa poesía oriental influída polo zen, unha corrente filosófica vinculada ao budismo. Pero tanto na brevidade dos poemas como no sentimento da natureza tamén estivo moi influído polo poeta de Mondoñedo Antonio Noriega Varela.
O libro de relatos Xuvia-Neda supón a volta de Vicente Araguas ao eido da Narrativa. O libro chegará a fin de mes ás librarías.
Este libro de relatos está composto dun par de ducias de achegamentos a ese terreo máxico, de puro realista, co que Vicente Araguas asegura manter unha relación carnal. E afellas que a través deste relatorio imos vendo como o erotismo e máis a chamada telúrica van ensamblando un conxunto onde a melancolía dos perdedores canxa coas maneiras nobres de quen miran como as luces do derradeiro tranvía abren paso á ollada riba da memoria, sentimental e histórica. Personaxes neboentos xunto a outros tan certos como Marcelino, saíndo do Hispano-Argentino o verán do gol a Rusia, ou Brigitte Bardot a erguer saudades que se debruzan no río onde unha cucaña dispón un xamón no seu remate. Mentres hai quen se desfai, literalmente, entre das ponlas das árbores e o neno Fandiño en canto de facer caligrafía prefire escoitar unha historia de amor que alá foi no comboio descendente. Un libro que se move entre o real e o pintado, á metade do camiño que vai entre Norma Jean e ese homiño namorado dunha rapaza, suicida que non foi aínda. Un libro que nos fala da froita madura recollida por un autor, agora que é ano hernandino, tan “perico en lúas” como o seu conto homónimo.
Esta semana, na actividade de dinamización lectora da Casa da Lectura de Espazo Lectura contaranse dous contos editados por Xerais: A aventura sorprendente dun homiño moi valente, o fascinante e disparatado libro escrito e ilustrado por Hans Traxler, e Dez abellas na laranxeira, de Marilar Aleixandre. A partir destes contos, os dous rimados, os participantes xogarán co ritmo, porán a proba a súa memoria visual e, finalmente, converteranse en poetas, xa quereconstruirán poemas imcompletos. A actividade será o mércores 10 na Casa da Lecura a partir das 18.00 horas.
(Retro)visor é o novo poemario de Antía Otero que chegará a vindeira semana ás librarías.
(Retro)visor parte desa feble liña que separa o real da ficción coa vontade de construír un espazo de identidade onde a voz se sinta cómoda. Non en van, este é un poemario confesional, aínda que configura unha confesión prometida que nunca dá chegado. Con imaxes de Win Wenders como telón de fondo e creando un lugar de silencio cheo de palabras, (Retro)visor constrúese a partir da hibridación de diferentes disciplinas, onde o código poético entrelaza un discurso de longo monólogo, de extenso poema intimista con forma de road-movie. Desde o cotián, apreixado nun fotograma de Paris-Texas, a confesión realiza aquí unha viaxe pola estrada interior para chegar á reflexión vital e ao pensamento.
David Rodríguez debuta na colección Xerais Poesía con Lapidarias. Os versos escuros. O libro chegará ás librarías a vindeira semana.
Coma un claroscuro de Caravaggio, estes «versos escuros» revelan as ambigüidades das categorías de luz e sombra e constitúen unha reiteración do fóra de campo cinematográfico mediante o cal o que non está aparece. As fotografías que acompañan os textos atravesan o abismo que arreda ao individuo de todo o que está fóra del, e nun raro exorcismo iconográfico «externalizan» e dan forma á súa paisaxe interior. Os poemas de Lapidarias. Os versos escuros botan man –mediante unha expresión mínima– das dualidades e elipses que debullan os oxímoros da existencia: a morte e a vida, a autodestrución e a redención, a linguaxe e o silencio, a corporeidade e a espiritualidade, a dor e o pracer, a violencia e o amor.
O luns 1 de marzo comezou a estadía de María Reimóndez na Universidade de Bangor, poñendo en marcha o segundo programa da «Residencia de escritoras/es galegas/os» organizado polo Centro de Estudos Galegos en Gales. Aquí pode consultarse o programa de actos nos que participará a aclamada novelista, tradutora literaria e activista galega, que terán lugar en Bangor, Liverpool e Londres. Os eventos inclúen unha conferencia impartida pola autora na Universidade de Bangor sobre xénero e tradución, lecturas da súa novela Pirata no Centro de Estudos de Escritoras Contemporáneas (da Universidade de Londres) e unha mesa redonda con Cymdeithas Cifieithwyr Cymru (a Asociación de Tradutoras/es e Intérpretes Galesas/es).
A Concellería de Cultura do Concello de Carral organiza para o vindeiro xoves, 11 de marzo, nas instalacións da Biblioteca Municipal un coloquio coa escritora Mª Xosé Queizán arredor do tema «Litertura e feminismo».
CRÓNICA VIGUESA DO TARDOFRANQUISMO
A novela que nos ocupa ten o engado de ser unha investigación sobre o Vigo do tardofranquismo a partir da pescuda sobre un asasinato, que conmocionou non só esta cidade, senón a Galicia do ano 72, o que a fai sumamente entretida para o lector, especialmente para o que supera os corenta anos, pois lembra aqueles feitos. Pero é, así mesmo, un exercicio metanarrativo, pois o novelista, que recrea o asasinato, vai amosando ao longo da novela o proceso de elaboración do relato.
O autor, dun xeito posmoderno, tenta amosar o proceso de creación da novela. O narrador, en primeira persoa, é o propio escritor que presenta o proceso investigador en que tenta reconstruír en toda a súa complexidade o asasinato do famoso industrial conserveiro Alfarem. Xa que logo, estamos no terreo da metaficción ou metanovela, que tanto éxito e predicamento ten na chamada novela posmoderna. Con todo, esta figura do narrador é, ao noso ver, tremendamente tópica e ata un pouco soño erótico de adolescente, pola atracción irresistible que exerce sobre as mulleres que entran en contacto con el. Aínda que se agradeza o propósito de estar ao día con isto da metanarración, moitas veces dá a sensación de que é un postizo para quedar a ben coa crítica posmoderna. Con todo, benvidos sexan estes intentos anovadores.
Onde máis acerta o autor é na recreación do ambiente do Vigo do tardofranquismo, especialmente ao amosar este Vigo desde a perspectiva de persoas tan diferentes como xornalistas, señoras de clase media, o propio autor da morte de Alfarem, a súa, a través de entrevistas que transcribe nun intento de fidelidade documental. Mesmo a análise do pasado que realizan estes personaxes permite recrear a vida viguesa desde o comezo do século XX.
[...]
Xa que logo, novela interesante pola análise da cidade viguesa do tardofranquismo e tamén polo intento posmoderno de meditar sobre a propio proceso de creación do relato, aínda que este último aspecto pareza un chisco tópico e o desexo postizo de estar ao día e de presentarse como posmoderno. O personaxe do narrador-novelista resulta tópico e pretensioso, como xa dixemos, e claramente mellorable. Sen ser a obra mestra que algúns proclaman por aí, é unha novela moi interesante, ambiciosa e digna de ser lida, especialmente por aqueles que queiran lembrar como foi de verdade o tardofranquismo, tan noxento, corrupto e represor coma o dos anos corenta e cincuenta, e coñecer ben a historia recente de Galicia dun xeito entretido.
[...]
Fragmentos do texto publicado por Manuel Rodríguez Alonso no seu blog Bouvard e Pécuchet o 7 de marzo de 2010.
Os ratos deixaron o texto publicado en ANT sen parte do seu contido. Por exemplo no inicio, onde salientaba que a historia si se conta, o que pasa é que se conta de maneira que ao autor lle permita sentirse a salvo. E outro tanto pasa no remate. Reivindicar isto, no 2010...Pois si, hai que facelo! Van subliñados e en cursiva, os bocados dos ratos.
O PERIGO DA MEMORIA
Título: Unha historia que non vou contar
Autor: Cid Cabido
Editorial: Xerais
Non teña medo, que a historia si se conta. Cóntase daquela maneira que sabemos contar os galegos, contando sen contar, dando datos pertientes para que non haxa que contar. E razóns para iso hainas, non se trata dun simple e oportuno xogo.
A nova novela de Cid Cabido conta tres historias, tres historias que son unha porque a estas alturas ninguén cre xa en que as historias individuais non estean conectadas…agás que aniñen detrás intereses políticos concretos para os cales iso representa un perigo. Na primeira historia aparecen o caso do aceite e Reace ( aquel caso de corupción, fraude e mortes derivadas que constituíu un dos escándalos máis berrantes do franquismo cando estoupou, alá polo 1972,e que, como conviña, nunca se deu deu esclarecido como de xustiza era) e o caso do asasinato de Antonio Alfageme (do 1974 outro misterioso asunto, do que si se atopou culpábel, porén fica a dúbida de que fora realmente el e polos motivos expostos…en lugar doutra xente e por motivos político-económicos ligados ao caso anterior, hai que lembrar que Antonio Alfageme, na novela Antonio Alfarem, era o mandamáis da Asociación de Conserveiros); ambos e dous casos parecen, de primeiras illados, mais ficou viva, en forma de lenda urbana, a vinculación entre eles. A segunda é a historia dun trío amoroso, un curioso trío formado por CC ( Cid Cabido? Non se aclara na narración, fai falta aclaralo?), Paula e Rebeca (irmás, loiras, Paula: a máis vella, Beba; a máis nova; son os dous motores, as dúas belidas e explosivas forzas motrices que evitan o abandono de CC…vista a súa preguiza existencial). E a terceira historia pode considerarse como a historia da elaboración da novela que se está a ler, na que se integran á perfección as dúas anteriores.
Evidentemente poden acharse concomitancias coa súa obra anterior. Así, o propio CC semella saído daquel grupo abeliano (2000), un ser tendente á abulia existencial, vividor preto do antiheroe, amante do Rioja , durmidor de libros, que se move grazas a impulsos externos, é un exemplo ben acaído da destrución da personalidade individual de que tanto se fala na posmodernidade,e tamén un presioco exemplo de cómo esa mesma personalidade nos é imprescindíbel porque é desde ela desde como somos recoñecidos polos demais. Por outra banda, esa crónica de cómo se vai construíndo a novela, lembra inequivocamente o Blúmsdei (2006) e considerámolo unha depuración, moito máis chea de contido, daquela experiencia. Dous títulos, do mesmo autor, para reivindicar a faciana posmoderna dun Cid Cabido que sempre se preocupou pola renovación formal da novela e nos ensina, con este título, que esa actitude tan vangardista (contar sen contar, subir sen subir e baixar sen baixar) non é nada novo entre nós. Non debe, isto, pasar por alto, sobre todo a quen pense que a actitude posmoderna é cousa de xentes que non teñen outra cousa que facer.
Igual que O Cabo do Mundo (Xabier Quiroga) anoaba, nunha única historia, a actualidade e os comezos da Guerra Civil, a novela de Cid Cabido interpretátase tamén no grupo daqueles títulos que se insiren na corrente de recuperación da memoria histórica. Deixando ben claro que as coincidencias coas “novelas da Guerra Civil” son inevitábeis, mais non sempre nesas novelas da guerra se acha implícita a vontade de recuperación da memoria histórica, feito dos nosos días. Unha historia que non vou contar, para esa finalidade bota man dos anos finais do franquismo, dun fenómeno tan popular como é a lenda urbana e da permanencia dos feitos na memoria colectiva (inclusive das/nas cousas, para quen queira) de xeito que logra unha novela que achega un discurso integrador no cal as diferentes perspectivas (actitude non determinada pola mentalidade moderna, elitista, se se quer, e outra que ben se pode considerar popular ) conviven harmonicamente alimentándose unha á outra. E o nó apreta con máis intensidade á hora de comprobar como no propio CC convercen, narrador, autor, protagonista, realidade e ficción, diacronía e sincronía, e tamén cultura ( co que ten de elitismo) e popularidade.
O discurso procura en todo momento un ritmo lector marcado por unha discursividade que proporciona unha lectura agradábel e intensa. Nun ton marcado polas constantes referencias a filmes de serie B, correlato ficticio da vida real, ou ao revés, recordatorio permanente na procura de reflexionar a razón desa dualidade ( ficción, realidade) que non é tan antagónica como moita veces se pensa, sobre todo se se tenen conta como aquí se bota man da ficción para ilustrar/reivindicar/recrear o real. Tal ten despréndese tamén da convivencia entre un léxico culto ( sen extremismos, doadamente comprensíbel) con outro de raigame vulgar, popularizante e que constitúe o único aspecto desta novela a falar en negativo, pois bótase man, non poucas veces, de calcos semánticos e castelanismos absolutamente desnecesarios cando a lingua galega posúe os suficientes recursos ( e máis ) para dar conta desa realidade sen ter que recorrer ao hiperrealismo ficticio.
Como consecuencia, e tamén como instrumento, como estratexia narrativa, a novela tamén consiste nunha moi notábel recreación da sociedade viguesa nos estertores do franquismo, unha sociedade de nivel acomodado ou alto, corrupta e pretensiosa (a de Mercatil, do Náutico, do Aeroclub, do Club de Campo), e quen queira interpretar a realidade do actual acontecer sociopolítico á luz desta novela, ben pode facelo, que a historia cóntase, se se conta é por e para algo, e, por certo, que para contala non houbo que recorrer a ningún extremismo. ASDO.: Xosé M. Eyré
Este texto foi publicado por Xosé Manuel Eyré no seu blog o 7 de marzo de 2010.
En 1991, An Alfaya (Vigo, 1964) chegou ao universo literario infantil cunha peza teatral dun único acto, O maquinista Antón, que lle valeu daquela o Premio de Teatro Xeración Nós e amosaba o compromiso da autora co teatro, en galego e para nenos, xa dende o comezo da súa obra.
Un compromiso que non lle impediu probar outros xéneros, no eido infantil, xuvenil e para adultos, nos que tamén acadou un recoñecemento notable avalado pola obtención dos máis prestixiosos premios, entre os cales se atopan o Merlín, o Lazarillo, o frei Martín Sarmiento ou o Fundación Caixa Galicia.
Agora, dezanove anos despois daquel primeiro achegamento triunfante, edicións Xerais vén de recuperar esa súa primeira obra para a colección Merlín, onde xa figuran outros títulos da autora como a A encontadora, O caderno azul e Sireno, Sireno.
O maquinista Antón é unha peza teatral artellada nun único acto malia estar protagonizada por multitude de personaxes, os viaxeiros dun tren que non se pode poñer en marcha porque non ten maquinista. Este non aparece e cando o fai xoga a fuxir de todos.
O xogo, a compoñente lúdica, é o trazo fundamental desta peza onde, partindo dunha situación caótica, ás veces case histérica, a autora recrea un ambiente circense, entrañable e romántico, nunha estación de tren ocupada polos máis excéntricos personaxes: o home dos globos, o pescador de soños, unha vella, un mozo tatexo e unha moza que fala co i. Moi diferentes todos eles malia teren un obxectivo común, conseguir que o maquinista volva ao seu posto, poña en marcha a máquina e os leve ao seu destino. No transcurso desa empresa destacan os momentos de desorde e loucura mais sobre todo o xogo, que se fai evidente nas adiviñas e nas cantigas que adobían o texto e, xunto ás alusións que se fan ao público, fan que quen le se sinta tamén participe do que nas páxinas do libro acontece.
Unha pezaa onde non faltan tampouco as referencias ao onírico, e ao que cada un dos personaxes soña ser. Antón acadou o seu soño que relata para todos nunha fermosa historia dentro da peza que convirte aos viaxeiros e aos lectores en público improvisado.
Xa que logo, quen le participa e goza penetrando nun ambiente fantástico, que reproduce Santy Rodríguez con mestría nas súas ilustracións, ao tempo que experimenta diferentes sensacións movido polo ritmo marcado pola autora mediante os personaxes excéntricos e os diálogos delirantes que dinamizan a peza. Paula Fernández
Texto de Paula Fernández publicado en «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo, o 4 de agosto de 2010.
Forest Zhang, director de Administración do IBBY, comunicou a editorial a inclusión na Lista de Honra do IBBY 2010 d' O único que queda é o amor de Agustín Fernández Paz e d' A noite d' O Risón de Gonzalo Moure pola calidade da tradución realizada por Ignacio Chao. Ambos os dous títulos foron publicados a finais do ano 2007 na colección xuvenil ilustrada. Os diplomas serán entregados a Agustín Fernández Paz e Ignacio Chao o 9 de setembro de 2010, na sesión que se celebrará no Palacio de Congresos de Galicia dentro das actividades do Congreso Internacional do IBBY que, por vez primeira, se celebrará en Galicia.
O único que queda é o amor de Agustín Fernández Paz, ilustrado por Pablo Auladell é un dos libros máis premiados e recoñecidos dos publicados en Galicia durante os últimos anos. Reeditado en cinco ocasións, con anterioridade a súa inclusión na Lista de Honra do IBBY, recibiu o Premio Xosé Neira Vilas ao Libro Infantil e Xuvenil do ano 2007, o Premio Asociación de Escritores en Lingua Galega (Infantil-Xuvenil), 2007, o Premio Literario Frei Martín Sarmiento (3º ESO a Bacharelato), o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil 2008 .
A noite d' O Risón de Gonzalo Moure é unha trepidante novela breve na que un fato de mariñeiros atrapados polo temporal e varias personaxes misteriosas, comezan a contar historias sobre tormentas, naufraxios e mortos. Acollida con entusiasmo polos mediadores, a crítica axiña salientou a calidade da tradución de Ignacio Chao, na que se fixo un magnífico traballo coa linguaxe popular mariñeira.
Os nosos parábens para Agustín Fernández Paz e Ignacio Chao por tan importante recoñecemento.
El Correo Gallego publicou no seu suplemento dominical unha entrevista con Isaac Xubín, o tradutor dnede o éuscaro de Bilbao-New York-Bilbao, a novela pola que Kirmen Uribe obtivo o Premio Nacional de Narrativa en 2009, ademais dun adianto das súas primeiras páxinas.
Capítulo 1
OS PEIXES e as árbores parécense.
Perecénse nos aneis. As árbores téñenos no tronco. De facermos un corte horizontal a unha árbore veriamos no tronco os seus aneis. Un anel por cada ano, é así como se sabe cal é a idade da árbore. Os peixes tamén teñen aneis, pero nas escamas. E como acontece coas árbores, grazas a estes aneis sabemos cal é a idade do animal.
Os peixes sempre están a medrar. Nós non, nós minguamos dende a chegada da madureza. O noso crecemento detense e os ósos comezan a xuntárense. A persoa encolle. Os peixes, pola contra, crecen até morreren. Máis rápido cando son novos e máis lentamente co paso dos anos, pero sempre están a medrar os peixes. E por iso teñen aneis nas escamas.
O anel dos peixes orixínao o inverno. O inverno é o tempo durante o cal o peixe come menos e este momento de fame deixa unha pegada escura nas súas escamas. Porque crecen menos durante a época do inverno. No verán non. Cando os peixes non pasan fame non queda marca ningunha nas escamas.
O anel dos peixes é microscópico, non se ve de primeiras, pero velaí está. Coma se fose unha ferida. Unha ferida sen pechar ben.
E coma os aneis dos peixes, os momentos máis difíciles fican na nosa memoria, fan marca nas nosas vidas, até convertérense en medida do noso tempo. Os días felices, pola contra, pasan lixeiros, rápido de máis, e axiña os esquecemos.
O que para os peixes é o inverno, para as persoas é a perda. A perda delimita o noso tempo: o final dunha relación, a morte dun ser querido.
Cada perda, un escuro anel no interior.
O DÍA que lle dixeron que lle quedaban poucos meses de vida, o meu avó non quixo volver á casa. A miña nai, a súa nora aínda moza, acompañouno ao médico aquela mañá. O avó escoitou con serenidade o que dicía o médico. Escoitouno todo sen dicir ren e, despois, deulle a man ao médico e despediuse con amabilidade.
Ao saíren da consulta miña nai non sabía que dicir. Despois dun longo silencio preguntoulle ao avó se ían cara ao autobús. El respondeu que non.
Díxolle «Non imos volver aínda. Pasaremos o día en Bilbo. Quero ensinarche unha cousa» e tentou sorrir.
O avó levou a miña nai ao museo de Belas Artes de Bilbo.
A miña nai non esquecería endexamais aquel día, que a mesma mañá que lle anunciaron que ía morrer, o avó levouna a un museo. De que xeito tentou que a beleza se mantivese por riba da morte, en balde. Como se esforzou para que miña nai gardase outra lembranza daquel día tanacedo. Miña nai sempre tería na lembranza aquel xesto do avó.
Era a primeira vez que entraba nun museo.
CORENTA E CINCO anos máis tarde era eu quen entraba no museo. Precisaba información sobre un cadro e aló fun. Andaba tras o rastro dunha obra do pintor Aurelio Arteta coma quen segue unha pista medio borrada, dun xeito totalmente intuitivo. Pero unha voz interior dicíame que ese cadro era importante, que sería unha peza fundamental na novela que estaba a escribir.
O cadro era en orixe un mural, pintado, concretamente, no chalé de Ondarroa onde pasaba o verán o arquitecto Ricardo Bastida. Arteta pintouno no salón da casa durante o verán de 1922. Na década dos sesenta, porén, algúns anos despois de morrer Bastida, a familia vendeu o chalé. Botaron a casa abaixo para construír pisos. Pero, por sorte, o mural salvouse. Tiraron da parede a obra de Arteta e levárona ao museo de Bilbo. Dende entón está exposta no museo, nunha das salas do primeiro andar.
José Julián Bakedano, un dos responsables do museo, amosoume o mural. Daquela ocupaba tres paredes do salón do chalé. Na fachada estaba a galería, para mirar o mar. Nomuseo, pola contra, colocárano coma se fose un tríptico. No centro, na peza máis grande, aparece a representación dunha romaría. E nos laterais os outros dous fragmentos. Nun deles móstrase unha muller da época coas feituras dunha Venus do renacemento. No outro hai unha parella nova falando baixo dunha árbore. Á primeira vista chaman a atención as cores do mural. Arteta utiliza unhas cores moi vivas para retratar os mozos que van á romaría dunha aldea da montaña: verdes, azuis, lilas. Antes, endexamais se utilizaran deste xeito.
«Ao principio, algúns críticos non viron con bos ollos a obra de Arteta. Dicían, burlándose, que semellaba que utilizara lentes de cores para pintar» comentoume Bakedano. «A Arteta notábanselle os anos que estivera a estudar pintura en París. Viviu en Montmartre e alí ficou namorado dos traballos de Toulouse-Lautrec e de Cézanne. Pero non quixo nunca romper completamente coa tradición. Por iso, os seus cadros, lémbranme as vellas tabernas pintadas con cores moi vivas, son modernos pero sen perderen o feitizo».
No mural represéntanse dous mundos, os dous ao mesmo tempo. Por unha parte áchase o rural e pola outra o mundo urbano. As mozas do casarío visten de xeito tradicional. A saia chégalles até o nortello, pano na cabeza e sen escote. Pola contra, as mozas de cidade visten con outro aire. Os seus vestidos son lixeiros, móveos a brisa. Levan saias máis curtas, deixan os xeonllos ao descuberto e amplos escotes. No peito, amais, levan colares. Ao lado das aldeás, as mulleres da cidade teñen unha actitude atractiva, coma se estivesen a facerlle as beiras ao espectador. Na pintura é moi evidente a influencia do Art-Decó, transmite ese optimismo dos anos vinte.
Este cadro mostra o salto do mundo antigo ao novo e o contraste entre as mozas do casarío e as da cidade incrementa o erotismo das segundas» precisoume Bakedano. O certo é que o mural da casa de Bastida non era senón un ensaio. Aurelio Arteta non dominaba axeitadamente a técnica do mural e o arquitecto deixoulle o salón da súa casa para que fixese probas. A auténtica obra chegaría un pouco máis tarde. Ricardo Bastida deseñara a que sería a sede do Banco de Bilbao en Madrid. O edificio que construirían na mesma rúa Alcalá converteríase na súa obra máis importante até o momento. A sede, en resumo, debía ser símbolo non só do banco, tamén da cidade de Bilbo. Símbolo de fortaleza e de modernidade. Aquel traballo consolidaría as traxectorias de Bastida e de Arteta, faríaos coñecidos fóra do País Vasco.
Bastida quería que Aurelio Arteta pintase os murais do recibidor do banco. Coñecíanse dende cativos e as vidas de ambos os dous transcorreran paralelas, a dun polo camiño da arquitectura e a do outro polo da pintura. Na sala circular de entrada ao banco Arteta pintaría unha alegoría de Bilbo. Aparecerían os traballadores do porto, os dos altos fornos, a xente do campo, as vendedoras de peixe etcétera. Aquel era un labor inmenso, máis de dez murais, e ademais sobre unha superficie irregular.
Arteta aceptou o encargo pero antes quería adestrarse. Era moi esixente consigo mesmo, custáballe moito dar un traballo por finalizado. Nunha ocasión, anos despois, no seu exilio mexicano, un comprador, retirando a cobertura, tentou mirar un cadro que aínda non estaba rematado e que se atopaba tapado por un pano. Cando Arteta o viu, encolerizado, feriu o curioso na cara cunha espátula. Seica era a única cousa que o puña fóra de si.
A edición en galego de Bilbao-New York-Bilbao chegará ás librarías a finais da vindeira semana.
CONTRA O PENSAMENTO TÚZARO
Rivas reúne neste novo libro os artigos que publicou durante un ano na edición galega do xornal El País. O atractivo destes artigos é que non son só, a maior partes deles, de opinión, senón ao mesmo tempo literarios, pois o comentario da actualidade galega faise empregando técnicas propias da escrita literaria como a metáfora, a ironía ou, especialmente, o esperpento, para dar unha radiografía do que o autor chama o pensamento túzaro.
Ao xeito de Valle, no sintagma pensamento túzaro Rivas xunta dúas palabras que nunca antes se xuntaran e que ademais parece imposible xuntar. O pensamento é a capacidade de razoar e someter todo á luz da razón. O túzaro é quen nunca razoa, quen parte das súas ideas e non as analiza nin discute e ata, se alguén llas somete a crítica, reacciona de forma bruta e sen educación.
Os artigos de Rivas van presentando, con grande ironía e sentido do humor, as claves e persoeiros do pensamento túzaro, que xermolaron especialmente na campaña electoral das eleccións do 11 de marzo de 2009 e despois delas. Segundo o autor grandes ideas deste tuzarismo, que non analiza a realidade senón que berra tópicos e descualificacións gratuítas, son a mentira da imposición do galego e expulsión do castelán, a subvención da cultura galega (coma se o Estado non subvencionase bastante máis o Instituto Cervantes, as fábricas de coches ou a Banca), a falacia de que os defensores do galego son xente oposta ao progreso, o estereotipo de que as persoas que procuran a recuperación da memoria histórica son uns frustrados que só buscan un desquite político… Xa que logo, quen queira entrar en contacto coas ideas básicas do tuzarismo (neoloxismo acertado que inventa Rivas para este non-pensamento) ten que ler este feixe de artigos.
Mais, como xa dixemos, o libro non só analiza o tuzarismo senón que aparecen tamén os seus persoeiros: Corina Porro, Feijoo, Francisco Vázquez… Espazo á parte merecen voceiros do tuzarismo como Jiménez Losantos, Pedro J. Ramírez ou os medios que dirixen e lles dan acollida, cuxa opinión tanto preocupa ao actual presidente da Xunta. Tamén entran neste tuzarismo medios galegos, que o autor non cita polo seu nome, pero todos pensamos en La Voz de Galicia ou no Faro de Vigo, coas súas políticas claramente contrarias á normalización do galego.
Como xa dixemos, o libro engaiola o lector non só polo que di, senón por como o di. Acerta no emprego da caricatura esperpéntica e na sátira humorística. Ademais Rivas dá no albo ao empregar neoloxismos para caracterizar este tuzarismo: a non-Galicia, a Neo-Galicia, o decremento sostible/sustentable do galego que propón o goberno galego actual, a deconstrución de Galicia, a decota de Galicia… Son todos eles achados neolóxicos que atraen o lector e que provocan nel un sorriso, mais un sorriso agre e crítico.
Polo libro pasa ademais gran parte da vida da Galicia destes dous últimos anos: a súa cultura, a figura de Piñeiro despois do ano a el dedicado, libros que impresionaron ao xornalista…, en fin, a Galicia verdadeira e que nada ten que ver coa Galicia túzara.
Cómpre ler este libro para entenderemos mellor as declaracións que non deixan de aparecer na prensa nos últimos días, como a do conselleiro que di que a cultura galega vive ensimesmeda (se algo ten a cultura galega é a apertura cara ao exterior e debe lembrar o conselleiro en que lingua peninsular se fixo a primeira tradución do Ulises, por exemplo, ou comparar, estes días en que saíu Ferrín presidente da RAG, o que escribían os novelistas casteláns nos cincuenta e a xeración de Ferrín por estes mesmos anos), ou do Conselleiro de Eduación, que afirma que coñecer o galego é desprezar o resto de linguas… En fin, tuzarismo puro e duro, como o das reaccións da prensa madrileña perante a manifestación do xoves 21 de xaneiro. Manuel Rodríguez Alonso
Texto publicado no blog Bouvard e Pécuchet o 25 de febreiro de 2010.
O vindeiro sábado, 6 de marzo, ás 20:00 horas presentarase nas instalacións do Círculo Saviñao (rúa Pardo Bazán 17 de Escairón) O Cabo do Mundo, a cuarta novela de Xabier Quiroga. No acto acompañarán ao autor Enrique Sampil e Manuel Bragado. O Cabo do Mundo, seleccionada como unha das tres mellores obras de Narrativa de 2009 polos membros da AELG, está recollendo as maiores beizóns por parte da crítica que a saúda de forma entusiasta.
A MEMORIA QUE NON CESA
Dentro da novela galega contemporánea podemos establecer un subxénero que foi definido hai pouco de forma certeira polo profesor estadounidense John Thomson como novelas da memoria, é dicir, novelas que tentan reconstruír a sublevación franquista e a represión que orixinou, mais que non quedan na pura análise da sublevación do 36, senón que se mergullan tamén nos anos da República e na análise dos corenta anos de represión do franquismo. Esta nova achega narrativa de Xabier Quiroga é un exemplo acaído deste subxénero de novela, tan vital hoxe na literatura galega.
O novelista, sabémolo pola nota final, opta polo recurso do manuscrito encontrado, pois o texto novelesco é a narración en primeira persoa do protagonista, que tenta reconstruír o pasado do seu pai –posiblemente un membro das patrullas do mencer, que paseaban republicanos– e que edita o seu amigo e axudante nesta pescuda Xosé Manuel Reina.
A investigación do protagonista-narrador é suscitada porque, no enterro do seu pai, “un velliño moi vello” lle berra ao cadáver do pai: ”Adeus, asasino”. O protagonista, un profesor e novelista, na mellor liña do personaxe intelectual rico e conflitivo, tentará descubrir o significado destas palabras. Por outra banda, emprende esta pescuda desde unha situación límite, pois padece un cancro, que será causa da sua morte. Mais, antes de morrer e por consello-imposición do seu amigo e axudante Reina, escribirá a xeito de narración en primeira persoa o proceso desta investigación sobre o pai.
Xa que logo, estamos perante unha novela da memoria histórica. O autor utiliza fontes históricas, mesmo fala con historiadores reais que escribiron libros e artigos sobre a represión franquista, especialmente no concello do Saviñao, lugar onde actuou o pai. Por todas as partes atopa con muros de silencio, mesmo nas institucións. A novela é deste xeito unha boa reflexión sobre os atrancos que sofre a recuperación desta memoria histórica entre as que cómpre citar a actitude negativa das propias autoridades, o pacto que se fixo na Transición de evitar estes temas, a posición dos propios historiadores afectos ao poder que non queren tocar o asunto ou mesmo que na Transición e na actualidade os represores e os seus fillos seguen a ocupar postos de importancia na política, na economía ou na sociedade. Neste sentido a investigación sobre a figura do xefe da patrulla do mencer, o alcalde perpetuo do Saviñao D. Evaristo Moreiras, na ficción, así como sobre o seu fillo, importante empresario na actualidade, atopa todo tipo de obstáculos que o protagonista, coa axuda de Reina, irá superando.
A novela pode entenderse deste xeito como unha novela ensaio sobre as dificultades que se achan na recuperación da memoria histórica. Ás aludidas no parágrafo anterior hai que unir principalmente o medo que o franquismo meteu no corpo das propias vítimas da represión e nas súas familias. Cómpre calar para non ter novos problemas e ata na actualidade os netos teñen que gardar silencio, pois os herdeiros dos represores son, ás veces, poderosos abondo e non se sabe nunca como se poden vingar.
Como adoita acontecer nestas novelas da memoria, a falta de datos fai que o novelista teña que imaxinar moitas veces como foron os feitos, de tal xeito que se mesturan realidade e ficción. Tamén o mesmo proceso de pescuda se converte nunha aventura persoal e mesmo enfronta o investigador coa súa propia realidade persoal. Desta forma o narrador-protagonista Carlos Pereiro, a partir da investigación da vida do pai, enfróntanse coa súa propia vida, a súa infancia, a súa adolescencia, o seu fracaso matrimonial ou a súa derradeira relación amorosa cunha antiga alumna brasileira.
A novela, como adoita acontecer con outras deste subxénero, convértese en sucedáneo da historia. Entra onde os historiadores non se atreven a entrar: as figuras dos represores e non dos reprimidos. Nas investigacións históricas adoita falarse dos reprimidos e asasinados con nomes e apelidos, mais cálanse moitas veces, polos motivos devanditos, os nomes, actividades e cargos dos represores.
Esta novela afonda non nos reprimidos, aínda que tamén o fai, senón nos represores. Aí reside outro acerto. Na figura do alcalde asasino e xefe das patrullas do mencer moitos dos que xa temos algúns anos estamos a ver persoeiros dos franquismo da nosa infancia e das nosas bisbarras, dos que todos sospeitabamos que fixeran cousas horribles, mais ninguén falaba diso porque o medo non deixaba abrir a boca. E hoxe, o que tenta recuperar esta memoria da infamia, segundo moitos medios de comunicación, é alguén que busca o desquite, quere vinganza e ata os herdeiros dos represores poden levalos aos tribunais. De aí o acerto da novela ao centrarse fundamentalmente nos represores.
O desenlace é un tanto folletinesco, mais é posible que ata na realidade acontecesen cousas así, pois a represión na Arxentina xa nos afixo a ver como os asasinos quedaban cos fillos cativos dos asasinados. Na novela, dous da patrulla que asasinan o matrimonio Pepe-Estrela acaban recollendo as súas fillas, cóidanas e ata rematan casando con elas. Soa a folletín, mais todo é posible e verosímil despois das terribles experiencias históricas vistas na Guerra Civil española, en Chile ou na Arxentina das ditaduras militares. O lector, no final da novela, non sabe distinguir, xa que logo, que hai de ficción e realidade nestes casos, pois a realidade, por dura que sexa, supera ás veces a ficción. É outro dos méritos da novela.
Outro aspecto engaiolante desta obra é o personaxe Gumersindo, o home que vive coma un Robinson, só na natureza, ao xeito dun home prehistórico, que practicamente se sustenta co que el mesmo caza ou recolle. Na mesma liña, dentro neste caso da ironía, hai que salientar a figura do xefe de estudos do instituto onde traballa o protagonista, así como a presentación acertada do ambiente de moitos dos nosos centros de ensino secundario, que tamén ofrece a novela a partir da descrición do devandito instituto.
Así mesmo, como acontece noutras novelas da memoria, e como ben salientou o estudoso estadounidense John Thompson, hai unha valoración altamente positiva do período da II República como un espazo de liberdade, federalismo e xustiza, como comprende mesmo alguén tan primario e afastado da política como o propio Gumersindo. Cómpre subliñar igualmente a presentación da Galicia rural e dos campesiños como persoas solidarias, embarcadas en proxectos sindicalistas e progresistas, que desbotan o tópico dereitista do mundo rural conservador, antimoderno e individualista, que é outro dos tópicos forxados polo franquismo e que segue aínda vixente hoxe na dereita galega e asimilados.
En canto á lingua, Quiroga é posiblemente un dos novelistas actuais que mellor manexa o galego. Así manifesta un bo uso do infinitivo conxugado, emprega o artigo diante dos nomes propios de persoa (como é habitual na lingua falada da maior parte de Galicia) ou usa formas de superlativo como “un velliño moi vello” (páx. 15), que remiten á enxebreza da súa sintaxe. Non obstante, advertimos algúns erros como o emprego do comparativo que diante de min no canto de ca (“Mellor que a min”, páx. 193), o emprego de rir sen pronominalizar con complemento de réxime (“rían da propia miseria“ –páx. 145–, cando tanto o DRAG como o recente Gran Xerais establecen a pronominalización obrigada nesta acepción) ou a eliminación da preposición a, ao xeito castelanista, ante os adverbios comezados por a (“de arriba abaixo”, páx. 259; nestes casos, os DRAG, a partir da chamada información agochada dun dicionario, impón o emprego de a).
Achamos erros léxicos, que máis ca ao autor, hai que atribuír á falta de lectura dos textos por correctores profesionais, como o emprego de “lentes” como masculino, o castelanismo “finca” (páx. 191), “mimos” (por mecos, páx. 20), “apartado” (como substantivo, por sección ou outro substantivo sinónimo), “modais” (páx. 56) por modos ou educación.
Como conclusión, aconsellamos a lectura desta novela para así comprendermos o noso pasado recente, así como os atrancos que atopa a recuperación da memoria histórica, máxime nestes tempos en que o goberno autonómico lle retira as axudas e subvencións á recuperación desta memoria. Manuel Rodríguez Alonso
Texto publicado no blog Bouverd e Pécuchet o sábado 27 de febreiro de 2010
XABIER QUIROGA ENSAIA UN CONVINCENTE EXERCICIO DE SEDUCIÓN NARRATIVA CUNHA NOVELA INTENSA, DRAMÁTICA E ALICERZADA NAS REGAÑAS DA MEMORIA
Nominada como unha das mellores novelas para o premio de narrativa da Asociación de Escritores en Lingua Galega, xunto coas propostas máis recentes de Cid Cabido e Luís Rei, ambas as dúas comentadas nestas páxinas, O Cabo do Mundo é, sen dubidalo, unha gran peza novelística que recomendamos vivamente. Quiroga retorna, dalgún xeito, ao Bouzuás das súas primeiras obras para ofrecernos outro territorio parello, desde agora incorporado ao imaxinario literario galego, como é o do Cabo do Mundo: lugar onde o Miño dá unha volta entre Escairón e Chantada. É alí onde se desenvolve boa parte da trama da súa proposta e, ao meu parecer, é aí onde circulan as páxinas máis brillantes pola súa transparencia e verismo, e porque nese lugar todo cobra un claro significado alén da metáfora: aí é onde o protagonista, cunha grave enfermidade ao seu lombo, persevera na procura teimosa da súa propia identidade persoal nun pasado ao que non lle ten medo pero no que é incapaz de penetrar; aí é onde intenta ver que pode haber ao final, que é a propia condición humana e cales son os seus límites, para o que atopa un personaxe de memoria imperecedoira no lector como é Gumersindo: indómito como a terra que o rodea, franco e leal, cheo de vellos saberes mais tamén depositario de grandes misterios para quen o silencio é tan elocuente como a palabra.
Se algún elemento cómpre destacar desta novela, alén do logrado verismo que a domina desde a primeira até a derradeira liña, é a conseguida tensión dramática a través da cal o lector quere seguir a evolución do protagonista nesa situación extrema que vive, debilitado fisicamente mais tamén animicamente ao procurar sen sosego unha resposta que explique de vez de onde vén, resposta que se vai desvelando a través da esculca que afonda nos convulsos acontecementos do ano 36, nomeadamente na represión que se operou singularmente nun lugar como O Saviñao, de xeito que o drama persoal avanza parello ao seu declive físico, pero que ademais se proxecta polos carreiros das grandes preguntas do ser humano cuestionando todo aquilo que se asoma ao abismo do descoñecido... Velaí como o devezo por saber, o desexo por coñecer a auténtica verdade move ao protagonista, e diría eu que ao lector, transparentando a crueldade duns días ignominiosos que nunca está de máis lembrar, devorcando historias reais, "carne viva", vinganzas e represalias motivadas por motivos políticos, mais tamén por razóns asentadas na paixón e no desexo; sen esquecer ese fío suxestivo que reflexiona sobre a eliminación da documentación oficial da que se puidesen derivar funestas consecuencias. Neste contexto, o único operativo para reconstruír a propia identidade, a persoal e a dalgún xeito a colectiva era e é a memoria, á que se apela sen pausa, unha e outra vez.
Ben se poden engadir, ao sinalado, outros méritos da novela como son tanto o rexistro expresivo que Quiroga emprega e que resulta extraordinariamente brillante, case me atrevería a cualificar como gozoso, como a tonalidade se se quer detectivesca –apoiada pola presenza final do intuitivo Reina, alcumado como un novo Holmes- ou a acaída arquitectura da peza, que retarda ou remansa a acción cando cómpre para logo acelerala outorgándolle un ritmo trepidante que turra, inevitablemente, do ánimo do lector.
Xabier Quiroga reafírmase así como un excelente novelista con esta novela: tiroulle partido a un argumento, artellou unha excelente historia e, ao tempo, soubo moi ben como contala. O Cabo do Mundo non debería, abofé, pasar desapercibida. Ramón Nicolás
Texto publicado no suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia, o sábado 27 de febreiro de 2010
Linda á espreita, de Alexander Steffensmeier, será un dos contos protagonistas da sesión do Contomar que organiza Espazo Lectura este luns, ás 18:00h na Biblioteca Municipal de Gondomar. Coa historia de Linda, a vaca que se agochaba cada mañá para meterlle un susto ao carteiro, os membros do Contomar celebrarán o cumprecontos de Ruoqi. Ademais, recibirán a visita de Manuel, un profesor do CEP Neira Vilas, de Peitieiros, que nos traerá o conto De quen foi a culpa?
Acaban de chegar do prelo os primeiros exemplares do máis recente libro de Antón Cortizas, Ao pé da Laxa da Moa. Publicada dentro da coleción «Gran Merlín» é esta unha fermosísima recompìlación de literatura de tradición oral realizada no ámbito do concello de Carnota. Un utilísimo libro de folclore de noso.
Ao pé da Laxa da Moa de Antón Cortizas recolle un labor de recolleita e transmisión da riqueza literaria oral do concello de Carnota. É abondoso o número de cantares que se recolleron, así como, adiviñas, trabalinguas, contos, lendas e máis refráns. Unha colectánea, ilustrada por Fino Lorenzo, que dá mostra do que esta terra vale e do que podería valer todo o noso país de querérmonos un pouco máis como colectividade e de sabermos que pese ao imperio do castelán sobre a nosa lingua, pese ao poderío do número sobre a letra, pese ao andazo da falsa globalización e da uniformidade, pese a todo isto é que a Humanidade está feita de países pequenos coma o noso, está feita de recunchos que por seren pequenos son inmensos, porque están cheos de vontades e de mentes creativas e fantásticas; porque, seguindo as leis naturais, medran e se desenvolven, e rin e choran, e aman e morren na diversidade, na diferenza.
Cando Uxío Novoneyra publicou Os Eidos, en 1955, a súa voz converteuse de inmediato nunha das máis intensas, renovadoras e salientables da poesía galega. En Os Eidos agroma unha poesía limpa, concisa e breve, que asenta nunha profunda identificación entre o poeta e a natureza, e que nos vai mostrando, desde un certo ensoñamento de quen escribe, un intimismo radical ligado á terra e aos sentimentos de pertenza a esta. Un libro de fondo silencio, esencial, cósmico, universal, irrepetible. A presente edición de Xerais Clásicos, preparada con motivo do «Ano Novoneyra 2010», recolle fielmente os contidos da edición Os Eidos. Libro do Courel, editada por Edicións Xerais de Galicia en 1981, e revisada ao longo das décadas de 1980 e 1990 polo autor. Ademais, Xerais prepara na mesma colección, a publica Dos soños teimosos, volume de conversas, no que Novoneyra proporciona a súa visión sobre a poesía e sobre a súa propia obra.
O cartel de Xerais do Ano Novoneyra, sobre foto de Xurxo Lobato, pode baixarse en pdf aquí.
Que se pode esperar dun libro que se titula Unha historia que non vou contar? Pois, así de inicio, suxíreme unha especie de reto, coma se o autor me estivese dicindo “Vaste atrever a ler un libro que se titula así?" E cando vexo que o autor é Cid Cabido teño aínda menos dúbidas de que, en efecto, me está retando, polo que xa non demoro máis a lectura. Afortunadamente. Seguindo técnicas similares ás de Truman Capote en A sangue frío ou Cercas en Soldados de Salamina, o autor parte dun suceso real (o asasinato dun afamado conserveiro en Vigo nos 70) para construír unha ficción que tamén ten moito de non ficción. O narrador é un escritor que está intentando escribir unha novela sobre este suceso; da súa man imos dunha versión a outra dos feitos, devorando páxinas para tratar de aclarar o suceso, para alcanzar a Verdade, tan esquiva e finalmente tan relativa. A orixinalidade, a intriga e o humor guían a lectura destas só 267 páxinas –que marabilla nos tempos que corren!– probablemente porque o autor non quixo escribir “un deses ladrillos de mil páxinas que adoita ler a xente que nunca le máis dun libro ó ano”, en palabras do propio narrador da historia. Rosa
Texto publicado no blog Trafegando ronseis.
Na primeira semana de marzo aparecerá nas librarías un importante ensaio de Francisco Calo Lourido Os Celtas. Unha (re)visión dende Galicia.
Os celtas, despois de moitos anos nos que se fixo investigación arqueolóxica sen precisar deles, rexurdiron, en Europa e en toda a Península Ibérica, como tema de investigación e, sobre todo, de polémica, na década dos oitenta. A comunidade científica, sensu lato, sufriu, en Galicia, unha división negativa entre celtófilos e celtófobos, como se de equipos de fútbol se tratase. Proliferaron, aquí, publicacións sobre o celtismo, nas que todo era, e aínda é, celta, ou nas que a verba celta pouco máis ocupaba que unha parte do título.
Neste libro, o autor fixo un achegamento á cuestión, fuxindo dos tópicos e das repeticións miméticas do que se escribiu sobre o celtismo europeo. Galicia ten unha personalidade propia e diferenciada desde a Prehistoria, polo que o estudo do seu devir histórico precisa dun tratamento específico. Partindo da premisa de que o celta é, primo et per se, unha cuestión de lingua, faise un percorrido polo campo do indoeuropeo, polo Hallstatt e La Tène, tratados como culturas arqueolóxicas, así como polas actuais teorías científicas peninsulares, para rematar entrando en Galicia. Repásase, aquí, a historiografía de precursores e románticos sobre celtas e analízanse as fontes clásicas que fan referencia á Terra. Dedícase un denso capítulo á fulcral cuestión lingüística e outro á sociedade e a relixión no resto de España e en Galicia, sempre procurando as posibles semellanzas e diferenzas. Faise tamén unha incursión na materia de Bretaña, polo achegamento céltico medieval que puido significar e compárase a arte peninsular dos pobos ibéricos, da Meseta e galaicos, para rematar cun achegamento aos aspectos etnográficos que, de xeito superficial e mistificador, figuran nas publicacións sobre celtas.
Ilustra o libro un completo aparato gráfico, elaborado ad hoc polo autor, así como unha bibliografía ampla, actualizada e en versión orixinal dos diferentes países europeos nos que se investiga a presenza ou ausencia de celtas.
Xornal de Galicia faise eco da publicación das traducións de Bilbao-New York-Bilbao: «Quería dar unha visión amable do País Vasco», afirmou onte Kirmen Uribe sobre a súa obra Bilbao-New York-Bilbao, gañadora do Premio Nacional de Narrativa en 2009. A súa novela, escrita orixinalmente en éuscaro, apareceu este mes traducida ao castelán por Seix Barral, e ao catalán por Edicións 62. En marzo chegará a versión en galego da man de Xerais. Bilbao-New York-Bilbao é unha “autoficción” que transcorre durante un voo entre o aeroporto de Bilbao e o JKF de Nova York, relatando a historia de tres xeracións da familia do autor –unha estirpe de mariños– a través de diarios, cartas, e-mails ou poemas. “A idea do voo é retratar ese movemento que é a vida de todos nós. Hoxe cambiamos de parella, de casa, de traballo, é como vivir tres ou catro vidas distintas”, comparou. O personaxe que dá inicio á saga é Liborio Uribe, avó paterno do escritor, que cando soubo que ía morrer quixo ver por última vez un cadro de Aurelio Arteta. O pintor, o arquitecto Ricardo Bastida ou o escritor Pedro de Aguerre, Axular, son algúns dos personaxes que aparecen no libro xunto aos Uribe.»
Recomendamos o texto que José Manuel Estévez Saá publica en El Correo Gallego unha crítica sobre a novela de Cid Cabido Unha historia que non vou contar.
Montse Pena Presas publica nas páxinas de crítica de «lg3» un traballo sobre A Táboa da Hospitalidade, a segunda entrega d`O Brindo de ouro, a serie de novelas de fantasía épica de Xesús Manuel Marcos. Recuperamos algúns parágrafos dun texto moi interesante:
As lectoras que limos entusiasmadas a primeira novela, vimos que tanto o título como o final deixaban a porta aberta para a continuación da triloxía. Porén, O Brindo de ouro. II. A Táboa da Hospitalidade tardou cinco anos, seguramente demasiado para un lectorado esvaradío como é o xuvenil (tendo en conta que o habitual é que os primeiros tempos en que se considera superada esa fase non se adoita volver os libros lidos nela. Iso sucede máis tarde). Aínda así, a saída do prelo da segunda aventura de Selmo é unha boa nova para a literatura galega xuvenil e unha oportunidade para que o público mozo de hogano se achegue a esta fascinante recreación do espazo courelá e dos seus símbolos literarios máis comúns (algúns de clara orixe novoneiriá).
[...]
A táboa da hospitalidade insírese perfectamente na triloxía. Atopamos de novo o recurso ao mundo mítico e oral como perigo, coma fonte de inquedanza e coma arela. Porén, Marcos reafirma a súa capacidade para crear a referencialidade, as crenzas, e mesmo os ditos de toda unha sociedade revisitando símbolos pagás que nos son coñecidos de orixe galega e europea. Os alumantes e os andaregos volven para asustar aos vivos e gañar adeptos entre eles; o mundo somerxido nunha lagoa convértese nunha caixa de Pandora de seres fantásticos (de mulleres xigantes, de mulleres con medio corpo de píntega e de mulleres-deusas con poderes sobrenaturais); unha curuxa, a Churiña, trae agoiros sobre os mortos; e o cervo Aio é o particular Caronte dos arxinas, chega para acompañalos na última viaxe. A relación cos elementos naturais tórnase máis estreita ca nunca: se non se escoitan estes, as esencias conxuntas pérdense.
[...]
Con A táboa da hospitalidade, Xesús Manuel Marcos volve sorprender. Os seus textos non inventan nada novo, mais á vez reinvéntano todo: a concepción do mundo, o subxénero da fantasía épica, as tradicións e ata os espazos.
Recollemos a relación de finalistas dos Premios AELG 2010, que serán fallados o 17 de abril de 2010, no seo da Cea das Letras.
Blog Literario
A canción do náufrago (http://franciscocastro.blogaliza.org/), de Francisco Castro As uvas na solaina (http://asuvasnasolaina.blogspot.com/), de Marcos Valcárcel Axenda Cultural da AELG (http://axendaaelg.blogaliza.org/), de Algueirada (Acción cultural na rede) Brétemas (http://bretemas.blogaliza.org/), de Manuel Bragado Cabaret Voltaire (http://cabaretvoltaire.canalblog.com/), de Santiago Jaureguízar O levantador de minas (http://olevantadordeminas.blogaliza.org/), de Alfredo Ferreiro Ensaio
A mecánica da maxia. Ficción e ideoloxía en Álvaro Cunqueiro, de Manuel Forcadela As razóns do galego. Apelo á cidadanía, de Henrique Monteagudo Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948), de Xesús Alonso Montero Soñadores e Familia. Os personaxes na narrativa de Álvaro Cunqueiro, de María Xesús Nogueira Pereira Literatura Infanto-xuvenil (AELG-Gálix)
Ás de bolboreta, de Rosa Aneiros Lúa do Senegal, de Agustín Fernández Paz O Brindo de Ouro II. A táboa da Hospitalidade, de Xesús Manuel Marcos Valados, de Agustín Fernández Paz Mellor traxectoria xornalística (AELG-Colexio de Xornalistas)
Belén Regueira Ana Romaní Xosé Manuel Pereiro Bieito Iglesias Manuel Rivas Fran P. Lorenzo Lino Braxe Anxo Tarrío Narrativa
Monte Louro, de Luís Rei Núñez O cabo do mundo,de Xabier Quiroga Unha historia que non vou contar,de Cid Cabido Poesía
Deter o día cunha flor, de Luz Pozo Garza O pouso do fume, de Dores Tembrás Teatro
Delimvois, de Rubén Ruibal Medea dos fuxidos e outras pezas, de Manuel Lourenzo Sempre quixen bailar un tango, de Teresa González Costa Tradución
Flanagan. Flash-Back, de Jaume Ribera e Andreu Martín, en tradución de Isabel Soto O museo da inocencia, de Orhan Pamuk , en tradución de Bartug Aykam e María Alonso Seisdedos Obra dramática completa, de Sarah Kane, en tradución de Manuel F. Vieites Residente privilexiada, de María Casares, en tradución de Ana Belén Martínez Delgado
Coincidindo coa efeméride do 8 de marzo, aparecerá A experiencia vivida, o segundo tomo d O segundo sexo, a obra fulcral de Simone de Beuavoir. Remata así o extraordinario traballo dunha década da tradutora Marga Rodríguez Marcuño sobre a obra de Beauvoir, cando celebramos que hai xustamente dous anos publicara o primeiro tomo, Os feitos e os mitos.
Coa publicación desta segunda entrega d’ O segundo sexo culmínase felizmente o proxecto de ofrecer en galego unha obra clave para entender o universo das mulleres e as coordenadas do feminismo, ao tempo que as nosas letras se enriquecen cun texto fundamental para a humanidade que xerou, despois de sesenta anos da súa aparición, unha rede de pensadoras e activistas que transcende xeracións, clases e países. Neste volume, «A experiencia vivida», Simone de Beauvoir analiza a situación de opresión que viven as mulleres na sociedade. Na primeira parte, «Formación», estuda a infancia, a adolescencia, a mocidade e a iniciación sexual; incorporando o lesbianismo. Continúa na segunda, «Situación», analizando varios aspectos da figura adulta femenina, como a muller casada, a nai, a vida social, a prostitución, a madurez e a vellez. Prosegue na terceira, «Xustificacións», abordando diferentes actitudes das mulleres, retratando á «narcisista», á «namorada» e á «mística». Finaliza, na derradeira parte da obra, «Cara á liberación», propoñendo no seu único capítulo, «A muller independente», as dúas vías que teñen as mulleres para saír da súa situación de opresión, sen obviar as dificultades que atoparán nesa loita: a independencia económica como presuposto de calquera otra emancipación legal, social ou xurídica e a loita das mulleres como colectivo consciente da súa opresión.
Na primeira quincena do mes de marzo chegará ás librarías George Steiner en The New Yorker, o primeiro libro en galego de George Steiner. Traducido por Lara Domínguez, Patricia Buján Otero e Saleta Fernández Fernández este importante volume, xunto co segundo volume d' O segundo sexo de Simone de Beauvoir, continúa a liña de «Xerais Ensaio» de publicar traducións dalgúns dos textos máis importantes do pensamento contemporáneo. A finais de 2011 está prevista a publicación na mesma colección de Despois de Babel, unha da sobras claves do humanista xudeu.
Entre os anos 1967 e 1997, George Steiner escribiu máis de cento cincuenta artigos para o semanario The New Yorker sobre unha grande variedade de cuestións, conseguindo achegar, non só a intelectuais con formación literaria, senón ao que se adoita chamar «o público xeral», libros novos e vellos, ideas complexas e temas inusuais. De entre todos eles, Steiner reuniu neste volume medio cento deles, unha auténtica colección de alfaias, que abordan boa parte dos principais problemas do ameazado futuro da cultura contemporánea.
Artigos sorprendentes pola súa sinxeleza vivida e pola súa poderosa capacidade pedagóxica. Ensaios literarios caracterizados polo rigor e a sabedoría e comprometidos coa seriedade, mais tamén atravesados pola ironía e o humor, ferramentas coas que Steiner analiza con xenerosidade as obras de autores como Walter Benjamin, Lévi-Strauss, Cioran, Canetti, Beckett, Borges, Bertrand Russel, Brecht, Canetti, Celine, Kafka ou Chomsky.
Neste libro Steiner ofrece, ademais, unha guía de lecturas que comeza coa literatura do Gulag e remata coa historia do xadrez. Todo un século literario desfila por estas páxinas deslumbrantes de intuicións e saber, xa que como sinala Robert Boyes no prólogo, George Steiner considera que a principal misión do escritor é educar e conmover, esforzándose sempre por distinguir o mellor do óptimo, nun «permanente encontro co novo e o difícil».
George Steiner (París, 1929), fillo de pais xudeus austríacos emigrou coa súa familia aos Estados Unidos en 1940. Estudou nas universidades da Sorbona, Chicago, Harvard e Oxford e foi profesor das de Cambridge, Nova York e Yale. Considerado como un dos máis recoñecidos estudosos da cultura europea, gran filósofo, crítico literario e ensaista, é autor dunha estensa obra, na que destacan libros como La muerte de la tragedia (1961); El lenguaje del silencio (1967) ou Despois de Babel (1975), a súa grande obra humanística, que será publicada por Xerais; Antígonas: una poética y una filosofía de la lectura (1984); Pasión intacta (1996) a súa autobiografía Errata: el examen de una vida (1997) ou Los libros que nunca he escrito (2008). Recibiu o Premio Príncipe de Asturias 2001 de Comunicación e Humanidades. George Steiner en The New Yorker é o seu primeiro libro publicado en lingua galega.
Xosé María Carballeira, coordinador do grupod e redactores do Gran Dicionario Xerais da Lingua, é entrevistado por Natalia Álvarez para «Faro da Cultura», suplemento de Faro de Vigo.
A entrevista completa pode lerse ou baixarse aquí.
Jaureguízar comenta no seu blog a noticia da publicación en galego de Bilbao-New York-Bilbao, a novela coa que Kirmen Uribe obtivo o Premio Nacional de Narrativa de 2009.
Bilbao e Bermeo son dous ámbitos determinantes no meu pasado (alí están soterradas as fontes das que manou o meu ADN) e na miña infancia. Bermeo é unha vila arrantzale, coma Ondarroa, onde naceu Kirmen Uribe. Eses son os meu motivos para me sentir próximo a el, máis agora que vai publicar en Xerais Bilbao-New York-Bilbao. A capa, tan bonita como a orixinal de Elkar (un selo mítico para a cultura vasca, como Xerais é na nosa). Marca, a maiores, un cambio de deseño na colección de narrativa: a min gústame pola limpeza e a sinxeleza, penso que dar tanto protagonismo á foto é moi arriscado (con este libro vai ben) e tamén que metería unha cor máis viva no faldón (na parte baixa), pero está chula. Manuel Bragado falaba sobre este libro no Gara de hoxe dicindo que «teníamos referencia del éxito que había tenido en euskara antes del premio (Nacional de Literatura español) y, tras leer un borrador en castellano, hemos de confesar que nos ha entusiasmado».
Ademais, recomendamos, como tamén fai Jaureguízar, a magnífica reportaxe de Gara sobre a publicación das traducións da novela de Uribe ao castelán, catalán e galego.
Cid Cabido mantivo unha conversa cos responsables do «Diario Cultural» da Radio Galega (pode escoitarse aquí) a raíz da publicación d' Unha historia que non vou contar.
A comezos de marzo chegará ás librarías a edición galega de Bilbao-New York-Bilbao, a novela coa que Kirmen Uribe obtivo o Premio Nacional de Narrativa 2009. A tradución foi realizada directamente do éuscaro por Isaac Xubín.
Bilbao-New York-Bilbao relata un voo entre o aeroporto de Bilbao e o JKF de Nova York. O autor viaxa no avión e no transcurso da viaxe dá conta tanto do proceso de escritura da novela que está escribindo como das súas propias dúbidas. A novela aborda a historia de tres xeracións dunha mesma familia. A primeira, a de preguerra, protagonizada polo avó e os membros dunha xeración de artistas moi liberais e ideoloxicamente transversais. A segunda, a da época franquista, centrada nos pais, relata os afáns de pesca industrial en Escocia. E, por último, a xeración actual, a do propio autor, retratada por el no propio avión. Como teón de fondo de toda a obra aparece o Atlántico e a perda dunha forma de vida vinculada ao mar. Unha novela multipremiada e aclamada de xeito unánime, na que empregando os recursos da autoficción e das novas formas de contar se exploran os límites da ficción contemporánea.
Kirmen Uribe, nacido en Ondarroa en 1970, é licenciado en Filoloxía vasca e cursou estudos de postgrao en Literatura Comparada en Trento. Considerado un dos máximos renovadores do panorama literario en éuscaro, é autor de proxectos multimedia nos que, en colaboración con músicos e artistas plásticos e audiovisuais, combina a literatura con difeentes disciplinas artísticas. Participou en numerosos encontros internacionais de literatura en Europa, Asia e América, e publicou en revistas de prestixio como The New Yorker. A publicación en 2001 dos seu libro de poemas Bitartean heldu eskutik («Mentres tanto dáme a man») supuxo, segundo a crítica, unha «revolución tranquila» na literatura euskalduna, recibindo o Premio da Crítica e sendo traducido a diversas linguas. Bilbao-New York-Bilbao (2008), a súa primeira novela, recibiu o Premio da crítica 2008, o Premio da Fundación Ramón Ruibal á obra artística do ano 2008, o Premio do Gremio de libreiros de Euskadi e o Premio Nacional de Narrativa 2009.
Esta semana chega ás librarías A viaxe do Ser, a novela coa que debuta Manuel Pérez de Lis.Unha viaxe á profundidade da antureza, na serra dos Ancares.
O viaxeiro, provisto apenas dunha mochila liviá, un gorro e un vello piolet, realizará a subida polo leito do Ser, un río de sesenta quilómetros de lonxitude que nace na serra dos Ancares. Durante tres xornadas de moi dura, longa e difícil camiñada en solitario, o viaxeiro descubrirá a beleza agochada na espesura da fraga, nos diferentes recantos do río, en cada unha das aldeas ou nos seres que alí habitan como a lontra, o paporrubio, o oso ou a pita do monte; mais tamén os múltiples perigos polos vieiros do descoñecido poñerán a proba a súa capacidade de resistencia, tanto física como mental. A aventura do Ser, novela coa que debuta Manuel Pérez de Lis Álvarez, é unha fermosa narración dunha viaxe ás profundidades da natureza que relata, tamén, a aventura interior do camiñante na procura da esencia do ser.
Chega ás librarías esta semana A paixón de Alexandra, a primeira novela no catálogo de Xerais de Xulio Ricardo Trigo, escritor catalán nacido en Betanzos. A versión galega foi preparada por Eva Lozano Carpente, tradutora galega que vive tamén en Cataluña.
Alexandra é unha rapaza de primeiro de Bacharelato a quen lle gusta moito a lectura e a música da cantante islandesa Björk, afeccións nas que atopa no seu cuarto os seus mellores aliados á hora de construír un mundo paralelo onde vivir. A amizade con Eva, unha compañeira de clase que arrastra un pasado difícil, levaráa a descubrir en Internet a páxina de bookcrossing, un espazo web de persoas que liberan libros para que outras os atopen. Alexandra e Eva entrarán en contacto cun misterioso personaxe que, despois de anuncialo na rede, abandona nos cafés libros da poeta arxentina Alejandra Pizarnik. A lectura desta autora muda a maneira de ver as cousas de Alexandra que, mentres investiga a verdadeira identidade do personaxe, irá descubrindo os segredos da súa nova amiga. A paixón de Alexandra do escritor catalán, nacido en Betanzos, Xulio Ricardo Trigo, é unha historia emocionante que nos fala dos misterios que todos levamos dentro e de como podemos compartir con outras persoas as paixóns máis secretas.
Gustoume esta última novela de Diego Ameixeiras, Dime algo sucio, novela coral con estrutura circular na que imos desfiañando anacos de vidas que nada teñen que ver entre si e que acabarán mesturándose por esas razóns que o destino ás veces nos ofrece, cunha lixeira (moi lixeira, a verdade) nota de esperanza ao final a pesar da violencia dalgunhas das súas páxinas. De fondo, a cidade de Oregón, facilmente identificable, que nos levará de paseo pola nosa cidade ourensá, polas súas rúas e calellas, mentres a vida e a morte vanse sucedendo nunha novela «case-negra», áxil, de lectura rápida polos seus minúsculos capítulos. Personaxes insatisfeitos que case rematan coa súa vida ou que aínda a estarían a iniciar se non fose truncada violentamente. Xente da rúa, taxitas, médicos, vendedores ambulantes, adolescentes... mestúranse nunha cidade fría onde a violencia convive connosco sen apenas decatarnos. Soidade, adolescencia, desexo, sexo, amor, enfermidade... barállanse anarquicamente para achegarnos unha visión real da sociedade na que nos movemos decote nun ritmo marcado enfaticamente por eses pequenos capítulos. Unha novela a ter moi en conta no panorama da literatura negra galega.
Texto publicado no blog Trafegando ronseis.
No número de 11 a 17 de febreiro, 1393, de ANT, debería saír publicada a crítica que de O Cabo do Mundo enviei. No seu lugar vén un texto rillado deses famosos ratos que ameazan, mesmo na era dixital, os medios impresos. Tan rillado que nel malamente dou recoñecido o por min escrito. Velaquí teñen a crítica enteira:
OS CANS E A RABIA
A experiencia en carne propia contradí a afirmación segundo o cal “morto o can, acabouse a rabia”. O can xa morreu hai máis de 30 anos, porén a rabia, o fascismo intolerante, segue a manifestarse cunha virulencia abraiante. Non hai nada que roldaron e ameazaron a Dionisio Pereira, só por querer esclarecer anos escuros. Menciónoo por ser un caso ben coñecido, mais todos sabemos que non é único, como non imos saber se mesmo está a ameazar a nosa lingua cunha contundencia, aleivosía, nocturnidade e premeditación nunca vistas! Informa o almanaque que 1936 pasou, informa, e que este é o século XXI. Infórmanos a vida de que a rabia adoecida segue impaciente por trabar en nós. Ese é o pecado, ser nós porque sendo nós estorbamos os negocios dos de fóra. Non hai máis voltas, a cousa é así de simple. E como non hai máis voltas, avisamos que confundir a última de Xabier Quiroga con “outra maldita novela sobre a Guerra Civil” só é posíbel desde ópticas contaminadas por intereses espúreos.
Ou que se opina da novela sen chegar a lela. Porque O Cabo do Mundo é unha novela moi actual. E non é actual só por estar atenta á recuperación da Memoria Histórica. O que pasa n´O Cabo do Mundo pasa hoxe, certamente. Mais o que pasa hoxe ten as raíces no onte porque nalgún lado as ha ter e no mañá non pode ser, claro que o onte non é a folla do almanaque que arrincamos esta máñá, senón un pozo moito máis fondo que segue manando auga ao brañal da vida. Bouzuás, o brañal identitario de Xabier Quiroga que tamén aquí aparece, lugar duro, inhóspito, salvaxe, ben pode ser considerado como metáfora da vida, logo hai quen sabe vivir os valores da civilización e quen non dá pousado o estigma rancoreño e primario do brañal. Velaí a diferenza entre o Carlos e Ramón ou o Evaristo, dous que non deron desapegado a roña canalla. Que en definitiva niso consiste a civilización, en chegar ao humanismo desfacéndose, polo camiño, da cotra dos comportamentos animais e primarios.
No enterro do pai de Carlos, alguén lle chama asasino ao finado. Cando a Carlos lle diagnostican unha enfermidade que logo o consumirá, entón, abandonada toda esperanza, decide indagar se é o fillo dun asasino ou non. Tarefa que o levará de volta ás terras d´O Saviñao (as novelas de Xabier sempre son un reencontro coas raíces) onde pouco a pouco irá destapando as lousas debaixo das cales agocha un misterio que o abalará con tanta intensidade como a lectura desta novela ao lector. Ese proceso de búsqueda é o miolo, é a novela. Porén non continuaremos sen sinalar que tal reencontro coas raíces, igual que o proceso de búsqueda e desapegamento da roña canalla, exercen de convincentes metáforas nas cales o ser humano atopa esperanza, e azos para vivir, cando se decide a limpar o pasado dos fantasmas que abafan o pesente.
Respondendo ás expectativas xurdidas a partir da iniciativa de recuperación da Memoria Histórica, Xabier Quiroga propón nesta nova novela unha mestura entre ficción e realidade moi a ter en conta. Partindo da base de que a trama é pura creación, o feito de botar man de personaxes reais (en situacións ficticias, caso de Henrique Sampil) ou de que personaxes de ficción reivindiquen outras reais ás que dalgunha maneira se homenaxea (caso de Reina), confire ás personaxes puramente ficticias (e situacións) un extraordinario empaque de verismo. E por demais esta estratexia contribúe, de segundas e de maneira moi efectiva, á hora da reconciliación entre a lectura e o lector, pois refórzanse un ao outro entre os dous efectos. É o xeito de render homenaxe a unha terra, enchéndoa de vida inmorredoira, que se desfai en abandono, a un modo de vida propio e peculiar que con esas xentes desaparece, lembrando que riqueza procurada nos obxectos é circunstancial, perecedoira, individual e ilusoria, mentres a que proporcionan a lingua e a cultura é consecuencia da interacción e polo tanto colectiva e perenne sen deixar se ser nosa.
E se a este atractivo sumanos que as personaxes, indiferentemente do seu estatuto, están rexamente confuguradas, o resultado é o dun discurso que se apega ás mans e no cal o narrador pasa a un segundo plano, o da discreción e efectividade. Malia que, por veces, o discurso cheaga a manifestarse en períodos sintácticos entrecortados, esfaragullados, iso máis que como vontade de estilo (que noutras ocasións non atende de todo a puntuación) interpretámolo como petición ao lector para que non desvíe a atención. De xeito que o convite á reflexión é constante, nunca deixa de estar operativo desde que, pouco a pouco e de maneira convencida e convincente, foi instalando no lector unha porposta na cal personaxes reais acoden á ficción e para actualizala, na cal personaxes ficticias lembran que a ficción só son acontecementos non actuais sen que iso diga que non é real. E, no medio, unha trama, o desencadeamento dunha acción que non sendo real tampouco deixa de selo, que tampouco é o que máis interesa pois o que máis interesa é a natureza dos comportamentos humanos e como neles nace a barbarie.
Fica por mencionar, aínda, a lingua, esa vizosa lingua que transporta os matices propios creados pola xente de´O Saviñao. E que non é menos literaria por ser lingua do pobo, senón, que, pola contra, por iso mesmo é mais importante.
Os cans poden ladrar e morder, si, porén é coa rabia co que hai que acabar.
ASDO: Xosé M. Eyré
Se se comparan ambos textos resulta que os ratos foron rillar xustamente alí onde orixinal afonda nas raíces da escrita de Xabier Quiroga –que por certo é unha das mellores novelas do ano pasado, senón a mellor–, que non son raíces abstractas e individuais senón concretas e manadas do acontecer social.
Aí e mais en como a novela de Xabier enche de vida unha zona que está ficando despoboada, no xeito en que esta novela contribúe a encher de vida ese abandono.
Por demais de roeren título e conclusión.
Non deixa de ser raro. Os medios quérennos rebeldes, non submisos. Porén ollánnos de esguello cada vez que inserimos os nosos textos no devir do acontecer social, como denuncie este verán pasado na miña intervención no seo do IX Congreso Internacional da AIEG. É froito da miña experiencia. Deste xeito a lectura fica reducida a un hábito individual, sen conexión coa sociedade e polo tanto inócuo. Os lectores desta Ferradura saben que partillamos xustamente a a opinión contraria.
Texto publicado no blog de Xosé Manuel Eyre.
XERAIS